Genel Gravimetri ( sunu ) M.DEM İR 20-Gravimetri-04 1 Gravimetri-IV Prof. Dr. Mustafa DEM İRM.DEM İR 20-Gravimetri-04 2 GRAV İMETR İ PROBLEMLER İM.DEM İR 20-Gravimetri-04 3 Örnek 1: İçinde yalnız AgCl ve AgI bulundu ğu bilinen 3.0 gramlık örnek gerekli i şlemlerden sonra metalik gümü şe indirgenmi ş ve elde edilen gümü ş miktarının 1.450 gram oldu ğu bulunmu ştur. Buna göre örnekteki AgCl ve AgI yüzdeleri nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 4 Karı şımdaki AgCl miktarı X, AgI miktarı ise Y ile gösterilecek olursa, X + Y = 3.0 olur. Öte yandan AgCl’den gelen gümü ş miktarı ile AgI’dan gelen gümü ş miktarının toplamı 1.450 gram oldu ğuna göre, M.DEM İR 20-Gravimetri-04 5 450 . 1 Y x AgI Ag X x AgCl Ag 0 . 3 Y X = + = + 450 . 1 Y x 77 . 243 90 . 126 87 . 107 87 . 107 X x 32 . 143 45 . 35 87 . 107 87 . 107 0 . 3 Y X = + + + = + 450 . 1 459 . 0 753 . 0 0 . 3 = + = + Y X Y XM.DEM İR 20-Gravimetri-04 6 450 . 1 459 . 0 753 . 0 259 . 2 753 . 0 753 . 0 = + = + Y X Y X 450 . 1 459 . 0 753 . 0 259 . 2 753 . 0 753 . 0 - = - - = + Y X Y X 751 . 2 294 . 0 809 . 0 809 , 0 294 , 0 = ? = = Y Y Y AgCl 8.3 0.249 3.0 AgI % 100 7 . 91 % 100 751 . 2 0 . 3 249 , 0 751 , 2 0 , 3 751 , 2 ? = ? = = - = = x x AgCl AgClM.DEM İR 20-Gravimetri-04 7 Örnek 2: İçinde yalnız CaCO 3 ve MgCO 3 bulundu ğu bilinen 2.5 gramlık bir örnek kızdırma i şlemine tabi tutulmu ş ve kalıntı tekrar tartıldı ğında 1.350 gram geldi ği görülmü ştür. Buna göre örnekteki CaCO 3 ve MgCO 3 yüzdeleri nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 8 CaCO 3 ve MgCO 3 kızdırıldı ğında CO 2 kaybedece ğinden kalıntı CaO ve MgO’tir. Buna göre yukarıdaki örne ğe benzer şekilde denklemler kurulacak olursa,M.DEM İR 20-Gravimetri-04 9 350 . 1 Y x 3 MgCO MgO X x 3 CaCO CaO 2.5 Y X Y miktari 3 MgCO X, miktari 3 CaCO = + = + = = 350 . 1 Y x 32 . 84 31 . 40 X x 09 . 100 08 . 56 5 . 2 Y X = + = + 350 . 1 478 . 0 560 . 0 5 . 2 = + = + Y X Y X 3 3 MgCO 24.36 % 0.609 Y CaCO 75.64 % 1.891 X ? = ? = BuradanM.DEM İR 20-Gravimetri-04 10 Örnek 3. İçinde yalnız KCl ve NaCl bulunan 0.4520 gramlık örnek suda çözüldükten sonra klorür, AgCl hâlinde çöktürülmü ştür. Kurutulup, tartıldı ğında tartım 0.9785 gram olarak bulunmu ştur. Buna göre Örnekteki KCl ve NaCl yüzdeleri nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 11 KCl = x NaCl = y 0.9785 x AgCl Cl x y NaCl Cl X x KCl Cl 0.4520 y x = + = + Buradan y = NaCl = 0.2036 g Veya % 45.06 NaCl % 54.94 KClM.DEM İR 20-Gravimetri-04 12 Örnek 4. 0.3864 gramlık pirit minerali 0.1910 gram Fe 2 O 3 vermektedir. Minarelin yalnız FeS 2 bile şi ği ve safsızlık içerdi ği kabul edilirse yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 13 3 2 ? › + Fe g 0.1910 safsızlık minerali pirit g 0.3864 Birinci çözüm: g 160 g O Fe 2FeS 3 2 2 240 › den O Fe g 1910 . 0 gereklidir FeS g edilirse elde O Fe g 160 den FeS g 240 3 2 2 3 2 2 x = x = 0.2865 g saf FeS 2 gereklidir. vardır saf g filizde g varsa saf g filizde g x 100 2865 . 0 3864 . 0 = %74.14 saf FeS 2M.DEM İR 20-Gravimetri-04 14 İkinci çözüm: 2 FeS 14 . 74 % 100 x 3864 . 0 1910 . 0 x 3 O 2 Fe 2 FeS 2 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 15 Örnek 5. 0.5000 gramlık magnezyum içeren bir örnek belli i şlemlerden sonra 0.2803 gram saf Mg 2 P 2 O 7 bile şi ğini vermektedir. Örnekteki MgO yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 16 ? 0.2803 › + g MgO g 0.500 safsızlık Birinci çözüm: g 222.6 g 6 . 80 2 7 2 2 O P Mg MgO › edilir elde dan MgO' g O P Mg g 2803 . 0 edilirse elde MgO g 6 . 80 den O P Mg g 6 . 222 7 2 2 7 2 2 x = X = 0.10149 g saf MgO MgO 3 . 20 % 100 x 500 . 0 10149 . 0 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 17 İkinci çözüm: MgO 20.3 % 100 x 5000 . 0 283 . 0 x 7 O 2 P 2 Mg MgO 2 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 18 Örnek 6 1.000 gramlık örnek manyetik demir ve silis içermektedir. Örnekteki demir, belli i şlemlerden sonra Fe 2 O 3 hâline dönü ştürülmü ş ve tartım 0.350 gram olarak bulunmu ştur . Buna göre örnekteki manyetik demir ( Fe 3 O 4 ) yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 19 3 2 4 3 O Fe g 0.350 Silis O Fe g › + 00 . 1 g 480 g 464 3 2 3 2 4 3 O Fe O Fe › Birinci çözüm: 338 . 0 350 . 0 480 464 = ? = x x g O Fe g O Fe g 3 2 4 3 4 O 3 Fe 33.8 % 100 x 0 . 1 338 . 0 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 20 İkinci çözüm : 4 O 3 Fe 33.8 % 100 x 0 . 1 350 . 0 x 3 O 2 Fe 3 4 O 3 Fe 2 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 21 Örnek 7 1.000 gramlık örnekteki kalsiyum, önce CaO daha sonra ise CaCO 3 hâlinde tartılmı ş ve iki tartım arasındaki fark 0.0927 gram olarak bulunmu ştur. Buna göre örnekteki kalsiyum yüzdesi nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 22 3 CaCO Safsızlık) iyum örnek(kals g 1 g 0.0927 Fark CaO safsızlık) (kalsiyum örnek 1g › + = › + 44 56 100 2 CO CaO 3 CaCO + › Ca g 0.0842 x40 3 - 2.1068x10 Ca mol 3 - 2.1068x10 CaCO3 mol 3 - 2.1068x10 CO2 mol 3 10 x 1068 . 2 44 0927 . 0 = = = = - = Ca 42 . 8 % 100 x 0 . 1 0842 . 0 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 23 Örnek 8 1.000 gram örnekten elde edilen AgBr ve AgCl karı şımının a ğırlı ğı 1.060 gramdır. Karı şım tamamen AgCl ‘ye dönü ştürüldükten sonra, tartım 0.9982 gram olarak bulundu ğuna göre , örnekteki klorür ve bromür yüzdeleri nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 24 i) g 0.9982 tartim AgCl AgCl örnek gram 1 g 1.060 tartim AgCl AgBr örnek gram ? + › ? + › 1 1.060 g - 0.9982 g = 0.0618 g AgBr'nin AgCl ‘ye dönü şmesi nedeniyle olan deneysel kayıp 143.5 188 AgCl AgBr › 188 g - 143.5 g = 44.5 g 1 mol .AgBr ‘ün 1 mol AgCl ‘e dönü şmesi sırasındaki moleküler kayıpM.DEM İR 20-Gravimetri-04 25 Br g 0.111 80 x 3 - 1.338x10 Br mol 3 - 1.338x10 AgBr mol 3 10 x 338 . 