Gaz Tesisatı Gaz Tesisatı Ders Notu DOGALGAZ TESisATi DERSNOTLARI Ögr. Gör Dr. Ayhan GÜLER . Mak. Y. MühDOGALGAZ GE"tEL BILGILER 1986 yili itibariyle Güvenilir rezerv 100 trUyon m3 O/O 43'ü SSCB de 0/013'ü Iran'da % 5.6'si ABD 0/0 4.2'sj Katar 0/0 3.6'si Cezayir 0/0 2's; Norveç ve Hollanda da. M.Ö.sO'de Roma'da Uesta Tapinagi'ndaki ask tanriçasi heykelinin dogalgazdan elde edilen sOrekU alev ile aYdinlatildigi bilinmektedir. M.S.1S0'de Çin Siehuan'da tuzun çökertUmesi isleminde, yakit olarak -kullanilmak için yeralti rezervuarlarindan sizan dogalgazin bambu borularla tasindigi kayitlara geçmistir. Mareo polo gezileri sirasinda Bakü'deki ZOroastrian ates tapinaginda yüzyillardan beri yanmakta dlan dogalgaz alevlerini tesbit etmisti. Avrupa'da 16S9'da Ingiltere'de bulunan dogalgaz 1790'da yaygin kullanima girdi. Sokaklarin ve evlerin aydinlatilmasinda, içten yanmali motorlarin çalistirilmasinda büyük ölçüde dogalgazdan yararlanildi. 1920'lerde boru hatti tasimaciligi yöntemlerinin uygulamaya konulmasiyla hizla artan dogalgaz kullanimi, özellikle II.DOnya Savasi'ndan $Onra sürekli olarak gelisti. Mod~rn dünyada 1841 ABD tuz üretiminde Evsel kUllahirnda 1880 ABD'de gerçeklesmistir. Istanbul'da ise abonelere lik dogalgaz 1992 Ocak ayinda verildi. Metanol üretiminin 0/0701 dogalgazdan saglanmaktadir. Baska maddelerin üretimi için de kullanilmaktadir. (he/yum gibi. ) Dogalgaz'in Özellikleri: Esas olarak : metan (ÇH4) Büyük oranda : etan (c.Hio) ve propan (CJH4) %5-10 1 Dr. Ayhan GÜLERve az miktarda: azot (Ni), karbondioksit (COi), hidrojensülfür (HiS), helyum (He) gazlarindan olusmaktadir. Renksiz, kokusuz. Alt Isli deger: 7.200 - 10.800 kcal/Nm3 Havaya göre yogunlugu : 0.58 - 0.79 0/05- 15 oraninda hava ile karisirsa patlayici zehirli degil hava fazlarik katsayisi yaklasik 1 baca gazi sicakligi minimumdlir. Alt isiI deger, üst 1511 deger. Alt Isi! Deger Üst isil deger Ho = 43.431 kJlNm3 Hu = 39.311 kJjNm3 GazTürleri Hava-Gazi Dogalgaz Petrol Gazlari LPG, Propan, Bütan TS 7363 Dogalgaz - Bina IÇi Tesisati Projelendirme ve Uygulama E~aslari Sebeke Basinçlari 70 bar 20 bat çelik hatlar Polletilen hatlar 4 bar Kullanim hatlari 21 mbar ve 300 mbar. Dr. Ayhan GÜLER 2TANiMLAR Dagibm Sebekesi: Dogalgaz tesisleri ve boru hatlarinin toplami. servis Hatta : Abonenin servis kutusu, veya basinç düsürme ve ölçüm istasyonu ve bu sistemleri dagitim sebek.esine baglayan boru hattaridir. Evsel ve Küçük Tüketimli Ticari Tesis: Gaz tüketimi 200 m3/h'in altinda, gaz basinci maksimum 300 mbar olan tesisler. Merkezi isitma Tesisi: Birden çok konutu tesis edilmis bagimsiz bir isi merkezinden isitan isitma sistemleri. Gaz Teslim Noktasi: Müsteriye gaz ariinin saglandigi servis kutusu veya Basinç Düsürme ve Ölçüm Istasyonu. Iç Tesisat: Gaz teslim noktasindan sonraki müsteri tarafindan yaptirilan boru hatti ve ekipmanlari, tüketim ahazlari, atik gaz ÇikiSborulan, baca ve havalandirma sistemleri. Bina BaglantiHatti : Gaz teslim noktasi ile ana kesme vanasi arasi. Kolon Hatti : Ana kesme vanasindan müsteri sayaç vanasina kadarki tesisat bölümü. Ana Kesme Vanasi: Bina baglanti hattinda tesis edilen ve gerektiginde tüm binanin gazini kesebilecek tesisat elemanidir. 