İmal Usülleri İmal Usulleri Döküm Ders Notu (Selahattin Yumurtacı) Ytr YVi. LA r + ct c j / c ,( i T/vtf.. cc.(-1 \ ....._"..-' E R :1 T 1'1 E o C A-~~ R i Dö;.cürrliunelcrde "cullanilan eritrne ocaklc:.:-·=-::-.::-:' [;örcvi, dö}cü- lecek ~e~2.1i eriterek döküm sicakli~ina ula~~=-:~~~tir.Anc2k r 1.r ~ t -ir 1 ~, . d - T' 'l~ co .; ~ . 0 ..,,,~ = -'~.' '.' col d ~c-' 15.;i.S:::siv'ct is~i a.... _.n gi e~i iIJe>J-,-,gC.L [iu.c __ ~, -._-~_ c::.~jcn, ~ i-O', ".'h' -- ll"lo~ ~-QY'l~r"'kiçiri-cr~r,--~-l-;o~i-i'~:J"'c. c~Sl ci"Ei ~lJi,oze lK_",r->.. c:..f·-- (L,,~ ~ - _i~ .:d.l-----. _~L ~'>o-'-em.L~r cc döh~::::.den her.;en önce i;erçeklestirilirler. -:-- ~-=:2 va dökÜm u'C:-i..;lcr;;c..larinda üüy-iik özenle çalisilr:iulidir,~:"':,~=-::i en kücük ,-' ~ ~ sa:;)TiC::'.c:.r deihi k::i1iteyi büyük ölçüde et1cileye.::. -.'-=:' cehCi .c==rirD. f:':ide.':':~.~t.:'':::si olanaki:iz 1-:usurla.ra neden olabil::'r. E?:itwe sirasind-:i.ki ki:Dyasal bilesio dE:;:;-i.~~=::".=.rir:e E':0re erit~e islemleri üç sinifa 2.}Tilabilir: ( ::.:ri, tr;; e ; EurJ da eritme sirasinda kir;~Y3..sal ·:.=-1::::2]1 det;::..smez C5rr.csin aluminJ'u221 ala;-imlari ,bran::: ,dölc::Js c~:::.::"r -.;e:;'2.. çeli­ :" i n ~c ot OJ. ve v a erict ük s :i.yon oc;:' kI 2..r i LE J ':: r i c: =-::. - ::-.c ::..) , _-'" _ ..~ ~.c...Cc-· . .;.. __ .:: co .1.0~J.. e.•.. -,-DB ~ --=- -- bagli olarak bilesimda sinirli degisik::"ikle: clur (frne~in . , ot2::"tlcyici ~tmosf~rde pirinçte çinko kayti,~~=ol QC22'n~a Si. ve t<'jn'nin azelarak C,S ve ?'un ö.rt:.:::a.si) 1 c) Eri~=e/e Alasim Hazirlama: Eurada eritcie ';e '='12slm hE.zir..:.. ia~a tirlikte ~apilir.D6k~me geçmeden 6nce te~irli aralik­ i-~ia rn'li'zler ,,~nilar~k ~la~imin lri~vacal ~:l-c;im-i a-ra~ _C---l.... .....L.. ci~ u.. .J Cl-'-- i....;. c. .. ,:_~ -~_.~J OJ L_ C"f ~ Ll.:_ v'f -"-- la:,1r(ürnebin Sie:c:en's-Eartin ocabinda çelik :'.:.:.'etimi). Dö~=--:.ir:;hc. Gel er iç in en uygun eritme oca2;inin oc ':::;' ir"i iide dil=:­ kate alinma,-,i e.;ereken baslica kriterler ~unlarc..:..::,: - LbkU!ecek metal veya metallerin türli ve miktE::':~a 1 kapasite ve çalissa s~cakli~i bakiminc.an uygunlu~, il'r ~~t-1Pi'ni ve. ic;le+-~o n-~ri"rleri'nde ~1ro""omi'·1~'- __ ...•..... .L\... j' d.. •..•~1_ d '- ....•... 'J....1.. :..·Jt .•...• b"""'" 1..:. C .....•... 1 e!'_ J..~ __ 1< •. ..l..._'.} ÜZellÜ:l eri kontrol iJike.nlari ve Eletahi.~ jik t ,::=:'2 lik. - 70 -Y..:it.Pc" a) Sabit '- \ U) Sekil 7.1 Fotcoli ocs'rlar ( b~slic21ari ~unlardir: pot21i oc<2,' i ClT - kUDol acce'i - e 12]( tr i k 1i c c ct ki cc::"~ konverte:=-ler SiernEns-Marti~ ocaci - hav21i ccaCl2r 7 . ',. ~'otLlli oc cl k 1 ct r. ~J~ jir çelik kabuk ile aç:l:p k2pa~ab~len bir kDpcktaii clu- sCjr.O:::il~ln i,~ir:.de iT1et21Ge~ 'leJ'2 ref::-a;";-tc:l' özellikle r::iJJ=e~e­ 1erdenlireti Ü:iis bir pota bulunui'.Sabit oC2~lcI'ca pot21si> açi- i,~,.~i, \"~Y'-l ',~ d~T> "I' ;--ilç.n ~'e;- ~-; +-;:,..." 'kt,..",. ~. _'--'_CL. Çlhc.~.i _Q~coin CL",U ev __ v• r~ ~a.l.-,-n iu_U ve r.ii c a~~_.2. Uj'- 2;cn de;,:isik i-,otal:;r seçilerek OC2'< çok .:;.