Hukuka Giriş Hukuka Giriş Özet Vize ve Finale Hazırlık hukuk,hukuka giriş,muğla sıtkı koçman,ders notları,hukuk özet,vize soruları,final soruları, www.ozgurkaratas.org Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları 1 Naci Doğ an - Hukuka Giriş ve Hukukuk Temel Kavramları – Özet, Final Çalış ma Kağ ıdı Ubi Societas, ibi Jus: Hukuksuz bir toplum veya toplumsuz bir hukuk düzeni düşünülemez. Sine qua non: Hukuk olmazsa olmaz. Hak: Adalet, gerçek, kazanç, emek, pay üleş,tanrı rab a nlamında kullanılır. İrade Kuramı: Hak bir iradenin başka bir irada üzerindeki etkinl iği anlamına gelir. (Savigny,Gierke ve Windscheid) İrade hukuk tarafından değil tanrı tara fından verilmiştir. Akıl hastaları irade gücünden yoksundur. LANGE’ nin dediği gibi bu kuram içi boş bir kutu gibidir. Kişilik: Çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar, ölümle sona erer. (Anayasa m.28/1) Hak Ehliyeti: Çocuk sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü and an itibaren başlar. (Anayasa m.28/2) Çıkar Kuramı: Hukuk bir çıkarı göz önünde tutup onu korursa o çı kar hak niteliği kazanır. Temsilcisi Jhering. Böylelikle akıl hastaları ve küçük çocukla r da hak sahibidir. Bu kuramda irade öğesine gereken önemi vermemiştir. Karma Kuram: Bir çıkarın hak niteliği kazanabilmesi için, onun hukukça korunması yeterli değildir; buna ek olarak çıkarın gerçekleştirilmesi sahibinin iradesine bağlı olmalıdır. Akıl hastaları ve küçük çocukların hakları yasal temsilcileri aracılığı ile korunur. Duguit Kuramı: Fransız hukukçu Duguit subjektif hakkı kabul etmiy or, fizikötesi kavramlar hala etkinliğini sürdürür. Kelsen Kuramı: Avusturyalı hukukçu Kelsen de hakkı reddetmektedir . Hukuk kurallarının temel özelliği hukuki yükümlülüğü belirtmesidir. Din Kuralları: İnanç, ibadet, toplumsal ilişki kurallarından oluş ur. Hukukun temel özelliği değişmek, dinin asıl niteliği ise değişmemektir. Ahlak Kuralları: Kişisel ve Sosyal Ahlak Kuralları diye 2ye ayrılır . Görgü ve Nezaket Kuralları: Adab-ı muaşeret kurallarıdır. Giyim kuşam, karşılı klı ilişkiler vs. Özel Nitelikli Kamu Hakları: Memurun aylık veya yıllık izni gibi. Genel, Kişisel Kamu Hakları: Önleyici veya koruyucu haklar. Kişi ve konut dokun ulmazlığı, özel yaşamın gizliliği, vicdan ve düşünce özgürlüğü, bas ın özgürlüğü. Bu haklar Anayasa’da kişinin hakları ve ödevleri başlığı altındadır. Genel, Sosyal ve Ekonomik Haklar: İsteme haklarıdır. Ailenin korunması, mülkiyetin k orunması, sosyal güvenlik hakkı, öğrenim hakkı, sağlık hakkı gibi. Genel, Siyasal Kamu Hakları: Kişinin seçim yoluyla devlet yönetimine katılmasın ı sağlar. Seçme- Seçilme hakkı gibi. Doğal Hukukçular: Bodin, Rousseau, Hobbes. Hukukun İşlevi: Dirlik ve düzeni sağlar, barış huzur ve güveni sa ğlar, eşitlik ve adaleti sağlar. Anayasa m41/2: Devlet ,ailenin özellikle ananın ve çocukların ko runması için gerekli tedbirler alır. La loi du moindre effort: Askeri külfetle, azami fayda sağlama. Justitia Distributiva: Dağıtıcı