Saha Raporu Güvenç Köyü Jeolojik Araştırması 2 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER ......................................................................................................................2 ŞEKİLLER DİZİNİ ................................................................................................................2 ÖZ ..........................................................................................................................................3 GİRİŞ .....................................................................................................................................3 3. STRATİGRAFİ ..................................................................................................................3 3.1. Konglomera .................................................................................................................3 3.2. Marn – Kireçtaşı Ardalanması ......................................................................................4 3.3. Paleotoprak ..................................................................................................................4 3.4. Kireçtaşı ......................................................................................................................4 3.5. Alüvyonlar ...................................................................................................................5 4. FOSİLLER .........................................................................................................................5 4.1. Gastropoda...................................................................................................................5 4.2. Algler ..........................................................................................................................6 SONUÇ ..................................................................................................................................6 KAYNAKLAR ......................................................................................................................7 EKLER ..................................................................................................................................7 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1 - Gastropoda fosili ......................................................................................................5 Şekil 3 - Algler .......................................................................................................................6 3 ÖZ Ankara Kazan ilçesine bağlı Güveç Köyü’nün yaklaşık olarak 200-300 m güneybatısında geniş bir bölge incelenmiştir. İnceleme alanında görülen farklı renkteki birimler tanımlanmıştır. Bu birimler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bölgede sırası ile yaşlıdan gence doğru, konglomera, marn-kireçtaşı ardalanması, paleotoprak, kireçtaşı ve alüvyon birimleri incelenmiştir. Bunun yanı sıra bu birimler içerisindeki fosiller incelenmiştir. Bu çalışma sonrasında, gidilen bölgedeki dokanaklar tespit edilmiş, jeolojik haritaya (EK–1) işlenmiştir. Ayrıca arazide güneybatı - kuzeydoğu eksenli yaklaşık 650 m.lik bir bölümün jeolojik kesiti (EK-2) çıkartılmıştır. GİRİŞ Bu çalışma Güvenç Köyü ve civarının jeolojik açıdan incelenmesi, stratigrafik ilişkilerin belirlenmesi ve litostratigrafi birimlerinin sınırlarının çizilmesi, bölgenin jeolojik haritasının ve stratigrafik kesitinin çıkarılması ve sonuçlarının paleocoğrafik açıdan yorumlanması amacıyla yapılmıştır. Çalışma bölgesi Güvenç Köyü’nün 200-300 m güneybatısında bulunan geniş bir alandır. 3. STRATİGRAFİ 3.1. Konglomera Yeşil renkli konglomera biriminin üzerine kırmızı renkli ve alt Eosen yaşlı konglomeralar gelmektedir. Burada büyük bir uyumsuzluk söz konusudur. Üst Kretaseden alt Eosene bir geçiş gözlenmekte ve Paleosen görülmemektedir. Bunlar flüvyal çökellerdir ve yukarıda oksidasyona uğrayarak kırmızı renk almışlardır. Bazı bölgelerde dayk gibi sokulumlar vardır. İçerisinde bol bulunan Nannoplanktonlara göre isim verilir. Bazı sığ kesimlerde innoseramites ve bazı yerlerde ignofosil, izfosil ve tracefosillerle de karşılaşılabilir. Bunlar bize bu birimin oluşum ve çökelme koşulları hakkında bilgi verirler. Vadinin sol tarafında konglomera Afrolman (yüzlek verme) oluşturmaktadır. Doğuya doğru bir eğim kazanmıştır. Eğimlerin dışa doğru olması burada büyük bir antiklinal oluşumunu sağlamıştır. Antiklinalin merkezinde 4 kretase yaşlı filiş fasiyesi üstünde konglomera birimi ve düzgün tabakalı sedimanter birimler vardır. 