Genel Gelir ve Harcama 9- 19- 2 Chapter 9 GEL İ R VE HARCAMA Item • Item • Item • Etc. • McGraw-Hill/Irwin Macroeconomics, 10e © 2008 The McGraw-Hill Companies, Inc., All Rights Reserved.9- 3 Ba ş lang ı ç Makro ekonomideki merkezi sorulardan birisi, ç kt • dalgalanmalar n n ni ç in potansiyel ç kt etraf nda dalgaland ğ d r? Konjonkt ü r dalgalanmalar (i ş ç evrimleri) ’ inde geni ş leme ve resesyonlar , • potansiyel ç kt n n trendinde g ö reli olarak ç kt n n y ü kselmesi ve d üş mesidir. Bu b ö l ü m, trende g ö re reel ç kt daki bu dalgalanmalar n ilk teorisini • sunar. Bu modelin temeli ç kt ve harcama aras ndaki kar ş l kl etkile ş imdir. • Harcama ç kt ve geliri belirler; ancak ç kt ve gelir ayn zamanda da harcamay belirler. Gelirin belirlenmesinin Keynesian modeli AD Teorisini geli ş tirir. • of income determination develops the theory of AD Fiyatlar n de ği ş medi ği ve firmalar ç kt n n herhangi bir miktar n n g ö n ü ll ü • olarak verilen fiyat d ü zeyinden satarlar ? AS e ğrisi yatayd r. 9- 4 AD(Toplam Talep) ve Denge Ç ı kt ı AD ekonomide talep edilen toplam mal miktar d r. : • (1) Ç kt , talep edilen miktara e ş it ü retilmi ş ç kt miktar olup, • ç kt n n toplam talep dengesidir. Ya da (2) AD ç kt ya e ş it olmad ğ nda planlanmayan stok yat r mlar • ya da negatif yat r m s ö z konusudur: (3) , IU planlanmayan stok yat r mlard r. • IU > 0, ise firmalar, ç kt ve AD tekrar dengeye gelinceye kadar • ü retimlerini azalt rlar. NX G I C AD ? ? ? ? NX G I C AD Y ? ? ? ? ? AD Y IU ? ?9- 5 Tüketim Fonksiyonu T ü ketim AD ’ nin en b ü y ü k bile ş enidir. • T ü ketim sabit de ğildir; ancak gelir ile birlikte artar ? Gelir ile • t ü ketim aras ndaki ili ş ki t ü ketim fonksiyonu taraf ndan tan mlan r. C : T ü ketim ve Y: Gelir ise T ü ketim Fonksiyonu • (4) Denklem(4) ü n ortaya koydu ğu durum, gelir s f r oldu ğunda • t ü ketim d ü zeyinin oldu ğudur ? T ü ketimin ge ç im d ü zeyi oldu ğu(sabit t ü ketim) s f rdan b ü y ü kt ü r. Fonksiyonun ilk terimi bunu ifade eder. Denklem(4) ü n e ğimi, marjinal t ü ketim e ğilimi(MPC) olarak • bilinen c katsay d r ? MPC, gelirdeki bir birimlik art ş n t ü ketimde yol a ç t ğ art ş t r. 0 < c >1 de ğerleri al r. cY C C ? ? 0 ? C 1 0 ? ? c9- 6 Tüketim Fonksiyonu [Insert Figure 9-1 here]9- 7 Tüketim ve Tasarruflar Gelir hem harcan r hem de tasarruf edilir ? T ü ketimi • a ç klayan bir teori e ş de ğer bi ç imde tasarruf davran ş n da a ç klar Daha bi ç imsel olarak, (5) ? B ü t ç e k s tlamas • Denklem(4) ve (5) in bile ş imi Tasarruf fonksiyonunu • g ö sterir: (6) Tasarruflar, marjinal tasarruf e ğilimi(MPS) s = 1-c pozitif • oldu ğu i ç in, gelir d ü zeyinin artan bir fonksiyonudur. Tasarruflar gelir art ş olarak artar. • Ö rnek, MPS yani s 0.1 ise ek bir(1) TL gelir i ç in tasarruflar 0.10 • TL artar ya da ek bir TL gelirin %10 u tasarruf edilir. C Y S ? ? Y c C cY C Y C Y S ) 1 ( ? ? ? ? ? ? ? ? ?9- 8 Tüketim, AD, ve Otonom Harcamalar Ş imdi, AD ’ nin di ğer bile ş enlerini : G, I, vergiler, ve d ş • ticaret( otonom oldu ğu varsay l r) modele katt ğ m zda; T ü ketim ş imdi harcanabilir gelire ba ğl d r, • (7) ve (8) AD bu nedenle • (9) hale gelir. Burada A gelir d ü zeyinden ba ğ ms z ya da