Grafik Grafik ve Resim Dosyaları 20 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 3. GRAF İK ve RES İM DOSYALARI 3.1. Bitmap Nedir? Bitmap, bilgisayar ekranında bir resmi görüntülemek için gereken tüm renk bilgilerinin ekranı olu şturan her piksel için renk bilgilerinin verildi ği resim formatlarına verilen genel isimlendirmedir. GIF, JPEG, BMP, PCX örnek Bitmap formatlarıdır. Bir resim dosyası için format seçerken; resmin sıkı ştırılmı ş olması, saydam olması, raster veya vektörel grafikte olması, 2,4,8,16 veya 24 bit olması gibi özellikleri tercih sebebidir. Bmp, gif, jpeg, tiff en önemli resim formatlarıdır. Birbirlerinden kodlama, sıkı ştırma ve algoritmaları gibi temel farklı özellikler nedeniyle ayrılırlar. Bu format türleri ve birbirlerine göre üstünlükleri ve farklı yanları a şa ğıda açıklanmı ştır. Bitmap dosyalarını ekranda görebilmek ve yazıcılardan bastırabilmek için Paint, Photo Shop, XView, ACDSee vb gibi özel bazı programlara ihtiyaç duyulur. Bitmap formatları, resmin çözünürlülü ğüne ba ğlı sabit bir tanımlama ile resmi olu ştururlar (Raster tekni ği). Bu haliyle, resim ölçeklendirilirse (küçültme/büyütme) bir çok ayrıntı kaybedilebilir. Vektör bazlı grafik formatlarında ise, tanımlamalar ba ğıl oldu ğu için ölçeklendirmelerde kayıp önlenir (CAD formatları, Post Script (PS, EPS) formatları gibi). 3.2. Sıkı ştırma yöntemleri: Bilgisayarda sıkı ştırma yöntemleri kayıplı ve kayıpsız olmak üzere ikiye ayrılır. Sıkı ştırma i şleminden sonra dosyaların boyutlarında önemli ölçüde küçülme sa ğlanır. Kayıpsız yönteme Wave Table ve LZW türü dosyalar, kayıplı yönteme ise JPEG dosyalar örnek verilebilir. Kayıplı s ıkı ştırmalarda dosya kayıt sırasında veri kaybına u ğrayabilir ve resim dosyasının görüntüsü daha sonra kar şımıza orijinaline göre bozuk olarak çıkabilir. 3.3. Resim Dosyası Gösterim Türleri Bilgisayar ekranında grafikler vektörel ve Piksel (Raster) olmak üzere 2 şekilde gösterilirler. Şekil 3.3.1. Bir Vektörel Resim Dosyası BÖLÜM 3 21 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Vektörel grafikler e ğilip, bükülebilen, boyanabilen çizgilerden meydana gelen, az yer kaplayan ve küçültme büyültmelerde hiç bir şekilde bozulma yapmayan formatlardır. Bu grafikler matematiksel olarak tanımlanmı ş e ğriler, alanlar ve dolduruldukları renklerden olu şan görüntülerdir. Yukarıdaki örnekte de görüldü ğü gibi; bisikletin belli bir kesimi 24 kat büyütüldü ğünde bile, görüntüde asla bir bozulma olmamı ştır. Vektör tabanlı grafikler rahatlıkla piksel tabanlı grafiklere dönü ştürülebilirler. Şekil 3.3.2. Bir Piksel Resim Dosyası Raster grafikler pixellerden olu şurlar. Web dokümanlar genelde piksel görüntüler içerirler. Piksel resim dosyaları, vektörel olanlara göre daha çok yer kaplar ve küçültme / büyültmelerde bozulmalar meydana gelir. Yani boyut de ği ştirmelerde yada dü şük çözünürlükte hazırlanıp yüksek çözünürlükte görüntülenmek istenildiklerinde detay ve görünüm kayıplarına u ğrarlar. Yukarıdaki örnekte de görüldü ğü gibi bisikletin belli bir bölümü 24 kat büyültüldü ğünde görüntünün bozularak pixellerin ortaya çıktıkları açıkça görülebilmektedir 3.4. Grafik