çci.çli olarak kulJ,Lmi- luLiilir. LaDasitE Leri 15 kg ile 1000 LE ara:::L;,da ce,'tisen }::0:::-a1i - 71 -d0~0ic sicaklik~~ ~riyen ce~ir disi met31l_r eritilir. IJoL.:.li ocu,c12_'ua one')il i bir di;ZÔ.Vil~tuJ \eriois mete:; 1in YunDla -u:clari ve yaJ:itta veya e:rtar;,da bulunan r;enden olU::;lln buhar ile te~l25ta olmac,idir.l:..rimis LJ2talin blinyesince özellikle hidrojen SdÇ- Ast:.::r TcbEi~}n (].çilmis komiinu Baca i Sekil 7.2; Kupal ocat;i - 72 -~.--,---------------------------------- iirin 11 L ii:O sf eri ni n hefif oksi t 1 c~y i ci 01;J rek Z1yer leflc-:l2.Si ve y~= l:i2 Eazlu~'inin eriyikle mumkün oldulSu ~:c.dar az tesas etmesinin sat2;lc:inmc::-;i büyülc önem tcisir. 7.2. Kuyol Oca8i Kupcl OC~~l seçtGn yapil~is ve içi refrakter tL~la ile öru lerek a5 ta:rl'iinruis dikey bir ocaKtir (Sekil 7.2) .rupol OCE.klEJ'l çok far],1i boyutlarda yepilcibilir. ':'iccri ocaklciI'in ciS çapi Ee~ellikle 1 .. 2 in ar3~indadir, kapasiteleri ise 20 to~/ssat'e kadar çiL:ibilir. Ocak içine pik1hu:rda,kok ve kireçtasi birbirini iz~eyen ta­ baical-aT i-ialinde histüste yüklenir -ve :~arj alttan erisis-r-.etali!l alinmasiyla kendi at~irlibi ile asai-i ir:er.I?ejiLiJ t:21indeki OC2J~­ ta altt;ii:i lcok yatai::i;-:.a tüyerlercc:il Üflenen havanin sagladihI yanma ilc olusan isi, birbirini izleyen kok ve ~etai tabakala­ rindan [eçerek metali eri tir. EriYEn r~,etal kok yctap-:i:::.dan 2.s2t;:i sjzüier(;]~ ocak tabaninda topliliiir ve Z2~an ze.",ün r..etal ap-,zin- Dökv:e demirin eri til~e~inde Y2)'2:in olCirak kL:_12i1l1E..nbu ocagin özellikleri ~öyle sirdIenabilir: o) .sürelcl ilik: Sivi retal ocaktan belirli araliklE..rda alirür. Kalip üretim hizi ile cetal erit~e hizinin birbi~~~E uygun ol"-~ak c-,~~lr--~C'i'-çle '_"~o-, cc~>-;'-nd~[] c--~-= ;:rc:iT:-r-l~ --~ i~ .' ._U-'-- OC\.)-..L--,-IiIG.u J- _>.-L.:.--, __ 'GL.1...":' ct 1 ,--e-Li_u. ~"":"".....:....:L..t.::: •. ,,:/c.._c"I'-4-cr.:.i- lc:itilir. ;:;ritme dG~a ekono~iktir. tirim, bem de isletme gi~erleri bakimindan c) Easitlik: Az yer tut2rikuilE~isi kolEY, ki sa olai~ tir ocaktir. d) üzeIliklerin Kontrolu: OcaktEn alin2.n dö1-:'mec.emil'in bile- simi ve sicakligi,firin sErtlarinin aYErlaninasi ile belirli sinirlar içinde kontroledilebilir.Eilesimin ve sic kli~in d&ha ~a3.s:is ayarlaniiasi ile içyapi detisirilerinin en Eza in­ dirilmesi isteni~seierimis ~etal önce iki~ci bir oCEta -:,Li ir ~ 'e'· .• · (i'l'ryplt-"1 10'1"" "'ur"lC'~ "C::' i-."·l·+c>...-, s~Y'~-; '--'-';. c...l.:1 ,::;ei hlL ~l~~~~~e.c..c..-~ 'c c.... ci. ,JL..? .LL. ..•..• _c,~'" Ud~(J. GO.!Lll!Le geçilir (0ublex yör.temi). - 73 -Dök~ni ~)cak~urinlio elcktrilc (~n('rji::;i~cJen yc:irJr= iJnilmaEi 19. y~zyilin sonlarinda ba~lamls,elektrik enerji inin Fiderck la~~rak d~(isik ocak tipleri gelistiril istir.~lektrikli ocak­ larin üstuulu,kleri aSCGidalci Gibi oze~li::nebilir: a) 30000C f;ibi yuksek sicckliklara ulasmak r.iu[r:ki~ndür, b) SicakIiGin kontrolu kOlbydir, C) " "li r rri i urt" roi +- e IT L r, o'L i' i./u .i'l.