otonomdur. TR TA Y YD ? ? ? ) ( TA TR Y c C cYD C C ? ? ? ? ? ? ? ? cY A cY NX G I TR TA c C NX G I TR TA Y c C NX G I C AD ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ) ( ) (9- 9 Tüketim, AD, ve Otonom Harcamalar [Insert Figure 9-2 here]9- 10 Denge Gelir ve Ç ı kt ı Denge Y=AD de olu ş ur. Bu • denge noktas 45 ° lik do ğru ü zerinde AD=Y oldu ğu noktada ? E noktas d r. Yandaki ş ekilde oklar y ö n ü nde • ekonominin nas l dengeye geldi ği g ö sterilmi ş tir. Y 0 , alt nda ç kt n n her hangi bir • d ü zeyinde firmalar n stoklar azal r ve ü retimlerini art r rlar. Y 0 , ü st ü nde ise ç kt n n her hangi • bir d ü zeyinde firmalar n stoklar fazlad r ve ü retimleriniazalt rlar. [Insert Figure 9-2 here again] S ü re ç Y 0 a ula ş ncaya kadar s ü rer.9- 11 Denge Ç ı kt ı n ı n Formülü Ç kt n n denge d ü zeyini (Y 0 ) i ç in cebirsel olarak • çö zebilir miyiz : Denge Ko ş ulu Y = AD (10) • Denklem (9)u (10) da yerine koydu ğumuzda (11) • Y i çö zmek i ç in Ç kt n n denge d ü zeyi bulunur. • (12) cY A Y ? ? A c Y A c Y A cY Y ) 1 ( 1 ) 1 ( 0 ? ? ? ? ? ? Ç kt n n denge d ü zeyi, marjinal t ü ketim e ğilimi (MPC) ve ya da Otonom Harcama d ü zeyi y ü kseldi ğinde artar.9- 12 Denge Ç ı kt ı n ı n Formülü Denklem(12) MPC ve A n n bir fonksiyonu olarak ç kt • d ü zeyini g ö sterir. S kl kla otonom harcamalar n baz bile ş enlerindeki bir • de ği ş ikli ğin ç kt y nas l de ği ş tirdi ğini bilmek isteriz Ç kt daki de ği ş iklikler otonom harcamalardaki de ği ş ikliklerle • ilgilidir (13) Ö rne ğin MPC = 0.9 ise, bu y ü zden ç o ğaltan 1/(1-c) = 10 dur ? • H ü k ü met harcamalar ndaki 1 milyon TL lik bir art ş ç kt d ü zeyini 10 milyon TL art r r. Artan kamu harcamalar n n al c lar , kendi harcamalar n art r r ; b ö ylece • al c lar n bu harcamalar ndaki art ş onlar n harcamalar ndaki art ş ve vb olur. A c Y ? ? ? ? ) 1 ( 19- 13 Tasarruf ve Yat ı r ı m Dengede, h ü k ü metin ve • ticaretin olmad ğ ekonomide, planlanan yat r m tasarruflara e ş ittir. Yandaki ş ekilde, Toplam talep • (AD) ve t ü ketim harcamalar (C) aras ndaki dikey farkl l k planlanan yat r m harcamalar ( I) ya e ş ittir. Gelirin her bir d ü zeyinde t ü ketim • ç izelgesi ve 45 ° (AD=Y) do ğrusu aras ndaki dikey uzakl k tasarruflar ö l ç er. ? Y 0 da iki dikey uzakl k birbirine e ş ittir ve S = I [Insert Figure 9-2 here again]9- 14 Tasarruf ve Yat ı r ı m Planlanan yat r m ve tasarruf e ş itli ği, direkt olarak ulusal • gelir hesab nda g ö r ü lebilir. Gelir hem harcan r hem de tasarruf edilir: • D ş ticaret ve h ü k ü met yoktur, • İ ki denklemi birbirine e ş itlendirse : • Modele d ş ticaret ve h ü k ü met kat l rsa: • Gelir hem harcan r hem de tasarruf edilir ve vergi ö denir : • B ü t ü nle ş ik Toplam Talep • İ ki denklemi birbirine e ş itlendirse : • (14) S C Y ? ? I C Y ? ? I S I C S C ? ? ? ? TR TA S C Y ? ? ? ? NX G I C AD ? ? ? ? NX G TR TA S I TR TA S C NX G I C ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ) (9- 15 Ço ğ altan Otonom harcamalardaki 1 TL • lik art ş denge gelir d ü zeyini ne kadar art r r ? ? Bu sorunun yan t 1 TL de ğildir Gelirdeki ek bir TL ’ den dolay c • kadar t ü ketilir. Artan harcamay kar ş lamak i ç in • ç kt artar; ç kt daki toplam de