ve Resim Dosyası Formatları BMP, GIF, JPEG ve TIFF en önemli resim dosyası formatlarıdır. Temel farklı özellikleri vardır (kodlama, sıkı ştırma algoritmaları gibi). Birbirlerine üstünlükleri ve farklı yanları a şa ğıda anlatılmı ştır. 3.4.1. BMP (BITMAP) En temel resim formatı BMP'dir. BMP'nin kullanılan i şletim sistemine göre de ği şen birbirinden farklı bir kac türü vardır. Özellikle bir X-Windows kullanıcısı ile MS-Windows ya da OS/2 kullanıcısı için bmp farklıdır. X-Windows üzerindeki BMP formatı sadece 2 rengi destekler. MS-Windows ya da OS/2 üzerindeki BMP formatı X-Windows'da XPM olarak isimlendirilir. MS-Windows üzerindeki BMP; 16 ya da daha fazla renk kaydedilebilen ve herhangi bir sıkı ştırma yapılamayan oldukça hızlı bir formattır. Bmp’de resmin büyüklü ğünü resmin içindeki renk sayısı de ğil resmin kaydedildi ği ortamın renk sayısı belirler. Renk sayısı = 2n oldu ğuna göre Örne ğin 800x600 çözünürlükte 16 renk kaydedilen bir BMP dosyası 2n = 16 n=4 bit=1/2byte oldu ğundan bilgisayarda 800x600x1/2=240000 byte yer kaplar. 256 renk olarak kaydedilen bir dosya ise 2n=256, n=8 bit=1 byte, 800x600x1=480000 byte yer tutar. 22 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç BMP, Windows ve Microsoft'un PCX formatını de ği ştirerek geli ştirdi ği bir formattır. Windows 3.1 ve 95 ile birlikte gelen Paint programı görüntüleri bu formatta i şler. OS/2 ile birlikte gelen Paint programının BMP dosyaları ile çok az bir farklılık gösterir. BMP formatı 1-24 bit arasında de ği şen bir piksel derinli ğini içerebilir. BMP’de sıkı ştırma seçene ği ba şlangıçta bulunmamaktaydı ve sonradan RLE yani Run- Lenght-Encoding sıkı ştırma yöntemi BMP dosyaları için benimsendi. Opsiyon olan bu sıkı ştırma yöntemi kayıpsız sıkı ştırma yöntemi olup görüntüde detay kaybına yol açmamaktadır. BMP formatı alıcı bilgisayarında Paint'den ba şka görüntü program'ı bulunmadı ğı durumlarda kullanılmalıdır. Kullanılacak resim OS/2 i şletim sisteminde kullanılacaksa kaydetme seçeneklerinde OS/2 BMP i şaretlenmelidir. 3.4.2. GIF (Graphics Interchange Format) BMP formatındaki resimler çok hızlı bir format olmalarına ra ğmen, bilgisayarda çok fazla yer kapladıkları için tercih edilmezler. Kullanılacak resim dosyası 256 renkten fazla ise, bu dosyayı GIF olarak kullanmak en iyi çözümdür. Gif dosyaları iyi bir sıkı ştırma algoritmasına sahiptirler ve görüntülenme hızları da oldukça yüksektir. Gif dosyalarda 8 bit ve 256 renk sınırlaması vardır. Bu nedenle GIF dosyaları en fazla 256 renk derinli ğine sahiptir. Ama bu kısıtlı renk derinli ği çok daha fazla sıkı ştırma imkanı sa ğlar. GIF formatlı resim dosyaları Web ortamındaki web listeleyicilerinde görüntülenen resimler için standart bir resim formatıdır. GIF olarak saklanan dosyalar foto ğraflarda ve bol renkli görüntülerde JPEG formatına göre daha ba şarısız sonuçlar verirler. Çizgi film benzeri görüntüler, basit çizgisel görüntüler, şirket logoları ve imzalar GIF dosyalarına örnek olarak verilebilir. Ayrıca birkaç GIF dosyası birle ştirilerek hareketli bir GIF animasyon dosyası hazırlanabilir. Görüntüdeki bir renk transparan olmak üzere renkleri birbirine karı şmayan kalitede şeffaf GIF dosyaları elde edilebilir. GIF resim formatının 87a ve 89a olmak üzere iki farklı versiyonu vardır. 