1 44 0618 . 0 = = = - = Br 11.1 % 100 x 0 . 1 111 . 0 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 26 ii) yukarıdaki hesaplamadan , AgBr = 1. 338 x 10 -3 mol AgBr = 1.338 x 10 -3 x 188 = 0.261 g AgBr 1.060 g - 0.261 g = 0.799 g AgCl Cl g 1976 . 0 799 . 0 x 5 . 143 5 . 35 = Cl 76 . 19 % 100 x 0 . 1 1976 . 0 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 27 Örnek 9 0.4050 gram saf susuz BaCl 2 ve KCl karı şımı suda çözülmü ş ve klorürün tamamı 48.60 ml 0.10 M AgNO 3 ile çöktürülmü ştür. Karı şımdaki baryum yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 28 0.4050 g (BaCl 2 + KCl )› AgCl x = BaCl 2 = 208 g / mol y = KCl = 74.5 g / mol x + y = 0.4050 g 5 . 35 x 10 . 0 x 6 . 48 y x KCl Cl x x 2 BaCl Cl 2 = + Buradan y = 0.2537 g KCl Veya % 62.64 KCl % 37.36 BaCl 2M.DEM İR 20-Gravimetri-04 29 Örnek 10 İçinde magnezyum bulunan 0.500 gram mineral asitte çözülmü ş ve magnezyum, MgNH 4 PO 4 hâlinde çöktürülüp Mg 2 P 2 O 7 hâlinde tartılmı ştır. Tartım 0.7400 gram oldu ğuna göre mineraldeki magnezyum , Mg ve MgO cinsinden nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 30 g 0.7400 O P Mg PO MgNH safsızlık Mg g 7 2 2 4 4 › › + 500 . 0 Mg 3 . 32 % 100 500 . 0 7400 . 0 2 7 2 2 ? x x O P Mg Mg MgO 58 . 53 % 100 50 . 0 7400 . 0 2 7 2 2 ? x x O P Mg MgOM.DEM İR 20-Gravimetri-04 31 Örnek 11 A şa ğıdakiler için gravimetrik fakrörü hesaplayınız . Tartılan Aranan Tartılan Aranan AgCl Cl, Ag Zn 2 P 2 O 7 P 2 O 5 , Zn BaSO 4 SO 4 , Ba Fe 2 O 3 Fe BaCrO 4 Ba, Cr 2 O 3 BiOCl Bi 2 O 3 Al 2 O 3 Al 2 (SO 4 ) 3 CaCO 3 CaCl 2M.DEM İR 20-Gravimetri-04 32 3 2 2 O Fe Fe 7 2 2 7 2 2 5 2 2 , O P Zn Zn O P Zn O P 3 2 CaCO CaCl 4 BaSO Ba , 4 4 BaSO SO BiOCl O Bi 2 3 2 4 3 2 2BaCrO O Cr , 4 BaCrO Ba AgCl Ag , AgCl Cl 3 2 3 4 2 ) ( O Al SO AlM.DEM İR 20-Gravimetri-04 33 Örnek 12 0.4264 gram kadmiyum karbonat 800 o Cd e k ızdırılmı ş ve so ğutulduktan sonra tartım 0.3869 gram olarak bulunmu ştur. Kızdırma sırasında yalnız karbon dioksit olu ştu ğuna göre örnekteki kadmiyum yüzdesi nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 34 g 44 g 128 g 172 CO CdO CdCO g 2 3 + › 4264 . 0 0.4264 g madde › 0.3869 g ürün 1.- 0.3869 = 0.0395 g, CO 2 nedeniyle kayıp 3 4 - 3 4 - 2 4 CdCO g 0.1544 x172 8.97x10 CdCO mol 8.97x10 CO mol 10 97 . 8 44 0395 . 0 = = = = - x 3 CdCO 21 . 36 % 100 4264 . 0 1544 . 0 ? xM.DEM İR 20-Gravimetri-04 35 Örnek 12 0.4264 gram kadmiyum karbonat 800 oC de kızdırılmı ş ve so ğutulduktan sonra tartım 0.3869 gram olarak bulunmu ştur. Kızdırma sırasında yalnız karbon dioksit olu ştu ğuna göre örnekteki kadmiyum yüzdesi nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 36 g 44 g 128 g 172 CO CdO CdCO g 2 3 + › 4264 . 0 0.4264 g madde › 0.3869 g ürün 1.0,4264- 0.3869 = 0.0395 g, CO 2 nedeniyle kayıp 3 4 - 3 4 - 2 4 CdCO g 0.1544 x172 8.97x10 CdCO mol 8.97x10 CO mol 10 97 . 8 44 0395 . 0 = = = = - x 3 CdCO 21 . 36 % 100 4264 . 0 1544 . 0 ? xM.DEM İR 20-Gravimetri-04 37 Örnek13 İçinde ba şka safsızlıkları da içeren 0.6822 gram FeF 3 , sülfürik asit ile kaynatılarak Fe 2 (SO 4 ) 3 e dönü ştürülmü ştür . Daha sonra demir, önce Fe(OH) 3 hâline dönü ştürülmü ş ve kızdırılarak Fe 2 O 3 hâlinde tartılmı ştır. Tartım 0.1848 gram oldu ğuna göre ilk örnekteki florür yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 38 160 113 3 O 2 Fe safsızlık 3 FeF g 0.6822 › + 3 FeF 38.26 % 100 x 6822 . 0 1848 . 0 x 3 O 2 Fe 3 FeF 2 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 39 Örnek 14 İçinde yalnız demir ve alüminyum bulunan 0.5424 gram örnek HCl ’de çözülmü ş ve amonyak ile her iki katyon hidroksitleri hâlinde çöktürülmü ştür. Kızdırılıp tartıldı ğında tartım 0.8678 gram olarak bulunmu ştur. Buna göre örnekteki demir ve alüminyum yüzdeleri nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 40 g 0.8678 O Al O Fe Al Fe g 3 2 3 2 + › + 5424 . 0 0.8678 x y 2Al O Al X x 2Fe O Fe 0.5424 y x y Al x Fe 3 2 3 2 = + = + = = Buradan y = Al = 0.2020 veya %37.25 Al % 62.75 FeM.DEM İR 20-Gravimetri-04 41 Örnek15 İçinde çinko , kadmiyum ve öteki safsızlıklar bulunan 65.00 gram örnek, asitte çözülmü ş ve 5000.0 ml’ye tamamlanmı ştır. Buradan alınan 50 ml'lik örnek 0.146 M K 4 Fe(CN) 6 ile titre edilmi ş ve çinko + kadmiyum için 19.55 ml harcanmı ştır. 100.0 ml’lik ba şka bir örnek amonyaklı amonyum fosfat ile ZnNH 4 PO 4 ve CdNH 4 PO 4 hâlinde çöktürülüp gerekli i şlemlerden sonra Zn 2 P 2 O 7 ve Cd 2 P 2 O 7 hâlinde tartılmı ştır. Karı şımın toplam a ğırlı ğı 1.9140 gram olarak bulundu ğuna göre örnekteki çinko ve kadmiyum yüzdeleri nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 42 6 2 - 2 6 2 6 2 - 2 6 2 Fe(CN) Cd Fe(CN) 2Cd Fe(CN) Zn Fe(CN) 2Zn ml 50 çözelti litre 5 safsızlık Cd Zn g 65.0 › + › + › › + + + + g 1.9140 O P Cd O P Zn PO CdNH PO ZnNH ml 100 7 2 2 7 2 2 4 4 4 4 + › + › 4 Fe(CN) 5x 0.146x19.5 x y 2Cd Fe(CN) X x 2Zn Fe(CN) 1.9140 x y 2Cd O P Cd X x 2Zn O P Zn Cd y Zn x 4 6 - 4 6 4 6 7 2 2 7 2 2 - - = + = + = =M.DEM İR 20-Gravimetri-04 43 Örnek 16 2.00 gramlık bir kaya örne ğinde ,gravimetrik analiz sonunda 1.0652 gram Mg 2 P 2 O 7 tartıldı ğına göre kayadaki P 2 O 5 yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 44 5 2 7 2 2 5 2 7 2 2 O P 33.97 % x100 2.0 x1.0652 O P Mg O P O P Mg g 1.0652 örne ği kaya g 2.0 ? ›M.DEM İR 20-Gravimetri-04 45 Örnek 17 İçinde % 0.5 alüminyum bulunan örnekten ne kadar tartılmalıdır ki 0.0895 gram Al 2 O 3 tartılabilsin ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 46 g 9.476 Örnek Buradan 0.5 0 x0.0895x10 örnek(g) 2Al O Al g 0.0895 Örne ği Alüminyum 3 2 = ? = ›M.DEM İR 20-Gravimetri-04 47 Örnek 18 İçinde klorür ve iyodür tuzu bulunan bir örnek çözülmü ş ve yeterli miktarda gümü ş nitrat çözeltisi eklenerek çöktürülmü ştür. Kurutulup tartıldı ğında tartım 0.7562 gram bulunmu ştur. Çökeler klor gazı akımında tutulmu ş ve tekrar ve tartıldı ğında tartım 0.5069 gram bulunmu ştur. Örnekteki klorür ve iyodür yüzdeleri nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 48 g 0.5069 AgCl AgCl g 0.7562 AgI AgCl › + › + 0.7562 - 0.5069 = 0.2493 g kayıp AgCl = 143.5 AgI = 235 AgI - AgCl = 235 - 143.5 = 91.5 g kayıp AgCl g 0.116 0.6402 - 0.7562 AgI g 0.6402 x için 0.2493g x varsa kayıp 91.5g AgI g 235 = = ? = Cl 7.17 % 100 x 0.4 0.0286 I 86.47 % 100 x 0.4 0.3459 Cl g 0286 . 