Genel Havza Karakteristikleri Havza Karakteristikleri Topografik karakteristikler ? Havza Ş ekli: Havza alan b ü y ü d ü k ç e farkl g ö r ü n ü mler ? almakla beraber genellikle armut bi ç imini and r r. Ya ğ ş sular n n ana dereye do ğ ru akt ğ dik ? yama ç lardan olu şan havzan n yukar b ö l ü m ü ne su toplama b ö lgesi (memba) denir. Ana derenin havzay terk etti ğ i noktaya ise ç k ş noktas ? (mansap) ad verilir. Havza ana derenin ç k ş noktas na do ğ ru daralarak ? bo ğ az g ö r ü n ü m ü n ü al r bu b ö lgeye bo ğ az b ö lgesi denir Bo ğ az b ö lgesinden itibaren havzan n vadiye veya ovaya ? a ç ld ğ yerde e ğ imin azalmas ve dere yata ğ n n geni şlemesi nedeniyle sularla havzadan ta ş nan kat materyal (sediment) çö kelmeye ba şlar. Bu çö kelme sonucu yar m koni şeklinde bir alan olu şur. Bu alana birikinti konisi ad verilir. Form Fakt ö r ü : Havzaya d üş en ya ğ ş n derelere ? ula şma h z ve zaman n etkileyen bir havza karakteristi ğ i olup a şa ğ daki şekilde hesaplan r. F = b / L Burada ; F = Form fakt ö r ü b = Havzan n ortalama geni ş li ğ i (km) L = Havzan n uzunlu ğ udur (km) Havzan n ortalama geni ş li ğ i ise a ş a ğ daki ş ekilde bulunur. b = A h / L Burada ; A h = Havzan n alan d r (km2). Form fakt ö r ü birden k üçü k bir de ğ ere sahiptir. Bu say n n ? k üçü kl ü ğ ü havzan n dar ve uzun oldu ğ unu ifade eder. Dairesellik oran : Havzan n şeklini saptamada kullan lan ? dairesellik oran (D o ) havza alan n n (A h ) havzan n ç evre uzunlu ğ una e şit ç evre uzunlu ğ una sahip bulunan dairenin alan na (A d ) b ö l ü nmesiyle bulunur. D o = A h / A d ( Boyutsuz) Burada ;   D o = Dairesellik oran A h = Havzan n alan (km2) A d = Ç evresi, havzan n ç evre uzunlu ğ una e şit olan dairenin alan d r (km2).  Uzunla şma oran : Havza geli şiminin hangi ? perspektif i ç erisinde ger ç ekle şti ğ ini (Dar veya geni ş oldu ğ unu) g ö steren parametredir. Havza alan na e şit alana sahip bir dairenin yar ç ap n n havzan n uzunlu ğ una b ö l ü nmesiyle elde edilir. U o = A r / L (Boyutsuz)   Burada ; U o = Uzunla ş ma oran A r = Havza alan na e ş it alana sahip dairenin yar ç ap (km) L = Havzan n uzunlu ğ u (km)Relief-E ğ im Karakteristikleri: ? ? Havzan n ortalama e ğ imi: Havzalarda ortalama e ğ imin tahmini, ? Horton taraf ndan kullan lan bir y ö ntemle yap lmaktad r. Burada havzan n ortalama e ğ imi (S o ); havza kapsam na giren e ş y ü kselti e ğ rileri aras ndaki y ü kseklik fark (H) ile, bu e ğ rilerin toplam uzunlu ğ unun (L) ç arp larak, havzan n toplam alan na (A h ) b ö l ü nmesiyle hesaplanmaktad r. S o = H. L / A h ş eklinde bulunabilir. S o = Havzan n ortalama e ğ imini (%), H = E ş y ü kselti e ğ rileri aras ndaki y ü kseklik fark n (m), A h = Havzan n alan n (km2), L = E ş y ü kselti e ğ rilerinin toplam uzunlu ğ unu (km)Havza Alan (B ü y ü kl ü ğ ü ): Bir akarsuyun su ? potansiyeli ve ta şk n debileri havza alan ile ifade edilen havza b ü y ü kl ü ğ ü ne ba ğ l d r. Di ğ er ko şullar ayn kald ğ durumda havza ? b ü y ü d ü k ç e belirli bir ya ğ ştan sonra ortaya ç kan toplan y ü zey ak ş n n kaybolmas i ç in daha uzun bir zamana ihtiya ç duyulacakt r. Havzalar b ü y ü kl ü klerine g ö re a şa ğ daki ? şekilde incelenmektedir. A) B ü y ü k havzalar ? B) Orta b ü y ü kl ü kteki havzalar ? C) K üçü k su toplama havzalar ? Ortalama Yükseklik: Bir ya ğ ş havzas n n y ü kseklik karakteristiklerini daha iyi ve sa ğ l kl bir bi ç imde ortaya koyabilmek i ç in a ş a ğ daki yol izlenir : Havzan n e ş y ü kselti e ğ rili haritas ü zerinde her e ş y ü kselti e ğ risi ç ifti aras ndaki alan, ayr ayr ö l çü l ü r (a 1 … . a n ). Bu alan de ğ erleri ait olduklar e ş y ü kselti e ğ rilerine g ö re hesaplanan ortalama y ü kseklikler (h 1 . … . h n ) ile ç arp l r. Bu ç arp mlar n toplam , havzan n alan na b ö l ü nmek suretiyle a ş a ğ daki ş ekilde havzan n ortalama y ü ksekli ğ i hesaplan r. H o = a 1 h 1 + a 2 h 2 + … .. + a n h n / A h veya H o = ? a.h / A h Burada ; H o = Havzan n ortalama y ü ksekli ğ i (m). A h = Havzan n alan (km) a = İ ki e ş y ü kselti e ğ risi aras ndaki alan (km) h = İ ki e ş y ü kselti e ğ risi aras ndaki ortalama y ü ksekliktir (m). Drenaj yo ğ unlu ğ u ve Dere Frekans : ? Drenaj Yo ğ unlu ğ u: 1 km2 ye d üş en ? ortalama akarsu uzunlu ğ u olarak tan mlan r. Dere Frekans : Y l boyunca kurumayan ? toplam dere say n n havza alan na b ö l ü nmesi ile elde edilir.