~'- cJlli L.r iIJ_~ ~ ....•... , c''\ ·'yo-i+-ilCJn ri.:oTC'.lln hiiPeimi C·o'/iilm"7 "'T'ica ;::;ri'L"'I';::; ve ~id~C",r' L...:.J _--'.J......LL..-l.--1..-\.-.I-1 i:.l'"-v •......• ....L...L .••.•• ~ __ ~ .•......•.. • ---'--_!.iu~ •. ..r'~J-_ '_ \./ _ ji~ ci~ _:-:......i.i •• - lcndir~3 [ibi islemler kolaylikla gerçeklestirilebilir, e) Her türlü a12~lni içiD de~isik kapa~itelErde ocaklar gelis- : tirilmistir. El d:':rikli oc CJklar ,Al'.K oc akl (Jri , El':Di..J(SIYON oc c.ld ari ve "'tr.;7";iç oC~"la":i c'r.~ic :;~eT'e i;ç {Truba ,prilir .l./il~--':'A\ (""11' •. ~ .l.C":' Lt.Li _ u ~:J"'" di: • 1""\ r> .-. 1.·..1 --,. , . v·'-'"ü.J. •. ...:.....G ..• _ elej.:trik arkinda C:Ç1C3 çikan isiden Y2rarlanilir.Elektrik crJCl iki elektrot ~Eas:n~3 olusturulursa indirekt Brk (sekil 7.3 6), e = [' j;:trotla rla erisi:;; de t a 1 b2I1YOS u arasi nda ol u S tUI'ulurs a di- Jrt r Y' 1r ,. >., d:ci ri (c' Jr' 1 " 3 b) co" . ' 1-; :c ''0 1.j... < y' '- ~ " rf" C~.C ni~·.::...,iT'. Cl." ,e ..i (.. >02 eei ~r. i~eKG '~'.'L Cl.u- 1 • ~ "1 ~ 1 i J. . i. L (' •• i i . , .. , t:-) :lG 2. [2: ne ~1lK e :) e-~e l( Lro -eDUi ~~n~ii'• ~~~ UA-ll1.rC-i a c-i;.02."i iee l' iJ G<~l vc'/a [~rafitten 0retilen ele~trotlar3 uv~ulonan ~frilim dG~~k J , v '"---- r.. " c~::i\il ise yuj.=sektir. Direkt ark oceklar'inin kUIICln2!1Jl daha yaYLnriji:;:' ve yuLsel-: si caklikta E2."iyen kali teli çeliklerir.; e:ri tilinesinde terci!J. edilirler.Direkt Erk oCokI2rinin kap0siteleri 1 •. 1500 ton 012­ bilir,a~cak en çok 30•.40 ton kapasiteye sahip olanlar kulla- ni ,.., 1" i;'--: trh:l k'i~dr si' tel Pl'l ""ok- o'"'np dL'~ci;!r ol ~n (en "'Ol' 1 ton" ~ .i..-'-- '" .::'..0.. ·1.. -,~ ~'---'i-J . ~~_ ~ \, _L ~.i.._c.i ,:,Li_I\ .. _d.i.~ \j 1'_ ....•... 1 ) indirekt ark ocaklari gEnellikle demir disi metallErin eritil­ Gicsinde 1,ullenilir12r. 7.3.2. }~d0~~iycn 02o~12ri Lhd i.;k s iyon °c ci k 1 G i' ::. c;- c 1<:.i r d E : c si z ve Cz e re i lei (~rub a (} y r}. 1i rI ar. f' e r i 1{i çekirdekli (ka~all:i) 01­ ocakta ca erimis ~etBli "orina 1 bi r tronsforma törün primer s a:r-gi S1 olarak dü §\.intil e bi 1e- - 74 -,i,~';;:;;;;-·'C~~---·- >'" 't<'''-''''~'''~''=>i>'-''''''''~ (a) Indirekt ( feKil 7.3 : Ark ocakleri CE}~_ elc~~tl-'ik ~)c~ini çt.\/:'t?le:::.fu ::c\cinden [eçEn ôlteY'_1J.2.ti1' 2:~lm, sekonder sarfl olarak dus0Ll5lebilecek ilctken sivi metal içinde ele:kt:c~i}:c~~:ir:lari endlikleyc:cek lSI olusturur. Isi dotrJcen dog­ ruya eriTilecek metal ~çinde ortaya çikti~lnd2n,çok tE~~~ ve kaynel-:} a:r:iyla 75 - (talcle oli..:.scn .... dnmlcir oyni zarflanda metol hc.nyosunda bir ](6rl:;cr,a h 't' ,i . arC'::{e 1 sai,; (jr. aster himi;:; (a) Çekirdeksiz tip cstar ( (tanelL.] pcmpasi Cb) Çekird ekJj". , Eriyi8,in hai'eketi Döküm a(1;zl ::::o/,\ut:ilan Gobin , '< f;,ekil 7 ..4: .Lncüksiycn oCdklari - 76 -<_ l (;i...-l c- ç'<:c-.r:irc3cJ;:ii veyo hbnolli tipte, sivi ictol pTii.