0 116 . 0 x AgCl Cl I g 3453 . 0 6402 . 0 x AgI I ? ? ? ? veya M.DEM İR 20-Gravimetri-04 49 İkinci çözüm : 0.5069 x y I AgCl X x Cl AgCl 0.7562 x y I AgI X x Cl AgCl I y Cl x = + = + = = Burada x = 0.0286 g veya % 7.17 Cl ve y = 0.3453 g veya % 86.47 IM.DEM İR 20-Gravimetri-04 50 Örnek 19 FeS 2 den ba şka sülfür bile şi ği içermeyen bir cevherin 0.30 gramı gerekli i şlemler yapıldıktan sonra sülfata dönü ştürülmü ş ve 0.80 gram BaSO 4 tartılmı ştır. Buna göre cevherdeki FeS 2 yüzdesi nedir? 3.00 gram cevher kızdırıldı ğında normal ko şullarda kaç litre SO 2 gazı elde edilir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 51 4 BaSO g 0.80 Safsızlık 2 FeS g 0.30 › + 2 4 2 FeS 68.66 % 100 30 . 0 80 . 0 2 ? x x BaSO FeS g 2.059 0 . 3 x 100 66 . 68 = mol 01716 . 0 120 059 . 2 059 . 2 2 ? ? FeS FeS 2 örne ği % 68.66 saflıkta oldu ğuna göre 3.00 gram cevherde saf FeS 2 vardır ve bu FeS 2 demektir. Bir mol FeS 2 'de 2 mol SO 2 olu ştu ğu ve 1 mol SO 2 normal ko şullarda 22.4 litre oldu ğuna göre, 2 3 2 2 SO O 2Fe 11O 8 4 2 + › + FeS 0.01716 mol x 2 x 22.4 = 0.7687 litre SO 2 gazı elde edilir.M.DEM İR 20-Gravimetri-04 52 Örnek 20 İçinde yalnız KCl ve NH 4 Cl bulunan bir örne ğin 1.00 gramı 2.4562 gram AgCl vermektedir. Buna göre örnekteki K ve N yüzdeleri nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 53 2.4562 x y Cl NH AgCl X x KCl AgCl 1.0 y x y Cl NH x KCl 4 4 = + = + = = AgCl = 143.5 g /mol KCl = 74.5 g /mol NH 4 Cl = 53.5 g/mol Buradan Y = NH 4 Cl = 0.7011 veya % 70.11 NH 4 Cl x = KCl = 0.2989 veya % 29.89 KClM.DEM İR 20-Gravimetri-04 54 Öte yandan NH 4 Cl miktarı 0.7011 gram ise, buradaki azot miktarı N 34 . 18 % 100 x 1.0 0.1834 veya azot g 1834 . 0 7011 . 0 x Cl 4 NH N ? ? benzer şekilde KCl miktarı 0.2989 gram ise buradaki potasyum miktarı K 15.64 % 100 x 1.0 0.1564 veya potasyum g 1564 . 0 2989 . 0 x KCl K = ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 55 Örnek 21 1.000 gram a ğırlı ğındaki kireç ta şı asitte çözülmü ş ve CaC 2 O 4 ve MgC 2 O 4 bile şiklerine dönü ştürülmü ştür. Okzalat bile şikleri kurutulmu ş ve tartıldı ğında 0.8286 gram olarak bulunmu ştur. Bu karı şım sülfürik asitte çözülmü ş ve okzalatı titre etmek için 0.200 N KMnO 4 çözeltisinden 32.44 ml harcanmı ştır. Buna göre örnekteki MgCO 3 ve CaCO 3 yüzdeleri nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 56 1.0 gram Ca + Mg + safsızlık › CaC 2 O 4 + Mg2C 2 O 4 0.8286 g - 2 4 2 3 - 4 2 - 2 4 2 4 2 - 2 4 2 4 2 4 2 O C x 10 x 32.44 x 0.2 x) - (0.8286 O MgC O C x O CaC O C x - 0.8286 O MgC x = + = = x x O CaC Buradan x = CaC 2 O 4 = 0.8147 g MgC 2 O 4 = 0.0139 gM.DEM İR 20-Gravimetri-04 57 Karı şımın CaCO 3 ve MgCO 3 cinsinden de ğerleri ise, 3 3 4 2 3 3 3 4 2 3 MgCO 1.04 % x100 1.0 0.01043 veya MgCO g 0.01043 x0.0139 O MgC MgCO CaCO 63.6 % x100 1.0 0.636 veya CaCO g 0.636 x0.8147 O CaC CaCO ? ? ? ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 58 İkinci çözüm CaCO 3 = x MgCO 3 = y CaCO 3 = 100 g/mol CaC 2 O 4 = 128 g/mol MgCO 3 = 84.3 g/mol MgC 2 O 4 = 112.3 g/mol - - - = + = + 2 4 2 3 3 4 2 4 2 2 4 2 3 4 2 4 2 - 2 4 2 3 4 2 3 4 2 10 44 . 32 2 . 0 O CaC O C 0.8286 O MgC O xC x x y x MgCO O MgC x O MgC O C x x CaCO O CaC x y x MgCO x x CaCO O CaC Buradan Y = 0.0093 g MgCO 3 veya % 0.93 MgCO 3 X = 0.6377 g CaCO 3 veya % 63.77 CaCO 3M.DEM İR 20-Gravimetri-04 59 Örnek 22 İçinde yalnız K 2 CO 3 ve PbCO 3 bulunan bir örne ğin 3.00 gramı kuvvetli asitle muamele edilmi ş ve 1.500 gram saf MgCO 3 a e şde ğer CO 2 açı ğa çıkarmı ştır . Buna göre örnekteki K 2 CO 3 yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 60 3.0 g K 2 CO 3 + PbCO 3 › CO 2 = 1.5 g MgCO 3 K 2 CO 3 = x PbCO 3 = 3.0 - x K 2 CO 3 = 138 g/mol PbCO 3 = 267 g/mol MgCO 3 = 84.3 g/mol CO 2 = 44 g/mol 5 . 1 MgCO CO x) - (3.0 PbCO CO 3 2 3 2 3 2 2 x x x x CO K CO = + 3 3 2 PbCO 37.56 % 100 3.0 1.1267 CO K 62.44 % 100 0 . 3 8733 . 0 ? ? x x Buradan K 2 CO 3 = 1.8733 g PbCO 3 = 1.1267 g veyaM.DEM İR 20-Gravimetri-04 61 Örnek 23 0.800 gram kaya örne ği belli i şlemlerden sonra 0.2500 gram KCl ve NaCl karı şımı vermektedir. Bu karı şım çözülmü ş ve klorür 38.62 ml 0.1 N AgNO 3 ile çöktürülmü ştür. Buna göre kayadaki potasyum yüzdesi nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 62 0,80 g kaya örne ği › 0.250 g KCl + NaCl K = X Na = Y KCl = 74.5 g/mol NaCl = 58.5 g/mol K = 39 Na = 23 5 . 35 10 1 . 0 62 . 38 X 250 . 0 X 3 x x x y x Na NaCl x NaCl Cl x K KCl x KCl Cl y x Na NaCl x K KCl - = + = + K 32 . 7 % 100 x 80 . 0 0585 . 0 ? Buradan X = K = 0.0585 gM.DEM İR 20-Gravimetri-04 63 Örnek 24 0.9825 gram magnetit (Fe 3 O 4 ) filizindeki demir, bazı i şlemlerden sonra demir gravimetrik yöntemle tayin edilmi ş ve tartım 0.6804 gram olarak bulunmu ştur. Buna göre örnekteki demir yüzdesi nedir? Magnetit filizinin saflık derecesi nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 64 Fe 2 O 3 0.9825 g Fe 3 O 4 + safsızlık › 0.6804 g Fe 2 O 3 Fe = 56 g/mol= 160 g/mol Fe 3 O 4 = 232 g/mol x x O Fe Fe x O Fe Fe 3 6804 . 