1 - Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Hempileji Rehabilitasyonu 1 HEMİPLEJİ REHABİLİTASYONU HEMİPLEJİ REHABİLİTASYONU Prof. Dr. Hüseyin DEMİR Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı 2 • Hemipleji, beyin damarsal yapısında meydana gelen lezyon sonucu karşı vücut yarısında tam motor kayıp ve/veya duyu bozukluğu ve diğer nörolojik bozukluklarla seyreden bir klinik tablodur. • Hemiplejiye yol açan beyin vasküler hastalığı için: inme=stroke= serebral apopleksi= SVH=CVA isimleri de kullanılmaktadır Tanım H D H D 3 Epidemiyoloji • Dünyada en sık karşılaşılan nörolojik sorundur. • Ölüm nedenleri içinde kalp-damar hastalıkları ve kanserlerden sonra üçüncü sırada yer alır. • Serebrovasküler hastalıkların klinik görünümleri son derece farklıdır. • İnme sonucu gelişen hemipleji veya hemipareziye bilişsel (kognitif) ve iletişim bozukluğu, görsel alan kaybı veya algısal defisitler de eşlik edebilir. H D H D 4 • Rehabilitasyonun amacı hastayı fiziksel, sosyal ve ekonomik yönden bağımsızlığını kazandırmaya çalışmak ve fonksiyonlarının en üst düzeye ulaştırmaktır. • Hemipleji rehabilitasyonunu iyi anlamak ve uygulamak için serebrovasküler hastalıkların iyi bilinmesi gerekiyor. SVH’nın epidemyolojik özellikleri, risk faktörleri, klinik görünümü ve tanısının bilinmesi proflaksi, tedavi ve rehabilitasyonu için önemli alt yapıyı oluşturur. Rehabilitasyon H D H D 5 Rehabilitasyon Rehabilitasyon ilkeleri; • Sekonder komplikasyonları önlemek veya düzeltmek, • Duyusal ve algısal kaybı kopanse etmek, • Motor fonksiyonları yeniden kazandırmak, • Çevreye uyumunu sağlamak, • Toplum uyumunu sağlamak, • Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlık kazandırmak, • Psikososyal uyumu artırmak, • Mesleki rehabilitasyon olarak sayılabilir. H D H D 6 Rehabilitasyon • Rehabilitasyona alınacak hemipleji hastanın öncelikle fiziksel, psikososyal ve mesleki-ekonomik yönden değerlendirilmesi gerekir. • Ayrıca SVH’nın tipi (hemorajik, tromboembolik) de tedavisi ve rehabilitasyona başlama zamanı için önemlidir. • Genellikle tromboembolik tipte SVH’lı hastalarda hayati tehlike yoksa rehabilitasyona 1-2 gün sonra başlanır. Hemorajik tipte SVH’lı hastalarda ise bu süre iki haftayı bulur. • Rehabilitasyona genelde iki evrede uygulanır, akut evre ve subakut-kronik devre rehabilitasyonu. H D H D 7 Akut Devre Rehabilitasyonu • Bu dönemde hastanın medikal tedavisinin devamı sağlanır, beslenme düzenlenir (bol sıvı, protein- vitaminden zengin diyet), solunum yollarının açık tutulmasına dikkat edilir. • Daha sonra hastanın yatağı hemiplejik hastaya uygun olacak şekilde ayarlanır. • Akut devre rehabilitasyonda hastaya uygun bir pozisyon vermek önemlidir. • Hastaya pozisyon verirken fonksiyonel olması ve anti-deformite pozisyonu olmasına özen gösterilir. H D H D Rehabilitasyon 8 Akut Devre Rehabilitasyonu • Ayrıca bası yaralarının gelişimini engellemek için iki saatte bir pozisyon değişikliği de sağlanır. • Tilt table denilen düzenekle hastada bazı komplikasyonların gelişmesi engellenmeye çalışılır ve hastanın adaptasyonu artırılır. • Akut devrede bir diğer nokta hastanın yapacağı- yaptırılacağı egzersizdir. – Tüm eklemlere pasif hareket açıklığı (EHA=ROM) egzersizleri – Sağlam taraf ekstremiteye güçlendirici egzersizler yaptırılır. – Felçli kasların durumuna uygun pasif, aktif-yardımlı, aktif, aktif-dirençli ve progresif-dirençli egzersizlerle güçlendirilmesi artırılır, atrofiye gitmeleri engellenir. – Bu dönemde hastalara yatak içi oturma becerisi kazandırılır. H D H D Rehabilitasyon 9 Kronik Devre Rehabilitasyonu • Akut devrede başlanan egzersizlere devam edilir. • Hastaların dönme ve iple yatakta doğrulma aktiviteleri kazandırılır. • Bu devrenin en önemli amacı hastaların günlük yaşam aktivitelerinin kazandırılması, transfer-mobilizasyon ve ambule edilmeleridir. H D H D Rehabilitasyon 10 Kronik Devre Rehabilitasyonu • Bu amaçla durumu kötü olan hastalara tilt table aşamasında, • biraz daha iyi olanlara paralel bar aşamasında rehabilitasyonlarına devam edilir. • Paralel barda hastalara diz kilitleme, ağırlık verme, ağırlık aktarma, denge ve yürüyüş eğitimi verilir. • Paralel bar aşamasını geçen veya durumu uygun olan hastalara duvar önünde veya yardımcı cihazlarla denge ve yürüme eğitimi verilir. • Yürüme-denge aktivitesini kazanan hastalara daha zor aktivite olan merdiven inme-çıkma, oturma- kalkma becerileri kazandırılmaya çalışılır. H D H D Rehabilitasyon 11 • İster hemipleji rehabilitasyonu olsun ister diğer hastalıklardaki rehabilitasyon çalışmaları olsun; rehabilitasyonun tam başarıya ulaşması için hastanın psikososyal ve mesleki-ekonomik rehabilitasyonuna da önem vermek gerekir. H D H D Rehabilitasyon