Genel İktisada Giriş ( ulusal Gelir Hesabı ) ULUSAL GEL İ R HESABIBA Ş LANGIÇ Niçin Ulusal Geliri hesaplamaya çal ı ş ı r ı z? ? Ulusal Gelir Hesab ı , makro ekonomik teori modellerimiz için yap ı 1. sa ğ lar. Ekonomiyi karakterize eden ba ş lang ı ç verileridir. 2. Ç ı kt ı , iki yolla belirlenir; ? Üretim Yanl ı : Ç ı kt ı = Çal ı ş anlara yap ı lan ücret ödemeleri; 3. sermayenin ald ığı faiz ve kar paylar ı . Talep Yanl ı : Ç ı kt ı = Ekonominin farkl ı sektörleri taraf ı ndan sat ı n 4. almalar ? Hesap olarak, ç ı kt ı , dengede üretim ve talebin e ş it olarak ölçülmesidir. Ç ı kt ı , özellikle GDP olarak ölçülür. GDP = Belirli bir zaman ? periyodunda bir ülke içinde üretilen bütün nihai mal ve hizmetlerin de ğ eridir. 2-2Gayrisafi Yurtiçi Has ı la(GSYH) –GDP- : Harcama ve Gelir GDP iki ş ekilde belirlenir: Harcama ve Gelir Yurtiçinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam ? harcamas ı Yurtiçindeki üretim faktörleri taraf ı ndan kazan ı lan ? toplam gelir Bir al ı c ı taraf ı ndan harcanan her bir TL sat ı c ı ya gelir ? olmas ı nedeniyle, Harcama ,Gelir ’ e e ş ittir. 3 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics2-4 Ekonominin Üretim Yan ı Ekonominin üretim yan ı nda, girdiler ( emek, sermaye) ? ç ı kt ı ya(GDP) dönü ş ür. Girdiler, üretim faktörleri olarak görülür. ? Bu faktörlere ödemeler, faktör ödemeleri olarak adland ı r ı l ı r. ? Girdi ve ç ı kt ı lar aras ı ndaki ili ş ki, üretim fonksiyonu ? taraf ı ndan tan ı mlan ı r ? (1) Burada Y = Ç ı kt ı , N = Emek, K = sermaye “ Ç ı kt ı sermaye ve eme ğ in bir fonksiyonudur,” fonksiyonun biçimi ? çe ş itli yollarla tan ı mlanabilir. Üretim fonksiyonu, bölüm 3 ve 4 deki büyüme teorisinin ? tart ı ş ı lmas ı nda dü ğ üm noktas ı d ı r. ) , ( K N f Y ?5 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Dairesel Ak ı ş Hane halklar ı Firmalar Mallar Emek Harcama (TL) Gelir (TL)6 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Gayrisafi Yurtiçi Has ı la(GSYH) –GDP- : Harcama ve Gelir Bir Ayr ı nt ı : Gelir ve harcaman ı n ölçümü eksiktir. ? GSYH(GDP) ile GSYG(Gayri Safi Yurtiçi Gelir)-GDI ? aras ı ndaki farkl ı l ı k « İ statistiksel Farkl ı l ı k» olarak nitelendirilir. 7 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Katma De ğ er Katma De ğ er: Ç ı kt ı n ı n de ğ eri eksi ç ı kt ı n ı n üretiminde kullan ı lan ara mallar ı n de ğ erdir. Qf – Q i = Qv Qv Katma De ğ er Qf Ç ı kt ı n ı n de ğ eri Qi Ç ı kt ı n ı n üretiminde kullan ı lan ara mallar ı n de ğ eriBir Örnek: Katma De ğ erin Belirlenmesi Bir çiftçi 1 kg bu ğ day üretir ve de ğ irmenciye 1 TL ? ye satar. De ğ irmenci bu ğ day ı un haline getirir ve f ı r ı nc ı ya 3 ? TL ye satar. F ı r ı