0 2 4 3 3 2 = Buradan x = mineraldeki Fe 3 O 4 miktarı = 0.6576 g Fe 46 . 48 % 100 x 9825 . 0 6576 . 0 x 4 O 3 Fe Fe 2 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 65 İkinci çözüm: Fe 47 . 48 % 100 x 9825 . 0 6804 . 0 x 3 O 2 Fe Fe 2 ? Fe 3 O 4 cevherinin saflık derecesi ise 4 O 3 Fe 66.94 % 100 x 9825 . 0 6804 . 0 x 3 O 2 Fe 3 4 O 3 Fe 2 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 66 Örnek 25 1.2858 gram a ğırlı ğındaki potasyum alüminyum şapı [K 2 SO 4 .Al 2 (SO 4 ) 3 .24H 2 O], 0.1256 gram Al 2 O 3 vermektedir. Buna göre şapın saflık derecesini hesaplayınız.M.DEM İR 20-Gravimetri-04 67 1.2858 g [ K 2 SO 4 .Al 2 (SO 4 ) 3 .24H 2 O] + safsızlık› 0.1256 g Al 2 O 3 saflıkta 90.78 % x100 1.2858 x1256 O Al O .24H ) (SO .Al SO K 3 2 2 3 4 2 4 2 ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 68 Örnek 26 Bir karı şımdaki kalsiyum ve baryum , oksitleri hâlinde 0.0113 gram, sülfatları hâlinde ise 0.0182 gram gelmektedir. Örnekteki CaO a ğırlı ğı nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 69 0.5 g Ca + Ba + safsızlık › CaO + BaO › 0.0113 g Ca + Ba + Safsızlık › CaSO 4 + BaSO 4 › 0.0182 g CaO = x BaO = y CaO = 56 g/mol CaSO 4 = 136 g/mol BaO = 153 g/mol BaSO 4 = 233 g/mol 0182 . 0 X 0113 . 0 4 4 = + = + y x BaO BaSO x CaO CaSO y x BaO 2.03 % 100 0.5 0.01015 CaO 0.23 % 100 5 . 0 00115 . 0 ? ? x x Buradan x = CaO = 0.00115 g Y = BaO = 0.01015 gM.DEM İR 20-Gravimetri-04 70 Örnek 27. Kalsiyum okzalatın çözünürlü ğü2 . 0 x 1 0 -9 mol/litre’dir. 0.850 gram çökelek 200 ml su ile yıkanırsa ne kadarı çözünmü ş olur. Hata yüzdesi ne olur?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 71 CaC 2 O 4 'ın çözünürlü ğü 2.56x10 -7 g/litre oldu ğuna göre, 200 ml yıkama çözeltisinde çözünen kısım ml g/200 8 10 x 12 . 5 7 10 x 56 . 2 x 1000 200 - = - kısım çözünen 6.023x10 % x100 0.850 5.12x10 6 - 8 ? -M.DEM İR 20-Gravimetri-04 72 Örnek 28 0.7440 gramlık KClO 3 örne ği, 0.8600 gram AgCl vermektedir. Bu örne ğin saflık derecesi nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 73 0.7440 g KClO 3 + safsızlık › 0.860 g AgCl KClO 3 › AgCl 122.5 143.5 den AgCl' g 860 . 0 AgCl g 5 . 143 ten KClO g 5 . 122 3 x = Buradan x = 0.7341 g saf KClO 3 veya 3 KClO saf 98.67 % 100 7440 . 0 7341 . 0 ? xM.DEM İR 20-Gravimetri-04 74 Örnek 29 E şit a ğırlıktaki CaCO 3 ve FeCO 3 karı şımı kuvvetle kızdırıldı ğında CaO ve Fe 2 O 3 vermektedir. 1.00 gramlık örnek kızdırıldıktan sonra kaç gram gelir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 75 CaCO 3 +FeCO 3 › CaO +Fe 2 O 3 100 116 56 160 E şit a ğırlıkta oldu ğuna göre 1.0 g örne ğin 0.5 gramı CaCO 3 0.5 gramı ise FeCO 3 tır. 0.5 g CaCO 3 ’tan, edilir elde CaO g 28 . 0 5 . 0 100 56 5 . 0 3 3 2 ? ? x x CaCO O Fe 0.5 g FeCO 3 ‘ten, edilir elde O Fe 345 . 0 5 . 0 116 2 160 5 . 0 2 3 2 3 3 2 g x x x FeCO O Fe ? ? Toplam a ğırlık = 0.28 + 0.345 = 0.625 g M.DEM İR 20-Gravimetri-04 76 Örnek 30. 0.750 gramlık çelik alı şımı elektroliz sonunda 0.1532 gram metalik kobalt ve nikel vermektedir . Bu karı şım çözülmü ş ve içindeki nikel, dimetil glioksim, Ni(HC 4 H 6 N 2 O 2 ) 2 hâlinde çöktürülüp, tartıldı ğında tartım 0.3560 gram olarak bulunmu ştur. Ala şımdaki nikel ve kobalt yüzdeleri nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 77 0.75 g çelik › 0.1532 g Co +Ni Co = X Ni = (0.1532 - X) NiDMGO = Ni(HC 4 H 6 N 2 O 2 ) 2 = 289 g /mol Ni = 59 g /mol 3560 . 0 ) X 1532 . 0 ( x Ni NiDMGO = - Buradan x = Co = 0.0803 g Ni = 0.1532 - 0.0803 = 0.0722 g Veya Ni 9.69 % 100 0.750 0.0722 Co %10.7 100 750 . 0 0803 . 0 ? ? x xM.DEM İR 20-Gravimetri-04 78 Örnek 31 Litresinde 60 gram gümü ş nitrat bulunan bir çözeltinin kaç mililitresi, 5 gram NaCl ‘deki klorürü çöktürür?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 79 Cl - + AgNO 3 › AgCl + NO 3 - çözeltisi 35.5 170 gereklidir g X için Cl g ise gerekli AgNO g için Cl g 3 5 170 5 . 35 = X = 14.52 g AgNO 3 gerekli gerekli ml 2 . 242 52 . 14 1000 60 = ? = x xM.DEM İR 20-Gravimetri-04 80 Örnek 32 Yiyeceklerde bulunan 0.5 ppm’den fazla civanın insan sa ğlı ğına zararlı oldu ğu bilinmektedir. Marmara denizinden yakalanan balıkların 56.5 gramında 0.055 mg civa bulunmu ştur. Buna göre bu balıklar sa ğlı ğa zararlı mıdır?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 81 56.5 g balıkta › 0.055 mg civa ppm = mg / Kg 56.5 g = 0.0565 Kg ppm 0.973 mg/kg x kg varsa mg kg = = ? = 973 . 0 1 055 . 0 0565 . 0 x 0.5 ppm den büyük oldu ğuna göre zararlıdır.M.DEM İR 20-Gravimetri-04 82 Örnek 33 Fosfor içeri ğini tayin etmek için 0.217 gram gübre sıcak deri şik nitrik asitte çözülmü ş ve seyreltme i şlemi yapıldıktan sonra fosfat, fosfo molibdik asit kinolin tuzu hâlinde çöktürülmü ştür. (C 9 H 7 N) 2 H 3 PO 4 .12MoO 3 . Süzme ve kurutma i şleminden sonra çökele ğin a ğırlı ğı 0.684 g bulunmu ştur. Buna göre gübredeki P 2 O 5 yüzdesini hesaplayınız.M.DEM İR 20-Gravimetri-04 83 5 2 O P 17 . 10 % 100 217 . 0 648 . 0 4168 142 100 217 . 0 648 . 0 12 . . ) ( 2 3 4 3 2 7 9 5 2 ? = x x x x MoO PO H N H C x O PM.DEM İR 20-Gravimetri-04 84 Örnek 34 İçinde alüminyum sülfat, magnezyum sülfat ve safsızlıklar bulunan örne ğin 0.998 gramı çözülmü ş ve 8- hidroksikinolin ile Mg(C 9 H 6 NO) 2 ve Al(C 9 H 6 NO) 3 hâlinde çöktürülmü ş ve toplam a ğırlık 0.8746 gram bulunmu ştur. Çökelek yakılarak Al 2 O 3 ve MgO hâline dönü ştürüldükten sonraki tartım ise 0.1067 gram olarak bulunmu ştur. Buna göre örnekteki alüminyum sulfat ve magnezyum sülfat yüzdeleri nedir ?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 85 MgSO 4 + Al 2 (SO 4 ) 3 › Mg(C 9 H 6 NO) 2 +Al(C 9 H 6 NO) 3 120 g/mol 342 g/mol 312 g/mol 459 g/mol MgSO 4 = x Al 2 (SO 4 ) 3 = y 1067 . 