ği ş iklik ise (1+c) dir. Gelir ve ç kt daki geni ş leme daha • da artarak sonu ç lanacakt r ? process continues [Insert Table 9-1 here] S ü re ç teki ad mlar yanda g ö sterilmi ş tir.9- 16 Ço ğ altan Artan harcamalar ard ş k bi ç imde yazarsak, otonom • talepteki ilk ba ş layan art ş ile ba ş lar z : (15) Bu bir geometrik seridir. c < 1 olup, Basitle ş tirmek i ç in: • (16) Buradaki geometrik art ş 1/(1-c) ç o ğaltand r. • Ç o ğaltan= Otonom toplam talep bir birim artt ğ nda denge ç kt • miktar ndaki de ği ş im miktar d r. Ç o ğaltan n genel tan m (form ü l ü ) (17) • ...) 1 ( ... 3 2 3 2 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? c c c A A c A c A c A AD 0 ) 1 ( 1 Y A c AD ? ? ? ? ? ? ) 1 ( 1 c A Y ? ? ? ? ? ?9- 17 Ço ğ altan Yandaki ş ekil denge ç kt • d ü zeyine otonom harcamalardaki bir art ş n etkisinin grafiksel yorumunu ifade eder. Ba ş lang ç dengesi E noktas , gelir • d ü zeyi de Y 0 Otonom harcamalarda bir art ş • olursa, AD e ğrisi kayar , ve gelir de Y ’ a artar Yeni denge noktas E ’ olup bu • noktadaki gelir art ş [Insert Figure 9-3 here] 0 0 0 Y Y Y ? ? ? ? A ?9- 18 Hükümet(Kamu) Sektörü H ü k ü met denge ç kt y iki yolla etkiler : • H ü k ü met Harcamalar (AD nin bile ş eni) 1. Vergiler ve Transferler 2. Maliye politikas , G, TR ve TA ile ilgili olarak h ü k ü met • politikas d r. G ve TR sabit varsay l r; ve orant l bir gelir vergisi(t) vard r. • T ü ketim Fonksiyonu ş u hal al r: (19) • Y t c cTR C tY TR Y c C C ) 1 ( ) ( ? ? ? ? ? ? ? ? Marjinal t ü ketim e ğilimi(MPC) c(1-t) olur9- 19 Hükümet(Kamu) Sektörü (19) AD ile birle ş ti ğinde: • (20) Denge ko ş ulu kullan ld ğ nda, Y=AD, ve e ş itlik(19), • Denge ç kt d ü zeyi: (21) H ü k ü met sekt ö r ü n ü n varl ğ AD e ğrisini yat kla ş t r r ve • ç o ğaltan n etkisini azalt r ? ? Y t c A NX G I Y t c cTR C NX G I C AD ) 1 ( ) 1 ( ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ) 1 ( 1 ) 1 ( 1 ) 1 ( ) 1 ( 0 t c A Y A t c Y A Y t c Y Y t c A Y ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? )) 1 ( 1 ( 1 t c ? ?9- 20 Otomatik Stabilizatör olarak Gelir Vergisi Otomatik stabilizat ö r, h ü k ü met m ü dahalesi olmaks z n • otonom talepteki de ği ş ikliklere yan t veren ç kt daki de ği ş iklik miktar n otomatik olarak azaltan herhangi bir mekanizmad r. İ ş ç evrimleri(Konjoktur dalgalanmalar )nin bir a ç klamas nda • otomatik stabilizat ö r talepteki ö zellikle yat r mda kaymalara neden olmaktad r. Otomatik stabilizat ö r ü n ( ö zellikle de artan oranl olarak) oldu ğu • yerde,yat r m talebindeki sal n mlar ç kt ü zerine k üçü k bir etkisi vard r İ ş sizlik ö dene ği otomatik stabilizat ö r i ç in bir ba ş ka ö rnektir ? i ş leri • olmad ğ halde t ü ketmeye devam eden i ş sizli ği sa ğlar. 9- 21 Maliye Politikas ı ndaki Bir De ğ i ş ikli ğ in Etkileri H ü k ü met harcamalar n • art rd ğ n varsayal m Otonom harcamalardaki bir • de ği ş iklikte sonu ç lan r ve AD e ğrisi de ği ş im miktar kadar yukar kayar. Ç kt n n ba ş lang ç d ü zeyi, Y 0 olup • bu noktada denge vard r. B ö ylesi bir art ş mallara olan talep> ç kt olur ve firmalar yeni denge (E ’ ) kuruluncaya kadar ü retimlerini art r rlar Gelirdeki geni ş leme ne kadar • olur? Denge gelirdeki de