Harita Bilgisi Harita Bilgisi ve Topoğrafik Haritalar 1 1. HARİTA B İLG İS İ ve TOPOĞRAF İK HAR İTALAR Harita nedir? Yeryüzünün veya bir parçasının belli bir orana göre küçültülerek ve belirli i şaretler kullanılarak yatay düzlem üzerinde gösterilmesine harita adı verilir. De ği şik amaçlara yönelik haritalar bulunmaktadır. Bunlardan bazıları; - Co ğrafik haritalar; Fiziki, Siyasi, Nüfus, Sanayi … v.s. - Meteorolojik haritalar - Topo ğrafik haritalar - Jeolojik haritalar … v.s. Ölçek nedir? Bir yeryüzü parçasının (veya bir cismin) plan, maket veya harita gibi yöntemlerle gösterilmesi için kullanılan büyültme veya küçültme oranına ölçek denir. Örne ğin: 1/5000. Ölçe ği ifade etmek için kullanılan bu oranda, paydanın değeri ne kadar büyükse ölçek o kadar küçüktür. Ölçeğin anlamı nedir? Pay’daki de ğer, payda’daki de ğerin harita üzerindeki aynı birimden kar şılı ğıdır. Yani, Pay=harita üzerindeki uzunluk, Payda=arazi üzerindeki uzunluk. Ölçek= Harita Uzunlu ğu Gerçek (Arazideki) Uzunluk Örnek: 1/25000 ölçekli bir haritada harita üzerindeki 1 birimlik (cm) uzunluk, gerçekte yani arazide 25000 birim (cm)’e kar şılık gelir. Büyük ölçekli haritalarda Küçük ölçekli haritalarda Ayrıntı fazladır Ayrıntı azdır Dar alanları gösterir Geni ş alanları gösterir Bozulma oranı azdır Bozulma oranı fazladır Küçültme oranı azdır Küçültme oranı fazladır Payda küçüktür Payda büyüktür E şyükseklik eğrileri arasındaki yükseklik farkı azdır E şyükseklik eğrileri arasındaki yükseklik farkı fazladır 1: 100.000 1:500.000 1:1.000.000 2 Haritalarda iki çe şit ölçek kullanılabilir. Bunlar; - Çizgisel ölçek - Kesir ölçek Örnek: Örnek: 1 / 25.000 0 2 km Bir haritada bulunması gereken elemanlar: - Haritanın adı (Ör: Kullanım amacı, pafta adı vb.) - Co ğrafik yön ve kuzey i şareti - Ölçek - Lejand (Simgeler ve açıklamaları) - Enlem/boylam değerleri Sorular 1. Gerçekte 900 km olan A-B kentleri arası, ölçe ği bilinmeyen bir haritada 10 cm olarak ölçülmüştür. Buna göre haritanın ölçe ği nedir? 2. 1/1.200.000 ölçekli bir haritada 17 cm olarak ölçülen uzunluk gerçekte kaç km dir? 3. 1/500.000 ölçekli bir harita üzerinde, arazide 20 km olarak ölçülen bir mesafe kaç cm ile gösterilir? 4. Gerçekte 900 km 2 olan bir göl 1/300.000 ölçekli bir haritada kaç cm 2 ile gösterilir? 5. 1/500.000 ölçekli bir haritada 10 cm olarak gösterilen iki merkez arasındaki uzaklık ba şka bir haritada 20 cm olarak gösterilmiştir. Buna göre, ikinci haritanın ölçe ği nedir? 6. Van Gölü, a şa ğıda verilen ölçeklerden hangisiyle çizilecek haritada daha az yer kaplar? a) 1:50.000 b) 1:100.000 c) 1:200.000 d) 1:500.000 e) 1:1.000.000 7. A şa ğıdaki haritaya göre; K 0 150 m Yol Beytepe köyü - yol ile bulundu ğunuz yer arasındaki uzaklık gerçekte kaç m’dir? ………………… m - köy ile bulundu ğunuz yer arasındaki uzaklık gerçekte kaç m’dir? ………………… m - Haritanın kesir ölçe ği nedir? …………………… 3 Topo ğrafik haritalar: Yeryüzünün veya bir parçasının morfolojik ( şekilsel) yapısının belli bir ölçek içinde eş yükseklik e ğrileri yardımıyla yatay düzlem üzerinde gösterilmesiyle elde edilen haritalara topo ğrafik haritalar denir. Topoğrafik haritalar üzerinde, yeryüzünde bulunan tüm unsurlar kendilerine özgü simgelerle i şaretlenmi şlerdir. Örne ğin: yollar, yerleşim yerleri, çe şmeler, enerji nakil hatları, ... v.s. Topo ğrafik haritalar ölçeklerine göre; - Küçük ölçekli topo ğrafik haritalar – 1/600.000 ve daha küçük ölçekliler - Orta