0 . ) ( . 3 4 2 3 2 4 = + y SO Al O Al x MgSO MgO 8746 . 0 . ) ( ) ( 2 . ) ( 3 4 2 3 6 9 4 2 6 9 = + y SO Al NO H C Al x MgSO NO H C Mg M.DEM İR 20-Gravimetri-04 86 8746 . 0 342 459 * 2 120 312 1067 . 0 342 102 120 40 = + = + y x x x y x x x Buradan X = 0.2145 g Y = 0.1179 g Veya 3 4 2 4 ) (SO Al 11.81 % 100 998 . 0 1179 . 0 MgSO 21.49 % 100 998 . 0 2145 . 0 ? ? x xM.DEM İR 20-Gravimetri-04 87 Örnek 35 Isınma amacıyla Ankara'da tüketilmesi dü şünülen kömürdeki kükürt miktarı tayin edilmek istenmektedir. Bunun için 0.9452 g kömür örne ği tartılıyor ve yakılıyor. Açı ğa çıkan gaz hidrojen peroksit içeren suda tutuluyor ve daha sonra olu şan ürün baryum klorür ile çöktürülüyor. Gerekli i şlemler yapıldıktan sonra olu şan ürün baryum klorür ile çöktürülüyor. Buna göre kömürdeki kükürt yüzdesi SO 2 cinsinden nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 88 0.9452 g kömür + S › SO 2 - - + - + › + + › + Cl BaSO BaCl SO H SO O H SO 2 2 4 2 2 4 2 4 2 2 2 SO 2 = 64 g/mol BaSO 4 = 233 g/mol 2 4 2 SO 758 . 1 % 100 9452 . 0 0605 . 0 ? x x BaSO SOM.DEM İR 20-Gravimetri-04 89 Örnek 36 0.9400 g magnezyum, çöktürüldü ğünde, tam olarak yıkanamadı ğı için 0.0150 g amonyum fosfat, magnezyum amonyum fosfat çökele ğinde kalmaktadır. Kızdırma sırasında amonyum fosfat HPO 3 ’e dönü şmekte ve bu şekilde tartılmaktadır. Böyle bir gravimetrik tayinde, tartılması gerekenden kaç gram eksik veya fazla tartılmı ş olur. Yüzde hata nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 90 O H NH HPO PO NH O H NH O P Mg PO MgNH NH PO MgNH PO NH Mg 2 3 3 4 3 4 2 3 7 2 2 4 4 4 4 4 4 3 4 2 3 ) ( 2 2 2 ) ( + + › + + › + › + + + Mg = 24 g/mol Mg 2 P 2 O 7 = 222 g/mol HPO 3 = 80 g/mo 7 2 2 3475 . 4 94 . 0 222 48 O P Mg g x = = Mg O P Mg Mg g 7 2 2 tartılması gerekir.M.DEM İR 20-Gravimetri-04 91 g 80 g 149 ) 4 ( 3 4 3 HPO PO NH › x ten PO ) (NH g 0150 . 0 olusursa HPO g 80 ten PO ) (NH g 149 4 3 4 3 4 3 4 = buradan x = 0.00805 . O hâlde 0.00805 g fazla tartılması gerekir. 100 3475 . 4 00805 . 0 x = Buradan %0.1852 hataM.DEM İR 20-Gravimetri-04 92 Örnek 37 İçinde sodyum klorür ve sodyum bromür bulunan 1.5 gramlık örnek AgNO3 ile çöktürülmü ş ve gerekli i şlemler yapıldıktan sonra tartımın 1.59 gram oldu ğu görülmü ştür. Elde edilen karı şım klor gazı akımında tutularak tamamen AgCl'ye dönü şüm sa ğlanmı ş ve tekrar tartıldı ğında yeni tartımın 1.4973 g oldu ğu görülmü ştür. Buna göre karı şımdaki sodyum klorür ve bromür yüzdeleri nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 93 1.5g örnek › AgBr + AgCl = 1.5900 g AgCl + AgCl = 1.4973 g 1.5900 - 1.4973 = 0.0927 g AgBr'ün AgCl'e dönü şmesi nedeniyle kayıp 5 . 143 188 AgCl AgBr › 188-143.5= 44.5 g 1 mol AgBr'ün 1 mol AgCl'e dönü şmesi nedeniyle kayıp AgBr mol 00208 . 0 5 . 44 0927 . 0 = =0.00208 mol Br =0.00208 mol NaBr =0.00208x103=0.2145 g NaBr NaBr 3 . 14 % 100 x 5 . 1 2145 . 0 =M.DEM İR 20-Gravimetri-04 94 AgBr = 0.00208 mol = 0.00208x188 = 0.39104 g AgBr + AgCl = 1.59 g oldu ğuna göre AgCl = 1.59 - 0.39104 = 1.1989 g AgCl NaCl %32.58 x100 1.5 0.4887 NaCl 0.4887g 5 0.0083x58. NaCl mol 0.0083 Cl mol 0.0083 AgCl mol 0.0083 143.5 1.1989 = = = = = =M.DEM İR 20-Gravimetri-04 95 ÇALI ŞMA SORULARI 1.Teknik baryum klorürün 0.5260 gramından 0.5673 gram BaSO 4 çöktürülmü ştür. Teknik baryum klorürün saflık derecesi nedir? (Yanıt: %96.24) 2. İçinde MgCl 2 ve CaCl 2 bulunan bir karı şım analizlenmek isteniyor. Tartılan 1.2575 gram örnek gerekli i şlemler yapıldıktan sonra 0.4628 gram CaO ve 0.2962 gram Mg 2 P 2 O 7 çökelekleri elde ediliyor. Karı şımda bulunan tuzların yüzdeleri nedir? (Yanıt: %72.84 CaCl2, %20.15 MgCl 2 ) 3. Bir yakıtın içerdi ği kükürt miktarını belirlemek için 0.9452 gramı yakılıyor ve meydana gelen gaz hidrojen peroksit içeren suda tutuluyor. Olu şan ürün Baryum klorür ile çöktürülüyor ve gerekli i şlemler yapıldıktan sonra tartıldı ğında tartım 0.0605 olarak bulunuyor. Buna göre yakıtta bulunan kükürdün yüzdesi nedir? (Yanıt: %0.88). 4. NaCl ve KCl karı şımından 0.3357 gram tartılıp suda çözülüyor. Çözeltideki klorür iyonları gümü ş nitrat çözeltisi ile çöktürülüyor ve elde edilen çökelek tartıldı ğında 0.7106 gram bulunuyor. Karı şımda bulunan tuzların yüzde oranları nedir?(Yanıt: %36.58 NaCl, %63.42 KCl)M.DEM İR 20-Gravimetri-04 96 5.Sodyum sülfat ve potasyum sülfat içeren bir karı şımdan 1.5815 gram tartılıp suda çözülüyor. Çözeltideki sülfat iyonları baryum klorür çözeltisi ile çöktürülüyor ve elde edilen çökelek gerekli i şlemlerden sonra tartıldı ğında 2.3342 gram bulunuyor. Karı şımdaki tuzların yüzde oranları nedir? 6. Kristal suyu içeren iki de ğerlikli metal klorürün 0.547 gramı suda çözülüp yeterince gümü ş nitrat çözeltisi eklendi ğinde 0.717gram AgCl meydana gelmektedir. Öte yandan bu tuzun 0.657 gramı ısıtılırsa 0.333 gram susuz klorür meydana gelmektedir. Buna göre metal klorürde kaç tane kristal suyu vardır?(Yanıt:6) 7. Bir filiz alüminyum ve bizmut içermektedir. Bu filizin 1.00 gramı gerekli i şlemlerden sonra fosfatları hâlinde tartılırsa 0.40 gram gelmektedir. Buna göre filizdeki alüminyum ve bizmut yüzdeleri nedir?(%29.47 Bi, %3.79 Al) 8. Bir silikat mineralinin içinde yalnız silisyum, magnezyum ve demir bulundu ğu bilinmektedir. 1.00 gramı gerekli i şlemlerden sonra, içinde 0.1694 gram demir(III) oksit, 1.240 gram magnezyum pirofosfat ve 0.3982 gram silisyum sioksit tartıldı ğına göre filizin formül a ğırlı ğı nedir? (Yanıt:FeO.5MgO.3SiO 2 ) M.DEM İR 20-Gravimetri-04 97 9. 0.224 gram NaCl’in içerdi ği klorürü tamamen çöktürebilmek için 0.080 M gümü ş nitrat çözeltisinden kaç ml gereklidir? (Yanıt: 47.9 ml) 10. 