Öğretim Tekniği ve Materyal Tasarımı Görsel Tasarım 1 GÖRSEL TASARIM2 Bu bölümü bitirdiğinizde • Görsel tasarım öğelerinden çizgi, şekil, alan, boyut, doku, renk konuları hakkında bilgi sahibi olacak, • Görsel tasarım ilkelerinden bütünlük, denge, vurgu, hizalama, yakınlık konularında fikir sahibi olacak, • Bir eğitim materyali geliştirirken dikkat edilmesi gereken noktaları öğreneceksiniz. 3 Nasıl Öğreniriz?4 TASARIM ÖĞELERG5 Tasarım Öğeleri • Çizgi • Şekil • Alan • Boyut • Doku • Renk6 Çizgi • En fazla kullanılan öğedir. • Çizgi, dikkati belirli bir noktaya çekebildiği gibi belirli bir yolun izlenmesini de sağlayabilir. • Çizgiler yön ve hareket gösterebilirler. • Şekilleri ayırma ve birleştirme işlevi görürler. 7 Çizgi Belirli bir noktayı (ANASAYFA) işaret eden çizgi kullanımı.8 Çizgi Ankara – İstanbul arası izlenecek yolu gösteren çizgi kullanımı (Google).9 gekil • Şekil bir yüzey üzerine yaratılan iki boyutlu biçimlerdir. • Farklı şekiller bir araya gelerek anlamlı bir bütün oluşturabilirler. • Şekiller kimi zaman herhangi bir cismin sadece kenar çizgileri ile görüntülenmesinde kullanılırlar. Bunu siluet olarak ifade etmek de mümkündür.10 gekil Örnek Siluetler 11 gekil Mimari Çizim Örneği 12 Alan • Görsel materyallerde alan kullanımı materyalin anlaşılabilir olması açısından büyük önem taşır. • Kapalı (dolu) ya da açık (boş) alanlar olarak ikiye ayırabileceğimiz alan kullanımına en güzel örneklerden biri dergi ya da kitap tasarımlarıdır. • Bu tasarımlarda sayfanın tamamı metin ya da şekiller ile doldurulmaz. Okuyucunun içeriği daha rahat takip edebilmesi için boş alanlara yer verilir.13 Alan Dergilerde alan kullanımı 14 Alan Kitaplarda alan kullanımı 15 Boyut • Görsel tasarım içerisinde kullanılan bir cismin boyutu çoğu zaman yanıltıcı olabilir. • Cisim diğer cisimler ile birlikte kullanıldığında boyut açısından bir anlam ifade eder.16 Boyut Ağacın parmaklar arasında durması; ağacın minyatür olduğu ya da ağacı tutanın dev olduğu hissini vermektedir 17 Boyut Yapılan araştırmanın büyüklüğü ifade edilmeye çalışılıyor 18 Doku • Görsellerin çoğu iki boyutludur. • Bu görsellerde doku ve desen kullanarak üçüncü bir boyut eklemek mümkün olabilir. • Doku, görselin hem daha gerçekçi gözükmesine, hem de zeminle cisim arasında oluşan farklılık sayesinde daha rahat algılanmasına yardımcı olur.19 Doku Solda düz kahverengi zemin. Sağda ağaç dokusu 20 Doku Solda doku uygulanmamış gitar. Sağda doku uygulanmış ve üç boyut etkisine sahip olan gitar 21 Renk • Renk görsel materyallerde önemli bir unsur olmakla birlikte etkililiği bilinçli kullanılmasına bağlıdır. • Günümüz eğitim teknolojileri kapsamında kullanılan araç gereçler – özellikle yansıtım (projeksiyon) cihazları – materyallerdeki renk kullanımını daha da önemli hale getirmektedir. • Yanlış tema ve renk tercihleri materyalin kullanımını olumsuz yönde etkilemekte, özellikle okunabilirlik açısından sorunlara yol açmaktadır.22 Renk Geri plan ve metin renklerinin hatalı seçilmesi sonucu okunabilirliğin azalması. 