nc ı unu bir somun ekmek yapmada kullan ı r ve ? bir mühendise 6 TL ye satar. Mühendis ekmek yer. ? Katma de ğ er üretimin ve GDP nin her bir a ş amas ı nda hesaplan ı r.9 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Nihai Mallar, Katma De ğ er ve GDP GDP = Üretilen nihai mallar ı n de ğ eri ? = Üretimin tüm a ş amalar ı ndaki katma de ğ er toplam ı . Nihai mallar ı n de ğ eri, ara mallar ı n de ğ erini içerdi ğ i ? için GDP hesaplan ı rken nihai ve ara mallar ı n de ğ erini ayr ı ayr ı ele almak çift say ı m sonucunu ortaya ç ı kar ı r. Bunu önlemek için üretimin her bir a ş amas ı ndaki katma de ğ er dikkate al ı nmal ı d ı r. 10 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics GDP ’ nin Harcama Bile ş enleri C, Tüketim ? I, yat ı r ı m ? G, Kamu Harcamalar ı ? NX, net ihracat ? Önemli bir özde ş lik Y = C + I + G + NX Toplam Harcama Toplam Ç ı kt ı n ı n De ğ eri11 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics TÜKET İ M (C) Dayan ı kl ı mallar ? Araba, ev aletleri gibi tüketimi uzun zaman alan mallar Dayan ı ks ı z Mallar ? Elbise, yiyecek gibi k ı sa sürede tüketilen mallar Hizmetler ? Kuru temizleme, hava yolu yolculu ğ u gibi tüketiciler için i ş yapmak. Tan ı mlama: Hane halk ı taraf ı ndan sat ı n al ı nan tüm mal ve hizmetlerin de ğ eri : İ çerdikleri2-12 TÜKET İ M Tüketim talebin birinci bile ş enidir. Tüketim, GDP in bir pay ı ? olarak ülkeye göre de ğ i ş ir. Ş ekil 2-2 ABD ve Japonya için ? GDP nin bir pay ı olarak tüketim oranlar ı gösterilmi ş tir. [Insert Figure 2-2 here]13 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics ABD Tüketim , 2008 42.6 20.8 7.2 70.5% 6,069.6 2,965.1 1,023.2 $ 10,057.9 Hizmetler Dayan ı ks ı z Dayanakl ı Tüketim % of GDP $ Milyar14 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics YATIRIM (I) Gelecekte kullanmak için mallar ı n sat ı n al ı nmas ı ? harcamalar ı ( Sermaye Mallar ı ) Includes: İ ş letme Sabit yat ı r ı m ı ? Fabrika ve ekipman harcamalar ı Konut Sabit yat ı r ı m ı ? Konuta tüketiciler ve ev sahiplerince yap ı lan harcamalar Stok Yat ı r ı m ı ? Tüm firmalar ı n stok de ğ erindeki de ğ i ş me 2-15 YATIRIM Yat ı r ı m = Fiziksel sermaye stokuna( örne ğ in, yap ı ? makineleri, fabrikalar ı n in ş as ı , firmalar ı n stoklar ı na eklemeler gibi) eklemedir. Ulusal Gelir hesab ı nda yat ı r ı m, özel sektörün stoklar ı da ? içeren fiziksel sermaye stokuna eklemlerle ilgilidir. Hane halk ı n ı n mevcut binalar ı stokuna almas ı tüketim ? olarak adland ı r ı l ı r. Buna kar ş ı l ı k yeni ev in ş as ı ise tüketimi(C) nin de ğ il, Yat ı r ı m( I) n ı n bir parças ı olarak adland ı r ı l ı r. Gayrisafi Yat ı r ı m GDP hesab ı na dahil edilir, Net yat ı r ı m ? art ı amortisman olarak GDP hesab ı na dahil edilir. 