89a versiyonu, tek bir GIF dosyası içinde birden çok GIF formatlı resim yerle ştirilmesine ve anime edilmesine olanak sa ğlarken, GIF89a versiyonu, ayrıca internet üzerindeki resimlerde kullanılan "interlaced" katmanlı görüntü saklama özelli ğini de sa ğlar. Böylece, kullanıcı ınternette GIF formatındaki bir resmi, her seferinde 1 katman gelecek şekilde ekranında görür ve resmin tümü ekrana gelmeden resmin bütünü hakkında fikir sahibi olur. Bir GIF dosyasında de ği şiklik yaparken, do ğru renk seçildi ğinden emin olunsa bile sınırlı renk derinli ği nedeniyle istenilen tonda bir de ği şiklik yapılamayabilir. GIF dosyasının kaydedilmi ş renk paletinde eklenilen rengin yer almaması bunun nedenidir. Böyle bir durumda resim gerçek renk derinli ğine, yani RGB moduna yükseltilmeli, de ği şiklikler yapılmalı ve resim dosyası sonra yeniden GIF olarak kaydedilmelidir. E ğer resimden çe şitli bölümleri çıkartılmı ş ya da resmin bir bölümü kesilip görüntü küçültmü ş ise; resim dosyasında kaydedilmi ş bazı renkler dı şarıda bırakılmı ş olabilir. Bu durumda halihazırda var olan dosyanın renk paletinde yer alan renklerin bazıları gereksiz hale gelmi ş olabilir. Resmin renk derinli ğini arttırılıp sonra yeniden dü şürülerek, ya da GIF olarak kaydedilirken kullanılan programda otomatik renk dü şürmesi sa ğlanarak, görüntüdeki renkler yeniden sayılması ve yeni resmin boyutu önemli oranlarda azalmı ş olur. 23 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Resimde yer alan tek bir rengi yeni bir renk ile de ği ştirirken çok daha az u ğra şmak gerekir. GIF dosyası açıkken ve renk derinli ğini de ği ştirmeden resim düzenleyici programının "Palette" ya da "Color Table"ı açılır. Burada GIF içindeki tüm renkler görülebilir. Birine tıklayıp yeni bir renk seçilir ya da istenilen rengin kodu renk paletinde yazılarak palet kapatılır. Böylece İstenilen renk otomatik olarak di ğerinin yerini alır. Üzerinde çalı şılan resim dosyası JPG ve GIF olarak ayrı ayrı kaydedilerek görüntü kalitesi ve dosya boyutları her iki format için kar şıla ştırılarak hangi resim formatının kullanılaca ğı konusunda bir tercih yapılabilir. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta orijinal resmin kopyalarını GIF ve JPG olarak kaydetmek, orijinal resimler üzerinde deneler yapmak olmalıdır. Yani orijinal olmayan kopya üzerinde denemeler yapılmamalıdır. Önce JPG yada GIF yapılan bir dosyayı denemek için di ğer formatta kaydetmek iyi sonuçlar vermeyebilir. 3.4.3. JPEG (Joint Photographics Experts Group) JPEG, ISO standardı ile tanımlanmı ş bir formattır ve bir çok de ği şik kodlama sistemleri içerir. Kullanılacak resim 256 renkten fazla ise GIF formatını kullanmak mümkün de ğildir. Bu dosya BMP olarak kaydedilirse diskte çok yer kaplayacaktır. Bu durumda BMP yerine JPEG resim formatı kullanmak çok daha iyi bir alternatif olacaktır. Buna ra ğmen JPEG’in az renk içeren uygulamalarda hem kaliteyi dü şürdü ğü, hem de dosya boyutunda önemli bir de ği şiklik sa ğlamadı ğı gözden kaçırılmamalıdır. Standart JPEG formatında, resmin kalitesinden bir miktar ödün verilerek sıkı ştırma uygulanır. Böylece dosya boyutu küçültülür. Özellikle 24 bit gerçek renk uygulamalarda resim kalitesinin dü ştü ğünü anlamak mümkün de ğildir. Bu tip uygulamalarda JPEG tercih edilir. JPEG'den ne kadar sıkı ştırma istendi ği (0-100 arası bir faktör) seçilir ama genellikle 5-95 arası kullanılır. 