23 Renk çemberi 24 TASARIM GLKELERG25 Tasarım İlkeleri • Bütünlük • Denge • Vurgu • Hizalama • Yakınlık26 Bütünlük • Bütünlük, bir görseli meydana getiren öğelerin bir bütün olarak görünmesini sağlayan, öğeler arasındaki ilişkidir. • Bütünlüğü oluşturacak olan ilişkinin kurulabilmesi için bir önceki konuda bahsedilen tasarım öğelerinden (çizgi, şekil, renk, vb.) faydalanılır. • Materyal içerisinde bütünlüğün sağlanmış olması mesajı anlamayı ve yorumlamayı kolaylaştırır.27 Bütünlük 28 Bütünlük • Bütünlüğün sağlanması açısından yapılan hataların başında materyalin içinde çok sayıda ve birbiri ile ilişkisi düzgün bir şekilde ifade edilememiş öğelerin kullanımı yer alır. • Bu tür hataları en aza indirebilmek için verilmek istenen mesaj tasarımcı tarafından açık ve net olarak ifade edilebilmelidir. Tasarımcının aklına gelen tüm fikirler materyale yansıtılmamalıdır.29 Bütünlük 30 Bütünlük “3x3” kuralı ile elde edilen matris31 Bütünlük32 Denge • Denge, öğelerin yatay ve dikey olarak materyale eşit ağırlıkta dağıtılması (yerleştirilmesi) yoluyla oluşturulur. İki türlü denge vardır: • Formal (Simetrik): Bir materyalin ortadan ikiye bölündüğünde öğelerin simetrik olarak (her iki tarafta da birbirinin aynı şekilde) yerleştirilmesi. • İnformal (Simetrik olmayan): Ağırlık olarak her iki tarafta eşittir ancak kullanılan öğeler farklıdır. Dengenin informal şekilde sağlanması materyale belirli ölçüde hareketlilik kazandırabilmektedir.33 Denge Formal (Simetrik) olarak kurulmuş denge 34 Denge İnformal (Simetrik olmayan) olarak kurulmuş denge 35 Denge Denge’nin kullanılmadığı (dengesiz) materyal 36 Vurgu • Materyal’de kullanılan görsellerin belirli bir bölümüne dikkat çekilmek istenebilir. Öğeyi ilgi merkezi haline getirebilmek için kullanılan farklı teknikler bulunmaktadır. Bu teknikler bazıları aşağıda listelenmiştir: • Ok ve benzeri yön gösteren çizgilerin ve şekillerin kullanılması. • Odaklanılacak öğenin farklı şekilde boyutlandırılması. • Farklı renk ve doku kullanımları.37 Vurgu Vurgu’da çizgi ve şekil kullanımı 38 Vurgu Vurgu’da farklı boyut kullanımı 39 Vurgu Vurgu’da renk kullanımı 40 Hizalama • Hizalama, görsel materyallerin daha kolay algılanmasında, öğeler arasında kurulan ilişkilerin daha rahat anlaşılmasında önemli rol oynar. Materyal içinde düzenli bir şekilde yerleştirilmiş öğeler öğrenmede de kolaylık sağlar. • Materyalde hizalama kullanımı sırasında, öğeler arası hizalamanın yanı sıra tüm öğelerin materyale göre hizalanmasına da özen gösterilmelidir. 41 Hizalama Eğitim materyalinde hizalama kullanımı 42 Yakınlık • Eğitim materyallerinde belirli bir kavramı ifade edebilmek, mesajı iletebilmek için birden fazla öğe kullanılabilir. • Bu öğelerin arasındaki ilişkiyi öğelerin birbirleri arasındaki uzaklıkları ve yakınlıkları belirler. • Birbirleri ile yakın öğeler ilişkili uzak olan öğeler ise ilişkisiz olarak anlamlandırılırlar. 