0.118 gram sakkarin (C 7 H 5 NO 3 S) tableti, sülfata yükseltgenmi ş ve buradan 0.150 gram baryum sülfat çöktürülmü ştür. Sakkarin tabletindeki saf sakkarin oranı nedir? (Yanıt: %33.3) 11. İçindeki klorür safsızlı ğı da bulunan 4.13 gram iyodür örne ği, a şırı brom ile iyodata yükseltgenmi ş ve bromun a şırısı kaynatılarak uzakla ştırılmı ştır. 3Br 2 + I - + 3H 2 O › 6Br - + IO 3 - + 6H + Bu çözeltiye yeterli miktarda baryum klorür çözeltisi eklendi ğinde 0.0810 gram Ba(IO 3 ) 2 elde edilmi ştir. Örnekteki iyodürün KI cinsinden yüzdesi nedir? 12. 100 mg nikel(II) klorür içeren çözeltiye, hacim-a ğırlıkça %1’lik dimetil glioksim (C 4 H 8 N 2 O 2 ) den kaç ml eklenmektedir. Tam çökme için ayıracın %5 fazlasının gerekli oldu ğunu dü şününüz.(Yanıt:18.8 ml)M.DEM İR 20-Gravimetri-04 98 13. %20 alüminyum sülfat içeren 1.0 gramlık örne ği tam olarak çöktürebilmek için a şa ğıdaki ayıraçlardan kaç ml kullanılmalıdır. Tam çökme için ayıracın %10 a şırısının gerekli oldu ğunu dü şününüz. A)0.120 M BaCl 2 B) hacim-a ğırlıkça %3.25’lik BaCl 2 .2H 2 O (Yanıt: a)16.1 ml, b)14.5 ml ). 14. İçinde bizmut oksi karbonat, (BiO) 2 CO 3 , bulunan bir örne ğin 0.20 gramı seyreltik HNO3’de çözülmü ş ve bizmut, klorür çözeltisi ile bizmut oksiklorür, BiOCl, hâlinde çöktürülmü ştür. Çökelek 100 0 C’de kurutulmu ş ve tartım 0.0512 gram bulunmu ştur. Örnekteki bizmut oksikarbonat yüzdesi nedir?(Yanıt:%25.1) 15. Sülfürik asiti ayarlamak için 100 ml’lik örnek alınmı ş ve Baryum sülfat hâlinde çöktürülmü ştür. Yakma i şleminden sonra tartım 0.473 gram bulunmu ştur. Çözeltinin molar deri şimi nedir?(Yanıt:0.0203 M) 16. Bir toprak örne ği etüvde kurutuldu ğunda %5.35 su içerdi ği anla şılmı ştır. Kurutulmu ş toprak örne ğinin 1.04 gramından 0.584 gram silisyum dioksit ve 1.97 gram kalsiyum karbonat elde edilmi ştir. Örnekteki silisyum ve kalsiyum yüzdelerini kuru ve ya ş a ğırlı ğa göre hesaplayınız. (Yanıt:kuru, %26.2 Si, %75.8 Ca, Ya ş, %24.95 Si, %72 Ca)M.DEM İR 20-Gravimetri-04 99 17. İçindeki çinko, kadmiyum ve di ğer safsızlıklar bulunan 65.00 gramlık örnek asitte çözülmü ş ve 5 litreye tamamlanmı ştır. Buradan alınan 50 ml’lik örnek amonyaklı ortamda amonyum fosfatla çöktürülmü ştür ve çökelek kızdırılarak tartılmı ştır. Tartım ne kadardır? 18. Bir pirinç ala şımının bile şimi %62.46 Cu, %2.48 Pb, %28.49 Zn, %5.46 Sn ve %1.11 Fe olarak bulunmu ştur. Burada bakır elektroliz yöntemiyle, kur şun PbSO4 hâlinde çöktürülerek, çinko ZnNH 4 PO 4 hâlinde çöktürülüp Zn 2 P 2 O 7 hâlinde tartarak, kalay Sn(OH) 2 hâlinde çöktürüp SnO2 hâlinde tartarak tayin edilmi ştir. E ğer 0.7500 gram pirinç ala şımı analiz edilecek olursa her biri için tartım ne olur? 19. 1.0 gramlık örnek 0.3640 gram demir ve alüminyum oksit karı şımını vermektedir. Oksit karı şımı hidrojen akımında kızdırıldı ğında kızdırma kaybı 0.0786 gram olmaktadır. Buna göre alüminyum ve demirin yüzdeleri nedir? 20. Manyetik demir ve silis içeren 0.6200 gramlık bir örnekteki demir, demir(III) oksit hâline dönü ştürülmü ştür ve tartım 0.3500 gram olarak bulunmu ştur. Buna göre örnekteki demirin, manyetik demir ve metalik demir cinsinden yüzdeleri nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 100 21. 0.5840 gram a ğırlı ğındaki gümü ş para kullanım sırasında sülfüre dönü şmü ş ve a ğırlı ğı 1.00 mg artmı ştır. Paradaki gümü şün yüzde kaçı gümü ş sülfüre dönü şmü ştür? 22. Bir bromür iyodür karı şımı potasyum tuzları hâlinde 18.3 mg, gümü ş tuzları hâlinde ise 26.7 mg gelmektedir. Karı şımdaki iyodürün a ğırlı ğı nedir? 23. 0.3353 g a ğırlı ğındaki bir örnekteki klorür ve iyodürler gümü ş tuzları hâlinde çöktürüldü ğünde 0.0889 g gelmekte, iyodür klor akımı altında klorüre dönü ştürüldükten sonra ise 0.0825 g gelmektedir. Örnekteki klorür ve iyodür yüzdeleri nedir? 24. Bir örnekteki sodyum ve potasyum, klorür tuzları hâlinde 72.6 mg, sülfat tuzları hâlinde ise 124.4 mg gelmektedir. Karı şımındaki potasyum oksit yüzdesi nedir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 101 25. İçinde yalnız %2.5 MgO içeren kalsit mineralinin 1.050 gramındaki kalsiyum, kalsiyum tuzu hâlinde çöktürülmek istendi ğinde (NH 4 ) 2 C 2 O 4 .H 2 O tuzundan kaç gram gereklidir? 26. 0.8000 gram kalsiyum okzalat 500 0C’de ısıtıldı ğında, normal şartlarda kaç litre karbon monoksit gazı olu şur? 27. %18.3 CaO içeren 0.500 g örnekteki kalsiyum, kalsiyum okzalat hâlinde çöktürülmü ş ve süzülüp yıkandıktan sonra sülfürik asitte çözülmü ştür. Bu çözelti 0.1008 N permanganat ile titre edilirse kaç mililitre permanganat gereklidir? 28. 0.500 gramlık saf örnekteki kalsiyum, okzalatı hâlinde çöktürülmü ştür ve yakılarak karbonatı hâline dönü ştürülmü ştür. Tartılan karbonatta 0.0130 g kalsiyum oksit var ise bu tayindeki yüzde hatayı bulunuz.M.DEM İR 20-Gravimetri-04 102 29. 0.500 gramlık saf susuz kalsiyum okzalat ve magnezyum okzalat karı şımı 500 0 C’de kızdırılmı ştır. A ğırlık kaybı 0.2535 g oldu ğuna göre örnekteki yüzde kalsiyum ve magnezyum oranlarını bulunuz. Not:500 0 C’de magnezyum okzalat magnezyum oksite dönü şür. 30. 0.8500 g saf kalsiyum ve magnezyum okzalat 850 0 C’ye kızdırılmı ş ve tartım 0.3420 g olarak bulunmu ştur. Örnekteki kalsiyum ve magnezyum yüzdeleri nedir? 31. Mohr tuzu, FeSO 4 .(NH 4 ) 2 SO 4 .H 2 O ve safsızlık içeren bir örnek, 0.25 gram baryum sülfat vermektedir. Bu örnekten ne kadar demir(III) oksit elde edilir? 32. %80 FeS 2 içeren 0.1g örnekteki sülfür, yükseltgendikten sonra baryum sülfat hâlinde çöktürülecektir. Bu çöktürme için 0.12 M baryum klorür çözeltisinden ne kadar gereklidir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 103 33. 