yada paylaştırıcı adalet. (Distribitör da ğıtıcı demek) Justitia Commutativa: Denkleştirici adalet. Haksız Fiil: Bir kimsenin başkasına ait bir evin camını kırması . Haksız İktisap: Bir kimsenin rızası ya da bilgisi dışında eşyasını almak. Gabin: Birini hile, yanıltma, kandırma yoluyla aldatarak bir hukuki ilişkiye taraf kılıp sömürmesi. Nul n’est Cense Ignorer la Loi: Kanunları bilmemek mazeret sayılmaz. Pozitif Hukuk: Yazılı ve sözlü tüm hukuk kurallarıdır. Var olanı belirtir. www.ozgurkaratas.org Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları 2 Doğal Hukuk: Akıl, bilinç ve vicdanın ürettiği ideal nitelikli ilke ve esaslardan meydana gelir. Olması gerekeni belirtir. Roma Germen Hukuk Sistemi: Roma hukuku ve Alman hukuk sistemininden oluşur. Kamu Hukuğu (İdari) ve Özel Hukuk(Adli) diye iki kollu bir huk uk mantığına dayanır. Kaynaklar genelde mevzu (yazılı) hale getirilmiş kurallardan oluşur. Örf ve adet kuralları 2. Plandadır. Fransa, İtalya, İsviç re, İspanya bu sistemi uygulayan başlıca ülkelerdendir. (Türkiye) Anglo Amerikan (Common Law) Hukuk Sistemi: Kamu ve özel hukuk ayrımı yoktur. Başta İngiltere ve ABD olmak üzere İngiliz Uluslar Topluluğu (Commo n Wealth) na bağlı Kanada, Avustralya, Güney Afrika, Yeni Zelanda ve Hindistan gibi ülkelerde Uy gulanır. Kaynağı örf ve adetlerden oluşur. Sosyalist Hukuk Sistemi: Marksist-Lenist felsefeye dayanır. Katı baskıcı d ayatmacı bir yapıya sahiptir. Özel mülkiyet hakkı tanınmaz. Temel hak v e özgürlükler oldukça kısıtlıdır. Buyurucu Hukuk Kuralları: Emredici kurallar (amir hükümler) harfiyen uyulup uygulanması zorunludur, özellikle kamu alanında etkilidir, Ex O fficio kurallar da denir, buyurucu kurallara uymamanın yaptırımı BUTLAN(geçersizliktir). Kamu hu kukunda buyurucu kurallara uymamak MUTLAK BUTLAN ile geçersizdir, eylemden dolayı zara r-ziyan oluşmuş ise tazminata hükmedilir. Yedek>Tamamlayıcı Hukuk Kuralları: Hukuki ilişkilerin boşluk ve eksikliklerini tamaml amada kullanılır. ‘’Aksi kararlaştırılmadıkça’’ , ‘’Aksin e hüküm bulunmadıkça’’ İlga Edici Hukuk Kuralları: Eski hukuk kurallarının yürürlükten kalkması yerin e yeni düzenlemeler gelmesi. Ceza Yaptırımları: Hapis, hafif hapis, ağır hapis. İlk derece ceza m ahkemeleri: Sulh ceza, asliye ceza, ağır ceza. Aynen ve Zorla Yerine Getirme: Sahibinin rızası olmadan alınan şeyin geri verilm esi; kullanılıp tüketilmiş ise ekonomik değerinin karşılanması. Geçersizlik/İptal Yoluyla Yaptırım: Yoklukla geçersizlik, mutlak butlanla geçersizlik, nispi butlanla geçersizlik. Yoklukla Geçersizlik: Yapılan işlemin hukuki varlığının yok sayılmasıdır . Hiç doğmamış ve olmamıştır. Yetkili kişiler dışında (belediye başkanı, köy muht arı dışında) kıyıla nikah yoklukla geçersiz sayılır . Mutlak Butlan Geçersizliği: Hukuki işlem veya ilişki ölü doğmuştur. Dava yolu yla iptal edilene kadar geçersiz sayılır. Örneğin Almanyadaki evliliğini gi zleyerek Türkiyeden ikinci bir evlilik yapmak. Butlan Yokluktan