43 Yakınlık İlişkili Öğeler GliGkisiz Öğeler44 Yakınlık Görsel öğelerde yakınlık ve insan algısı üzerindeki etkisi 45 Eğitsel Materyallerde Görsel Tasarım46 Resim, Fotoğraf ve Grafik Kullanımı • Bu öğelerin kullanımı ne çok soyut ne de çok gerçekçi olmalıdır. • Gerçek resimler (fotoğraflar) yerine karikatürler, çizimler ya da diyagramlar kullanılmalıdır. • Bu şekilde çok fazla ayrıntıya girerek öğrencinin dikkatinin dağılması ve odaklanılacak ana konudan uzaklaşması önlenebilir.47 Resim, Fotoğraf ve Grafik Kullanımı Hızla giden bir arabanın tasviri için çizim kullanılması. Aynı tasvirin gerçek bir yarış arabası görseli ile yapılması, öğrencilerin marka, model, renk gibi ayrıntılara odaklanmasına neden olabilir 48 Resim, Fotoğraf ve Grafik Kullanımı • Öğretim amaçlı bir görsel materyal tasarlarken, nesnelerin gerçeklik derecesinden çok anlamsal boyutunu dikkate almak gerekmektedir. • Boyut açısından öğenin daha iyi ifade edilebilmesi için ölçek kullanılabilir. Rakamsal bilgilerin aktarılmasında grafiklerden faydalanılmalıdır. 49 Metin Kullanımı • Görselin genelinde aynı tip yazı tipinin kullanılmasına gayret gösterilmelidir. • Belirli bir noktaya dikkat çekilmesi amacıyla altı çizili, kalın, renkli ya da italik yazı tipi tercih edilebilir.50 Metin Kullanımı • Sürekli büyük harf ya da yazı tipi efektleri (altı çizili, italik vb.) kullanılması okunabilirliği azaltacaktır. Bu tür kullanımdan kaçınılmalıdır.51 Metin Kullanımı Sunum için hazırlanan materyallerde en çok karşılaşılan hatalardan biri örnekte görüldüğü gibi uzun metinlerin ardı ardına kullanılmasıdır 52 Metin Kullanımı Zemin ve metin renginin yanlış kullanımı 53 Renk Kullanımı • Dikkat çekilmek istenilen öğelerin renk seçimlerinde parlak ve canlı renklere ağırlık verilmelidir. • Bir bütünü oluşturan öğelerin (örneğin bir sunumu oluşturan yansıların) her birinde aynı temanın (zemin rengi, yazı tipi rengi vb.) kullanılmasına özen gösterilmelidir. • Görsellerdeki renk sayısı kısıtlanmalıdır. Renk kullanımında aşırıya kaçmak, görselin rahat takip edilebilmesini engelleyebilir.54 Renk Kullanımı Görsel içinde aşırı renk kullanımı 55 Biçim • Görsel, mümkün olan en sade şekilde hazırlanmaya çalışılmalıdır. Görsel içinde kullanılan öğelerin dengeli bir şekilde yerleştirilmesi gerekmektedir. • İnsan gözüne uyum sağlayacak şekilde, özellikle yansıtılan materyallerde yatay kullanıma dikkat edilmelidir. Görsel, farklı ışık koşullarında ve değişik uzaklıklardan okunabilir olmalıdır.56 Biçim 57 Kaynaklar • Google. (tarih yok). Eylül 28, 2009 tarihinde Google Maps: http://maps.google.com adresinden alındı • Güven, M. (2008). Öğretim Materyali Tasarım Süreci. K. Selvi içinde, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı (s. 165-213). Ankara: Anı Yayıncılık. • Madran, R. O. (tarih yok). Eylül 18, 2009 tarihinde Sanal Kampüs: http://www.sanalkampus.web.tr adresinden alındı • Madran, R. O. (tarih yok). Temel İlk Yardım Bilgileri Eğitimi. Ekim 1, 2009 tarihinde Orçun Madran'ın Kişisel Web Sitesi: http://www.baskent.edu.tr/~omadran/projeler/icerikoynatici/egiti m.html adresinden alındı • Seferoğlu, S. (2007). Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı. Ankara: Pegem A Yayıncılık. • Yalın, H. İ. (2006). Öğretim Teknoloileri ve Materyal Geliştirme. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.