3 Dr. Ayhan GÜLERDOGALGAZ TESiSATLARiNDA KULLANILAN . , MALZEMELER,EKIPMANVE CIHAZLAR B,ORULAR çEliK BORULAR TS 6047, ISO 31831 EN 10208 TS6Q4 7 Dogalg~ Boru Boyutlari AnmaÇapi DisÇap Et K-alml-!gi mm mm 15 21.32.8 20 26.9 2.9 2S 33.7 3.4- 32 42.4 3.6 40 48.33.7 SÖ 60.33.9 65 73 5.2 80 88.95.5 100 114.3 il 1.25 141 6.6 150 1q8.3 7.1 200 219.1 8.18 250 273 9.~7 300 323 .9.5 400 406 9.5 450 470 9.5 POLIETILEN BORULAR TS 108271 ISO 44371 EN lS55-i-2 IJasmç Sinifi : PN 101 Çap-Et ka/mligi (Jram SDR 11 (SOR= DIe) Hiz" Çatlak Kriteri OOc sicaklikta ve yüksek basinçta hizli çatlak otusabilir. PE 801 PE 100 PE 80 de 4 bar dai PE 100 de 24 bar da hizli çatlak ilerlemesi olusabiJir. Dr. Ayhan GÜlER 4K~iianilan PE boru çaptari 20 mm 32mm 63 mm 110 mm 125 mm DIKIssIz BAf(IR BORULAR TS 9872, EN 1057 BORU~RIN BIRLESTiRiLMEsi Çelik Borular Kavnakli Birlestirme • Iç tesisatlarin birlestirilmesinde • Gaz teslim noktasi ile sayaç giris vanasi arasi • Merkezi sistem tesisatlari • Toprak alti hatlari • Üretim amaçli ticari yerlere ait tesisatlarin 25 mm'den büyük çaplarinda. DN 65 'e kadar elektrik ark, argon veya oksL'asetilen DN 80 ve üzeri elektrik ark veya argon kaynagi Kaynak metotta ri kullanilmalidir. Kaynakçilat TS 6868-1, EN 287-1'e göre sertifikalandiritmis olmalidir. Kaynak Agizli Çelik Baglanti Elemanlari: TS 2649, ISOjR 64-221, DIN 1681-1629.., 1745 Kaynak Boyunlu Flans : TS ISO 7005-1 Disli BirlestirlT{eler; Disli baglanti elemanlari TS 6270, EN 10242 standartlarina uygun olma~dir. Baglanti disleri TS 61'e uygun olmalidir. Uygulanacak tesisat bölümleri : • Sayaçtan sonraki iç tesisat hatlari (21 mbar) • Sayaç baglantilari • Gaz kontrol hatlari • DiSli vana montajtari • Basinç düsürme tesislerindeki baglantilar • Cihaz baglantilari Plastik esasb sizdirmazlik elemanlari kullanilmaliidir. (contalar) Disler arasinda keten ve dogalgaz macunu !.. ;} ....~ '~i1:':;::·{?::~l:···:::t .... :.> 'C'./'.' ''''" ....•• J! .. :~._,i;.~ ..,; " " . . ;/;:::}~;. : - . " ...•.... ·'\~~fL.!ll p?f'······'h-· ..· . ..•.. ".--' ". '. ~-' ..... jJ,. ':. ::. \ c;: , -'~~.;:"::.:~ _." 0'-: .- ,'! •.•.. :."'-'..-.... : ~~ ;.::r:;:f·.:-:'·' . ~ .. .;,~. -," .. ,~ ....~ ..' 70 bar, 102 bar dayanim basinci olabilir. Çalisma sicakligi : -200C - +60oC Ölçüm Dinamigi : QmaJQmin En az 20:1 olmalidir. Onayli ölçüm dinamigi 30: 1 - 50:1 arasindadir. 