Geçersizlik: Yoklukla geçersizlikten farkı; dava ile kanıtlanma sı zorunludur. Nispi Butlanla Geçersizlik: Hukuki işlem ölü değil, sakat doğmuştur. Örneğin nikah kıyılırken baskı altında olan taraf daha sonra bunu kanıtlaması hali nde nikah geçersiz sayılır. Ius Puplicum: Kamu hukuku (Ius Politicus-Siyasi Hukuk) yönetsel ilişkileri düzenler. (Roma) Ius Privatum: Özel hukuk (Ius Civille-Yurttaş Hukuku) kişisel il işkileri düzenler. (Roma) Gözetilen Menfaat (çıkar) Nazariye Ölçütü: Kamu yararını gözetip kollayan kurallar kamu hukuk u, bireysel çıkarları düzenleyip koruyan kurallar ise özel hukuk alanını oluşturur. İrade Özgürlüğü (Akit Serbestisi) Nazariyesi Ölçütü : Hukuki ilişkiler tarafların özgür iradeleri çerçevesinde gerçekleşiyorsa ilişki özel hukuk iliş kisidir. Taraflar serbestçe hareket edemiyorlarsa b u ilişki kamu hukuku alanına girer. Yöneten, Yönetilenler Arası İlişki Nazariyesi Ölçüt ü: (Montesquieu) Yönetenler ile yönetilenler arası ilişki kamu hukukuna, vatandaşlar yani yalnız ca yönetilenler arası ilişki özel hukuka dayanır. Ex Officio Niteliğine Dayanan Ölçüt: Bir karar yetkili makamlarca kendiliğinden uygulan ıyorsa kamu hukuku alanına, aksi halde özel hukuk alanına girer . Pouvoir Etatique: Devlet kudreti. İmperius: Devletin egemenlik hakkı. www.ozgurkaratas.org Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları 3 Nazariye: Ölçütler, kıstaslar anlamında kullanılır. Taraflararası Konum Farkı (ast üst ilişkisi) ve Ege menlik Naziriyesi: Kamu hukukunda devlet ile bireyin karşılıklı olarak eşit bir durumu yoktur. B una karşılık özel hukukta bireyler hukuken eşit durumdadır. Devlet-vatandaş arası vergi ilişkisi ka mu hukuku, devletin vatandaştan bir bina kiralaması özel hukuk alanına girer. Uyuşmazlığın Tabi Olduğu Yargı Düzeni Nazariyesi: Özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar Adli Yargının; kamu hukuku ilişkilerinden doğan uyu şmazlıklar İdari Yargının yetki alanını oluşturur. Kamu Hukuku Dalları: Anayasa hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, yargıla ma hukuku, icra ve iflas hukuku, devlet hukuku, devletler genel hukuku, sosy al güvenlik hukuku, mali hukuktur. Anayasa Hukuku: En önde gelen hukuk dalıdır. Devletin temel yapısı nı, yürütme-yasama-yargıdan oluşan siyasi yapısını oluşturur. Devlet ve toplum arasındaki ilişkileri düzenler. Siyasi ağırlıklı olmasından dolayı ‘’Siyasi Hukuk’’ terimiyle de tan ımlanır. Türk hukuk hayatında anayasa hukuku; 1. Meşrutiyet dönemi Kanunu Esasi adıyla anılan 1876 A nayasasının yürürlüğe girmesiyle başlamıştır. Daha sonra 1924 tarihinde Cumhuriyet döneminin ilk anayasası ‘’Esas Teşkilat Kanunu’’ kabul edilmiştir (Kuvvetler birliği ve tek partili sistem i benimsemiştir). Türkiye Devleti; Bir Cumhuriyettir: Madde 1 Demokratik, laik sosyal bir hukuk devletidir: Madde 2 Ülkesiyle, milletiyle bölünmez bir bütündür: Dili Türkçedir, Bayrağı beyaz al yıldızlı al bayra ktır, Milli Marşı İstiklal Marşıdır, başkenti Ankaradır. Madde 