16 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics ABD Yat ı r ı m, 2008 –0.3 3.4 10.9 14.0% –47.0 487.7 1,552.8 $1,993.5 Stok Konut İ ş letme Sabit Yat ı r ı m % of GDP $ Milyar17 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Yat ı r ı m Sermaye Not: Yat ı r ı m, yeni sermaye yap ı lan harcamad ı r. Örnek (y ı pranma olmad ığı varsay ı m ı ile): 1/1/2009: ? Ekonomi, 500 milyar $ sermaye de ğ erindedir. 2009 s ı ras ı nda: ? Yat ı r ı m = 60milyar $ 1/1/2010: ? Ekonomi 560 milyar $ sermaye de ğ erinde olacakt ı r. 18 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Stok ve Ak ı m kavramlar ı Ak ı m ise zaman birimi ba ş ı na ölçülen miktard ı r. Örnek, “ ABD ’ de yat ı r ı m 2009 y ı l ı nda 2,5 trilyon$ d ı . Flow Stock Stok zaman içinde bir nokta ölçülen miktard ı r. Örnek, “ ABD nin sermaye stoku 1 Ocak 2009 da 26 trilyon $ d ı . ”19 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Stok ve Ak ı m ’ a Örnekler Hükümetin bütçe aç ığı Hükümetin toplam borcu #Bu y ı l ı n yeni üniversite mezunlar ı # İ nsanlar ı n e ğ itim derecesi Bir ki ş inin y ı ll ı k tasarufu Bir ki ş inin zenginli ğ i Ak ı m Stok Stok mu Ak ı m m ı ? Kedi kart ı n ı z ı n ayl ı k ekstresi ? S ı n ı f d ı ş ı nda ne kadar ekonomi çal ı ş t ığı n ı z ? Kompact disk koleksiyonunuzun büyüklü ğ ü ? Enflasyon oran ı İ ş sizlik oran ı ?2-21 KAMU(HÜKÜMET)HARCAMALARI(G) Kamunun sat ı n ald ığı mal ve hizmetler,ulusal ? savunma harcamalar ı ,yerel ve merkezi hükümet taraf ı ndan yol kaplama maliyetleri ve kamuda çal ı ş anlar ı n maa ş lar ı gibi çe ş itli harcamalardan olu ş ur. Kamu kesimi ayn ı zamanda transfer ödemeleri yapar ? = insanlara onlar ı n sa ğ lad ığı hizmetler kar ş ı l ığı d ı ş ı nda da kar ş ı l ı ks ı z olarak ödeme yapar. Örne ğ in, sosyal güvenlik, i ş sizlik ödemeleri ? Transfer ödemeleri, cari üretimin bir parças ı olmad ığı ? için GDP de yer almaz. Kamu Harcamalar ı = transferler + sat ı n almalar ?22 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Kamu(Hükümet) Harcamalar ı (G) G tüm kamu kesiminin mal ve hizmet harcamalar ı n ı ? içerir. Transfer ödemeleri( i ş sizlik sigortas ı ödemeleri gibi) ? G(Kamu harcamalar ı )nin d ı ş ı nda tutulur. Çünkü mal ve hizmet harcamalar ı n ı bu tür harcamalar yans ı tmaz. Transfer ödemeleri, kamu kesimi ödemeleri olmas ı na ? kar ş ı n, kamu harcamas ı de ğ ildir. İ nsanlar transfer ödemeleri alarak, bu tür fonlar ı tüketimlerinde kullan ı rlar. 23 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics ABD Hükümet harcamalar ı , 2008 - Federal 20.2% $2,882.4 Hükümet Harcamalar ı - Eyalet& Yerel Savunma 7.5 12.7 5.2 2.4 1,071.9 