Genel Geç Paleozoyik - 1 TJP Geç Paleozoyik Devoniyen-Karbonifer-PermiyenDevoniyen istifi ilk kez İngiltere’de incelenmiş ve adını Devon bölgesinden almıştır. Devoniyen istifinin katlara ayrılması ise Ren Masifi, Hartz Dağları ve Ardenler’de yapılmıştır. DEVONİYEN DEVONİYEN ( 416 – 359.2 my)SİSTEM / DEVİR SERİ / DEVRE KAT / ÇAĞ Dev o niy en Üst / Geç F a m eniy en F ra s niy en Orta / Orta J iv es iy en E y f eliy en Alt / Erken E m s iy en Sig eniy en J ediniy en416 My 359.2 My DEVONİYEN DEVRİ Erken Orta Geç DEVONİYEN SİSTEMİ Alt Orta ÜstKarbonifer Sistemi 1822 yılında İngiliz Jeologlarından William Coneybeare ve William Phillips tarafından İngiltere’de ayırtlanmış ve “Karbonifer” adı zengin kömür oluşuklarının bulunmasına izafeten verilmiştir. Bu devire ait kömürler kuzey Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’da yaygın olarak bulunmaktadır. KARBONİFER KARBONİFER ( 359.2 – 299 my)Stefaniyen Üst /Geç Vestfaliyen KARBONİFER Namuriyen Alt /Erken Viziyen Turnaziyen Kuzeybatı Avrupa Kuzeybatı AvrupaOrenburgiyen (Gizeliyen) Geç /Üst Ziguliyen Kasimoviyen KARBONİFER KARBONİFER Moskoviyen Orta /Orta Başkiriyen Serpukoviyen Erken /Alt Viziyen Turnaziyen RUSYA RUSYA359.2 My 299 My KARBONİFER DEVRİ Erken Orta Geç KARBONİFER SİSTEMİ Alt Orta ÜstPermiyen Paleozoyik’in son deviridir. Rus çarının daveti üzerine Rusya’ya giden Murchison 1841 yılında Ural dağlarının hemen batısında kalın bir istifi çalışmış, kapsadığı fosillerin Karbonifer sisteminden daha genç, Triyas sisteminden daha yaşlı olduğunu görerek bu istifi Rusya’daki Perm şehrine izafeten Permiyen sistemi olarak adlamıştır. PERMİYEN PERMİYEN ( 299 – 251 my)Genel Adlama KB Avrupa Doraşamiyen Geç / Üst Jülfiyen Zekştayn (denizel) Midiyen PERMİYEN PERMİYEN Murgabiyen Kubergandiyen Erken / Alt Artinskiyen Rotligende (karasal) Sakmariyen Asseliyen299 My 251 My PERMİYEN DEVRİ Erken Geç PERMİYEN SİSTEMİ Alt ÜstDevoniyen-Karbonifer-Permiyen - tektonik 1. Lavrensiya ile Baltika+Avalonya kıtalarının çarpışmasının tamamlanması, AKADİYEN OROJENEZİ Lavrensiya+Baltika+Avalonya = LAVRUSYA 2.Baltika, Hun ve Gondwana’nın çarpışması, VARİSTİK OROJENEZİ 3. Lavrensiya ile Gondwana’nın çarpışması, ALLEGHENİYEN OROJENEZİ 4. Sibirya ile Lavrusya’nın çarpışması, URALİYEN OROJENEZİLavrensiya ile Baltika’nın Siluriyen Lavrensiya ile Baltika’nın Siluriyen- -Erken Erken Devoniyen’de çarpışmasıyla meydana gelen Devoniyen’de çarpışmasıyla meydana gelen Kaledoniyen Kaledoniyen orojenezini takiben Iapetus orojenezini takiben Iapetus okyanusu’nun kapanması güneye doğru devam okyanusu’nun kapanması güneye doğru devam etti. Bu dönemde Avalonya Baltika’nın bir yarım etti. Bu dönemde