~lT S2T[':iniTl çckirde~i çevresinde bir kunal olu~turL~ (~ekil 7.4 b).Cenel­ likle hat fr~kon~inda çali~2n bu ocoklarin elektrik verimleri daha yukselc.tir.EiJnalli endüicsiyon oca':\liJrinda çalisnaya il~= b, - - cerekir.Eu 1.:ip roakler ceriellilde eritrrlE: için de(il,bckletme ve a.siri 151tc:a gibi islerde tercih ec' Iirler (örnegin dublex ç cili C; rncida) • 7.3.3. DircI2ç Ocoklori iiu ccokLurda elE1:trik aL1.lJii::iiD bir ,jiI'enç üzel'ineen t'-::eçr.,e­ si sirasinei.; olusaD isidan -ycrarlcnillT ..Ji:::-enç ocaJ;:lerinin uy­ i:'~lal1ia alaliJeiI'i çok sinirli olup [c:iellikle eI'ii-ie .sicaY:liC:~i c1j.siik l.lalzei, eler için tercih eoil:rler.Dir(2'.çler tel olcbild:( Ci [';ibi , ii;iiiden Y1j}:sek uJom geçirileL ~rcrit ve silisyu::n Lorbür çubu'~lCir da }:-ull,:ml12bilir (Sekil 7.5). D7777 / ~/! ~7~/ // / / // /)~ J'?7/70:1 Wrtf{;~~:n.;!~j~/h Wri _ Tel direnç i , -{j i \. Sekil 7.5: Direnç oc akl c:~>i - 77 -sekil 7.6: Eessemer konverteri .. ri'T'opena" lr~r:'rpr+-eT'i· .............. 1 --..J ..l._U":''Y_ ~ .. _ r; Ji { .~. sekil 7.7: lrcpenas ve oksijen kGnverterleri i"i. ;"'::;.';. ·~,·'c..Ç'Li:'C"e. .:."" y8r}i.' .•..• tl J l·V-L",-ril.~ Ui_ v ~ ,". ( J~ i i-:~' i ' ~ i iCv,-r-~! ! v··v" Dt(} i~_i ere ri .... - ~ .. \-.•-b) Far çan i ri % e s it ler i r·~, Li Gk 1..2 n c ~ d Ll~';u k a d 8 r e.c-it ol 2 r 2 k d C :;:, 2ri­ ~Enmeiidir.Aksi h~lde kalin kesitlerde ya çEkme bo~lutu o:u­ ~ac2k, ya d~ herbirinin ayri Byri ~~slen~esi gErekecektir. , i i r ( \ c) Kalip içindeki kEtilas~3 sirasinda olussn ianeler isi ile- ti,,;iriin- yönLDe göre Liçi~lenece~incen, iç:yaj.:'ids bEi) zayif tÖ1selerin olu.':i:asina ~·:2r.c;1 önlem elinfTiBlioir. d) 13ir nokfcda :rii~;rT',1:ün oldur-u köc' r az }.;esit birlestirilrr:elidir. ;isi halde en son olsrak ketileS8cak bu kBselerde çekce bo~­ luklari olu~ecakt}r.A~a~lda kesitlerin bir noktada birlesoesini için yapilabilecek tas~r]m de~i~ikliklerine OI'- - 109 - (~~ ~J LS:=: ]( J YL:i-'n/l,çe) l\l' ~ ~K 1 L 1:Ö .~~ e1e r ;yuv8 rI at] li ali, qrt 1-,bn'G~;:I1B dik~at ecJilTelidir. 5DCEk bu slraGa kesitlerin i YI r) M3çal&~ tiçimlendirilirken olu~2n [azlarin kalibi ~asi1 t'2rke(:~'ce3 r-J0~-ljni;}r:;eli ve [l;er;'kli düz01t::'C:eler ~'5i.;1::'[1311di '. J Yi J.. ,.' t;." }: .',_" .-:;ir (1(,1/0" b-J/"r'ccv S) k B} 1 o t 8 k i E C ,'c II re EJ \ c. ~esi son~cu elLeBcak SlC2k y}rti]m8içat}2~a ve ç2rpil~a~ari " .. c n,' Q'y e c 2 k dij :>:: 1t [n e _ 2 r .ye rj J J [ii2 II d1:r : ~~fi,/.i~\: k '~8r1;:lari- En az~ indirilccelici-=-. (~ ' - • - i ~ _ ... ~', ,- ~ T', ":"" ~ '1 k '.. '.:..: co ~. - ' .. i- ~ '" ~ 1 . 0"-,,1,-::;c.Jt'J. Ji, iJ~.'L:~. j''-'.t-'l-c','d-Ll,eSr.li1 "'-G,.e~tc_Cen ~0ç.l;""a LG}:;:,. - ?ci re;. c =-:i ç ir~i ni n = erb e s t t j zii}me}' i e II 5 e II e :7:e E i h 2 J i ri Ge , '1: -., . L~ .• ~n,Q~~Qr alin~811cir.vrnegin, ,i/3'.~" (~'~ ..• '., f 1Oi'J ,\, \ '--./< .. '. '.' .,~ '. Ycnd cl k i t E-~: E :<- ." 1 ' B KB ip ama rO~cY_IFl raKiminasn a) Yerel çikint}larden rr0rnk0n oldutu kBdar kaçinilmalidir. b) Ii<] c'e 1i n k a li r t c:"1 k c ~ ay s 1y rJ 1ci::i}cr; e s i i çi n } e ter 1i e tSi in saf'lBnri,elicir. ," i. ( YI c) lcr.çB biçioiendirili?)