1,810.4 734.9 337.0 Savunma D ı ş ı GDP % si Milyar $ 2-24 NET İ HRACAT(NX) Yabanc ı mallar ı n yerlilerce ? sat ı n al ı nmas ı ( ithalat) hesab ı ve yerli mallar ı n yabanc ı larca al ı nmas ı ( ihracat) hesab ı ?? NX = İ hracat – İ thalat Yerli üretimin toplam talebinin ? hesaplamas ı yap ı ld ığı ndan GDP den ithalat ç ı kar ı l ı r. Bu nedenle NX in de ğ eri >, <, ya da = 0 ? olabilir Örne ğ in ABD de 1980 lerden ? bu yana NX de ğ eri negatiftir. Bu durum Türkiye için de ayn ı d ı r ? ticaret aç ığı [Insert Fig. 2-4 here]Net İ hracat: NX = EX – IM (ihracat- İ thalat) Tan ı m: Net ihracat toplam ihracat ı n de ğ eri eksi ? Toplam ithalat ı n de ğ eridir. NX= EX-IM2-26 GDP den ULUSAL GEL İ R ’ E Makro Ekonomide ç ı kt ı ve gelir kavramlar ı birbirlerinin ? yerine kullan ı labilir, ancak bu iki kavram gerçekten e ş de ğ er midir? Bu iki kavram aras ı nda birkaç tane çok önemli fark vard ı r: ? Üretim sürecinde sermaye kullan ı l ı rken zaman içersinde 1. sermaye a ş ı n ı r ? Net Ulusal Üretim(NDP) = GDP – Y ı pranma(amortisman) pay ı NDP, üretimin toplam de ğ eri eksi ç ı kt ı olarak üretimde ? tüketilmi ş sermayenin miktar de ğ eridir. NDP genellikle GDP nin % 89 dur. ? İ ş letmelerin ödedi ğ i dolayl ı vergiler ( örne ğ in sat ı ş lar, emlak ve 2. üretim üzerindeki vergiler), faktör ödemeleri yap ı lmadan önce NDP den mutlaka ç ı kar ı lmal ı d ı r ? Ulusal Gelir = NDP – Dolayl ı İ ş letme Vergileri Dolayl ı İ ş letme Vergileri, NDP nin yakla ş ı k % 10 kadard ı r. 3. Ulusal Gelir GDP nin kabaca % 80 dir. 4. Harcama – Ç ı kt ı puzzle m ı ?? Varsayal ı m bir firma : 10 milyon TL de ğ erinde mal üretsin ? Yaln ı zca 9 milyon de ğ erinde ise sats ı n ? Böylesi bir durum harcama = ç ı kt ı e ş itli ğ ini ihlal eder mi? 28 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Neden Harcama= Çı kt ı olur? Sat ı lamayan ç ı kt ı stoka gider ve «stok yat ı r ı m» ? olarak say ı l ı r. … stok y ığı lmas ı n ı n planlam ı ş olup olmad ığı d ı r. ? Sonuç olarak, firmalar ı n sat ı lmam ı ş ç ı kt ı y ı sat ı n ? alaca ğı n ı varsayar ı z. 29 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics GDP: Önemli ve çok amaçl ı bir kavram GDP ölçümü Yöntemleri: Toplam Gelir yöntemi ? Toplam ç ı kt ı (üretim) yöntemi ? Toplam harcama Yöntemi ? Nihai mallar ı n üretimindeki tüm a ş amalar ı n katma ? de ğ er toplam ı yöntemi30 GDP ’ yi Ölçmenin 4 Yolu Gelir Yöntemi ? Üretim faktörlerine hizmetleri kar ş ı l ığı ödenen ücret, kar vd. gibi miktarlar ı n toplam ı Ç ı kt ı (üretim) Yöntemi ? Ekonomide yerle ş ik olan üretici birimlerin belli bir d önemde, yurtiçi faaliyetleri sonucu yaratm ı ş olduklar ı t üm mal ve hizmetlerin de ğ erleri toplam ı ndan bu