0.30 ml nitrik asit (d = 1.350 g/ml) ve %55 lik) ile yükseltgenebilecek Mohr tuzu örne ğindeki demirin tamamını demir(III) hidroksit hâlinde çöktürebilmek için yo ğunlu ğu 0.946 g/ml olan %15’lik amonyak çözeltisinden ne kadar gereklidir? Bunun için nitrik asitin azot ile hem nitrat hem de hidrojen iyonlarının kar şılandı ğını kabul ediniz. 34. 0.8500 g a ğırlı ğındaki dolomit içindeki magnezyum, magnezyum amonyum fosfat hâlinde çöktürülmü ş ve magnezyum pirofosfat hâlinde tartılmı ştır. E ğer çökelek a ğırlı ğı 0.4620 g ise dolomitteki magnezyum karbonat yüzdesi nedir? 35. 0.9400 g magnezyum çöktürüldü ğünde tam olarak yıkanamadı ğı için 0.0150 g amonyum fosfat, magnezyum amonyum fosfat çökele ğinde kalmaktadır. Kızdırma sırasında amonyum fosfat, pirofosfata HPO 3 dönü şmekte ve bu şekilde tartılmaktadır. Böyle bir gravimetrik tayinde yüzde hatayı bulunuz. 36. 0.4830 g saf magnezyum amonyum fosfat yakıldı ğında açı ğa çıkan amonya ğı nötrle ştirmek için 0.1200 N HClçözeltisinden ne kadar gereklidir?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 104 37. 0.30 g NaCl’deki bütün klorürü çöktürebilmek için %20 lik AgNO 3 ten kaç ml gereklidir? (Yanıt:43 ml) 38. Klorür içeren bir örne ğin 0.50 gramı 0.623 g AgCl vermektedir. A) Örnekteki klorür yüzdesi nedir? B) Klorürün tamamı CaCl 2 den gelmekte ise örnekteki örnekteki CaCl 2 yüzdesi nedir?(Yanıt:%30.8,%48.2) 39. Yo ğunlu ğu 1.50 g/ml olan %48’lik HBr'in 1.00 ml si ile kaç gram AgBr çöktürelebilir. 40. Sülfat tayini sırasında sülfatın %1.0’i Fe3+ ile çökmü ştür. Bu durumda hata oranı ne olur? (Bilgi:Fe 2 (SO 4 ) 3 ısıtıldı ğında Fe 2 O 3 dönü şür.) 41. 0.503 g örnek 0.402 g BaSO4 vermi ştir. Buna göre örnekteki a)S b)SO 3 yüzdesi nedir? (Yanıt: 5 11.0, %27.4)M.DEM İR 20-Gravimetri-04 105 42. 0.4682 g demir cevheri 0.2047 g Fe2O3 vermektedir. Cevherdeki demir yüzdesi nedir? (Yanıt: %30.58) 43. Bir demir cevheri %48.0 Fe içermektedir. Bu cevherin 0.5 gramı kaç gram Fe2O3 verir? 44. Bir demir cevheri %30 Fe içermektedir. Bunun 0.1 gramından kaç gram Fe2O3 tartabilmek için ne kadar cevher alınmalıdır? (Yanıt:230 mg) 45. Bir cevher %90 oranında Fe3O4 içermektedir. Bunun 0.1 gramından kaç gram Fe2O3 elde edilir? Cevherin saflık derecesi nedir? 46. İçinde K ve Na bulunan 50.0 ml’lik örnekteki potasyum, HClO4 ile KClO4 hâlinde çöktürülmü ş, süzme ve yıkama i şleminden sonra 130 0C de kurutulmu ş ve KClO4 hâlinde tartılmı ştır. Tartım 0.3526 g oldu ğuna göre çözeltideki potasyum iyonu deri şimi nedir? Mol/litre olarak hesaplayınız.(Yanıt:0.05089 M) 47. İçinde NH4Cl, NH4OH ve ortofosfat bulunan çözeltiye magnezyum tuzu çözeltisi eklenip MgNH4PO4.6H2O çökele ği elde edilmi ş ve kızdırma i şlemini takiben Mg2P2O7 hâlinde tartılmı ştır. 1.0764 gram örnekten 0.7436 g Mg2P2O7 tartıldı ğına göre örnekteki yüzdesi nedir? (Yanıt:%15.09) 48. Alüminyum ve öteki iyonları içeren 100 ml çözeltideki Al(OH)3 hâlinde çöktürülmü ş ve gerekli i şlemlerden sonra Al2O3 hâlinde tartılmı ştır. Tartım 1.2470 g olarak bulundu ğuna göre çözeltideki alüminyum deri şimi nedir?(Yanıt:0.2464 M) 49. 0.30 g çekil çözülmü ş ve içerdi ği nikel, nikel dimetilglioksim hâlinde çöktürülmü ş, 130 C de kurutulduktan sonra Ni(C4H7O2N2)2 hâlinde tartılmı ş ve tartım 0.5461 g olarak bulunmu ştur. Buna göre çelikteki nikel yüzdesi nedir?(Yanıt:%36.98)M.DEM İR 20-Gravimetri-04 106 50. İçinde bakır bulunan 0.9476 gramlık örnek nitrik asitte çözülmü ş ve gerekli i şlemlerden sonra amonyum tiyosiyanatla Cu2(SCN)2 hâlinde tartılmı ş ve tartım 0.6898 g olarak bulunmu ştur. Örnekteki bakır yüzdesi nedir? (Yanıt:%72.42) 51. 0.5840 g gümü ş para Ag2S olu şumu nedeniyle kararmı ş ve a ğırlı ğında 1.0 mg lıkb i r a r t ı ş olmu ştur. Gümü ş paranın % kaçı Ag2S dönü şmü ştür?(Yanıt:%1.2) 52. Magnezyum ve çinko karı şımı bir örnek oksijen ile yakılarak ZnO ve MgO’e dönü ştürülmü ş ve bu i şlem sonunda a ğırlı ğında %40.9 artı ş oldu ğu görülmü ştür. Buna göre ilk karı şımdaki çinko yüzdesi nedir? (Yanıt:%70) 53. Saf Fe2O3 ve Fe3O4 karı şımı %29.5 oksijen içermektedir. Buna göre karı şımdaki Fe2O3 yüzdesi nedir? (Yanıt:%70) 54. 160 mg a ğırlı ğındaki gümü ş ala şımı HNO3’te çözülmü ş ve HCl ile çöktürülmü ştür. 191 mg AgCl tartıldı ğına göre ala şımdaki gümü ş yüzdesi nedir? (Yanıt:%89.9) 55. NiSO4.nH2O örne ği ısıtılarak bütün su uzakla ştırılmı ş ve a ğırlı ğında %41.1’lik azalma oldu ğu görülmü ştür. Buna göre formüldeki n nedir? (Yanıt:6) 56. Bir gümü ş para 0.2500 g a ğırlı ğındadır ve 0.2991 g AgCl çökele ği vermektedir. Aynı gümü ş paradan kaç gram AgI çökele ği elde edilir ve paradaki gümü ş yüzdesi nedir?(Yanıt:0.4901g, %90.07) 57. 1.0 gram AgCl ve AgBr karı şımı 0.6635 g gümü ş içermektedir. Karı şımdaki brom yüzdesi nedir? (Yanıt:%21.3)M.DEM İR 20-Gravimetri-04 107 58. Bir AgCl ve AgBr karı şımı 0.8132 g gelmektedir. Klor akımında ısıtılıp tekrar tartıldı ğında a ğırlık kaybı 0.1450 g olmu ştur. İlk karı şımdaki klorür yüzdesi nedir? (Yanıt: %6.13) 59. NaCl ve KI hangi oranlarda karı ştırılmalıdır ki karı şımdaki halojenlerin yüzdesi KBr’dekinin aynısı olsun.(Yanıt:1.43/1.0) 60. 1.200 g a ğırlı ğındaki çözünür tuz; klorür, bromür ve iyodür içermektedir. AgNO3 ile bu halojenürler çöktürülmü ştür ve 0.450 g a ğırlı ğında çökelek elde edilmi ştir. Bu karı şım klor gazı akımında ısıtılarak bütün AgBr ve AgI tamamen AgCl' ye dönü ştürülmü ş ve yeni tartım 0.33 g olarak bulunmu ştur. Benzer bir örnek PdCl2 ile karı ştırılmı ş ve yalnız PdI2 çöktürülmü ştür. Bu kez 0.090 g çökelek elde edilmi ştir. Buna göre ilk örnekteki klorür, bromür ve iyodür yüzdeleri nedir? (Yanıt:% 0.43 Cd, % 11 Br, % 5.3 I ) 61. 