~en dökcm L21ib:inda düzle::sel bir b~lCm y0zeyi alusturmaya çBlisilmalidir. d) Zorunlu detiLse C5ça kullanimindan kaçiniImali, mümkünse iki ayri ~aça birlestirilQ2ye çalisJlm31i, dökümden sonra ina~alarin kolay temi~lEnebilsesi için yeterli bosl'klar bir (3 k J 1ri21i d 1 r ~ - III -U'2stJr. (cl Y2ndB,6~k~m y6ntemiyle tretilmesi plEnlanan tir barça gBr01oektedir. -?arçanJn tasarJmJnca YEpJlan k~ÇLk d0~~lt~E1Er ile ks1Jpla~ada maça J:ulJcn:-:-:a zoruiilulu[u oi'tüc:len kal/:- r b) / yi 1'lo<%r,,,-, 2) T5Sari~da sullanilan e~ az CICer kalinligi, boyut tolerar-3­ 15r.1 ve ;yüzey kalitesi uygulanecek -dök"i;m yc'r:temini belirle~ede en cnemli rclü cynar.A~Jri ve gereksiz taleplerin daha pahali yön~e~lerin uygulanmasini gerektirecegi unutulmamalidir. Kd~lt'it del/k/erin {;~nej:h /(LJrM ictJII}'/{4c!ervL (lada 6i'Aj.y,lck+1Savurma makinasi Li V i_~ /i/yinj! je '-,. r~;'VI ~/~ (Ci f ~e x j! 4 Z . Sarsma--iJas:i;a ve çevirme makinasi e ve uyçu- tik ener­ temIerden 3i'l18 en u durum ka­ '= saçlarni':? ~ekil. 1,;,1 1 örs ise iJS ve garSma b_5. Derecesiz Kaliplama Makinalari: J2grecesiz dÜSEY vE lj'Jtay çg lisan kaliplama makinalarinin gelistirilmis olmasi kalip hazir­ lameda önEmii bir asam_a ~rarak tanimlanmaktadir. Ayrica maliyet açi sindan dereceii kaiip1a~~-i1e k;Ü isi~ st;r-ii d 19inda, ger ek de­ rece maliyeti ;-gerekse bos dorece depolama. ve .'<.onveyör gereksi- nimi büyük oranda azalmaktadir. ik elde ede­ emlerinin gin olarak kul - Kaliplamadaki bütün islemlerCalt ve üst kalip yarilarini olustur­ ma,maça yerlestirme ve derece kapama) bir kisim içinde yapilir. Kum presleme , "l ~({ ( \ \ \ l~ .-- \ \ i.:" Sekil 44. Kalip hazirlama Model(~l) kaldi~IIJrak kalibin ddkUm hattina itil~esi ;! '1tJ"' ) ! ,) t" Seki 1 45. Dökum is [emi Düsey kaliplama yapan yöntem: (Disamatie) Bu yöntemde,kaliplama bölgeginde [isziildi'ün kaliplariil ;~,' v2 arka yüzTe;':' n:i6didin sek- llue göre biçimlEnirler_CSekil. 44) Kaliplar ~aliplBma bdlgesine bitisik olu~a itilereki zincir sek­ linde dizilirler. ( Sekil. 45 Sarsma tatilasi Ors Silindir 3. 4. S eki[ 41. yüzeyine yüksek , . 43 ) savurm~ kaFasinin CJvurma kepçesi yu IA­ nin içersine S2iVU-i V8KL in ku tc.:=: li 5) Dck0m havc.zu düzenlendikten SOD?a derecenin Gst yGzeyi ce falya ile kaplanir. ( 2) Çok ince bir plastik fOIYE }sJtilArek ffiodelin yi:zeyi kep­ la0Jrv 6) Kutudaki vakum ka~d~rilip d~~Ece ::c~21~en ayiril:~~ ?i) !.lç~k b:sinç y~~et212r~~ f0~Y2n2n ]0zeyi Tam kaplamasi s22:l;:::nir ve içiiide vakuin boru­ su bulunan derece yerlesti- ~;~ 2u ~e~iide l1Ez2r18i-~en i_3:i t~rece birlestirilerek kalip ~8z]rlenir ve döküm yapil~r. - 30 - 8) KetilBs~a sonr5s1nde vaku~ 1:aldirildigE'.de kum cegilir ve parça düser. VBk~rnlu kaJiplaina y5ntemleri ., . rlJ.ir. i i \ ) L} t .--------.---- ..-- (j) t(AlIP •• L(;UfSI " i H i l J.. ;.. ,1.," o ri", li ~ \ ..•.~,: ":,' , .,. e '\:1ç ~ )~.\.j. (~ . ~ « ~?~ __ J...;,:/ '" .. P h ~ C A ~ i t.. '" i N i ~j (~LN/j: i Ee//i/j)r' (! (iK ~J 1,1 U lt. i)!iIH isl!11 1.