Genel Geç Paleozoyik - 2 Erken Karbonifer Karbonifer’in başında Avrupanın iç kesimlerinde geniş alanlarda karbonatlar çökelmeye başladı. Erken Karbonifer sonlarında Varistik dağlarının yükselmeye başlaması platformun kenarında klastik kamaların depolanmasına neden oldu Erken Karbonifer Varistik dağları KARBONİFER K GKaledoniyen dağları DEVONİYEN K G Varistik dağları KARBONİFER K GOrta - Geç Karboniferde, Avrupada, doğu kesimler hariç, deniz tamamen çekildi. Erken Karbonifer Geç KarboniferGeç Karbonifer’de Gonwana ve Lavrusya’nın çarpışmasıyla meydana gelen dağ kuşaklarının aşınmasıyla ortaya çıkan büyük miktarlardaki malzeme kıyı bölgelerine taşınarak kömür bataklıklarını meydana getiren deltaları oluşturdu, bu deltalarda yaygın bataklık ormanları gelişti.Erken Karbonifer Geç KarboniferAvrupa Kömür Havzalarından örneklerEn geniş Karbonifer havzası İrlanda’dan başlayıp İngiltere, kuzey Fransa, Belçika, Hollanda, Almanya (Ruhr bölgesi) üzerinden Polonya’ya uzanan Paralik Havzadır. Keza kıtaların üstünde birkaç tane genelde daha küçük epikontinental veya intramontan (dağlar arası) olarak adlandırılan Limnik havzalarda kömürler oluştu (örn. Saar Havzası, Almanya)Bu havza Manş denizi kıyılarından başlayarak Arden ve Ruhr dolaylarına kadar uzanır. Alt Karbonifer (Turnaziyen- Viziyen) denizel olup sığ lagün- volsorsiyen ve kulm fasiyesleri gelişmiştir. Namuriyen denizel ve karasal tabakalardan oluşur, işletilecek kömür kapsamaz. Denizel seviyeler içinde goniatitler mevcuttur. Vestfaliyen denizel ara katkılar kapsayan karasal ve bol kömürlü bir seviyedir. Burada kömürler paralik tiptedir, yani deniz kenarlarındaki bataklıklarda oluşmuştur. Stefaniyen yoktur. 1 Belçika Belçika- -Fransa Havzası (1) Fransa Havzası (1) STEFANİYEN VESTFALİYEN NAMURİYEN VİZİYEN TURNAZİYENRen masifindeki Saurland bölgesinin kuzeyinde yer alan Ruhr havzasına aynı zamanda Vestfalya havzası da denir. Buradaki Karbonifer’in özellikleri Fransa-Belçika havzasına benzer. Burada da Alt Karbonifer ile Devoniyen arasında dereceli geçiş vardır. Alt Karbonifer’in üst kesimleri Kulm fasiyesinde gelişmiştir, bu fasiyes bazı yerlerde Vestfaliyen’de de devam eder. Vestfaliyen çok kalın ve bol kömürlüdür. 1 2 Ruhr Havzası (2) Ruhr Havzası (2) STEFANİYEN VESTFALİYEN NAMURİYEN VİZİYEN TURNAZİYENBuradaki kömürler limnik tiptedir, yani kıta üstündeki dağlar arası bataklık, rutubetli yer veya göllerde oluşmuştur. Vestfaliyen’in özellikle üst kısmı kömür bakımından zengindir. Stefaniyen, Vestfaliyen üzerine uyumsuz gelir, kırmızı renklidir ve kömürü azdır. Daha üstte balık ve amphibia kalıntıları kapsayan kızıl renkli, kurak fasiyeslerden oluşmuş Permiyen tabakaları bulunur. 1 2 Saar Havzası ( 3) Saar Havzası ( 3) 3 STEFANİYEN VESTFALİYEN NAMURİYEN VİZİYEN TURNAZİYENBuradaki Alt Karbonifer kristalen temele bağlıdır. Şist, kumtaşı, kömürlü tüf, migmatit ve granitlerle temsil edilir (deformasyon ve granit sokulumları varistik orojenezi ile ilgilidir). Stefaniyen kuzey batıdan güneydoğuya doğru transgressiftir. İçinde birkaç metre kalınlığa erişen zengin kömür yatakları bulunur. Bu bölgenin en önemli kömür yatakları St.Etienne’de bulunur, Stefaniyen adı buradan alınmıştır. Kömürlü tabakaları izleyen kızıl renkli çökeller iklimin gittikçe kuraklaştığını göstermektedir. 1 2 Masif Santral Masif Santral (Fransa’nın orta güneyi) 3 STEFANİYEN VESTFALİYEN NAMURİYEN VİZİYEN TURNAZİYEN 4Alt Karbonifer Fasiyesleri Başlıca fasiyesler şöyle özetlenebilir: Şelf Şelf fasiyesi fasiyesi: : Bu şelfler genellikle açık sirkülasyon koşullarında çökelen tabakalar ihtiva eder. Belçika’da şelf lagünü fasiyesinde siyah renkli peloidal ve laminalı kireçtaşları mevcuttur. Volsorsiyen Volsorsiyen fasiyesi fasiyesi: : Masif mikritik tepeciklerden oluşan volsorsiyen fasiyesi her hangi bir kara kütlesinden uzakta yer alan, bir şelf kenarı fasiyesidir. Şelf üzerinde izole adalar şeklinde olan kara kütleleinden şelfe terrijen malzeme gelimi olmuşsada bu malzeme volsorsiyen alanlarına ulaşmamıştır. Kulm Kulm fasiyesi fasiyesi : seyl, kumtaşı ve karbonat çamurtaşlarından oluşan havza fasiyesidir.ZEKŞTAYN DENİZİ Geç PermiyenGenel Adlama KB Avrupa Doraşamiyen Geç / Üst Jülfiyen Zekştayn (denizel) Midiyen PERMİYEN PERMİYEN Murgabiyen Kubergandiyen Erken / Alt Artinskiyen Rotligende (karasal) Sakmariyen AsseliyenGüney Amerika AfrikaVGeç Permiyen Zekştayn denizinin kapladığı alanlar koyu mavi: tuz oluşukları, açık mavi: karbonat şelfi, turuncu: kara oklar: havzaya suyun geldiği boğazlar?Erken Permiyen’in sonunda Kuzey Denizi havzası deniz seviyesinden 200-300 metre daha alçaktı ?Geç Permiyen’de bu iç havza hızla deniz suyuyla dolarak Doğu İngiltere’den Almanya ve Polonya’ya kadar uzanan Zekştayn denizini oluşturdu?Suyun akım hızı günde 50 km3, Kuzey Denizi Havzasının dolma süresi 6 yıl olarak hesaplanmıştır ?Bu çöküntü havzasının suyla dolma nedenleri aktif riftleşme (proto-viking grabeni) ve Gondwana’daki buzulların erimesiyle global deniz düzeyi değişimlerine bağlanmaktadırGeç Karbonifer-Geç Permiyen’de Kuzeybatı Avrupa’da ortam koşullarının değişimi Geç Permiyen , Çöl Geç Karbonifer kömür bataklıkları Erken Karbonifer (volsorsiyen ve kulm fasiyeslerinin geliştiği ortamlarKarbonifer-Al Permiyen(Rotligende) Total Petrol Sistemi Kaynak kayaç: Karbonifer yaşlı kömürlü ve bitumlu şeyller (Coal Measures) Hazne kayaç: Rotligende (Alt Permiyen) yaşlı kumtaşları Örtü kayaç: Zekştayn (Üst Permiyen) evaporitleri