95'den fazlası detay kaybına yol açar, 5'ten küçü ğü de dosyayı fazla küçültmez. İkincisi de, 24 bit resmi 8 bit olarak çevirerek yeniden kaydetmektir. JPG de, GIF gibi, Web Listeleyiciler tarafından görüntülenebilen standart bir formattır. JPEG formatı 24-bit renk derinli ği sunar. Bu değer bir web sayfası için yeterli olacak kalitede foto ğraf ve benzeri resimleri kullanmayı sa ğlar. Dosya sıkı ştırılırken resimde yer alan her pixel parlaklık özelliklerine göre kaydedilir. Renkler ve farklılıkları ise detaylı olarak de ğil, yuvarlanarak kaydedilir. Kaydedilen dosya, tüm detayları kodlanmı ş bir dosya olmaz. Bu nedenle her seferinde JPG olarak kaydedilmiş dosyayı açan program bilgiyi derler. Dosya her ortamda fark edilmeyecek kadar oranlarda da olsa, de ği şik görüntülenebilir. Her seferinde hesaplanıp yeniden olu şturulan resmin kalitesini sıkı ştırma oranı belirler. Günümüz resim i şleme programlarının pek ço ğunda hangi oranda sıkı ştırma yapılaca ğı kullanıcıya sorulur. İlk sefer görüntülenen dosyanın aynısı de ğil, kodlarının yorumu görüntülendi ğinden JPEG dosyaların üstünde oynamalar yapıldı ğında aslında orijinal görüntü de ği ştiriliyor olmaz. Onun yerine derlenmi ş, yorumlanmı ş bilginin görüntüsü elden geçirilmi ş olur. 24 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Bu nedenle zorunlu kalınmadıkça bir JPEG dosyasını yeniden kaydetmek iyi sonuç vermez. Kodu açılan görüntüdeki renkler, yayılan bloklar olarak ekrana gelirken farklı tonlar da üstüste binebilir. Bu nedenle belirgin çizgilerle birbirinden ayrılan resimleri JPEG ile kaydedebilmek zordur ve fazla yer tutar. Özetlemek gerekirse JPEG'ler birçok rengin bulundu ğu ve birbirine derece derece geçti ği, belirgin sınırlar içermeyen foto ğraflar için ideal kayıt formatıdır. Örneğin JPEG resim formatı için, çok renkli bir papa ğan ku şunun resmi mükemmel sonuçlar verir. JPEG bir dosyayı tekrar kaydederken; orijinal resmi saklamak için resmin kapladı ğı boyut gözardı edilebilir. Web'de yayın gibi amaçlar için kullanılacak resim dosyasının orijinali saklanmalıdır. Daha sonra orijinal resim üzerinden farklı isimle kaydedilen JPEG formatındaki dosyalar üzerinde çalı şmalar yapılmalıdır. JPEG dosya sıkı ştırılmı ş kodun açılımı oldu ğundan her olu şturulacak yeni JPEG resmi orijinal resim üzerinden çalı şma yapılarak kullanılmalıdır. yeni de ği şiklikler orijinalde yapılıp yeni bir JPEG olarak kaydedilmelidir. E ğer orijinal resim yoksa, düzenlenen JPEG dosyasındaki olası sorunlar renklerdeki küçük uyumsuzluklar, fazla parçacıklar olabilir. İstenilen de ği şiklik yapıldıktan sonra resmi yeniden JPG olarak kaydederken resim mümkünse biraz küçültülüp kaydedilmelidir. Resim düzenleme programlarında yer alan "antialising" özelli ği ile