<1 S ".11>' lll'" IS1E/'i[H "C1Al [JOKU/,IU YAPiLiR 001\ Li ~\ i» H/\SSAS /'l',L L r p ~.iA [.IUE I" i R o,~ \~ URl! hi A . ~ li. iii [ /j i) ci" 11/,/ i<,UlV}jV i) , 1.~~""j.H ... ,\ll')I)[ll hi Ii.l "nt i\(~~ t j lt y_t' (:.11' i iI:'J hJ.J J( LL [ii L Rili / i S )[ lif H hi f i AL [[~R~i<' OI;,ARI D (j K U ili v' ~( II ,,'i. I G re,' [:; i , E 1.[ ~ L ci ."1 TE,i, ~I' :.': f\i F( , , ~. t:. L ,: i ~ G ( f L tl i~j r~ f: F f, k t\ 'i~. R 'r t.. ci 'v ~J n~H,~, "iJ1Ul.U't 0"( 4 IHli. U [ i" ri L iL i S TE i,' F. N k E f ii , " LI. Ij t:A/s tiC- L Li C! ~ uez;- TiM ve· "CJ[) (L S t, L i<, I No i 0 Z [ l S ~r; SF. H A N i,. çÖz f l i LLL OI\LoinllIR. ( ci ii /1J'JI1J 2h:}; ,.c(jj1~( , ~ /J LJ {;; /1.-1 E !.6t:/ ",' Jf,'\ ,'~> . .>-..();,'-{ \ / . \ L /, .. , ) \ . , <, . lo, , i " ..,,---.-. -r j 1 . .'/i!i" ~ .•. ' i _.~ t~jh __ '" -=1 ' •"---- rlrc~ C=.__ -=:1 (OW;; ) -,~-- r i YAK U'" f· ,"ODlCl SA.l~If.l1 K ... IIILLI.F H"-5<,AS riO~UfJ ,t.LIP ~()()[SII\lN 15111t.M/S Kt.lIP ..1./1,;i:.l.SI,' ~ (TFlAFiii.i. •• ElhL O,:EL ".tlllPI.lAOOC 'ui;,JIJ,ASI \i[DON. "ALir IÇIN[ liiflILAHt.K DO>:L)j,I.. [LIR KiliF GECIRILlf1 cl IL F. DO LDURULUR I""· NDAN SONRA. Zr \ L 'ÇL\? \j Ç?rlr \ \' 1,\ '.' H i L I N (II D o K IJ M P " r, C A S i !', i N I R tlif<1:.iO"",lERERiTii[ ,,~ y, C' I S A F< I q. i N i ri . IJ S IJ LLE R i i L E KA,. i P TAN C I KAR ILA N .., 00 E C L. f il '" ( i< K f i'i tl'i i< :6 ( s L Ei''" f U~KI I ~ ~ ii' r. c. f ~i' r ri i" lltJ " U •• i" Hç.. i • " 15 k I. K I "', ( VV\ J ç;,ll ((, r ()rf.::;i~, nr ' o AI/Al il i L ~ R • K f. ~ ~ L l N 1 i \ '0J V0'i ~;iq<4\<',())r 0', \ .'.' YERLE RI i~ ~ L~~J_r::~ (t:i,~ .. ('i'\' ll.:'t,<.!4 ~i(iLJ' r..(.·--:J :/1111"' o,, "a-",I'.~\ ~'r; .1.[.111.....1 l.iiii.I,J .. 1, ~,,'- \ Ü;.s ,'-- - - ---j . Li i' ;~~l __ jJ .' i ,.\<,' \tt { \. ~.'~"'.~:i, ! '~---r--'" ~-_ ,-- .. D {:;L t;ÇeGL / ....:~.~-~ .... J: i. \VJ,J? .. ~ rj E.R E C' FL i H ,'l. S SA 5 . f-S ' (/ ~"11; ... :. r' i· \ \" ' .1 .~ )F~(tJ CD :l~J ® ~1~Fri,\KT(R K"eCiKLU OIUIoI Y(YA Pll i. sri K ~ i( All P i ç i N E (N Jt K . ii: Eoiil/i. (8d~PCe mo~d'p.Q' ~rQ('I\'r ) -< r' O N o i i i ol ,-. -<> ,.,., ;iii;: x o :OJ v' o '"" :z: p cl c- (g ~ ;;ri' i~ •...- - e v'\ , ~ r0 --< Ci \.ri i::i :z ').., ...• ~- eJ" ;.: < '- ['1 CD ;:v +> ~ •••~. ~r-'-' O-J vl III .5! Cl! ci ...CD iK:: DEReau'­ ~LiFt:#iA. •.... YONiENi ,- ,ÇA _ Ii il'rOlGf fOr/fl PA 12ç,;.., SI ®-.J;md,;ff; i ~'"0~}GY~fcm'Cic'i .''''';, ~~/" .. ~;/ '..... , ::-...-:=-~~-.~~~--'"f'/i~;.L . i. U...• f- .i:Pltbrn I!QZlr(a'7 mllS/ :- \ "TPtLP-.-fL\ ( PrD+~ D r. Se)ahuJ;; n it{~I'.J--etCi) . iYüzey düzgünlügü i t~~ ..l:ji . J Kötü i Kötü IYi Kesme hizi Cv) -- il k .;, YU (e Orta Düsük TIPLEK! Malzeme SÜDek i Sünek Sünek Gevrek Talas kaldirma islemlerinde talasin Is parçasindan aynlmasi, islenen parçanin özelliklerine ve kesme kosullarina bagli olarak fukli bIçImlerde gerçeklesmektedir. Genellikle kesintili (kirik, kesikli), yapisik (sivanmali) ve sürekli (akma) olmak üzere üç ana tIp talas vardir (Tablo I) (SekilI). Tablo.i-Baslica talas tipleri Uygulamada yukarida belirtilen ana talas türlerinin disinda Isleme kosullarina (kesme hizi, Ilerleme deger~ kesme derInlig~ talas açisi vb.) bagli olarak ara talas formlflI!da ortaya çikabilJnektedir. Bu ara talas fannlari Sekli 2'de görülmektedir. _ Uzun Xarisik Uzun Pa,ça i Spiral Iala~ Bant B emt Sar i.Jmis seklinde Spiral i . - - - . Sarilmis Paiça. \ ro i = 1C'4U: , ~.!fle 1\1 ._ •. 