3 Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir: Madde 6 Herkes kanun önünde eşittir: Madde 17 Anayasamızın: 12-74. Maddeler arası vatandaşların temel hak ve ö zgürlükleri, 75-100 yasama organı, 101-137 yürütme organı, 138-160 yargı organ ını düzenlemiştir. İdare Hukuku: Fransadan örnek alınmıştır. Yasama, yürütme, yargı yı kapsar. Ceza Hukuku: Bu hukuk dalını oluşturan yasalar sadece cezaları değil, suç ve cezaları düzenler. Ceza hukukunu düzenleyen yasalar Casuistique (Kazuistik ) denilen kanunlaştırma yöntemiyle yapılır. Genel ceza hukuku ve özel ceza hukuku diye 2ye ayrı lır. Kazuistik: Her olaya farklı kural-yasa anlamında kullanılır. Nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege: Kanunsuz suç ve ceza olmaz. Nul n’est cense ignorer la loi: Kanunları bilmemek mazaret sayılmaz. Cebri İcra: Haciz Yargılama Hukuku: Hukuken ilhak-ı hakkı sağlama yetkisi devlete ait tir. İlhak-ı hakkı sağlama, adaletin gerçekleşmesi; cezalandırma ise, adaletsiz liğin giderilmesi sonucunu doğurur. Bu iki sonucun elde edilmesini sağlayan işleve yargılama d enir. Anayasamıza göre yargı yetkisi türk milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır. (Madde 9) Y argılama ve ceza verme yetkisi devlete ait olduğundan yargılama hukuku bir kamu hukuk dalıdır. Devletin 3 temel fonksiyonundan biridir. ( Yasama, yürütme, yargı) Devlet Hukuku (Droi d’Etat) : Genel kamu hukuku deyimiyle de karşılanır. Devlet kamu hukuku tüzel kişisidir. Hiçbir suç devlete yüklenemez. Dev let etkili olarak yürürlükte bulunan bir hukuki normlar sistemidir. (Hans Kelsen) İcra ve İflas Hukuku: İsviçre’den örnek alınmıştır. Hakkın tesliminin sa hibine sağlanması devletin işi ve görevidir. Bu maksatla kişinin yasal hak arama y olu iki tanedir: Dava yolu ve cebri icra yolu. İcra yoluyla takibe Cüz’i icra, iflas yoluyla takibe Kül li İcra takibi denir. İlam: Mahkeme kararı. www.ozgurkaratas.org Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları 4 Konkordato: Haciz ve iflas yoluyla takipten kurtulmak isteyen borçulun alacaklıyla yaptığı iflas anlaşmasıdır. Devletler Genel Hukuku: -Droit General International- Devletlerarası ilişk ilerin hukukudur. İç hukuk dalıdır; özel hukuk dalları arasında yer alır. Huku kun yer bakımından uygulanmasını belirler. Devletin oluşabilmesi için 4 temel unsurun gerçekle şmesi gerekir: 1 Toplum, 2 Ülke, 3 Siyasal Otorite, 4 Bağımsız bir güç yani Egemenlik. Mali Hukuk: Herşeyden önce devlet maliyesiyle ilgili bir hukuk tur. Devletin mali işlemleriyle ilgili konuları düzenler. Vergi hukuku ve bütçe hukukundan oluşur. Bu hukuk dalının maddi kaynakları ve vergi mevzuatları Bütçe Kanunu ile belirlenir. Bütç e kanunu: devletin bir yıllık kamu harcama ve giderlerinin tahmin edilip planlandığı bir plan-yas adır. Kanunsuz kamusal mükellefiyet olmaz. Sosyal Güvenlik Hukuku: Yurttaşların çalışırken ve sonrasında yaşamların ı ekonomik ve sosyal açıdan teminat altına alır. Sosyal devlet olmanın g ereğidir. Sosyal