160:1'e kadar çikabilir. SAYAÇlARiN BÜYÜKLÜKLERi VE DEBi ARALIKlARI lS 5471 EN 12261 Sayaç i)max 850 i 630 1 BW i BtO i BS BüvükfüM _ (m3fh) Qmin {m%) G16 25 0.5 0.8 1.3 2.5 5.6 G25 40 0.8 1.3 2 4 8 G40 65 1,3 "2 3' a 13 G65 100 2 3 5 10 20 G100 160 3 5 8 16 32 G160 250 5 8 13 25 50 G250 400 8 1:1 20 40 80 G400 650 13 20 32 :65 130 G650 1000 20 32 50 100 200 G1000 1600 32 50 80 160 320 Gt600 2500 -SO 80 130 250 500 G2500 4000 8D. 130 200 400 800 G4000 6500 130 200 .320 650 1~OO G6600 10000 200 320 500 1000 2000 B1000Ö 16000 320 500 800 1600 3200 G16oo0 25000 500 800 1300 2500 5000 Sayaç önünde mutlaka filitre kullanilmalidir. Yerlesimi: • Terazisinde tesisata baglanmalidir. • Sayaç baglanmadan önce boru tesisab basinçli hava ile süpürülmelidir. • Bakim kolayligi saglayacak sekilde monte edilmelidir. • Kompansatör kullanilmalidir. • G400 ve üzeri sayaçtar metal veya beton kaide üzerine yerlestirilmelidir. • Düsey veya yatay baglanabmr. • Tesisata baglanb yönüne dikkat edilmelidir. • Tesisatin alt noktasina yerlestirilmemelidir. • Ani debi yükselmeleri olacaksa sayaç çikisina akis sinirlayici ofriz konulmalidir. • Sayaç öncesine yaglamali vana konulmamahdir. • Isletmeye almadan önce yag seviyesi ayarlanmalidir. • Ilk gaz verme çok yavas yapilmalidir. 0.3 barls Dr. Ayhan GÜlER 7Türbin Sayaçlar TS 5477 EN 12261 Rotor hizi hacimse_1 debi Uedogru orantiJidir. Devir sayisini saymak dogrudan dogruya deblyi verir. Bu tip sayaçlarin girisinde düzgün hiz profili elde edilmis olmalidir. HACIMDOGRULTUCULARI (KORREKTÖRLER) TS 10877 EN 12405 Gazlatm miemi basinç ve sicaklikla önemli ölçüde degismektedir. Bu nedenle ölçülen degerler standart basinç ve sicaklikta ki standart hacme dönüstürülm~i gerekir. Standart sicakfik : 2Sa.ls K = 1SoC Sta.ndar basinç : 1.01325 bar Standart hacim : Vs = Vö/çüm X ZE Bu düzeltmeyi ölçüm sirasinda yapan cihazlar korrektör olarak adlandirilir. -- - .. FILITRE: REGÜLATÖRLER: Giris basinci degisse bile çikis basincinr istenilen degerde sabit tutan elemanlardir. Bina girislerinde, ve yakma Sistemleri öncesinde kullanilirlar 8 Or. Ayhan GÜLERfe 6 ~10~25 SERViSKUTULARI Gazin kullanic~ya teslim edildigi noktalQrdir. 2imOOr ve 300 mbar basincinda gaz sunan tipleri mevcuttur. Yer ve duvar tipi olabilirfer. En küçük olanlari 25 m3/h, en bükükleri ise 200 m3/h'tir. Dr. Ayhan GÜLER 9Polietilen borudan metale geçisi saglayan bir vana ve ani kapamali bir regülatörden olusur. Iç tesisata baglanti esnek baglanti ife yapilir. Polietilen borunun kutuya girisi zedelenme ve kirilmalara karsi kilaviz bir boru içindedir. BASiNÇ DÜSÜRME VE ÖLÇÜM ISTASYONLARI 15 3.2 cl 9 '9.1 RMS-C EKIPMAN T A8LOSU ._.._..__ mi'ih 3 -4 Barg ........ Barg 25 m/s.(max.) TEKHATLI TEK SAYAÇ U 1 NO MAL2EME cINs! MALD:ME SINLFL ADET Ii.GIi.1 SAltINA:ME -LA !WEWiNGNECll: FL"'NiO-16 2 Dm33SO 7./> .$LAM S.mrr VAL VE - EXFROOF MlCltOCONTACT SWITCS i 2 DIN.,.. .... ~-GAUGESCALE9-4 bir- 0.100 Dm i 2 Dml600S •.. eRE.SSuitE SAFETY VAl- vi! PN16-40 i DIN:mo '.i AILVALVE PN16-4l} i 'IS""" i ••• G _.lIDrMY ME'fELt wr,m POLSE (IF) QU11>UTFOR SCADA c:ommcnON PNI6-.