ği ş im [Insert Figure 9-3 here] (22) G G t c Y G ? ? ? ? ? ? ? ? ) 1 ( 1 1 09- 22 Maliye Politikas ı ndaki Bir De ğ i ş ikli ğ in Etkileri (22) G deki 1 TL lik art ş , • kendisinden daha fazla art ş a neden olacakt r. c = 0.80,t = 0.25 ise, ç o ğaltan 2.5 • olur G deki 1 TL lik art ş n sonucu ? olarak A(Toplam otonom harcama) daki art ş , denge gelir d ü zeyini 2,5 TL art racakt r. ? G ve ? Y ş ekilde g ö sterilmi ş tir ? GEN İ Ş LEMEC İ MAL İ YE ? POL İ T İ KASI [Insert Figure 9-3 here] G G t c Y G ? ? ? ? ? ? ? ? ) 1 ( 1 1 09- 23 Maliye Politikas ı ndaki Bir De ğ i ş ikli ğ in Etkileri H ü k ü met harcamalar yerine TR(transfer) harcamalar • artarsa Toplam Otonom Harcamalar(A) yaln zca c ? TR artacakt r. • B ö ylece ç kt da ? G c ? TR kadar artacakt r. Transfer ö demeleri i ç in ç o ğaltan, c nin bir fakt ö r ü olarak G den • k üçü kt ü r. TR deki art ş n bir k sm (gelir olarak kaydedildi ği i ç in) tasarruf • edilir. H ü k ü met marjinal vergi oranlar n art r rsa iki ş ey olur: • Harcanabilir geliri azaltt ğ ve bu y ü zden t ü ketim d üş t ü ğü i ç in • AD ye olan direkt etkisi azal r. Ç o ğaltan k üçü kt ü r ve ş okun AD ü zerinde etkisi k üçü kt ü r. •9- 24 Bütçe H ü k ü met b ü t ç e a ç klar 1960 lardan • beri ABD de bir norm haline gelmi ş tir. B ü t ç e a ç ğ vermede endi ş elenecek • bir durum var m d r? H ü k ü metin bor ç lanma korkusu • bor ç lanan ve yat r m yapan ö zel firmalar i ç in zordur ? ekonominin b ü y ü mesi yava ş t r B ü t ç e fazlas h ü k ü metin • gelirleri(TA)nin giderleri(G, TR)ni a ş mas d r: (24) Bir negatif b ü t ç e fazlas , b ü t ç e • a ç ğ d r. [Insert Figure 9-5 here] TR G TA BS ? ? ?9- 25 Bütçe TA = tY ise, B ü t ç e fazlas n : • (24a) belirler. Yandaki ş ekil G, TR, ve t nin • verilmi ş d ü zeyleri i ç in gelir d ü zeyinin bir fonksiyonu olarak BS ç izilmi ş tir. Gelirin d üş ü k d ü zeyinde, b ü t ç e • gider gelirden fazla oldu ğu i ç in a ç ğ vard r. Gelirin y ü ksek d ü zeyinde ise gelir • harcamalardan daha fazla oldu ğu i ç in bir b ü t ç e fazlas vard r. [Insert Figure 9-6 here] TR G tY BS ? ? ?9- 26 Bütçe TA = tY ise, B ü t ç e fazlas n : • (24a) belirler. Yandaki ş eklin g ö sterdi ği bir • ba ş ka ş ey de b ü t ç e a ç ğ n n yaln zca h ü k ü metin politika se ç imi((G, t, veTR)ne ba ğl olmad ğ , ayn zamanda da gelir d ü zeyindeki kaymalara da ba ğl oldu ğudur. [Insert Figur Ö rnek, I(yat r m) talebinde bir art ş oldu ğunu varsayd ğ m zda, ç kt d ü zeyi artar ? B ü t ç e a ç ğ vergi gelirlerinin artmas na ba ğl olarak d üş er TR G tY BS ? ? ?9- 27 Kamu Harcamalar ı n ı n ve vergi de ğ i ş ikliklerinin BS üzerine Etkileri Maliye politikas nda de ği ş iklikler b ü t ç eyi nas l etkiler? • Ya da G deki bir art ş BS yi indirmeli midir ? G deki bir art ş art ğ (fazlay ) azalt r; fakat ayn zamanda gelir • artaca ğ ndan vergi gelirleri de artar Artan vergi tahsilat olas l ğ > G deki art ş ? G deki art ş tan dolay gelirdeki de ği ş me e ş ittir: • , toplanan vergilerin bir k sm Vergi gelirleri ile artar • BS deki de ği ş me • (25) G Y G ? ? ? ? 0 G t G ? ? G t c t c G G t G TA BS G ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ) 1 ( 1 ) 1 )( 1 ( ? De ği ş me negatiftir ? ya da fazla azal r