güvenlik hukukundaki sigortalılık ticaret hukukundaki sigortalıktan farklı olarak, is teğe bağlı değil; zorunludur. ÖZEL HUKUK DALLARI: Medeni hukuk, ticaret hukuku, iş hukuku, devletler özel hukuku, sosyal güvenlik hukuku ve fikri hukuktur. Medeni Hukuk: Özel hukuk alanının en geniş ve en önde gelen dalı dır. Roma döneminde Romada yaşayan vatandaş vasfına sahip olan kişilere Jus Ci vitas ( Kentliler Hukuku), Roma toprakları dışında yaşayan kişilere Jus Gentium (Yabancılar Hukuku) u ygulanıyordu. Daha sonra yabancı hukuk kavramı kaldırılarak Jus Civille uygulanmaya başlad ı. Bizans döneminde ise Justinyen Jus Corpus Civilis (Medeni Hukuk Külliyatı) adı altında bir de rlemeyi yazılı hale getirip uygulamıştır. Türkçede Civile sözcüğü sivil anlamında Medine (şehir,kent) sözcüğünün sıfat şekli Medeni olarak kullanılmıştır. Medeni huku beş ayrı alt dala ayrıl ı: Kişiler, aile, miras, eşya ve borçlar hukukudur. Bu ilk dördü ayrı bir kitap borçlar hukuku ayrı bir ki taptır. (Türk-İsvişre Medeni Hukuk Alanında) İlk Tü rk Medeni Kanunu 4 Ekim 1924 de yürürlüğe girmiştir. Kanun>Kitap>Bap>Fasıl>Kenar Başlığı>Madde>Fıkra>Bent biçiminde bir sıra ile düzenlenmiştir. Bap: Alt bölüm, kısım. Kişiler Hukuku: Birinci bölümde (bap) şahsın gerçek kişinin haklar ını korur ikinci kısımda ise tüzel kişiliklerin haklarını korur. Aile Hukuku: 2. Kitaptır. Türk toplumunun temeli aileyi korur v e düzenler. Boşanma, ayrılık, nafaka tazminat, evlat edinme, evlatlık , babalık davası b u hukuk dalı içerisindedir. Miras Hukuku: Miras ölen kişinin arkasında bıraktığı borçları v e alacaklarından oluşan malvarlığıdır. Buna Tereke denir. Bu bölüm gerçek kişinin öldükten sonra bıraktığı terekenin akıbetini düzenler. Mirasçılar kanuni (yasal) ve mensup mirasçılar olar ak ikiye ayrılmıştır. Kan bağına dayanan yasal, ölen kişinin vasiyetnamesi ile miras hakkı tanıdığı kişilere mensup mirasçı denir. Eşya Hukuku: Kişilerin eşya üzerindeki egemenlik durumlarını dü zenleyen medeni hukuk dalıdır. Zilyetlik: Kişinin bir hakka dayanıp dayanmadığına bakılmaksı zın eşya üzerinde kurmuş olduğu ve hukukça korunan fiili egemenliğidir. Borçlar Hukuku: İsviçreden örnek alınarak 4 Ekim 1926’da yürürlüğ e girmiştir. Borç ilişkisinin 3 temel unsuru vardır: alacaklı, borçlu, edim. Edim: borç ilişkisinin konusunu oluşturan unsuru olup ödev (borç) dir. Ticaret Hukuku: 1957’de yürürlüğe konulmuştur. Ticari işletme huku ku, şirketler hukuku, kıymetlı evrak hukuku, deniz ticareti hukuku ve sigorta huku ku olmak üzere beş bölümden oluşur. Bir ticari işletmeyi kendi adına işleten kişiye tacir denir.