(() i #SASV! ·i-.u . ;mE.RMOM:E'lElSCALE-30/+6O"C i i .DlN·l6203 13.0 aAIL V~VE8lEELBODYFULL~ PN 16-40 i TS""" ,U WEtDiNIALZi!ML< SINIFI ""ET .li.<:li.1s.~ ... WEJ.l)ING NECl< FLANGE (INLE1) Ptl40 1. TS 7005-1 1-.1 . PRO$ESTAI>I"WCl i 1. DIN-DVGW 2.f ILALI. V•••• ve SlES.llOOv F1.U BORE Ptl40 1. TS 9809 2.1IPtaNA-TlC-ACTUATOR -pN16 ..... 4Q 1 iMALATÇiSART. 2.2 =:)(-PROOF-LlCRO CONTACi SW,ITCH i 1. EN 50014/28 U 'RESSIJREINlllCATORSC!l!oEl).<; w;O.100mm i 1 DIN 16005 :u BALt VALVE ./00000NVAlVE&iARsTOCK .SS. NP-T F1iI16.-4.Q 1 TS 9809 -.~. ~TUlNOJCA'T'oR --1Q1'f6O"C:O.1"Olhtmi+THERMOWEU. i '1 DIN 1620S s.o verrVAlVE '. BARSTOCK • SS. NPT f'f-/16-40 i TS 9809 U BAllV •••• VE-1'Uli. BOREFlGO -~ 16-"i«J 2 TS 9800 U cARlllIQç;E FL TER ••••• (5 UICRON) PN 16·40 2 ASMEVllI,I 7;1 DlF..PReSSUREN:>tCATORWlH CONTACT-SWffCH +·S~ MANlFQlO 'i 2 -EN t020413.I.il T.i FLTER OBALN VA1.VE. ON '5. NPT FN16-cK • SS. NPT PN16-.c.G 1. TS9lltl9 ua FlCWSTRAIGiHl"aIER- PNiS·-4Q '1 AGA7 14.' ~(OR ROTARY I.ETER}WfTH PLi..SE (LF) OUTPUTFOR VOLCORR. CON. PN1$-40 1. DiN-DVGW T4,;1 VUtuME~R :PTZ'4UIENSORFORvOl.I.&E CORRECTOR - ••••.""" J 1. EN-5008Ul 1C1 "SEflSOiU::OR.VOLJ.:M::CORRECTOR: -10/+w-"t; i 1. EN'50082~1 ,5.0 IWELOING >Eel( FLAI'GE1QU11.ET(PROSES) ptl I. 1 TS700S-1 11" IAtlJMlNT L"N 16-40 • is_ .... BAUvJ,LVE-FUlLB.<:m!.-JlLGO .:pi;(l6--4O ·2 TS_ 1A CARTRi:ooEFtLTER ~($ MICRCN) Ftii6-40 2 ' ASMi!~1 7J. . DIJi;.PRESSURE !NDICATOR WTH(;QNTACT S~+ STEELMANIFOLD i 2 EN 10204/3.1.B 72 PILTERDRAlN VALYE.DNi5.NPT llNI4-40 2 ts""" 8JJ REOOIATING ACIIVVALVE F1GO PN1O-16 i D1N33llO ..• SLAM SllOTVALVE -EXPROOFM;tCRO roNTACT:iWtrCH , 2 DIN:noo LU PRESSURLGAUGE SCAU!0-4 bar-D.l00 imi , 2' Dml600S "" BAIL VALVEFUILBORE,.FLGD PN16-40 5 TS...,. LU MICR~WITCH AB fiOL?4 , i EN50014/18 LU ~AIL V ALVP.., FULL BORE,FLGD PN~.40 2 TS 9809 U.• PRESSURE~VALVE P.N16-40 i DINi:i80 ni IDUI.;vALVE."'BdRS1'QCK ;ss."NP't 'PNI6-:iio" i -T&9S09 u.o i'1..O'W slRAlCllIENER PNlô_40 1 """7 1'<" 'IUItlliNMl!IER(ORR(]J'<\RYM!11ER) Wl1'11PlllilE (IF)OU11'UT1'jlltVOi..CORR. CON. FN16-4). ~ DIN-"DVGW 14i VOLUMECORBEcroR,P1'Z4OJ+6O>C.OU'IP01'FOR SCADA CONNECIION i • EN·lOOl'Ull ·142 PRESSUREsENSOR-FQR-VöU.JME.-COP.ti::EttoR. -0-6J)AR i .. E>T.lOOl'Ull '43 ~SENS9RFORVOUJMECmNNm.~--.~< •.W=~;"""'''''''.w'~N "~,, ::,:::::::::::~::::::~=:.w., ,.~..:.H .- ",- ... , 1 P. ',-r'F~ .. ~ t!ii ," lE" r " '~ '~'''ff'~~fl' i, " , .... J.YYJ*'4:~' •. < i 4 BAR-l BAR Dr. Ayhan GÜLER 13-';'.~~-~'. . - ... i~---(a-r-~-J·m~ .•.... , L~·.;- _.. i . F~iTi 1 ,: ~~ /" '" iTh~i 4l/~ ~·~-"*"""'i· ~ __ m~ •• w._,w.~... _«,~.».q < ~~: "'. ·Cit·..... d •••·I······t-i··-t:-- i:jJ~r::;( tr(Y~H ;~ JÜ .:,,") i; ~~. i ... ' ,. " - '. ~ ur "'.~.~~J.: N W'.W.,""'., "'illw"""'''l y~ .. H••".w~'~4 i .<': f ....... "," ':.. '%~;;::<'<'f;;;'~ .:·if 1I ~. t ii .~~ •.. .:-~.:..~ .