mal ve hizmetlerin üretiminde kullan ı lan girdiler toplam ı n ı n d ü ş ülmesi sonucu elde edilen de ğ erdir. Harcamalar Yöntemi ? Ekonomideki harcamalar ı n toplam ı ? Y = C + I + G + X - Z Katma de ğ er Yöntemi ? Ekonomide üretim s ı ras ı nda yarat ı lan katma de ğ erlerin toplam ı31 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics GNP(Gayri Safi Milli has ı la) ve GDP(Gayri Safi Yurtiçi Has ı la) Gayri Safi Milli Has ı la –GSMH- (GNP): ? Yer nerede olursa olsun, ulusun tüm üretim faktörleri taraf ı ndan elde edilen toplam geliri ifade eder. Burada önemli olan o ülkenin yurtta ş l ığı d ı r. Gross Domestic Product (GDP): ? Milliyeti ne olursa olsun, üretimin yurtiçinde bulunan faktörler taraf ı ndan elde edilen toplam geliri ifade eder. Burada önemli olan ülke s ı n ı rlar ı içinde olmas ı d ı r. GNP(Gayri Safi Milli has ı la) ve GDP(Gayri Safi Yurtiçi Has ı la) GNP – GDP = D ı ş ardan faktör ödemeleri – d ı ş ar ı ya ? faktör ödemeleri Faktör ödemelerine örnekler: Ücretler, karlar, ? varl ı klar ı n temettü ve faizleridir. 32Tart ı ş ma Sorusu: Ülkenizde GNP nin mi GDP nin mi büyük olmas ı n ı istersiniz; Neden?Seçilmi ş Ülkelerde GNP ve GDP , 2007 Country GNP GDP GNP – GDP (% of GDP) Philippines $157,087 $144,062 9.0% Japan $4,530,191 $4,384,255 3.3% China $3,229,841 $3,205,507 0.8% United States $13,827,201 $13,751,400 0.6% Canada $1,318,304 $1,329,885 – 0.9% South Africa $274,141 $283,007 – 3.1% New Zealand $125,936 $135,667 – 7.2% Peru $98,625 $107,297 – 8.1% GNP and GDP in millions of current U.S. dollars35 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Gelirin Di ğ er Ölçümleri Ulusal Gelir= GNP – Y ı pranma(Amortisman) ? Milli Gelir = Çal ı ş an Maa ş ı + maliklerin geliri + Kira ? Gelirleri + Kurumsal Karlar + Net Faiz + Dolayl ı i ş letme Vergileri36 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Ulusal Gelirin Bile ş enleri37 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Gelirin Di ğ er Ölçümleri Ki ş isel Gelir = Milli Gelir - Dolayl ı İ ş letme Vergileri - ? Kurumsal Karlar - Sosyal Sigorta Primi - Net Faiz + temettüler + Hükümet Transferleri + Ki ş isel Faiz Gelirleri Kullan ı labilir Ki ş isel Gelir = Ki ş isel Gelir - Ki ş isel ? Vergi ve Vergi d ı ş ı Ödemeler Kullan ı labilir Ki ş isel Gelir hane ve ortam ı nda ? i ş letmeler ne harcamak (veya kaydetmek). Kullan ı labilir ki ş isel gelir hane halk ı nca ya harcan ı r ? ya da tasarruf edilir. 