( m.11/2) Kooperatif şirket ticaret kanunu dışında öz el bir kanunla düzenlenmiştir. İş Hukuku: Çalışma hayatını, emek-sermaye arasındaki ilişkile ri düzenler. www.ozgurkaratas.org Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları 5 Lokavt: Toplu işten çıkarma. Devletler Özel Hukuku: Uyrukluk,yabancılık konularını düzenleyen özel huk uk dalıdır. Asli vatandaşlık kan esası ya da doğum esası yoluyla kaz anılan vatandaşlıktır. Türk anneden doğan veya Türk babadan gelen çocuk Tü rkiye’de doğmuşsa TÜRK’TÜR. Türk vatandaşı anne veya babadan gelen çocuk nerede doğarsa doğsun TÜRK’TÜR. Yabancılar bazı kamu haklarından ve siyasal haklard an yararlanamazlar. Yasaların yer bakımından uygulanması konusu devletler özel hukukunun düzenle me alanına girer. Fikir Hukuku: Sonradan doğmuş bir hukuk dalıdır. Ülkemizde 1951 tarihli 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu fikir ürünlerini korur. Fikir üzeri ndeki haklar fikir sahibinin hayatı süresince ve ölümünden sonra 50 yıl boyunca korunmasını öngörmüş tür. Sanat eserleri üzerinde telif hakları; fen bilimleri üzerindeki haklara patent hakları denir k i sinai haklar bu kapsama girer. HUKUKUN KAYNAKLAR: Şekli kaynaklar: 1 Asli Kaynaklar (bağlayıcı), 2 Y ardımcı Kaynaklar. Hukukun Asli Kaynakları: Yazılı olan mevzu hukuk ve yazılı olmayan Gelenek hukuku olarak 2ye ayrılır. Mevzu Hukuk Kaynakları: Hiyerarşik; alt-üst ilişkisine dayanan bir konum f arkı bulunur. *Anayasa: Düzenlediği alan kamu hukuku dalı olmasına karşın kamu-özel bütün dallar açısından bağlayıcı kurallardan oluşan temel bir yasadır. Dev letin dayandığı temel değerleri, amaçları, devlet teşkilatını, temel hak ve özgürlükleri düzenleyen h iyerarşinin en üstünde bulunan yasa metnidir. Yumuşak anayasa ve sert anayasa olarak 2ye ayrılır. Cumhuriyet dönemi Türk Anayasalarının tümü sert anayasaya örnektir. (Kurucu meclis ya da danış ma meclisi tarafından hazırlanmıştır.) Anayasa değişikliği meclisin en az 3de 1i tarafından (184 M illetvekili) yazıyla teklif edilir. Teklif kurulda 2 defa görüşülür. Teklifin kabul edilebilmesi için en az b eşte üç (330 Milletvekili) gizli oya ihtiyaç vardır . Cumhurbaşkanı değişiklik yasasını 15 gün içinde mec lise geri gönderebilir. Meclis üye sayısı 3de 2 ile (367 Milletvekili) aynen kabul ederse, cumhurbaşkan ı yasayı 2. Kez gönderemez halkoyuna (referandum) sunabilir. Türk Anayasalarından 1924 v e 1982 Anayasası otoriter (baskıcı) 1961 Anayasası Liberal (özgürlükçü) karakterli anayasala rdır. Yasa Yapma: Yasa yapma yetkisi TBMM’ye aittir. Yasa önerisind e bulunma yetkisi bakanlar kurulu(hükümet-yasa tasarısı) ve milletvekillerine( yasa teklifi) tanınmıştır. Cumhurbaşkanı bu yetkiye sahip değildir. Yasaların Onaylanması: TBMM’de kabul edilen yasalar Cumhurbaşkanı tarafın dan onaylanıp, resmi gazatede yayımlanması gerekir. Cumhurbaşkanı 15 gün içinde onaylayıp başkanlığa gönderir. Cumhurbaşkanı bütçe kanunlarını meclise geri gönder emez. Yasaların Yürürlüğe Girmesi: Kural gereğince resmi gazatede yayınlanan yasalar takiben 45 günün bitimindeki gün yürürlüğe girerler. Yasa Kimliği: Yasaların kimliğini ortaya koyan temel unsur onun taşıdığı yasa numarasıdır. Yasa kimliği kavramı: tertip>düstür>yasa>kitap>bap>fasıl>kenarbaşlığı>mad de>fıkra>bent zincirinden oluşur. YORUM YÖNTEMLERİ: Lafzi(deyimsel), tarihsel (sübjektif) ve gai (amaç