4&b...;"" ( •r ~ fJ ..... ig·li: tii- i Sekil tJ& [ .J ~ ~i~:~ i ,," .• '~ ~~{- . C Simge i'v X O oô 6 .3 Ct 100 100 60 30 10 3 Uy 9 un Uygun Sinirli Uygunluk Degil Deg i! Uygun Uyg un Uygun Uygun - ~ Talas egrilik yariçapi ok yönünde azalmaktadir. Sekil 2- Talas fünnlan ci = Talas hacmI faktörü Ct = YiniN! V tm = Tabakadan talasa dönüsen talas hacmi Vt = Kaldirilacak tabakanm hacmIJ It-->L EfZl L 2) SÜllekmalzemelerin yüksek kesme lim ile islenmesi durumunda ortaya çikan sürekli talas, bant,. karisik bant ya da seyrek doIamh bant biçiminde olabilmektedir. Bu sekildeb sürekli taI~ serbest yüzeyin üzerinden geçtiginden kesici kenar üzerinde tahribat olusturmakta, tezgahin çesitli tertibatlarina ve is parçasina sarilarak Islenen yüzeyi bozmanin yani sira, ayrica operatörler Içinde tehlike olusturmaktadir. Verimli talas kaldirma gerçeklestirebilmek içIn zararli olan bu sürekli talaslar, basamak (veya oluk) seklindeki talas kirma sistemleriyle ya da talas kinna plakasi içeren mekanik talas kirma sIstemleriyle, pek çok yarar saglayan kirik talas sekline getirilirler (Sekil 3). Sekil 3- Talas kirma sistemleri a) Basamak seklinde 1- PIaket, 2- Talas kirma plakasi b) Mekanik , Talas kuma basamaKl3Jill boyutlan Ma1 z erne; k.a.pma s ilerlemeYELgöre - - Derinlik r uç.yaricapi 'Inukavemeti basamagi n b genisiiqi t (mm) Sekil Sekil - (daNfiiim2) s< Q, 5 mm s> U,)mm 4.49a 4.49b / 70 10 s 7,5 s 0,7 1,2 0,5 , 70 .••100 8,5 s 6 s 0,5 0,9 0,5 100 7,5 s 5 s 0,4 0,7 0,5 - - b. MekaDik tafaS kuma sistemleri. Bilhassa döner plakalar­ da uygulanan bti sistemde, plaka üzerine yine sert metalden yapi­ lan, alin yüzeyi egik bir taIas kirma plakasi konulur (SekiI 4.48c)_ Plaka, talas yüzeyiüzerine sikilarak (Sekii 4_S1a) baglanir veya sikma tertibatina lehim (S!,=kil 4.51b) yada perçinle baglanmis du­ rumda (Sekil 4.S1c) bulunur. Sekil 4.51a'da: l-plaket, 2-talas kir-, ma plakasi, 3-köprü, 4-cIvata, S-takim, 6-alt destektir. Birinci sistem çesitIi kesme kosullarina göre ayarlanabilir. Ikincisi ise ayadanamaz; ancak sikma tertibati ile tek parça oIdugundail kul­ lanipa bakimindan daha uygundur. (a)7AK l/v"1 6EOjVjE/j~/S'j .~ Pozitif ve negatif talas açisi (b) (a) ·:< ~> S erheit (bo f i~L) a C; ) p= J( ci m o; ClL;1Si O: IZI Jctl ci C; / S) ~. "'" -iL~ o' -=: cj O Tek a§izli ·takimin ortagonal görunUsü Sekil ) Gen e 1//'t/~ () ~ ) Pt t tP~ ~) ) (a) (b) Sekil Talas açisinin etkisi 1.Paso Z~Paso 3.P3S0 (a)cl.s-er;e! {Orn. i 1.Paso Z. Paso 3.Paso \! i . ---...i \ i- i 'll \ 1 i \ b) Alin. -t.