0.50 g a ğırlı ğındaki silikat, çözülmü ş ve 0.1803 g a ğırlı ğındaki NaCl ve KCl karı şımı elde edilmi ştir. Bu halojenür karı şımı suda çözülmü ş ve AgNO3 ile çöktürüldü ğünde 0.3904 g çökelek elde edildi ği görülmü ştür. Silikat mineralindeki K2O ve Na2O yüzdeleri nedir?(Yanıt: % 8.78 Na2O, % 3.83 K2O) 62. E ğer bir mineralden 9.240 g NaCl ve KCl karı şımı elde ediliyor ve bu karı şım %58 oranında klorür içeriyorsa, bu mineraldeki K2O ve Na2O yüzdeleri nedir?(Yanıt: % 12.7 Na2O, % 3.83 K2O) 63. 2.0 g alüminyum şapındaki, KAl(SO4)2.12H2O, alüminyumu çöktürebilmek için yo ğunlu ğu 0.960 olan ve %9.91NH3 içeren NH4OH çözeltisinden kaç ml gereklidir? Kızdırma i şleminden sonra tartım miktarı ne olur?(Yanıt:2.26 ml,0.2147 g)M.DEM İR 20-Gravimetri-04 108 64. 0.7530 g Fe(NO3)3.9H2O suda çözülmü ş ve 1.37 ml HCl (d = 1.11 g/ml, %21.92 HCl) eklenmi ştir. Bu karı şımda önce HCl’i nötrle ştirebilmek ve daha sonra Fe(OH)3 çöktürebilmek için kaç ml NH4OH (d=0.96 g/ml, a ğırlıkça %9.91) NH3 çözeltisi gerekir. (yanıt:2.63 ml) 65. 0.310 g Al(OH)3 çökele ği içeren çözeltiye 13.0 ml NH4OH (d=0.90,%28.4) eklenmi ştir. Buradaki alüminyumun tamamını çözeltiye geçirebilmek için teorik olarak kaç ml H2SO4 (d=1.18 g/ml, %24.7 H2SO4) gereklidir? (yanıt:34.8ml) 66. İçinde safsızlıklar da bulunan 1.00 g limonit, asitte çözülmü ş ve çözelti iki e şit kısma ayrılmı ştır. Örneklerden biri indirgenmi ş ve KmnO4 ile (1.00ml= 0.008193 g H2C2O4.2H2O) titre edilmi ştir. Öteki kısım tam olarak nötrle ştirilmi ş ve 0.150 N NH4OH çözeltisinden 40.0 ml eklenerek demir çöktürülmü ştür. Eklenen bu amonyak fazla olup, fazla kısmın hacmi KmnO4 hacmine e şde ğerdir. Buna göre örnekteki demir yüzdesi nedir?(Yanıt:%46.1) 67. Saf FeSO4.(NH4)2SO4.6H2O örne ğinden alınan belli bir kısım 0.2334 g BaSO4 vermektedir. Bu örnekteki demiri yükseltgeyebilmek için kaç ml KmnO4 (1.00 ml=0.006303 g H2C2O4.2H2O) gereklidir.?(Yanıt:5.00 ml) 68. İçinde safsızlık da bulunan FeSO4.(NH4)2SO4.6H2O örne ği suda çözülmüş ve demir. Bromlu su ile yükseltgenmi ş ve daha sonra bromun a şırısı kaynatılarak uzakla ştırılmı ştır. Daha sonra demir NH4OH ile çöktürülmü ş ve kızdırma i şleminden sonra 0.160 g Fe2O3 tartılmı ştır. Buna göre a)Çöktürme için gerekli NH4OH(d=0.960 g/ml, %10 NH3) teorik olarak kaç ml’dir? b)Demir süzüntüsündeki sülfatı çöktürebilmek için 0.1 N BaCl2 çözeltisinden kaç ml gereklidir.?(Yanıt:1.06ml, 80.0ml) 69. Bir sulu çözelti kur şun nitrat ve sodyum nitrat iyonlarını içermektedir. Kur şun(II), damla damla sodyum kromat ekleyerek çöktürülmü ştür. Sodyum kromatınf azl a s ı eklendi ğinde birincil tutunan iyonlar ve kar şı iyonlar ne olur? 70. Birincil tutunan iyonlar mı yoksa kar şı iyonlar mı yıkama ile daha kolay uzakla ştırılabilir veya bir ba şka iyonla yer de ği ştirebilir. 71. Özümleme nedir? Özümleme ile çökelekte ne gibi de ği şiklikler olur? 72. Peptitle şme nedir? Nasıl olur? Hangi tür çökeleklerde peptitle şme söz konusudur. 73. Gravimetrik yöntemle klorür tayininde güne ş ı şı ğı sonuca nasıl etki eder, açıklayınız, şartlarını belirtiniz. 74 Gravimetrik yöntemle sülfat tayininde birlikte çöken potasyum sülfat sonuca ne şekilde etki eder? Birlikte çöken baryum nitrat olsaydı sonuca etkisi ne olurdu?M.DEM İR 20-Gravimetri-04 109 75. 1.0 gram potasyum klorürden çöktürülen gümü ş klorürün a ğırlı ğı nedir? 76. Litresinde 60 gram gümü ş nitrat bulunan bir çözeltiden, 5 gram saf sodyum klorürü çöktürebilmek için kaç ml kullanmak gerekir? 77. 15 gram NaAl(SiO3)2 örne ğinden ne kadar SiO2 çöker? 78. Ortalama olarak 1.12 gramlık bir sigaradaki kadmiyum miktarı 1.14 ile 1.90 mikrogram arasında de ği şir. Buna göre bir sigaradaki kadmiyum yüzdesi nedir? Bir sigaranın ortalama a ğırlı ğı 1.08 gram ve içinde %0.000l5 kadmiyum bulundu ğunu dü şünerek, sigaranın dörtte üçü içildi ğinde ci ğerlere ne kadar kadmiyum gitmi ş olur? Hesaplayınız. 79. İçinde 0.3499 gr. KI ve KBr bulunan karı şım 24.5 ml 0.1 N gümü ş nitrat ile çöktürülüyor. Karı şımın yüzde bile şimi nedir? 80. 0.50 g KCl ve KBr karı şımı suda çözülmü ş ve yeterli gümü ş nitrat ekleyerek çöktürülmü ştür. Çökelek kurutulduktan sonra tartım 0.875 g oldu ğuna göre karı şımdaki KBr yüzdesi nedir? 81. Mohr tuzu (FeSO4 . (NH4)2 SO4 . 6H2O ve (NH4)2SO4 tuzlarından meydana gelen bir karı şımdır) örne ğinin 0.500 gramı 0.750 gram baryum sülfat vermektedir. Buna göre karı şımın yüzdesi nedir? E ğer 0.200 gr. örnek yakılırsa ne kadar Fe2O3 elde edilir? 82. İçinde KCl ve NaCl bulunan bir örne ğin 1.0 gramı 2.0 g AgCl vermektedir. Karı şımdaki Na ve K yüzdeleri nedir? 83. 100 g sodyum klorüre ne kadar potasyum klorür eklenmelidir ki karı şım %55 klorür ihtiva etsin. 84. Gümü ş klorürün çözünürlü ğü 10-5 mol/litre’dir. Klorür kaybının 0.1 mg mı a şmaması için çökele ği en fazla ne kadar suyla yıkamak gerekir? 85. 0.50 g AgNO3 ve 0.70 g KBrO3 250 ml suya eklenmi ştir. Meydana gelen AgBrO3 çökele ği 250 ml su ile yıkanmı ştır. Etüv de kurutma sonunda tartım ne olur? 86. Bir örnekte yalnız kükürt, klor ve oksijen bulundu ğu bilinmektedir. 0.270 gramının analizinde 0.466 g. AgSO4 ve 0.574 gram AgCl elde edildi ğine göre bu bile şi ğin formülü nedir? 87. 50.0 ml 0.1 M Na2CO3 çözeltisine 25.0 ml BaCl2 çözeltisi eklenmi ştir. Karı şım kaynatılıp süzüldükten sonra su ile yıkanmı ştır. Toplam çökelek 22.5 ml 0.1 N asite e şde ğer oldu ğuna göre kullanılan baryum klorürün litresindeki BaCl2 miktarı nedir? BaCO3 çözünürlük çarpımı 2.19 X10-8 oldu ğuna ve yıkama sırasında BaCO3 ile doygun hâle geldi ğine göre 250 ml yıkama suyu kullanıldı ğında kayıp ne olur? M.DEM İR 20-Gravimetri-04 110 Ödev: Soru: 9, 16, 18, 24, 29, 34, 36, 40, 42, 50, 55, 60, 64, 69, 74