Genel Gravimetrik Analiz - 1 M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 1 GRAV İMETR İK ANAL İZ Prof. Dr. Mustafa DEM İRM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 2 Gravimetrik analiz yöntemleri 1. Çöktürme yöntemleri Ag + Cl - AgCl Ba 2+ + SO 4 2- BaSO 4 Fe 3+ 3OH - Fe(OH) 3 2Fe(OH) 3 Fe 2 O 3 + 3H 2 O Ca 2+ + C 2 O 4 2- CaC 2 O 4 CaC 2 O 4 CaO + CO + CO 2M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 3 Uçucu hale hetirme yöntemi (Antiasit tabletlerinin analizi) NaHCO 3 + H 2 SO 4 CO 2 + H 2 O +NaHSO4 CO 2 + 2NaOH Na 2 CO 3 + H 2 OM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 4 Antiasit tabletlerinde NaHCO 3 tayiniM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 5 GRAV İMETR İK ANAL İZLER HAKKINDA TEMEL B İLG İLER Aranan maddenin, örnekten saf bir bile şi ği hâlinde veya elementel hâlde ayrılıp tartılması temeline dayanan analizlere gravimetrik analizler denir. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 6 Ayırma i şlemi 1. zor çözünen bir çökele ğin meydana getirilmesi, 2. elektrotlardan birinde (ço ğunlukla katotda) toplama, 3. gaz hâline dönü ştürüp bu gazı uygun bir ayıraçta so ğurma veya ba şka bir şekilde olabilir. Bunların arasında çöktürtme en sık kullanılanıdır. Bu nedenle bu bölümde çöktürme, çökelekler ve bu yolla yapılan analizler incelenecektir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 7 Gravimetrik yöntem en eski bir yöntem olmakla birlikte bugün en az kullanılan yöntemlerdendir. Bugün bu yöntemin yerine çok daha kısa bir sürede ve çok daha duyarlı sonuç alınabilen yöntemler kullanılmaktadır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 8 Gravimetrik Analizin Ko şulları Her çökelekten gravimetrik analiz için yararlanılmaz. Bir çökele ğin gravimetrik analizde kullanılabilmesi için bazı ko şulları sa ğlaması gerekir. 1. Çökele ğin çözünürlü ğü oldukça az olmalıdır. 2. Çökelek saf olmalı veya kolaylıkla saflandırılabilmelidir. 3. Çökelek, çözeltiden basit süzme i şlemi ile tam olarak ayrılabilmelidir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 9 4. Çökelek belli bir bile şimde olmalı veya basit i şlemlerden sonra belli bile şime dönü ştürülebilmelidir. 5. Çökelek havada veya analitik i şlemler sırasında özelliklerini yitirmemelidir. 6. Çökele ğin formül a ğırlı ğı, aranan maddenin iyon gram a ğırlı ğına göre büyük olmalıdır. 7. Çöktürme için kullanılan ayıraç yalnız aranan madde ile çökelek vermelidir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 10 Çökme ve Çökelekler olu şumu Çökelek olu şumunda ilk olay çekirdek adı verilen küçük çökelek parçacıklarının meydana gelmesidir. Bu küçük parçacıkların meydana gelmesinden sonra büyüme üç boyutta ba şlar. Bu büyümenin sonunda bilinen irilikte çökelek elde edilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 11 Çöktürücü çözeltiye eklendi ğinde, çekirdekle şme ba şlamadan önce eyleme geçme dönemi vardır. Bu dönem bütün çökelekler için farklıdır. Örne ğin; gümü ş klorürde kısa, baryum sülfatta ise daha uzundur. Seyreltik baryum sülfat çözeltilerinde çekirdekle şmenin ba şlaması birkaç dakikayı alır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 12 Ancak, ço ğu çöktürmelerde, çöktürücü çözeltiye eklenir eklenmez çekirdekle şmenin ba şladı ğı kabul edilir. Meydana gelen ilk çekirdekler gözle görülemeyecek kadar küçüktür. Yapılan bir çalı şmada böyle bir çekirde ğin yalnız dört molekülden meydana geldi ği bulunmu ştur. İlk çekirdekler meydana geldikten sonra bunların büyümesi, yeni çekirdeklerin meydana gelmesinden daha kolay olur.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 13 Çözeltideki anyonlar ve katyonlar bu çekirdeklere çarptı ğında bir kimyasal ba ğ meydana getirerek bunlara yapı şırlar. Böylece çarpı şma ve büyüme üç boyutta belli bir düzen içinde devam eder. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 14 Bir çözeltide büyüme, katı hâl ile çözeltideki iyonlar arasında denge kuruluncaya kadar devam eder. Dengede ise, çökelek üzerinde toplanan iyonlar ile çökelekten ayrılan iyonların sayısı e şit oldu ğundan olay devam etti ği hâlde büyüme olmaz.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 15 Çökelek İrili ği Çöktürme i şlemi sonunda denge kurulduktan sonra elde edilen çökelek, kristal veya amorf hâldedir. Çökelek özellikleri ve irili ği, çökele ği meydana getiren iyonların özelliklerine ve çökele ğin elde edilmesi sırasındaki ko şullara ba ğlıdır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 16 Çöktürme ko şullarını kontrol ederek iri, kolay süzülebilir ve daha temiz çökelek elde etmek mümkündür.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 17 Çöktürme Hızının etkisi Çöktürme hızlı yapılırsa çok sayıda çekirdek olu şur. Çözeltide denge kuruldu ğunda çekirdekler yeterince büyümemi ş olaca ğından, çökelek küçük kolloidal parçacıklardan meydana gelir. Kolloidal parçacıklar o kadar küçüktür ki yer çekimi kuvveti, çökmesi için yeterli de ğildir. Bu nedenle çözeltide asılı hâlde kalırlar. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 18 Boyutları 10 -4 –10 -6 cm dolayında oldu ğundan çıplak gözle görmek olanaksızdır. Bilinen süzgeçlerden geçerler, gravimetrik amaçla kullanılamazlar.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 19 Hızlı çöktürme sonucu meydana gelen çok sayıdaki kolloidler birle şerek küçük tanecikli çökelek meydana getirebilirler. Buna en iyi örnek, normal şekilde yapılan bir çöktürmede elde edilen gümü ş klorür çökelekleridir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 20 Bazı kolloidler ise, peltemsi bir kütle meydana getirecek şekilde bir araya gelir. Belli bir şekli veya büyüklü ğüolmayan yarısaydam bu şekil, çökme için yeterlidir. Pelte adı verilen bu çökelek, ortamda bulunan sıvıdan bol miktarda içerir. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 21 Demir(III) hidroksit ve alüminyum hidroksit, bu tür çökmeye örnektir. Bu pelteyi meydana getiren kolloidal parçacıklar oldukça küçük boyuttadırlar ve böyle bir yı ğılma olmadı ğında bu parçacıkları süzerek almak olanaksızdır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 22 AgNO 3 çözeltisinde Kolloidal AgCl tanecikleriM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 23M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 24 E ğer çöktürme yava ş yapılırsa ilk ba şta çok sayıda çekirdek meydana gelemez. Daha sonra eklenen çöktürücü ile yeni çekirdekler meydana gelmesi yerine daha önce meydana gelen çekirdekler üzerinde tutunma ve böylece kristal büyümesi olur. Bu şekilde yeterince iri ve kolay süzülebilir çökelekler elde edilir. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 25 A şırı doygunluk Sıcaklık, ayıraçların deri şimi, karı ştırma hızı ve meydana gelen çökele ğin çözünürlü ğü parça büyüklü ğüne etki eden denetlenebilir etmenlerdir. Bu etmenlerin parça büyüklü ğüne katkıları nicel olarak, a şırı doygunluk ve göreli (relatif) a şırı doygunluk ifadeleri ile tanımlanabilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 26 S S - Q doygunluk a şırı (relatif) Göreli S - Q doygunluk A şırı = =M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 27 Burada Q çökelek meydana gelmeden önceki deri şimini, S ise çökele ğin dengedeki deri şimini verir. Göreli a şırı doygunluk oranı ne kadar küçük ise, elde edilecek çökelek o kadar iri olur. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 28 Örne ğin; e şit hacimde 5.0'er molar deri şimdeki baryum klorür ve mangan(II) sülfat karı ştırılırsa ( ) 0 250.00 1.0x10 1.0x10 2.5 S S - Q doygunluk a şırı Göreli 5 5 = - = = - -M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 29 E şit hacimde 5’er molarlık iki çözelti karı ştırıldı ğında deri şim 2.5 molara iner. BaSO 4 ’ın çözünürlük çarpımı 1.0x10 -10 oldu ğuna göre çözünürlü ğü1 .0 x 1 0 -5 dir.) Bu durumda çok ince, toz hâlinde baryum sülfat parçacıkları, çöktürücü eklenir eklenmez elde edilir. Bu çöktürme daha seyreltik, örne ğin; 0.026 M deri şimde ve e şit hacimlerdeki çözeltilerin karı ştırılmasıyla yapılacak olursa;M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 30 1300 doygunluk a şırı Göreli = = 5 1.0x10 5 - 1.0x10 - 0.013 -M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 31 Bu durumda oldukça iri taneli, süzülebilir BaSO 4 kristalleri yava ş yava ş meydana gelir. Oran 125 olacak şekilde daha seyreltik çözeltiler ile yapıldı ğında ise, çok daha iri taneli kristaller ve daha geç sürede elde edilir. Çöktürme oran 25 olacak ko şullarda yapılırsa, oldukça iri taneli kristaller elde edilir ve bunların meydana gelmesi 2-3 saati bulabilir M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 32 Göreli a şırı doygunluk ifadesi de ğerinin küçük, dolayısıyla iri taneli çökele ğin elde edilmesi birkaç yolla sa ğlanabilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 33 daha seyreltik çözeltilerin kullanılmasıyla Böylece göreli a şırı doygunluk de ğeri, Q de ğeri küçüldü ğünden, küçültülmü ş olur.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 34 Çöktürücünün yava ş eklenmesi ve sürekli karı ştırma Çöktürücünün yava ş eklenmesi ile Q dü şük de ğerde tutulmu ş olur. Karı ştırma ile ise belli noktalarda yüksek Q de ğerinin meydana gelmesi engellenmi ş olur.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 35 Çöktürmeyi daha asitli bir ortamda yaparak Asitli ortamda birçok maddenin çözünürlü ğüfa zl a d ır, yani göreli a şırı doygunluk ifadesinde S arttırılmı ş olur. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 36 Örne ğin; kalsiyum okzalatın çöktürülmesinde, kalsiyum ve okzalat iyonları asitli çözeltide karı ştırılır ve çözeltiye üre eklendikten sonra yava ş yava ş ısıtılırsa + + ? + + + 4 NH 2 2 CO 2H O 2 H 2 CONH 2 NH tepkimesine g tepkimesine g ö ö re bir miktar asit re bir miktar asit t t ü ü ketilir. ketilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 37 Asitin tüketilmesi ile pH yükseldikçe bir noktadan sonra kalsiyum okzalat çökmeye ba şlar. Bu şekilde iri ve kristal yapılı kalsiyum okzalat çökele ği elde edilebilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 38 Bu konudaki bir ba şka uygulama da 3 ve 4 de ğerlikli metal hidroksitlerin 2 de ğerlikli metal hidroksitlerden ayrılmasında kullanılanıdır. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 39 Bu yöntemde ortamın pH’ı yava ş yava ş artırılır. Bu sırada öyle bir noktaya gelinir ki kolay hidroliz olan titanyum ve alüminyum gibi metallerin hidroksitleri çökmeye ba şladı ğı hâlde magnezyum gibi bazı 2 de ğerlikli metallerin iyonları çözeltide kalır. Bu amaçla ürenin yanı sıra, potasyum bromat ve sodyum tiyosülfat da çok kullanılan ayıraçlardandır. Burada ayıraç, içinde metal iyonları bulunan hidroklorik asitli çözeltiye konur ve ısıtılır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 40 O 2 H 2 SO S 2H - 2 3 O 2 S O 2 6H 2 5Cl 2 Br 12H - 10Cl - 3 2BrO + + ? + + + + ? + + + Bu şekilde ortamdaki asitin bir kısmı tüketildi ğinden pH yüksekte tutulur ve istenen çökele ğin olu şması sa ğlanır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 41 Çöktürücü do ğrudan eklenmez Çöktürücü çözelti ortamında meydana getirilir. Örne ğin; tiyoasetamit so ğukta kararlı iken ısıtıldı ğında hidroliz olarak hidrojen sülfürü verir. - COO 3 CH 4 NH S 2 H O 2 2H 2 CSNH 3 CH + + + ? +M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 42 Böylece metal sülfürleri, ısıtmanın kontrol edilmesi ile yava ş ve daha düzenli olarak çöktürülebilir. Bu şekilde çöktürme ile hem daha kolay hem de daha az kirli çökelekler elde edilebilir. Sülfamik asitle baryum sülfatın çöktürülmesi de bu şekilde sa ğlanabilir. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 43 Sülfamik asit ve baryum iyonu karı şımı so ğukta bir çökelti vermez. Fakat ısıtıldı ğında sülfamik asit; + + + + ? + H NH SO O H H SO NH 4 - 2 4 2 3 2 tepkimesine göre bozunarak sülfat iyonlarını meydana getirir ve bu da ortamdaki baryum iyonları ile baryum sülfat çökele ğini verir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 44 Benzer bir çöktürme metil veya etil sülfat ile de yapılabilir. OH 5 H 2 2C 2H - 2 4 SO O 2 2H 4 SO 2 ) 5 H 2 (C + + ? + Bu şekilde çöktürülen baryum sülfat, daha iri taneli ve kristal yapılıdır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 45 Homojen çökelek olu şturma yollarıM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 46 Sıcak çözeltide çöktürme Birçok maddenin çözünürlü ğü sıcaklık ile artaca ğından a şırı doygunluk ifadesindeki S de ğeri büyümü ş olacak, dolayısıyla göreli a şırı doygunluk ifadesi küçülmü ş olacaktır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 47 Çökele ğin özümlenmesi Özümleme, çökele ğin çöktü ğü çözelti ile temasta iken kaynama noktasının altındaki sıcaklıkta bekletilmesine denir. Bekletme genellikle su banyosunda yapılır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 48 Özümleme sırasında çökele ğin toplam yüzeyi azalır ve irili ği artar. Buradaki olay şu şekilde açıklanabilir. Isıtma ile çökelekte bir miktar çözünme olur. Fakat bir süre sonra denge kuruldu ğunda çözünen ve çökelti meydana getiren iyon sayısı e şit olur.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 49 Böylece küçük çökelekler çözünürken birikme büyük çökelekler üzerinde olur. Ayrıca, özümleme sırasında çökelek yüzeyine tutunmu ş olan yabancı iyonlar da çözeltiye salınmı ş olaca ğından, çökele ğin saflı ğı da arttırılmı ş olur.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 50 Çökeleklerin Saflı ğı Gravimetrik analizlerde en önemli hata kayna ğı çökeleklerin ta şıdı ğı safsızlıklardır. Bir çökelekle birlikte, ba şka iyonlarında çökmesine engel olmak oldukça güçtür. Safsızlıklar çökele ğe birkaç şekilde ta şınabilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 51 Yüzeyde Tutunma Çökelek yüzeylerinde daima tutunmu ş iyonlar bulunur. Hangi iyonun tutundu ğu, çözelti ortamında hangi iyonun bulundu ğuna ba ğlı olarak de ği şir. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 52 Örne ğin; sodyum klorür çözeltisine damla damla gümü ş nitrat eklenmesiyle gümü ş klorür çöktürülmesinde, e şde ğerlik noktasından sonra, ortamda fazla miktarda gümü ş iyonu bulundu ğundan, bu iyonlar çökelek yüzeyinde tutunurlar. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 53M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 54 AgCl çöktürülmesiM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 55 Çökelek yüzeyine tutunan bu iyonlara (Ag + ), birincil tutunan iyonlar denir. Ortamda bulunan di ğer iyonların da (Na + ve NO 3 - ) klorür ve gümü ş iyonları kadar tutunma ihtimali vardır. Fakat örgü iyonuna (birincil tutunan iyona) yani ortamda çok bulunan iyona (Ag + ) oranla di ğer iyonların tutunmasının çok az oldu ğu bulunmu ştur M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 56 Çökelti yüzeyi, örgü iyonun katyon ve anyon olu şuna göre artı veya eksi yüklü olur. Bu yükü dengelemek için kar şı yüklü iyonlar çökele ği hemen sararlar. Bu iyonlara kar şı iyonlar denir. Kar şı iyonlar birincil tutunan iyonlara oranla daha zayıf ba ğlar meydana getirirler. Bunun sonucu olarak kar şı iyonların meydana getirdi ği tabakada ba şka iyonlar da bulunabilir. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 57 Sülfat çözeltisine baryum klorür eklenmesiyle meydana gelen baryum sülfat çökele ğinde birincil tutunan ve kar şı iyon katmanlarıM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 58 Çökelek ve elektriksel çift tabakaM-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 59 Birincil tutunan iyon ile kar şı iyon katmanları arasındaki farklar 1. Birincil tutunan iyonlar (yani örgü iyonları), çöktürme sırasında ortamda çok bulunan iyonlardır. Örne ğin; gümü ş nitrat ile klorür tayininde gümü ş, sodyum klorür ile gümü ş tayininde ise klorür iyonları birincil tutunan iyonlardır. Kar şı iyonlar ise adından da anla şılaca ğı gibi birincil tutunan iyonun yükünü tersi yükteki iyonlardır 2. Birincil tutunan iyonlar kimyasal ba ğlarla tutunurlar. Kar şı iyonlar ise elektrostatik çekim nedeniyle dururlar. 