2-38 Gayrisafi Yurtiçi Has ı la(GDP) Ölçümü GDP =Bir zaman periyodunda bir ülke s ı n ı rlar ı içinde ? hali haz ı rda üretilen nihai mal ve hizmetlerin de ğ eridir. Yaln ı zca nihai mal ve hizmetler hesaba kat ı l ı r ? Çift sayma ? yoktur. Örne ğ in bir araban ı n tam fiyat ı n ı içermez ve araba için ? imalatç ı taraf ı ndan sat ı n al ı nan lastikler ? lastikler = ara mallar Yaln ı zca hali haz ı rdaki ( göz önünde bulundurulan zaman ? periyodunda) üretilmi ş & d ı ş ar ı da b ı rak ı lm ı ş kullan ı lan mallar ı n kapsad ığı i ş lemlerdeki mal ve hizmetler hesaba kat ı l ı r. Örne ğ in, Hali haz ı rdaki GDP, yeni ev in ş as ı n ı içerir; ancak ? mevcut evin sat ı ş ı n ı içermez. Üretici firman ı n ulusunu/ sahipli ğ ini dikkate almaks ı z ı n, yaln ı zca ? bir ülkenin s ı n ı rlar ı içinde üretilen mal ve hizmetler hesaba kat ı l ı r. Örne ğ in ABD de üretim yapan bir Japon araba imalatç ı s ı ? taraf ı ndan üretilen araban ı n sat ı ş ı ABD GDP sinde yer al ı r. 2-39 GDP nin Ölçümündeki Sorunlar GDP nin ölçümünde ba ş l ı ca üç ele ş tiri vard ı r: ? Piyasada olmayan mal ve hizmetler ihmal edilmi ş tir. 1. Örne ğ in evde çal ı ş an anne ve babalar GDP de gösterilmez. ? Suç ve Kirlilik gibi “ d ı ş sall ı klar ” hesaplanmaz. 2. Örne ğ in suç toplumsal bir zarard ı r; ancak GDP hesab ı nda ? GDP den ç ı kar ı lmaz. Kalite iyile ş tirmelerine yönelik bir düzeltme yoktur. 3. Örne ğ in Teknolojik geli ş meler, ekonomiye faydal ı d ı r; ancak ? bu geli ş meleri içeren GDP hesab ı na bir eklenti yap ı lmaz. ? Bu kusurlara kar ş ı n , GDP, hala bir ekonomide büyüme tahmini için en iyi ekonomik göstergelerden birisi oldu ğ u göz önünde bulundurulur. 2-40 Nominal ve Reel GDP NGDP(Nominal Gayrisafi Yurtiçi Has ı la), belirli bir ? periyottaki cari(geçerli) fiyatlarla ölçülen ç ı kt ı n ı n de ğ eridir. 2007 ’ deki NGDP, 2007 fiyatlar ı yla ölçülen tüm ç ı kt ı de ğ erinin ? toplam ı d ı r: NGDP ’ deki de ğ i ş meler, yaln ı zca fiyat de ğ i ş melerinden dolay ı ? olabilirdi ? GDPç ı kt ı n ı n bir ölçümü olarak kullan ı lm ı ş olsayd ı , fiyatlar ı n kontrolüne gereksinim vard ı . RGDP(Reel Gayrisafi Yurtiçi Has ı la), Sabit fiyatlarla ? ç ı kt ı n ı n de ğ eridir ? baz al ı nm ı ş bir y ı l ı n fiyat ı ndaki ölçe ğ e dayan ı r; Bu nedenle, GDP deki her hangi bir de ğ i ş iklik fiyat de ğ i ş melerinden de ğ il, üretimdeki de ğ i ş melerden dolay ı d ı r. P B , i mal ı için baz y ı ldaki fiyat ise , 2007deki RGDP : ? ? ? ? N i i i Q P NGDP 1 2007 2007 2007 * ? ? ? N i i B i Q P RGDP 1 2007 2007 *2-41 Enflasyon ve Fiyatlar Enflasyon, ?, fiyatlar ı n de ğ i ş im oran ı d ı r: ? P t bugünün fiyat ı ve P t-1 geçmi ş dönemin fiyat ı d ı r. Ayr ı ca, , ya da enflasyon ayarlamas ı ? için, bugünün fiyat ı geçmi ş dönem fiyat ı na e ş ittir ? > 0 ise, zaman içinde fiyatlar artar ? Enflasyon ? ? < 0 ise, zaman içinde fiyatlar dü ş er ? deflasyon ? Fiyatlar ı ölçmeyi nas ı l yapar ı z? ? Makroekonomi için, Genel fiyatlar ı n ölçümüne gereksinim duyar ı z ? = Fiyat Endeksi Baz ı fiyat endeksleri vard ı r; ancak en çok ortak olan ı There are ? several price indexes, but most common are CPI( Tüketici Fiyat Endeksi), PPI(üretici Fiyat endeksi), ve GDP deflatorüdür. 