1 - Histoloji - Embriyoloji Göz ve Kulak Embriyolojisi GÖZ VE KULAK EMBRİYOLOJİSİ Dr.Mehmet Fatih SÖNMEZ 2 Öğrenim Hedefleri • Dönem II öğrencileri bu dersin sonunda – Gözün embriyolojik gelişimini – Kulağın embriyolojik gelişimini – Göz ve kulak gelişimindeki anomalileri öğrenecektir. 3 GÖZ EMBRİYOLOJİSİ • Göz dokuları nöroektoderm, yüzey ektodermi ve mezodermden gelişir. • Erken evrede (intrauerin 22. Gün) ön beyinde her iki tarafta önce bir çift optik oluk daha sonra da optik vezikül oluşur. • Ön beynin orjin aldığı kısımdan daralır ve optik sap oluşur. 4 GÖZ EMBRİYOLOJİSİ • Optik vezikül yüzey ektodermini indükler ve bu bölge kalınlaşarak lens plağını (ektodermini) oluşturur. • Optik vezikülün invajine olmasıyla çift duvarlı optik kadeh (cup) oluşur. 5 GÖZ EMBRİYOLOJİSİ • Başlangıçta bu kadehin iç ve dış tabakaları arasında intraretinal boş luk vardır. Kısa süre sonra bu boşluğun kaybolmasıyla tabakalar karşı karşıya gelir. • Optik kadeh invajinasyonu aynı zamanda koroid fissür denilen alt yüzeyde de olur. • Lens plağı 5. hafta dolaylarında yüzey ektodermi ile olan ilişkisini kaybeder. 6 GÖZ EMBRİYOLOJİSİ • Optik kadehin dış tabakası küçük pigment granülleri ile karakterizedir ve retinanın pigment tabakasını oluşturur. • İntraretinal boşluğu çevreleyen hücreler basil ve koni hücreleri olan fotoreseptör hücreler farklanır. • Bu fotoreseptör tabakanın iç kısmında ise nöronlardan ve nöroglia hücrelerinden oluşan nöronal tabaka farklanır. 7 GÖZ EMBRİYOLOJİSİ • Beşinci haftanın sonunda göz tamamıyla gevşek mezenşimal bir doku ile çevrilidir. • Bu doku kısa bir süre sonra içte koroid ve dışta sklerayı oluşturur. • Gözün önünü örten mezenşimin farklanması değişiktir. • Ön kamara vakuolizasyonla oluşur ve iridopupiller membran denen bir iç tabaka ve korneanın substantiya propriyası adı verilen sklera ile devam eden bir dış tabakadan oluşur. 8 GÖZ EMBRİYOLOJİSİ • Göz gelişim defektleri; – Kolobom – Konjenital katarakt – Mikroftalmi – Anoftalmi – Konjenital afaki(lensin olmaması) – Aniridi (irisin olmaması) – Siklopi (tek göz), Sinoftalmi (göz kaynaşması) 9 10 11 • sinoftalmi siklopi 12 13 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Kulağın 3 farklı bölümü 3 farklı orjinden köken alır. • İç kulağın gelişimi: İnsanda ilk olarak 22. günde rhombensefalon her iki kenarında yüzey ektoderminin kalınlaşması ile otik plaklar belirir. • Daha sonra otik plaklar mezenkim içine doğru invagine olmaya başlar ve otik çukurcuklar şekillenir. • Otik çukurcuğun kenarları biraraya gelip kaynaşarak otik vezikülü oluşturur. 14 15 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Otik vezikül, kısa zaman sonra yüzey ektodermi ile olan bağlantısını koparır. • Bu vezikülden oluşan bir divertikulum uzayarak endolenfatik kese ve kanalı şekillendirir. • Gelişim sürerken otik vezikülün arkada utriküler ve önde sakküler parçaları ayırt edilir. 16 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Dorsal (Utriküler) parçadan, utrikulus, semisirküler kanallar ve endolenfatik kanal; ventral (sakküler) parçadan ise sakkulus ve kohlear kanal şekillenir. • Bu şekilde ortaya çıkan epitelyal yapıların hepsine birden membranöz labirent adı verilir. • Gelişimin 6. haftasında, sakkulus kendi alt kutbunda tübüler şekilli bir cep oluşturur. • Cohlear kanal olarak adlandırılan bu çıkıntı, 8. haftanın sonunda 2.5 tur oluşturacak şekilde çevresindeki mezenkimi spiral olarak delerek membranöz kohlea’ yı oluşturur 17 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Kohlear kanalı çevreleyen mezenkim kıkırdağa farklanır. • 10. haftada kıkırdak, vakuolize olarak skala vestibüli ve skala timpani olarak adlandırılan 2 perilenfatik boşluğu şekillendirir. • Kıkırdak kapsül daha sonra kemikleşerek iç kulağın kemik labirentini oluşturur. • Kohlear kanalın duvarlarındaki hücrelerin farklanması ile Corti organı (spiral organ) şekillenir. 