sal,objektif) Yargıcın Takdir Yetkisi ve Hukuk Yaratma Yetkisi: Hak ve adaletin yerini bulması kuralların konması noktasında değil uygulanması aşamasında tecelli ede r. Yargıç ve mahkemelerin bunu sağlayabilmesi için gerekli yetkilerle donatılmış olmaları gerekir . Bunların başında Takdir yetkisi ve hukuk yaratma yetkisi gelir. Hukukun Uygulanması: Hukukun uygulanmasında birbirinden farklı üç tür b oşlukla karşılaşılır: Kanun boşluğu (Lacune de la loi): Mevzu hukuk alanındaki boşluktur örf ve adet yani gelenek hukuku kurallarıyla doldurulur. www.ozgurkaratas.org Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları 6 Hukuk boşluğu (lacine en droit): Pozitif hukuk boşluğudur, yargıcın yarattığı hukuk la doldurulur. Kural içi boşluk (lacina intra legem): Yargıcın takdir yetkisiyle doldurulur. Kazanılmamış Haklar: Beklemece haklar ya da muntazır haklar deyimleri d e kullanılır. Her İki Yasanın Aynı Nitelikte Olması: Yürürlükteki yasaların her ikisi aynı nitelikte is e sorunun çözümü basittir. Bu takdirde dayanağımız Lex Posterior Derogat Priori (sonraki yasa ya da kural öncekini etkisiz kılar.) Eski Yasanın Genel, Yenisinin Özel Nitelikte Olması : Yürürlükteki yasaların eskisinin genele, yenisinin ise özel nitelikte olması durumunda dayan ağımız Lex Specialis Derogat Generali (özel yasa yada kural genel olanı etkisiz kılar.) ilkesi olaca ktır. Yasaların Yürürlükten Kalkması: Yasa koruyucunun eski yasanın yerine geçirmek mak sadıyla ilga maddesi içeren yeni bir yasa çıkararak öncekini yür ürlükten kaldırmasıdır. Örneğin, 743 sayılı eski medeni kanun, mecelleyi 4721 sayılı yeni medeni kan un da eskisini ilga etmiş, yürürlükten kaldırmıştır. Bazı yasalar ölü doğar; toplumun kald ıramayacağı kadar ağır yasalar konması bu yasaları bireylerin uygulama şansı yok demektir. Ö rneğin zorunlu deprem sigortası. Bazı yasalar süreli olarak çıkartılır ve belli bir süre sonra yürürlük ten kalkar örneğin bütçe kanunları bir yıllıktır. Bazı yasalar bir kez uygulanmak üzere tek kullanıml ık olarak yapılır bu tip yasalar genelde şekli (biçimsel) yasa lardır. Örneğin Mustafa Kemal’e Atatürk soyadının v erilmesi. Kanun Hükmünde Kararnameler: Genelde KHK adıyla anılır.1971de hukuk sistemimize girmiş bir yasa gücünde kural koyma yoludur. KHK’ler Resmi Ga zete’de yayımlandıkları gün yürürlüğe girerler. Olağan üstü hallerde KHK yapma amacıyla toplanan ba kanlar kuruluna bizzat cumhurbaşkanının başkanlık etmesi gerekir. Meclis İçtüzüğü: TBMM’nin halen mevcut içtüzüğü 05.03.1973 tarih ve 584 nolu kararla kabul edilip 1 Eylül 1973 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. İç tü zük 186 madde içeren on yedi kısımdan oluşur. Uluslararası Andlaşmalar: Bunlar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında anayasa ya aykırılık iddası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Padişah İradesi: İrade-i Senniye. Kanunu Muvakkatler: Geçici yasalar deyimiyle ifade edilir. 