ölçekli topo ğrafik haritalar – 1/600.000 ile 1/75.000 arası - Büyük ölçekli topo ğrafik haritalar – 1/75.000 ve daha büyük ölçekliler 4 0 o 0 o 1 o 1 o 2 o 2 o 3 o 3 o 4 o 5 o 6 o enlem boylam Kutup 1 3 0 ’ o 1/250.000’lik paftalar PAFTA BÖLÜMLEMES İ 1/100.000’lik paftalar 1/50.000’lik paftalar 1/25.000’lik paftalar 1 30’ o 30’ 15’ 7,5’ 30’ 30’ 30’ 30’ 30’ 30’ 15’ 7,5’ 13 0 ’ o 13 0 ’ o 13 0 ’ o 1 o 1 o 1 o 1 o 1/250.000 1/250.000 1/100.000 1/50.000 1/25.000 1/100.000 1/50.000 1/25.000 5 İzmir Ankara U şak Afyon Isparta Adana Sivas Van Konya Denizli 27 o 27 o 24 o 24 o 30 o 30 o 33 o 33 o 36 o 36 o 39 o 39 o 42 o 42 o 42 o 42 o 45 o 45 o 40 o 40 o 38 o 38 o 36 o 36 o Türkiye Pafta Bölümlemesi J K K İ L L M N O P 13 14 15 16 17 18 19 20 18 19 20 21 22 23 İZM İR K 1/250.000’lik İZM İR paftası 1/100.000’lik pafta bölümlemesi 1/25.000’lik pafta bölümlemesi 1/50.000’lik pafta bölümlemesi İZM İR L20 b1 İZM İR L20 b İZM İR K18 a 1 b 2 c 3 d 4 b 6 Nokta tarif sistemleri / UTM Grid sistemine göre yer tarifi Arazide herhangi bir lokasyonun haritaya i şaretlenmesi ve bu noktanın yazıyla ifade edilmesi gerekmektedir. Arazide genellikle UTM (Universal Transverse Mercator) Grid sistemiyle yer tarifi yaparız. UTM Grid sistemiyle bir noktanın tarifi: Örnek - 1 : 1/25.000’lik bir topo ğrafik haritada bulunan A noktasının tarifi : K / 15 44 D 400 725 44 23 15 51 16 52 45 24 A B C 4 cm=1000 m 4 cm=1000 m 2,9 cm=725 m Do ğu Kuzey 1,1 cm=275 m 1,6 cm=400 m Örnek - 2 : B noktasının tarifi : 51 K / 23 D 000 275 Örnek - 2 : C noktasının tarifi : 52 K / 24 D 000 000 7 UYGULAMA: 1. a) Aşa ğıdaki noktaları UTM Grid sistemine göre tarif ediniz. 16 32 33 17 B A E C F D A noktası:………………. B noktası:………………. C noktası:………………. D noktası:………………. E noktası:………………… F noktası:………………… b) UTM Grid Sistemine göre tarif edilmi ş a şa ğıdaki noktaları Grid a ğı üzerine i şaretleyiniz. A noktası: 19 500 K / 33 250 D B noktası: 19 475 K / 34 250 D C noktası: 19 750 K / 34 000 D D noktası: 19 575 K / 33 200 D E noktası: 19 200 K / 34 950 D F noktası: 19 000 K / 33 250 D 33 19 20 34 35 8 . a) Aşa ğıdaki isimleri verilmi ş paftaların ölçeklerini kar şılarına yazınız. 4 onya ……………………….. ) Aşa ğıdaki paftaların aynı ölçekli belirtilen kom şusunu yazınız. 3 su nkara İ28 b4 paftasının güneyindeki kom şusu ……………………. paftasıdır. e arasındaki uzaklık 6 cm ile gösterilmi ştir. Aynı uzaklık 1/50.000 ölçekli 6. 1/25 şkiler şu şekildedir. i: 51 250 K / 5 750 D dir. no’lu grid enlemi ile 5 no’lu grid boylamının kesi şim noktasındadır. emiyle tarifini yapınız. b) ABC üçgeninin alanı kaç m dir? 2 İzmir L19 ……………………….. Ankara K29 a ……………………….. Van L50 c ……………………….. K b Yozgat J35 a4 paftasının do ğudaki kom şusu ……………………. paftasıdır. Adana N34 a1 paftasının batıdaki komşusu ……………………. paftasıdır. Trabzon H43 b paftasının kuzeyindeki komşusu ……………………. paftasıdır. Eski şehir İ25 d paftasının güneyindeki kom şu ……………………. paftasıdır. Denizli M23 paftasının batıdaki komşusu ……………………. paftasıdır. A 3. 1/25.000’ölçekli bir haritada iki tep bir haritada kaç cm ile gösterilir? 4. Çizgisel ölçe ğin kullanım yararları sizce nelerdir? 5. 1/10.000 ölçekli bir haritanın çizgisel ölçe ğini çiziniz. .000 ölçekli bir topo ğrafik haritada A, B, ve C tepeleri arasındaki ili - C tepesinin UTM Grid sistemine göre tarif - A tepesi C tepesinin 750 m batısındadır. - B tepesi 52 Buna göre; a) A ve B noktalarının UTM Grid sist 2 5 6 51 52