3. Birincil tutunan iyonlar çökelek yüzeyince sıkıca tutulmu şlardır. Kar şı iyonlar ise, çok daha zayıf ba ğlarla tutunduklarından kolaylıkla uzakla ştırılabilir ve bile şimi de ği ştirilebilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 60 Bir çözeltide birden fazla kar şı iyon olabilecek iyon varsa, yükü en fazla olan kar şı iyon katmanını meydana getirir. Aynı yükte birden fazla iyon bulundu ğunda ise birincil tutunan iyon katmanı ile en zor çözünen bile şik veren iyon kar şı iyon katmanını meydana getirir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 61 •Örne ğin; baryum klorür ile sülfat tayininde, baryum iyonları birincil tutunan iyonlar katmanını meydana getirir. •E ğer çözeltide klorür, nitrat ve perklorat iyonları varsa nitrat iyonları da kar şı iyonlar katmanını meydana getirir. Bu olay; NO 3 - BaSO 4 : Ba 2+ NO 3 - şeklinde gösterilir. •Bunun nedeni, baryum nitratın çözünürlü ğünün baryum perklorat ve baryum klorürden daha az olmasıdır.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 62 Metallerin hidroksitleri hâlinde çöktürülmelerinde, birincil tutunan iyonun ne oldu ğu, ortamın pH'ına ba ğlıdır. Örne ğin; alüminyumda elektrikçe nötral nokta hemen hemen pH’ın 8 oldu ğu yerdir. Dolayısıyla pH 8’ in altında çözeltinin yüzeydeki birincil tutunan iyonlar artı yüklü oldu ğundan bunun etrafı eksi yüklü kar şı iyon katmanı ile kaplanır. pH 8’ den büyük oldu ğunda ise çökele ğin yüzeyi eksi yükle kaplıdır. Dolayısıyla, bunun etrafını kaplayan kar şı iyon katmanı artı yüklü iyonlardan meydana gelir. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 63 Alüminyum hidroksitte çökele ğin, katyon tutunması nedeniyle kirlenmesini önlemek için, çöktürmeyi olabildi ği kadar dü şük pH’larda yapmak gerekir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 64 Özümleme, yüzeyde tutunmanın neden oldu ğu kirlenmeyi azaltır. Bu, çökelek yüzeyinin azalması şeklinde ve yabancı iyonların tekrar tutunması ihtimalini azalması şeklinde açıklanabilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 65 Yıkama , yüzeyde tutunmanın neden oldu ğu kirlili ği azaltır. Yıkama ile yüzeydeki yabancı iyonlar ya do ğrudan uzakla ştırılır ya da kızdırma sırasında buharla şabilecek bile şiklerle yer de ği ştirir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 66 Birlikte Çökme Çökelek büyümesi sırasında yabancı iyonların çökelek içinde kalması olayına denir. Yabancı iyonların çökelek içindeki da ğılımları bir düzenlilik göstermez. Yabancı iyonlar ya kristal yapıdaki bo şluklarda yer alırlar veya katmanlar arasında hapsedilir.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 67 Baryum klorür ile sülfat çöktürmesi sırasında ortamda sülfat iyonları bol miktarda bulundu ğundan birincil tutunan iyon katmanı sülfat iyonlarından meydana gelir. Bu iyonların etrafına önce artı yüklü iyonlar (örne ğin; sodyum iyonları) kaplar. M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 68 Daha fazla baryum iyonu eklendi ğinde, sodyum iyonları ile baryum iyonları yer de ği ştirir ve bu şekilde kristal büyür. Ancak kristal büyümesi çok hızlanırsa bütün sodyum iyonları baryum iyonları ile yer de ği ştirmeye fırsat bulamaz ve böylece sodyum iyonlarının bir kısmı çökelek içinde kalmı ş olur.M-DEM İR(ADU) 17-GRAV İMETR İ-01 69 Özümleme, birlikte çökmenin sebep oldu ğu kirlili ği bir ölçüde azaltır. Ancak bütün kristaller özümleme sırasında çözünmedi ğinden, kirlili ğin tamamen giderilmesi olanaksızdır. Yıkama bu tür kirlenme için hiçbir sonuç vermez. Çünkü kirlilik, çökelti yüzeyinde de ğil içindedir. Bu konuda en iyi çözüm çökele ğin bir asitte çözülüp tekrar çöktürülmesidir.