Avalonya Baltika’nın bir yarım adası şeklindeydi adası şeklindeydi AKADİYEN OROJENEZİOrta Orta- -Geç Devoniyen’de Avalonya’nın Geç Devoniyen’de Avalonya’nın Lavrensiya’ya çarpmasıyla Lavrensiya’ya çarpmasıyla Akadiyen Akadiyen orojenezi orojenezi meydana geldi meydana geldi AKADİYEN OROJENEZİOrta Orta- -Geç Devoniyen Geç Devoniyen AKADİYEN OROJENEZİ Siluriyen Siluriyen- -Erken Devoniyen Erken DevoniyenAKADİYEN OROJENEZİ Akadiyen orojenik kuşağı Kuzey Amerika’nın Akadiyen orojenik kuşağı Kuzey Amerika’nın doğu kenarı boyunca, güneyde Virjinya’dan doğu kenarı boyunca, güneyde Virjinya’dan başlayıp kuzeyde Newfoundland’e kadar başlayıp kuzeyde Newfoundland’e kadar uzanır. uzanır.AKADİYEN OROJENEZİ LAVRUSYA = Lavrensiya+Baltika+Avalonya LAVRUSYA = Lavrensiya+Baltika+AvalonyaKaledoniyen orojenezi Kaledoniyen orojenezi’ nin en şiddetli dönemi: Geç Siluriyen Geç Siluriyen- -Erken Devoniyen Erken Devoniyen Akadiyen orojenezi Akadiyen orojenezi’ nin en şiddetli dönemi: Orta Orta- -Geç Devoniyen Geç DevoniyenKaledoniyen dağlarının aşınıp önülke havzalarında çökelmesiyle Avrupa tarafında Eski Kırmızı Kumtaşı (molas) oluştu. Devoniyen yaşlı bu birimler rüzgar, alüviyon ve sığ denizel (delta) özellikli muazzam bir delta kompleksidir.Eski Kırmızı Kumtaşları Alt, Orta ve Üst olmak üzere üç bölüme ayrılmaktadır. Alt Eski Kırmızı Kumtaşları 13.000 metre kalınlığa erişir ve Alt Paleozoyik yaşlı kıvrımlı tabakaların üstüne uyumsuzlukla gelir.İskoçya’da Üst Devoniyen yaşlı Üst Eski Kırmızı Kumtaşları hafifçe deforme olmuş Alt Eski Kırmızı Kumtaşları ve Orta Devoniyen yaşlı granitik kayaçlar üstüne gelir. Bu uyumsuzluğu oluşturan deformasyon Akadiyen orojenezi ile yaklaşık eş zamanlıdır.Akadiyen dağlarının aşınmasıyla meydana gelen Akadiyen dağlarının aşınmasıyla meydana gelen molas, molas, Ketskill formasyonu Ketskill formasyonu, , Üst Devoniyen Üst Devoniyen yaşlı olup, kırmızı kumtaşı, konglomera ve yaşlı olup, kırmızı kumtaşı, konglomera ve şeyllerden oluşur. şeyllerden oluşur. Ketskill formasyonu Ketskill formasyonu Avrupa’daki Eski Kırmızı Kumtaşları’nın Avrupa’daki Eski Kırmızı Kumtaşları’nın eşleniğidir eşleniğidirOrdovisiyen sonu Siluriyen başı VARİSTİK OROJENEZİGeç Ordovisiyen-Erken SiluriyenVARİSTİK OROJENEZİErken Devoniyen’de Reyik okyanusu’nun kuzey kenarında Renohersiniyen Renohersiniyen havzası açılmaya başladı K VARİSTİK OROJENEZİ2. Asya’ya ait alanların bulunduğu “Asya bölümü Hun süperkıtası iki parçadan oluşmaktadır: 1. Avrupa’ya ait alanların bulunduğu “ Avrupa bölümü VARİSTİK OROJENEZİDevoniyen’de Paleotetis okyanusu genişlemeye, Reyik okyanusu yitmeye devam etti. Reyik VARİSTİK OROJENEZİErken Devoniyen Orta DevoniyenGeç