•... ~~ ('~~:i '~i "~;. ..; .. ;:':' - -.:... "::'. "r:~:.~~- ... u .~., .. '''':i!i'~ ·9'uu",u,u,,_' t~r.JJ1"~ "'v·· .• " Q'~i\lQ) k."·: .. :f ::;!~~;i':h;':1~~~i:~:;i -'!i~!~~i~ffi ~1~~~~I~~;::t:~; ~~g:.~:~:!*};. n%;~{i'2"~N~::'f': i~:{tnj t}=,;}~~~~::~~· ·:K~ii.:#:f~:: . 20 BAR-4 BAR Servis kutulari disinda degisik basinç ve debide gazi arza sunan gaz düsürme istasyonlari o1usturmak mümkündür. sanayi kuruluslarinda veya bölge istasyonlari olarak kullanilan bu tür !:>asinçdüsürme i~tasyon'an ile ilgili örnekler yukarida verilmistir. DEPREM VANALARi Deprem vanalan sarsinb sonucu mekanik olarak. gaz yolunu kesen veya sarsinti hissediCiSi bir elemanin ürettigi sinyal.in bir setenoid vanayi kapamasi He olusturulmus emniyet sistemleri biçimindedir. 14 Dr. Ayhan GÜLERYANGiN VANALARi Ortam sicakligi belli bir sicakligin üzerine çiktiginda gaz yolu üzerinde bulunan küreyi sabitleyen meta-iin erimesiyle kürenin gazyolunu kapamasi prensibine göre çalisan bir emniyet vanasidir. v ESNEK BAGLANnLAR TS 10880, DIN 3384 Esnek baglantilar gaz tüketim cihazlarindaki titresimierin dogalgaz tesisat borulanna aktarilmamasi veya deprem ve diletasyon geçislerinde bina hareketlerinin tesisat veya sebekeye yansimamasi için tesisatm uygun bölümlerine tesis edilen elemadir. Paslanmaz çeliktendir. Üniversal tip olmali. Eksenei, yanal ve açisal hareketlere müsaade etmeli. Ocak baglantisi Clhaz baglantisi Servis kutusu baglantisi Sayaç baglantisi Bina giris baglantisi Diletasyon geçisleri TEST NIPELI Basinç ölçümlerini yapmak için kullanilir. Manometre: Isletme sirasinda gaz basincinin kontrol edilmesini, isletmeye alinma sirasinda testlerin yapilabilmesi için kullanilan basinç ölçerlerdir. Katoelik Koruma, izole Flans - izole Mafsa' -izole Rekoru, Topraklama Çubugu Mg Anat: TS 5141 EN 12954 Yer altina dösenen metal tesisat borutarinin korozyona karsi korunmasi için çesitli önlemler alinmaktadir. Buna yönelik olarak yer alti borularinin polietilen kapli olmasi gerekmektedir. Sorularin ek yerleri de polietilen sicak sargi Hekaplanmasi gerekir. Buna ragmen koroiyon tehlikesi devam ettiginden borunun daha aktif bir metal ile katodik olarak korunmasi gerekmektedir. Bu amaçla Mg Anod kullanilmaktadir. Boru çapi ve uzunluguna bagh olarak en az 20 yil koroiyona karsi korumayi saglayacak büvükmkteMaanot kullanilmalid Mg ANOTLARIN KORUVABILDIGI PE KAPLi BORU BOYU (m) Boru Çapi 21b 3.51b 6.51b 111b 17lb 0.907 kg 1.588 kg 2.948 kg 4.989 kg 7.711 kg ON 25 150 260 480 760 1270 DN32 100 190 '380 600 tOOO DN40 85 100- ~O 480 SOO DN50 70 130 240 380 640 DN65 55 100 190 290 490 DN80 45 80 150 240 400 ON 100 40 70 120 190 320 ON 125 30 50 100 155 250 ON 150 25 40 80 130 210 15 Dr. Ayhan GÜLERIç tesisatlarda meydana gelebilecek elektrik kaçaktarinin tüm dogalgaz sebekesine yayilmasinin da engellenmesi gerekir. Bunun için iç tesisatin bir topraklama çubugu ile topraldanmasf