1 1 ? ? ? ? ? t t t t P P P ) * ( 1 1 ? ? ? ? ? t t t P P P2-42 Fiyat Endeksleri: GDP Deflatoru GDP deflatoru, verili bir y ı ldaki NGDP in o y ı l ı n verili ? y ı ldaki RGDP ye oran ı d ı r. GDP deflatoru ekonomide üretilmi ş tüm mallar ı içeren ? bir hesaplamaya dayand ığı için, enflasyon ölçümünde s ı kça kullan ı lan kapsaml ı bir fiyat endeksine dayal ı d ı r. Cari y ı l ile baz y ı l aras ı ndaki fiyattaki de ğ i ş meleri ölçer. ? Ör. 2006 da NGDP 6.25 $ ve 2006 ’ daki RGDP de ? 3.50 $ ise , 2006 GDP deflatoru 6.25 $ /3.50$ = 1.79 ? baz y ı la göre fiyatlar % 79 artm ı ş t ı r. 2-43 Fiyat Endeksleri:CPI CPI(Tüketici Fiyat Endeksi), kentli tüketicinin sat ı n ? almas ı n ı temsil eden mal ve hizmetlerin sat ı n al ı nma maliyetini ölçer. Ortalama hane halk ı için ya ş am ı n maliyetini ölçer. ? Üç yönden GDP deflatorundan farkl ı d ı r: ? CPI daha s ı n ı rl ı mal ve hizmetlerin( yaln ı zca hane halk ı n ı n 1. mal ve hizmetleri) sepetini ölçer. GDP deflatörü sepetinin de ğ i ş imine izin verilirken 2. sepetindeki mallar ı n demeti sabittir. Deflasyonun GDP Deflatörüne göre de ğ i ş imine izin verilir. GDP deflatörü yaln ı zca ülke içindeki üretilen bu mallar ı 3. temsil ederken, CPI ithal mal fiyatlar ı n ı da içerir. 2-44 Fiyat Endeksleri:PPI PPI(Üretici Fiyat Endeksi), bir firman ı n temsil etti ğ i ? mal ve hizmetlerin bir sabit sepetinin sat ı n al ı nma maliyetini ölçer. Tipik bir firma için üretim maliyetini yakalar ? Piyasa sepeti hammadde ve yar ı bitmi ş mallar ı içerir. ? PPI, CPI den daha önceki da ğı l ı m süreci a ş amas ı ndaki ? fiyatlardan olu ş mu ş tur. PPI, CPI deki sinyal de ğ i ş imlerinden gelir; ve bu ? yüzden politika yap ı c ı lar ı taraf ı ndan s ı k ı ca yak ı ndan izlenir. ?Uzun zaman periyodunda, iki ölçüm de enflasyon için benzer trendler ve de ğ erler ölçümlerini sa ğ lar. 45 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Nüfus Kategorileri İ stihdam edilen ? ücretli bir i ş te çal ı ş an ki ş i İ ş siz ? not Çal ı ş mayan ancak i ş arayan ki ş i İ ş Gücü ? Mal ve hizmet üretebilecek emek miktar ı ; tüm istihdam edilenler + i ş siz ki ş iler İ ş gücüne dahil olmayan nüfus ? not Çal ı ş mayan ve bir i ş bakmayan ki ş iler46 CHAPTER 2 The Data of Macroeconomics Hanehalk ı Ara ş t ı rmas ı : İ ki önemli i ş gücü kavramlar ı İ ş sizlik Oran ı ? i ş siz insan say ı s ı n ı n i ş gücü say ı s ı na oran ı olup, ? i ş gücünün %si olarak ifade edilen i ş sizlik rakam ı d ı r. Çe ş itli alternatif i ş sizlik oran ı ölçümleri söz konusudur. İ ş gücüne kat ı lma Oran ı ? İ ş gücünün kurumsal olmayan çal ı ş ma ça ğı ndaki nüfus içindeki oran ı d ı r.  