resim kaydedilirken partiküllerden, düzenleme sırasında ortaya çıkan mini hatalardan arındırılabilir. Ya da filtre ve efektlerden yararlanılabilinir. En temel özelliklerden Blur ya da Unsharpen ile bazı fazlalıklar bulandırılarak gizlenebilir. E ğer kullanılan programda varsa, "Despeckle", "Reduce Noise", "Scratches", "Remove Dust" özellikleri de i şe yarar. Bunlar tek tek ve birbirleri ardına denenerek resmi nasıl etkiledikleri incelenip yapılanı geri alma olasılı ğı ile önceki halini kaybetmeden denemeler yapılarak iyi bir resim dosyası elde edilebilir. JPEG resim de ği ştirilince bir ba şka formatta da saklanmalıdır. Web'de yayınlanan resimler, ka ğıda basılacak da olsalar, en fazla 72 dpi çözünürlük olarak kaydedilmeleri yeterlidir. Bunun üstündeki miktarların göze ya da ka ğıda daha kaliteli bir görüntü sunması söz konusu de ğildir. 3.4.4. TIFF (Tagged Image File Format) 1, 8, 24 bit'lik formatları vardır. sıkı ştırılmı ş ve sıkı ştırılmamı ş 2 farklı tipi mevcuttur. 1 bit olanı faxlardaki dosya ileti şimi için kullanılmaktadır. Çok renkle u ğra şıldı ğı zaman yer çok önemli de ğilse, TIFF resim formatı kullanılabilir. JPEG'e göre daha az küçülme sa ğlamasına ra ğmen, yüklenme hızı daha fazladır. TIFF formatı farklı i şletim sistemleri ve uygulamalar arasında kayıpsız ve esnek bir dosya de ği ş toku şunu sa ğlaması nedeniyle tüm çalı şmalar için uygun bir format olarak bilinmektedir. TIFF'in destekledi ği bir çok sıkı ştırma yöntemi vardır. Bunlar arasında en çok kullanılan kayıpsız LZW sıkı ştırma yöntemidir. TIFF ayrıca çok sayıda alfa kanalını desteklemektedir. Kayıt sırasında foto ğrafın kullanılaca ğı i şletim sistemi olarak PC veya Mac seçilebilmektedir. TIFF dosyaları ikili dosya, indekslenmi ş renk, gerçek renk RGB, CMYK, Lab gibi nerededeyse tüm biçimleri destekler. TIF dosyalarında katman (Layer) deste ği bulunmaz. 25 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 3.5. Grafik ve Resim Dosyaları ile ilgili önemli bilgiler : • Her zaman resimlerin boyutunu küçük, miktarını az tutun. • E ğer büyük resimler kullanılacaksa, (büyük resim derken ekranı kaplayacak kadar büyük de ğil), bunları JPEG formatına çevirmeniz ve kalitesini dü şürmeniz tavsiye edilir. JPEG resimler her zaman GIF'lerden daha az yer kaplarlar ve bu yüzden daha hızlı yüklenirler. • GIF resimleri kullanırken "Interlaced" haline getirilirse, bu tip GIF'ler kademe kademe yüklenir ve yava ş yava ş netle şerek resmi daha hızlı yükleniyormu ş gibi görünürler. • JPEG formatı GIF formatına göre daha fazla sıkı ştırılmı ş dosya oldu ğundan dosya boyutu aynı görünümdeki GIF formatına göre daha az yer tutar. Dolayısı ile daha avantajlı gibi görünse de bazı dezavantajları vardır. • JPEG formatının "kayıplı"' bir grafik formatı oldu ğundan GIF dosyaları sayfa üzerinde JPEG dosyalarından daha keskin ve canlı görünürler. JPEG dosyaları sade beyaz alanlarda yüksek renk çözünürlü ğünde görülmeyen fakat 256 renkte göze batan küçük noktacıkların olu şmasına neden olur. JPEG formatı, daha çok büyük ve az bir beyaz alana sahip grafik dosyaları üzerine uygulanmalıdır. • Dosya boyutu 20 K'nın üzerinde ise JPEG, altında ise GIF formatı kullanılması tavsiye edilir. 