gerekir. Ancak iç tesisatin devam! olan dis tesisat ve toprak alti tesisat bit bütündür. Tesisat borusunun topraklanmasi ve toprak alti borusunun katodik korunmasi bir birine zit önlemlerdir. Topraklama çubugu kisa devre olusturarak Mg Anodun kisa sürede tükenmesine neden olur. Bu nedenle toprak alti >borutesisati ile tesisatin toprakfanan kismi elektriki olara birbirinden ayrilmalidir. Bununiçin kullanilan elemanlar ise izole flans, i~ole mafsal ve izole rekorlardir. -v .••••. DOGALGAZ TUKEnM CIHAZLARI OCAKLAR Bu tip cihazlar yanma havasini bult,induklari mahalden alip yanma ürünlerini yine bulunduklan hacme verirler. • Bulunduldari hacim en az 12 m3 olmalidir. • Bulunduklari hacimde dogrudan dis hacrne açilan en az 150 em2 serbest alanh menfez olmalidlt. • Dogrudan disari açilan pencere veya dis duvar yoksa komsu hacimle alt üst havalandirma menfetleri ile baglanmali ve yan hacimden havalandirma sag1anmalidir. Yan hacim banyo, WC ve yatak odasi olamaz. • Bu tür cihazlar banyo, WC, yatak odasi, aydmlik, merdiven boslugu ve ortak koridorlara konulamazlar. i~i~l~iS~<::::: . . -':~~- ~#s:~~X~~:?r{-".$0.-P?:~:t:~$.:~~: ~:. ·f#;tt:~-~;;:- ::;~?~;~;~~A ~&::~:v:~;.:.::' .. (:f:: (g,{.. {~~~?~:,~:,::{.::::~~:.(~!:!- ... :; --..... -- ..... --'-.. . ~*n"ttntt"t~'t{i::.ii>j.;;, ~~-*"::.~-,i:::: k:It"~j..4: BACALAR • Saca Standartlari o TS 11380, TS 11381, TS 11~~2, TS 11383, TS 11384 Dogalgaz dhazlari birden fazla cihazio baglanmasina uygun olarak dizayn edilmis adi veya sönt l;>acalarabagla,namaz. Ancak, müstakil bacalara baglanabilirler. En az etkili bacq yükseldigi 4 m olmalidir. Hizlandirma parçasinin en az 1 m oldugu durumlarda etkili baca yüksekligi bu YQksekligin LS kati olabilir. Minimum etkili bata yüksekligi Çelik bacada Dx187,S , tugla bacada Dx lSD 'yi asmamalidir. Atik gaz borulari baska mahalden geçirilemez. Bacalaroa yogusma engellenmetidir. Bunun için mevcut bacaya kilif geçirilmeli veya l;>acacift çidarli hale getiri! metidir. Uygun seramik bacalar da kullanilabilir. Dairesel kesit tercih edilmelidir. Dairesel degilse kesit alan %30 arttir'ilmahdir. Dikdörtgen kesitse ajb=15 olmalidir. 30 kW ve alti için 13 cm çapft bacalar kullanilabilir. 10 cm'nin altinda baca çapi kullanilamaz. Aradaki çaplar için baca hesabi yapilmalidir. 30kW-70kW arasi cihazlarda baca kesitini hesaplamak için; F = 0.012 x Qjh1/2 ifadesi kullanilabilir. Daha bÜyük kapasiteler için TS216S'te tanimlanan hesap yöntemi kullanilmalidir. 