TÜRK İ YE     KENT     KIR 2010 2011 2010 2011 2010 2011 Kurumsal olmayan nüfus (000) 71 372 72 421   49 184 49 535   22 188 22 886 15 ve daha yukar ı ya ş taki nüfus (000) 52 572 53 635 36 583 36 980 15 989 16 655 İ ş gücü (000) 26 260 27 462 17 312 17 859 8 948 9 603 İ stihdam (000) 23 478 24 953 15 020 15 800 8 458 9 153 İ ş siz (000) 2 782 2 509 2 293 2 059 490 450 İ ş gücüne kat ı lma oran ı (%) 50,0 51,2 47,3 48,3 56,0 57,7 İ stihdam oran ı (%) 44,7 46,5 41,1 42,7 52,9 55,0 İ ş sizlik oran ı (%) 10,6 9,1 13,2 11,5 5,5 4,7 Tar ı m d ı ş ı i ş sizlik oran ı (%) 13,6 11,8 13,8 12,0 12,8 10,8 Genç nüfusta i ş sizlik oran ı (1) (%) 19,5 18,3 23,7 22,3 11,1 10,9 İ ş gücüne dahil olmayanlar (000) 26 312 26 173 19 271 19 121 7 041 7 052 (1) 15-24 ya ş grubundaki nüfus  Not: Rakamlar yuvarlamadan dolay ı toplam ı vermeyebilir. Mevsim etkilerinden ar nd r lmam ş temel i şg ü c ü g ö stergeleri (Temmuz)2-48 İ Ş S İ ZL İ K İ ş sizlik oran ı , i ş siz olan ve ? bir i ş bakan ya da geçici olarak i ş siz kalanlar ı n geri ça ğ r ı lmay ı bekleyenlerin olu ş turdu ğ u i ş gücünün bölümünün ölçümüdür. Gelir ve sat ı n almada bir ? azalma ortaya ç ı karan i ş sizlik, ekonomide önemli refah göstergesidir. Optimal(en uygun) i ş sizlik ? oran ı ülkeden ülkeye farkl ı l ı k gösterir ? optimal i ş sizlik oran ı , verili olarak ekonomin potansiyel ç ı kt ı düseyi ile ili ş kilidir (bkz ş ekil 2-8) [Insert figure 2-8 here]2-49 Faiz Oranlar ı ve Reel Faiz Oranlar ı Faiz oran ı = Bir borçlanma üzerinden ya da di ğ er ? yat ı r ı m üzerinden ve bir y ı ll ı k yüzde olarak geri ödeme ilkesi üzerinden ödeme oran ı d ı r. Para borçlanma maliyeti ya da para borç verme kazanc ı ? Nominal Faiz Oran ı = Cari fiyatlarla bir yat ı r ı m ı n ? kar ı (geri dönü ş ü) Reel Faiz Oran ı = Enflasyona ayarlanm ı ş bir yat ı r ı m ı n ? kar ı ( geri dönü ş ü) R, nominal faiz Oran ı ise, r de reel faiz oran ı ise, ? Nominal Faiz oran ı n ı : ? ? ? r R2-50 Döviz Kuru Her bir ülke kendi sahip oldu ğ u para cinsinden ? fiyatlar ı belirler. ABD de fiyatlar ABD Dolar ı cinsinden belirlenir; ? Kanadaki fiyatlar Kanada Dolar ı ile belirlenirken, Avrupa ’ n ı n ço ğ unda Avro kullan ı l ı r. Döviz Kuru = Bir yabanc ı paran ı n,ulusal para ? cinsinden fiyat ı d ı r Örne ğ in Bir İ ngiliz Paundu, 1.84 ABD $ d ı r. ? Esnek Döviz Kuru ? Bir paran ı n fiyat ı arz ı ve ? talebiyle belirlenir. Sabit Döviz Kuru ? Bir paran ı n fiyat ı sabittir. ? Örne ğ in Bir ABD Dolar ı sürekli 1,86TL de ğ erindedir. ?