3.6. 24 Bit Resim Dosyaları Bilgisayarda kullanılan ya da görülen ço ğu resim formatı 24 bit yani 16milyon (16777216) rengi sunarlar. 24 bit RGB renk sistemi ele alınırsa R (Red) kırmızı için 8 bit, G (Green) Ye şil için 8 bit, B (Blue) mavi için 8 bit renk bilgisini içerirler ve gerçek rengi verirler. Şekil 3.6.1. 24 bit resim Dosyası Yukarda görülen resim bir patlama sahnesi için LightWave3D'nin Hypervoxels özelli ği ile elde edilmi ştir. Bu resim renk kanalları ile incelenecek olursa; 26 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Şekil 3.6.2. Kırmızı yani R (Red) bilgisi olarak yukarıdaki 8 bitlik bilginin Şekil 3.6.3. Ye şil yani G (Green) bilgisi olarak yukarıdaki 8 bitlik bilginin Şekil 3.6.4. Mavi yani B (Blue) bilgisi olarak yukardaki 8 bitlik bilginin yer aldı ğını görülür. 24 bitlik bir resimde bu bilgilerin ne şekilde yer aldı ğı görülmek istenirse Photoshop programı kullanılarak bu kanallara ula şılabilir. Image menüsündeki Mode seçene ğinden 'RGB Color' seçene ği i şaretliyken Window menüsünden, 'Show Channels i şaretlendi ği zaman ekrana gelecek pencerede RGB kanallarının hangi bilgileri içerdi ği görülebilir. 27 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç 3.7. 32 Bit Resim Dosyaları 32 bit resim dosyaları ise yukarıda anlatılan RGB (Red-Green-Blue) kanallarına ve bilgilerine ek olarak geçirgenlik bilgisi olan Alpha Channel'a sahiptirler. 32 bit bir resimde 8 bitlik Alpha kanalı sayesinde resmin nerelerinde renk bilgilerinin oldu ğunu, olmadı ğını, hangi bölümlerindeki renk bilgilerinin di ğer resimlerle birle şme sırasında ne derecede görünür olacakları bilgileri saklanmaktadır. Bunlar bir nevi geçirgenlik bilgisidirler. Şekil 3.7.1. Alpha kanallı resim Yukarıda yer alan Alpha Kanalı bilgisinden de anla şılabilece ği gibi resmin beyaz olan yerlerinde geçirgenli ğin olmadı ğı yani renk bilgisinin, bir resim ile birle ştirme durumunda tam etkili olaca ğı, gri olan yerlerinde renk bilgisinin etkileme oranının azalaca ğı (geçirgen) ve siyah olan yerlerde ise mevcut resmin renk bilgisinin hiç bir etkisi olmayaca ğı anla şılmaktadır. Bu sayede bir ba şka resimle bu patlama sahnesi birle ştirilirken, siyah olan yerlere direkt olarak di ğer resmin görüntüsünün binmesi, di ğer bölgelerde ise beyazın tonlarına göre iki resmin birle ştirilmesi sa ğlanır. Şekil 3.7.2. 32 bit resim Dosyası 28 GRAF İK ve AN İMASYON Alakoç Patlama sahnesi ba şka bir resim ile birle ştirildi ği zaman görüldü ğü gibi beyaz olan bölgelerde arkadaki resim görünmezken, patlamanın yo ğun olmadı ğı ve Alpha kanalında gri ya da daha koyu olan yerlerde ise alttaki resim azda olsa görülebilmektedir. Patlamada siyah olan bölümler ise tamamen arka plandaki resme ait renk bilgilerini göstermektedir. 24 bit resmi bu şekilde ba şka bir resimle birle ştirmek, oldukça zahmetli ve zor bir i şlem gerektirirken, 32bit resimde saklanan Alpha Kanalı bilgisi sayesinde iki resmi zahmetsiz ve ba şarılı bir şekilde birle ştirebilmek mümkündür. Kullanılan birçok grafik ve animasyon programı 32bit resim formatlarının özelliklerinden faydalanmaktadır.