34 Dr. Ayhan GÜLERBACA HESABi (BACA CEKisi VE DUMAN GAZI TARAFi SÜRTÜNME KAYIPLARININ KARSiLASTiRiLMASi YÖNTEMiYLE) 2 233 /1.000 kg/s 0.250°.4 0.200°,4 x 'x 0.2 i Pg :::"1 :~7 X(2nl(273 + 1'90 0.55 m::: Aa--= 3.14'X( {Dirsekve Te pprçalari1 m düzboru olarakalinm~Stir.) Aa::: 0.118 X 0.002 u,"" i Baca baglanti kanali kesit alani kg/s Ouman miktari Baca "kesit alani Baca gaziçikis sicakligi. Kazan kapasitesi Kullanilan atmosferik brülörlü kazanin duman tarafi basinç kaybi (katalok degeri) -BaCçi-h*olikçapi ae =cm -be :::cm llikdörtgen kesit Baca hidrolik çapi aa = cm Kare kesit Baça yükSekligi Ha9"" rn/(pgx N Vfe-::- 0.128 i ( 0.75 x 0.0491 ) "'''e:;: 3.5 mIs Hesaplar Seçilen baca ve baglanti kanali boyuUanile yapilan"hesaplama/arda Baca Çekisi: pç >::: pT : Duman Tarafi Toplam Basinç Kaybi kriteri saglarimalidir. Pa"" 1.5 >i: ( AaX (Udh) + LS) X Pg X (Wa 212) Baca.baglanti kanali basinç kaybi Pa -Pa"" 1:5x-( -0.-0475 x( 2 1 0.20 ) -+ 2 ) x 0.75 X -( 5.4 2 12) pa = 0.188 Pa 'pe::: 1.5 X (A-"X (HIOh) + LS) X pg X (w.2/2) Baca basinç kaybi Pa 'Pe--= 1.5'X{ '0.04345 'X(12 1 0.25)+ 2 )'x 0.75 'x( 3.52 12) pe::: 27.8 Pa PT == pw -+ P. -+ Pe DumanTarafiToplamBasinçKaybi PT::: -O + 0.188 + 27.8 PT::: 28.0 pa i pç= HxgX'CPh-Pg) . Bacaçekisi Pç= f2 x9.81x( 1.15 - 0,75) -Pç <= 47.2Pci 472 > 28.Q yani pç= > PT oldugundan seçilen baca '(e! baca baglanti kanali boYutlt:>~~ 1.A tl.;J)ll'6 '.:lA)· ,1,$:,,,"'" 4,~ ~i~ .."MiF!$ 'Z,~ 4:ii~.t1~ t.,~ 1V~V&1 , ~ U ~;1~1 4L4 ~i~$t 'lA qjHil U}: $~i M "',li ?fTi~~ :2,l~ ~"m,(! L$ {ij)i~~ tc! .~,mJM {i ~,~ @;,~"'~1 ~ J' ~;rni'(1} "fAt \}:,(n~ l::t l},~1i ti,lt . .;tJf J)~4~i ~.1~,XiN~ L,$. 1i\jH~ti t,;~ lt,~$ 'f'''.", P ,ui'Q ~,z ~~1t.~ ~,~~~ LA {t~fi~ •. .w 1',$ :iI,:r ~,t\:i::;rD ·u.i >dJ$,tftt, ~,,{ (f,~$!.I '!,~ ~:I'Hmi if ~,~ '\li,ii~·· ~,~ 1}ittl~ i~{ri. il,©-Hi;:; lJ) i);J~4:t ~;ii ~A il,lljM4 i,$:, i;Mi!liil> 'Li tl,(IU1 U '1J'J'it'MiJ \it '*.~ i(l',t:isii ~,~ iJ,ti*'~(! L,~ i1)n~i 'L~ jf,ttti4$ 'lJ;0'$ 4,$ itI.'5S4il .ii,,\li;i,(fS~ . M l'.i)lti~ Li rJ.M$'! 'iii. ~.;tfitl,11~ ~,'t rf,~~ =t:,,~~ ~,:(I~g$ 1~ lfi~tf$-~ 'l#1,il .$,tifi,'J~7 i 'V? ~JJ4,U 1;,1 ii,u2!.ll 1.~ ~\~U~l H ,~;,) it,~~,2 $,l'l tl,tl4ti~ ii'i,;r ?,iJ~~l '\,4 ;!i,$\~;$ i H,,~ ~. 'S,5WtiZZ$. , ;t,~ ~,tJ$~>t . 2..3- l'J,lXil4H ;;!A\ ll,i:ml4: 2,$ lJ;lYiii'i La f!.ö:tii:,;$" :iii:••);,r- ~3 , :;i,,\5 ~tiiS\1~ ' LL~ ~JL~~ Ui> il'))\'l.~ 'l~!$,$; ~3<7 i),tl1'13 1:,/ {)',li31i$ t,J' qA,l{'i{ff Lü ©,QO:t;;J; i "~4 '$Ji ~,iyr{i>!< ~,§; tt\14415 1.~ ~~'Xn{14 J:~ lMmlm' H,~ ~:!_f) ll,~f1', 4U~ i>Jisr;: t,e \ij;jltn 1i~ ~,i:iiSU 1$ 4,1 j},~t~. ::ic,~ tl,i1i$il5 l,!> ~JH1$! Li l}.OO~~ 'l;!iJ' 4,,:3 :it~Za 3,1 i;i,\)4.Jt~ ~J> ~jH:l~ L,~ j).,~ 4,"i;t,t~j , .~~ '!l,,~ t>,,,,,4;i;\ ~J) <~~{J't"S:S 'Ut O,i,i}Z~ 1i1ijj, 4_t;~ ".ra,i'7 jl,&t'1j',i'i't;s, ::Li ~,t1gJ LA' l),i$:tl~. ~'1 itf ~,H~ 'j:.,4 i;U:.J!;n4 'Z,1 {!,tit,jf1 1.3 t;,OO,$At fl';,~ ;1,$ lMH'~ $,$ i}tl'$~ ~,i tt,;;}!;;;;> i,.;) G;;,?!i4:2 ~' ~-'$ 4.$ l'U:Z~ ;i"J!; i.i,i:i~ ;i!,'$ IUW;1,li i,.$ i;;,~~~ ·t.$~ $;;1 ~,l~t1~ '$:l~.{fS~ U I),i:i'li'$ 'tA i},~t'4l' ~,J;(' !:i))!!t1 i~ ~·.t •• ,j{t;r~ $,J, li,~Z'<3i ZA D,J:!J-SiI, 1,4 O,ll'(l?.iil tA, :Q:>~f~i IBI:!;$; .i',,i, \1,1;4'4<4 ~.;i:i ti,ti$'$$ 1Vli ti,\ll~$ r,t.. Ô,l);;)$i \'1,1 1t.OOil~ :Xlii ii,,5 'D',~H' ~.