3.2. Marn – Kireçtaşı Ardalanması Konglomerdan sonra marnlı birimler devam etmekte, kil ve kum taşlarının egemen olduğu bir istif gelmektedir. Burada marn – killi kireçtaşı ardalanması söz konusudur. Killi kireçtaşları içerisinde alterasyonun etkisiyle demirce zengin seviyeler görülmekte ve bunlar birkaç milimetrelik kahverengi bir zon oluşturmaktadır. Bu zon her yerde bulunmuyor. Masifleştikçe kil miktarı azalmakta ve sertleşmektedir. İçerisinde bitki fosilleri ve küçük gastropotlar bulunmaktadır. Ortam lagüner (gölsel)dir. Tatlı suyun daha çok girdiği bir ortamdır. Kalın marn tabakaları ve aralarından 50 – 60 cmlik kireçtaşları geçmektedir. Burada fay da gözlenmiştir. Kırmızıyla yeşil birim arasındaki sınırın birden aşağıya inmesinin nedeni ötelenmenin söz konusu olmasıdır. Rotasyonal fayla yavaşça bir hareketle aşağıya inmiştir 3.3. Paleotoprak Görünüşü toprak seklindedir. Altında ve üstünde tabakalanan marn arasında kayaç haline gelememiş bir kum gibi gözükmektedir. Bu toprak 30-40 cm kazılırsa altında orijinal killi malzemeye rastlanır. Bu da çok güzel litifikasyon, tabakalanma göstermediğinin bir işaretidir. Karasal aşınmaya bağlı yüzeye çıkıp, bozulmaya bağlı olarak kil mineralleri çıkacak ve kırmızı renkte alüminyum olacaktır. Alüvyonlar çoğalacaktır ve karasallaşma sonucunda paleotoprak (eski toprak) oluşacaktır. Paleotoprak tüm birimler arasında anahtar birim görevini görür. 3.4. Kireçtaşı Bu birim sarı renkli, karbonatlı, biyojenik kireçtaşıdır. Orta Eosen “ Lütesyen” yaşlıdır. İçerisinde bol miktarda alveolin bulunmaktadır. Porselen kavkı yapısına sahip oval, yuvarlak, iğ seklinde olabilen bir mikro fosildir. Yaşı Paleosenden Oligosene kadar uzanmakta ama en fazla lütesyen katında bulunmaktadır. Ayrıca daha açık renkli olarak kayacın içinde yer alan para şekilli nümmilitesler, gastropodlar, izfosiller, algler, pelecipodalar ve tracefosiller bulunmaktadır. Bazı yerler adeta masif kireçtaşı gibi, karşıda ise kalın tabakalar halindedir. Desimetrik ve metrik tabakalanma göstermektedir. Algler tarafından yoğun, bol 5 miktarda resif yapıcı (fincan resifi) yapılar ve mercanlar bulunmaktadır. Resifler sığ kesimlerde oluşmuştur. Belli derinlikte sığ platform denizinde, şelfte daha sığ bentik koşullarda oluşmuştur. Tabakalar kalına yakındır. Tabakalı kireçtaşları patika gibi devam ediyor ama birden kesiliyor. Bunun nedeni ötelenmenin olmasıdır. Aynı birim yakın mesafede ötelenmiştir. 3.5. Alüvyonlar Kuvaterner yaşlı bu birim dere içinde ve yol kenarı boyunca gözlenmektedir. Dere çakılları ve kaynak, drenaj hattı alüvyonlu bölgeyi ifade etmektedir. Yüksek yerlere çıkarak birimlerin uzanımlarını, nasıl dağıldıklarını görebiliriz. 4. FOSİLLER 4.1. Gastropoda Deniz, tatlı su ve kara ortamlarında bulunabilirler. Bu sınıfa özgü olarak, erken larva dönemlerinde torsiyon olayı görülür. Vücut içerisindeki kasların asimetrik gelişimi nedeniyle görülen bu olay sonucunda, manto boşluğu ve içindeki visrecal kitle, saat yönünün tersine doğru 180 0 döner. Böylece baş, manto boşluğu içerisine alınarak korunmuş olur ve dış kısımda sadece ayaklar kalır. Şekil 1 - Gastropoda fosili 6 4.2. Algler Algler, prokaryotik (basit yapılı canlılar) ve ökaryotik (gelişmiş canlılar) olmak üzere iki ayrı sınıfa dahil edilebilir. Prokaryotik algler, gerçek nükleusları (hücre çekirdeği), nükleolusları (çekirdekçik) ve bir zarla çevrili plastidleri olmadığından, ökaryotik alglerden ayrılırlar. Bu gruba dahil edilebilecek mavi-yeşil algler ipliksi yapı gösterirler, ya tek olarak veya koloni halinde yaşarlar. Bu alglerin arasında bakteriler kadar küçük olanları bulunmakla birlikte, çoğu bunlardan büyüktür. Yine, prokaryotik grupta yer alan algler, tatlı suların yüzeyinde diğer planktonlarla birlikte "su çiçeği" denen bir yapı oluşturmaktadırlar. Çoğunlukla nemli topraklarda, havuz kenarlarında, nemli kayalar üzerinde, kaplıca sularında yaşayabilirken, bir kısmı da mantarlar ile fizyolojik bir birlik oluşturarak likenleri meydana getirirler. Okyanusların planktonlarında bulunan diyatomlar ve diğer mikroskobik algler, tüm dünyanın ihtiyacı olan foto sentetik karbon ihtiyacının üçte ikisini üretirler. Algler tarafından gerçekleştirilen fotosentez, tüm sularda oksijenli ortam oluşturur. Şekil 2 - Algler SONUÇ Yapılan jeolojik araştırmalar sonucu bölgenin jeolojik haritası (EK-1) çıkartılmıştır. Çizilen jeolojik kesitle de (EK-2) birimler gösterilmiştir. Bulunan fosiller incelenmiştir. Bu fosillerin yardımıyla bölgedeki birimlerin yaşları ve oluşum ortamları hakkında yorum yapılmıştır. 7 KAYNAKLAR ? www.insanvebilim.com ? www.mines.itu.edu.tr ? www.nhm.uio.no/palmus/palvenn/b_meeting/2004spitsbergen/fossiler.htm ? www.biltek.tubitak.gov.tr EKLER EK-1 JEOLOJİK HARİTA EK-2 JEOLOJİK KESİT