1876 Anayas asının bakanlar kuruluna tanıdığı yetkinin ürünüdür. Bakanlar kuruluna kanun çıkarma yetkisi tanıyordu. Sonradan meclisin onayına sunuluyordu. KHK’lere benzer. Tüzükler: Anayasamızın 115. Maddesinde düzenlenmiştir. Tüzük : yasaların emrettiği şeyleri yapmak ve uygulamalarını daha somut bir şekilde ayrıntılı olarak göstermek amacıyla düzenlenmiştir. Tüzük çıkarma yetkisi bakanlar kuruluna tanınmıştır. Baka nlar kurulunun hazırladığı tüzük öncelikle Danıştay’ın incelemesinden geçer. Tüzükler de yasal ar gibi cumhurbaşkanınca imzalanıp başbakanlığa gönderilerek resmi gazetede yayımlanır . Yasalar gibi 45 gün bitiminden sonra yürürlüğe girer. Tüzüklerin yargısal denetimi Danış tay’a açılacak iptal davası yoluyla olur. Yönetmelikler: Anayasanın 124. Maddesine göre başbakanlık, bakanl ıklar ve kamu tüzel kişileri kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve t üzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere, bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilir. Milli istihbarat, ulusal güvenlik, askeri ve stra tejik konulara ilişkin oluğ gizli tutulması gereken yönet melikler yayımlanmazlar. İlgili yasa hükümlerine aykırı yönetmelikler Danıştay ‘da def’i yoluyla ipt al edilebilir. Hukuk Kaynağı Olarak Örf ve Adetler: Hakkında kanuni bir hüküm bulunmayan meselede haki m örf ve adete göre hükmeder. Bir örf adet kuralının kabu l edilebilmesi için zorunlu ve zorunlu olmayan şartların varlığı üzerinde durulabilir, bunlar: kes inlik, akla uygunluk, kanuna aykırı olmamak, süreklilik, eskilik, genel inanç, devlet desteği. www.ozgurkaratas.org Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları 7 Notlar: Örf ve adet hukukunun kabul edilmesiği alan ceza h ukukudur. Ceza yaptırımları ancak pozitif hukukça belirlenir. Pozitif hukuka uygun olan örf v e adet kuralları pozitif hukukun uygulanmasını kolaylaştırıcı bir rol oynar. Bir derneğin kendini feshetmesnine genel kurulu kar ar verir. Yazılı anlaşmaya imza atılmak zorundadır. Resmi şekle tabii hukuki işlemler: Mal rejimi sözle şmesi, resmi vasiyetname, taşınmaz satımı, miras sözleşmesi. Bir kimsenin alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla güvendiği bir arkadaşına arabasını satmış gibi göstermesi durumunda mutlak muvazaa durumu söz konusudur. Vesayet altındaki kimselerin adına işlemler yapan k imseler temsil yetkisini medeni kanundan alır. Satış sözleşmesi düzenleyen taraflar ifşa yerini ka rarlaştırmamışsa borçlu borcunu kendi yerleşim yerinde ifşa eder. Aciz vesikasına bağlanmış borçlar zaman aşımına uğr amaz. Tüketicinin korunması hakkındaki kanuna göre satıla n şeylerdeki ayıpların satıcıya bildirilmesi için 15 günlük süre öngörülmüştür. Özel ceza yargı yerleri: ağır ceza mahkemesi, asker i mahkeme, asliye ceza mahkemesi, sulh ceza mahkemesi. Dernek kurmak kişisel bir haktır. Mal varlığı bölünerek vakıf kurulur. Katalog: icaba davet. Evlenme sözleşmesi yazılı şekle tabii tutulmaz. Tazminat davası asliye ceza mahkesinde açılır. Dilekçe hakkı: 1982 anayasası