{,\ tl)lieS,. :t,5 \U\~:i: Li~ i;iiiJ9~ i",'f 1),K;-jj);t,4 ili '~"* q',,;t~~:1 4." f,j,.~tM )f,i;; ~~t~~~ i,$ i;'(,t.ifJ$~ U ~:.~;i9 "" ~~ 4f$ i)Jl~2i;; ilA$ iMj:l\4~ ~:)tl= t7,,9~ti4 t,j;), ~y.~'~~ g,~ 4.1 ,tlfJ#SIJ.$ iVi tH,:i~a :L" tiAiO.1tl L,l G.,Q>;iiin i~ .iisi ;;i,J.:l'tf'1i:i ;li,i! i),~1!~ i;« (iililir$; U ('u:W!J~. .:i~ ii,t ô.Vfi:~ ~t'i 11,C,,11Jil M (U;~i?< tA ~$ ~A ~,~;i'~ J(.(;I ",~'" t,$ O,~~. :li!! . $,:r Uf11l:1tf S,5 ii"tv~ t,t 11,1'HU'1 ~$; I,l,!ft'{}itlji ';;G'f!l' ~Ji g,~~~ .s,'t ,OAMl\1 2,:li .. i!;1lt~ i,;t;~A)~ w _ ~4'''''''''' ;iti· !JJI tl,l)~f ~<~ tL~1i~ Lti: iJJllW!ri 0J $)$ .11,~9 :ii-,;'1 i5,";ii~ r,'( lJ,ti1i$i , - , , , - , , " -'.'<... -, -•• 39 Dr. Ayhan GÜLERBAGLANTI ELEMANLARiNiN YEREL KAyip KATSAYiSi UA} 13 Tablo - 3 Dr. Ayhan GÜLER 40Tablo - 4 Dr. Ayhan GÜlER 41BORU ÇAP HESAPLAMA ÇIZELGESI BEURLEME FORMU 1 23 4- 5 6 7 8 9 11) 1112 Kr~Devr-e TB V J ON w L\pftl'J dPR LI; .dPt: h1 ~PA 2:ô..p 2:Llp mii/h m mm mIs mbar/m mbar mbar m mbar ITibar mbar BINA BA( LANTI HATTi BORUSU T.S.316'YAGÖRfi ~max .. i i L i i i 1 i i DAGITlM HATTi BORUSU T.S. 3Q11:GÖRE M)max i i i T 1 1 1 i 1 1 t 1 . 1 i KOLONliA1T1 BORUSU .T~S.301'E GÖRE APmax TÜKi;riM HATTi BÇ)RYSU T.S.301'E GÖRE .6.Pmax AV~RJM.HArrl VE BAGLANTI BORUSU T.S. 301' i: GÖRE t'i.Pmax . ~: .. HESAPLANAN KiSMiN KRITIK DEVRE TOPLAMi . : ~ .,: _ ..,,"-~ ~. TADiLAT PROJELERiNDE ANA PROJEDEN GELEN KOLON KAYBI KRITiK DEVRETOPLAMi UYGUN 1.8> - - . - BiNA BA~LANTll DAGITIM VE ~OLON HATLARi TOPI;.AMI-;: _ mbar ,~ .. -'-~-~ 1( -) ÇiKAN HATTA (+) INENHATTA TABLO 5 BAsiNç OÜSÜMÜ HESAP ÇIZ~LGESI 42 Dr. Ayhan GÜLERç DEGERLERiNi TEspiT FORMU seKli ~ ~ TESisAT BÖLÜMÜNDEKi EKLEME PARÇASi SAYisi EKLEME PARÇALARi No Çelik bakir Redüksiyon 1 0.5 0.4 Dirsek 3 0.4 0.7 Te (DUzGeçis) II O (}.3 . , Te (KOL Aynlma) 8 1.3 1.3 . Haç l'ai'ça!>J{Kol Aynlrha} fS 1.3 2.0 Haç J>arç;r.;;i(DIiz 1>eçis) 18 O 1.3 MuslIJk 2~ ~.5 ~.5 Sayaç O O Her TesisatBölümü (TB) S.x TABLO 6 300 mbar YEJ(EL KAYIP KATSAyiSi HESAP TA8LOSU Tablo -- '9 • Gaz hizlari; o Bina içi tesisatlarda v <= 15 mis o Sanayide v <= 25 rnJs • Sayaç ile giris arasindaki basinç kaybi .1pmax = 21 mbar olmalidir, o 50 mbar > o V<=6m/s o Pi-P2 = 23.2 x R x Q1.82/D4.82 o W = 353.677 x Q /(D2 x P2)- o R = 0.6, P mutlak basinç 43 Dr. Ayhan GÜLER300 mbar GiRis BASiNÇLi TESisATiN BASiNÇ DÜSÜMÜ, Hiz VE BORU ÇAPi HESABi Basinç ~aybi Hesab1na Esas Formül pj2=PI+12=29.16xljxVj 1.82/d/8~ Hiz Hesabina Esas Formül W, = (353,677 x Vi) f (dn2 x Pi+1) Basinç Verileri Pi= Tesi.sat Basinci = 'mbar p,,=Tüketim Noktasinda Gerek1i Basinç = mbar HESAPLAMA TABLOSU Hat Bat :Baip. Hat: Sonu Bag1andi.gi INo Debi Uzunluk çai:> Basinci Basinci Bat Nuiiiarasi Hiz i Bi:z: Açisindan Oyquniuk ;1 V;1 1;1 di. P;1 PiH W;1 m3/h m mn bar bar mis S.K Hat SOnu Basinc:i. ~'±-;;.: .. i:iibar En düsük Ba: A ISINDAN UYGUNLUK Tüketim N'oktas:i.nda Gerek1.i B