Saha Raporu Harita Çeşitleri - 1 HARİTA HARİTA VE ÇEŞİTLERİ VE ÇEŞİTLERİ Tanım Tanım Yer yüzeyinin tamamını veya bir kısmını birtakım Yer yüzeyinin tamamını veya bir kısmını birtakım çizgi, işaret, renk, desen ve simgelerle kuşbakışı ve belli bir çizgi, işaret, renk, desen ve simgelerle kuşbakışı ve belli bir ölçeğe göre küçültülmüş olarak, kağıt üzerinde gösteren iki ölçeğe göre küçültülmüş olarak, kağıt üzerinde gösteren iki boyutlu şekillere boyutlu şekillere harita harita denir. denir.Harita çeşitleri Harita çeşitleri ? ? Yukarıdaki tanımlamalar genel olarak Yukarıdaki tanımlamalar genel olarak “ “topografya” topografya” ve ve “ “fiziksel coğrafya” fiziksel coğrafya” haritalarını ihtiva eder. haritalarını ihtiva eder. ? ? Fiziksel coğrafya haritaları Fiziksel coğrafya haritaları yeryüzü şekillerini, yeryüzü şekillerini, topografya haritaları topografya haritaları gibi yeterli düzeyde gibi yeterli düzeyde göstermeyip, yalnızca ana hatlarıyla yansıtır. göstermeyip, yalnızca ana hatlarıyla yansıtır. ? ? Topografya Topografya ve ve fiziksel coğrafya haritaları fiziksel coğrafya haritaları üzerine belli üzerine belli konulara ait verilerin belli çizgi, işaret, renk, desen ve konulara ait verilerin belli çizgi, işaret, renk, desen ve simgelerle işlenmesi sonucu simgelerle işlenmesi sonucu konulu haritalar konulu haritalar elde elde edilir. Örneğin, belli bir bölgenin yağış haritası, nüfus edilir. Örneğin, belli bir bölgenin yağış haritası, nüfus yoğunluğu haritası, toprak haritası, bitki örtüsü haritası yoğunluğu haritası, toprak haritası, bitki örtüsü haritası vs. gibi. vs. gibi. Jeolojik haritalar da konulu haritalardandır. Jeolojik haritalar da konulu haritalardandır.Topoğrafik haritalar Topoğrafik haritalar ? ? Yeryüzü şekillerini birtakım çizgi, renk, işaret, Yeryüzü şekillerini birtakım çizgi, renk, işaret, desen ve simgeler yardımıyla, belli bir ölçeğe desen ve simgeler yardımıyla, belli bir ölçeğe göre küçültülmüş olarak gösteren haritalara göre küçültülmüş olarak gösteren haritalara topoğrafik harita topoğrafik harita denir (Şekil 1). denir (Şekil 1). ? ? Topoğrafik haritaların ayrıntıları ölçeklerine Topoğrafik haritaların ayrıntıları ölçeklerine bağlı olarak değişir. Ölçekleri küçüldükçe bağlı olarak değişir. Ölçekleri küçüldükçe gösterecekleri ayrıntılar da o oranda azalır. gösterecekleri ayrıntılar da o oranda azalır.? ? 1/100.000 ve 1/25.000 (özellikle 1/25.000) 1/100.000 ve 1/25.000 (özellikle 1/25.000) ölçekli topoğrafik haritalar geniş bir bölgenin ölçekli topoğrafik haritalar geniş bir bölgenin litostratigrafisi ve temel yapısal unsurlarının litostratigrafisi ve temel yapısal unsurlarının (kıvrım eksenleri, faylar, uyumsuzluklar vs.) (kıvrım eksenleri, faylar, uyumsuzluklar vs.) saptanmasına dönük çalışmalarda kullanılmasına saptanmasına dönük çalışmalarda kullanılmasına karşın; yol, tünel, heyelan, baraj yeri etüdü karşın; yol, tünel, heyelan, baraj yeri etüdü gibi mühendislik jeolojisi, maden çalışmalarında gibi mühendislik jeolojisi, maden çalışmalarında veya petrol sahalarında amaca uygun büyük veya petrol sahalarında amaca uygun büyük ölçekli haritalar (1/10. 000, 1/5000, 1/1000 ölçekli haritalar (1/10. 000, 1/5000, 1/1000 vs.) kullanılmaktadır. vs.) kullanılmaktadır.Topoğrafik haritaların içerdikleri Topoğrafik haritaların içerdikleri özel işaretler özel işaretler Bir topoğrafik haritanın okunabilmesi içerdiği özel Bir topoğrafik haritanın okunabilmesi içerdiği özel işaretlerle mümkündür. Bu işaretlerin bolluğu işaretlerle mümkündür. Bu işaretlerin bolluğu araştırmacının işini o oranda kolaylaştırır. Topoğrafik araştırmacının işini o oranda kolaylaştırır. Topoğrafik haritalar üzerinde bulunan başlıca veriler şunlardır: haritalar üzerinde bulunan başlıca veriler şunlardır: ? ? Eş yükseklik eğrileri ve nirengi noktaları, Eş yükseklik eğrileri ve nirengi noktaları, ? ? Engebe (yeryüzü şekilleri, rölyef) Engebe (yeryüzü şekilleri, rölyef)- - Tepeler, sırtlar, Tepeler, sırtlar, vadiler, düzlükler vs. vadiler, düzlükler