Devoniyen’de, Hun kıtasına ait mikro kıtalar Lavrusya’nın Avalonya kesimiyle çarpışmaya başladı. VARİSTİK OROJENEZİVaristik Orojenezi Varistik Orojenezi, Geç Devoniyen’de Geç Devoniyen’de başladı, güneydeki Gondwana kıtası ile kuzeydeki Lavrusya kıtası’nın birbirlerine yaklaşması ve sonuçta çarpışmasıyla Geç Karbonifer’de zirveye ulaştı Erken Permiyen’de sona erdi. Varistik orojenezi, Gondwana ile Lavrusya arasında Gondwana’dan türemiş bir çok kıtanın bulunması (örn.,Hun kıtası) ve Permiyen sonuna kadar Lavrusya’nın kenarına eklenmeleri nedeniyle oldukça karmaşıktır.Bazı çalışmacılar, Geç Devoniyen- Erken Permiyen’de Avrupa kıtasında gelişen olayların tümü için Hersiniyen orojenezi, bu orojenezin ilk evreleri için ise Varistik veya Armorik terimlerini kullanmaktadır. Bazı çalışmacılara göre ise Varistik ve Hersiniyen eş anlamlıdır.Armorika (Armorik yarımadası ve çevresi) ile güney İngiltere’nin yakınsaması Geç Devoniyen’de başladı, Erken Karbonifer’de tamamlandı. Geç Devoniyen Erken KarboniferArmorika ve İberya’nın (İspanya yarımadası) doğrultu atımlı faylarla Avalonya ile birleşmesiyle Reyik okyanusu kapandı, Renohersiniyen okyanusu büyük ölçüde kapandı. Böylelikle Hun süperkıtası Lavrusya’ya eklenmeye başladı Erken KarboniferErken Karbonifer sonunda Gondwana ile Lavrusya çarpışmaya başladı VARİSTİK OROJENEZİGeç Karbonifer’de Gondwana’nın Afrika bölümü ile Lavrusya çarpıştı, Paleotetis’in batı kesimi tamamen kapandı VARİSTİK OROJENEZİTürkiye’nin bulunduğu alanlarBu orojenez Geç Karbonifer Geç Karbonifer- -Permiyen’de Permiyen’de, Gonwana ile Lavrusya’nın Lavrensiya bölümünün çarpışmasıyla meydana geldi ALLEGHENİYEN OROJENEZİALLEGHENİYEN OROJENEZİ Takoniyen ve Akadiyen orojenezlerinin geliştiği alanlar Allegheniyen orojeneziyle üçüncü kez deformasyona uğradı. Bu gün Kuzey Amerika’nın doğu kenarı boyunca uzanan Appalaş dağları Appalaş dağları Paleozoyik’te meydana gelen 3 orojenez sonucunda oluşmuştur: 1. Ordovisiyen’de Takoniyen, 2. Devoniyen’de Akadiyen 3. Geç Karbonifer-Permiyen’de Allegheniyen orojenezleri.Lavrensiya BaltikaGüney Amerika AfrikaVBu orojenez Geç Karbonifer Geç Karbonifer- -Permiyen’de Permiyen’de, Lavrusya ile Sibirya’nın çarpışmasıyla meydana geldi URALİYEN OROJENEZİI A P ETU SK A VaristikV UA V U U PANGEAStefaniyen Üst /Geç Vestfaliyen KARBONİFER Namuriyen Alt /Erken Viziyen Turnaziyen Kuzeybatı Avrupa Kuzeybatı AvrupaDevoniyen’de, Kaledoniyen dağlarının aşınmasıyla türeyen çökeller (Eski Kırmızı Kumtaşları) Avrupa’nın iç kesimlerinde geniş alanlarda depolanmıştı. K G Kaledoniyen dağları B A L T i K ADağlar aşınma sonucu düzlendikçe gittikçe daha ince taneli çökeller depolanmaya başladı