18 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Kohlear kanalın epitel hücreleri başlangıçta aynıdır. • Gelişim ilerledikçe bu hücreler iki adet sırt oluşturur; iç sırt ve dış sırt. • Dış sırttan tüy hücreleri farklanır. • Bu hücrelerin üstü jelatinöz bir madde olan tektoriyal membran ile örtülüdür. • Bu iki yapı korti organını oluşturur. 19 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Utriküler parçada 3 tane yassı, diske benzer çıkıntılar ortaya çıkar. • Daha sonra bu çıkıntıların duvarlarının merkezi kısımları kaynaşarak ortadan kalkar. • Çıkıntıların kaynaşmadan kalan diğer parçaları semisirküler kanalları oluşturur. • Her semisirküler kanalın bir ucundaki genişlemiş bölgeler ampulla olarak adlandırılır. • İç kulak erişkin şekline ve büyüklüğüne fetal hayatın ortalarında erişir 20 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Orta kulağın gelişimi: Timpanik boşluk 1. farengeal poştan köken alır ve endodermal orijinlidir. • 1. farengeal poş yana doğru hızla büyürken kısa bir süre 1. farengeal yarığın tabanına temas eder. • Tubotimpanik çukur adı verilen cebin distal parçası genişleyerek ilkel timpanik boşluğu, proksimal parçası ise östaki borusunu oluşturur. 21 22 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Orta kulak kemikciklerinden malleus ve incus 1. farengeal arkus: stapes ise 2. farengeal arkus kıkırdaklarının endokondral kemikleşmesi ile ortaya çıkarlar. • Kemikçikler fetal yaşamın ilk yarısında belirmelerine karşın 8. aya kadar çevrelerindeki mezenşim içinde gömülü halde kalırlar. • Orta kulak puberteye kadar büyümeye devam eder. 23 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Dış kulağın gelişimi: Kulak kepçesi, aurikülar tepecikler olarak adlandırılan ve 1. ve 2. farengeal arkusların dorsal uçları çevresinde gelişen 6 mezenkimal şişkinliğin kaynaşması ile oluşur. • Dış kulak yolu, 1. farengeal yarığının dorsal ucundan gelişir. • 28. haftaya kadar dış kulak yolunun medial ucu, dış kulak yolu tabanındaki hücrelerin çoğalması ile ortaya çıkan epitelyal bir tıkaç (meatal tıkaç) ile kapalıdır. • Daha sonra tıkaçın ortasındaki hücreler dejenere olarak ortadan kalkar. 24 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Meatus tabanını döşeyen epitel kulak zarının oluşumuna katılır. • Bazen tıkaç doğuma kadar çözülmez ve konjenital sağırlık ortaya çıkar. • Kulak zarı öncülü, 1. yutak yarığını 1. yutak cebinden ayıran 1 .yutak membranıdır. • Kulak zarı; – 1- birinci yutak yarığının ektoderminden, – 2- birinci yutak cebinden gelişen tubotimpanik recess’in endoderminden, – 3-birinci ve ikinci yutak kavislerinin mezoderminden olmak üzere 3 yapıdan gelişir 25 26 KULAK EMBRİYOLOJİSİ • Konjenital sağırlık; iç kulağın gelişim dış ve orta kulak gelişiminden bağımsız olduğu için konjenital duyma bozukluğu bu üç yapının herhangi biriyle ilişkili olabilir • 1. kavis sendromunun bir parçası olarak diğer baş-boyun anomalileri ile birlikte görülebilir. • Kızamıkçık enfeksiyonu (7-8. hafta) spiral organın iyi gelişmemesine neden olur. • Fötal hipotriodi iletim tipi sağırlığa neden olur. 27 28 HİSTOLOJİ KAYNAK KİTAPLARI •Histoloji ve Hücre Biyolojisi Ramazan Demir •A Textbook of Histology Bloom, Fawcett •Basic Histology Junqueira, Carneiro, •Human Histology Stevens, Lowe •Histology, A Text and Atlas Ross, Romrell •Genel histoloji, özel histoloji Mukaddes Eşrefoğlu •Langman medikal embriyoloji Sadler •İnsan embriyolojisi Moore 29