vs. ? ? Drenaj ağı (esas olarak akarsu ağları) Drenaj ağı (esas olarak akarsu ağları)- - Dereler, çaylar, Dereler, çaylar, nehirler, kuru dereler vs. nehirler, kuru dereler vs. ? ? Durgun sular Durgun sular- - Denizler, göller, barajlar, göletler. Denizler, göller, barajlar, göletler. ? ? Buzullar ve sürekli kar alanları. Buzullar ve sürekli kar alanları. ? ? Bitki örtüsü. Bitki örtüsü. ? ? Kültürel yapıtlar Kültürel yapıtlar- - Binalar, yollar, köprüler vb. gibi Binalar, yollar, köprüler vb. gibi insan eliyle yapılmış yapıtlar. insan eliyle yapılmış yapıtlar. ? ? Diğer veriler. Diğer veriler.Eş yükseklik eğrilerinin tanımı Eş yükseklik eğrilerinin tanımı ? ? Yer yüzeyindeki üç boyutlu yapıların (vadiler, Yer yüzeyindeki üç boyutlu yapıların (vadiler, tepeler, sırtlar, yamaçlar vs.) iki boyutlu tepeler, sırtlar, yamaçlar vs.) iki boyutlu haritalar üzerinde gösterimi ancak eş yükseklik haritalar üzerinde gösterimi ancak eş yükseklik eğrileri (kontur çizgileri) ile mümkün eğrileri (kontur çizgileri) ile mümkün olabilmektedir. olabilmektedir. ? ? Eş yükseklik eğrisi Eş yükseklik eğrisi deniz seviyesine göre belli deniz seviyesine göre belli bir yükseklikte seçilmiş hayali yatay bir bir yükseklikte seçilmiş hayali yatay bir düzlemle yer yüzünün (topoğrafik yüzeyin) düzlemle yer yüzünün (topoğrafik yüzeyin) arakesiti olan eğrinin, harita düzlemi (yatay arakesiti olan eğrinin, harita düzlemi (yatay düzlem) üzerindeki dik izdüşümüdür. düzlem) üzerindeki dik izdüşümüdür.Eş yükseklik eğrilerinin özellikleri Eş yükseklik eğrilerinin özellikleri ? ? Topoğrafik haritalarda eş yükseklik eğrileri Topoğrafik haritalarda eş yükseklik eğrileri ölçeğe göre belirli yükseklikten geçirilir. 1/25 ölçeğe göre belirli yükseklikten geçirilir. 1/25 000 ölçekli topoğrafik haritalarda eş 000 ölçekli topoğrafik haritalarda eş yükseklik eğrileri her 10 m. de bir geçirilir. 50. yükseklik eğrileri her 10 m. de bir geçirilir. 50. metrelerde geçirilen eş yükseklik eğrileri ise metrelerde geçirilen eş yükseklik eğrileri ise daha kalın çizgilerle belirtilir. daha kalın çizgilerle belirtilir.1 1- - Eş yükseklik eğrileri daima birbirlerine paralel uzanır Eş yükseklik eğrileri daima birbirlerine paralel uzanır ve her zaman kendi üzerlerine kapanırlar. ve her zaman kendi üzerlerine kapanırlar. 2 2- - Eş yükseklik eğrilerinin deniz seviyesine göre olan Eş yükseklik eğrilerinin deniz seviyesine göre olan yükseklikleri veya alçaklıkları belli olup, belli yükseklikleri veya alçaklıkları belli olup, belli aralıklardakilerin değerleri eğriler üzerinde aralıklardakilerin değerleri eğriler üzerinde belirtilmiştir. belirtilmiştir. 3 3- - Bir morfolojik yapıya (sırt, tepe, vadi,vs) ait eş Bir morfolojik yapıya (sırt, tepe, vadi,vs) ait eş yükseklik eğrileri o morfolojik yapının kuş bakışı genel yükseklik eğrileri o morfolojik yapının kuş bakışı genel şeklini yansıtır. şeklini yansıtır. 4 4- - Eş yükseklik eğrileri arasındaki mesafenin daralması Eş yükseklik eğrileri arasındaki mesafenin daralması topografyanın eğim kazandığını, mesafenin artması ise topografyanın eğim kazandığını, mesafenin artması ise eğimin azaldığını gösterir. eğimin azaldığını gösterir. 5 5- - Eş yükseklik eğrileri vadilerde ve sırtlarda (V) Eş yükseklik eğrileri vadilerde ve sırtlarda (V) şeklinde görülür. Ancak vadilerde V nin sivri tarafı şeklinde görülür. Ancak vadilerde V nin sivri tarafı daha yüksekteki, sırtlarda ise V nin sivri tarafı daha daha yüksekteki, sırtlarda ise V nin sivri tarafı daha aşağıdaki eğriye doğrudur. aşağıdaki eğriye doğrudur.Drenaj Ağları Drenaj Ağları ? ? Bir bölgenin, bir havzanın sularını Bir bölgenin, bir havzanın sularını boşaltan vadilerin ve vadi kollarının boşaltan vadilerin ve vadi kollarının bütün olarak meydana getirdiği ağa bütün olarak meydana getirdiği ağa drenaj ağı denir. Topoğrafik haritaların drenaj ağı denir. Topoğrafik haritaların drenaj ağları bölgenin litolojisi ve drenaj ağları bölgenin litolojisi ve tektoniği ile kontrol edilir. tektoniği ile kontrol edilir.