()yn~ u 1")1,,.,7/lel. J. __ l ' ,-j ) / - TALAS (a) /O'Jaç F .5 (i/cy/eme ) ~ / ! LI' 70,q" C.I c7 A. ~ ,,"Yi ,..,.., / (Je: v. ) i ..J, j mm/ t;i}) 3-};';1:. T )2. TALAS KALDIRMA YÖNTEMLERININ ESASi 2.1- Talas Kaldirma Yöntemlerinin Sistematigi Talas kaldirma, ucu (agzi) keskin bjr takimla parça üzerjn­ den malzeme kaldirma islemidir. Bu sekilde kaldirilan malzemeye talas denilir. Talas kaldirma islemlerinin sjstematigi, takim ile par­ ça arasinclaki izati hareketlere, takim ucunun geometriSine ve ta­ kimlarin kesIci uç sayilarina göre yapilabiljr. _ a. Talas kaldirma jslemi, takim ile parça arasindaki iiafi hareketlerin bir sonucudur. Taki m ile parça arasinda kesme (veya ~na), ilerleme (veya avans) ve yardimci (veya ~ayar) olmak üzere üç türlü hareket vardir. Kesme hareketi esas talas kaldirma hare­ ketidir. Ilerleme hareketi, parçanin uzunlugu veya genisligi boyun­ ca belirli bir kisminin islenmesini saglayan harekettir. Yardimci hareketler ise, takimin parçaya yakb.sma hareketi, ilerleme hare­ keti bjttikten sonra takimin baslangiç noktasina geri getirme gibi çesitli ayar hareketlerini kapsar. Genellikle kesme hareke~i dönme veya dogrusal, ilerleme ve YdjJuuCl hareketler ise dogrusal hare- . ketlerdir. Bu hareketlerin parça veya takim tarafindan yapilmasi, çesitli talas kaldirma- yöntemlerini meydana getirir. f4i bakimdan: Tornalama isleniinde (Sekil 2.1), kesme hareketi parçanin dönmesi ile elde edilir. Takim, ilerleme ve yardimci hareketlerini yapar. Sekil 2.1 'de: a-boyuna. tomalama, b-alin tornalama, c-fatu­ ra açma, d-form takimia tornalamadir. Ca) Cc) (d) Sekil 2.' lornalama; a) Boyuna tornalama,b)Alin tbrnalama c) Fatura açma,d) Form takimla tornalama 25i Frezeleme isleminde (Sekil 2.2), kesme hareketi takimin dönmesi ile meydana gelir; parça da ilerleme hareketi yapar. Yar­ dimci hareketler ise parça veya takim tarafindan yapilabilir. Sekil 2.2'de: a-alin frezeleme, b-çevresel frezeleme, 'c-form frezeleme­ dir. , i , ~' v (a) (b) 2.4 Vargeiierne ve planyalama a) Vargelleme,b)Planyalama Sekil u ~ ,~~ A-':- .~ ~. '. C, I' / '---_ " i} ~, iC.-:> ~ /:::-1 ~ • t·.. ~·.:.·.-.t-ri i· 'r-tJ ~ . ' '~ "j ' ..:..1 w ... ·l (e)"~/· ..... ··.u~ ... ~-- - ':' , ", i , '; ;; .1 (g) (b) L ~~ ; .' i aya r ç a. ri,i ,:>~.' . ~d " '. ii)' (~ Tr-~~ '"'iT r tiJ .--, " '.~,~';y- i·· ~: i ~-"-"""""I~'-' '-'''C •.. \ . 1 ... ,.,. , .. '.' • ( .•... ::.y<::: •.•. :: •. '. \(;" ·.1 (CI»:~ E'J~\ -----­ u tu ....... V """'t .. :.'" ..... .' .. , ' ••••• ~ .•• .' •• ' ,','.' >i ',',',', ..•••.• j .• : ..••.• :J ......... '-"':::~'1 .-' ,"~ Sekil 2.5 Taslama yöntemleri; a,b) Alin taslama c) çevresel tasiama,d) Punto arasi taslarna, e) Puntasuz taslamaif) Iç taslama g) Planet hareketi ile iç taslama (a,b.c-Satih taslama;d,e,t ,g-S'ilindirik taslama) . (f) ( a ) r--EC~IU ~_i " U"I ! i 1111 .1,' .... - i·" t···· '. i I, ,~ ----il) ( d) (CL (b) ( a ) v c:;> C~V ~] ~ - : ;;) Jn' . r / ~~ iiJ! i d i i r- !j i y D"ILi ! -(iF i i \#] i (ii i L' i / i .. (d) :.~ ( c) l..-..-.. ( a ) (b) Sekil 2.2 Frezeleme; a) Alin frezeleme,b) çevresel trezeleme c) Form takimla trezeleme Se,i! 2.3 Delik isleme; a) Delik delme,b) Delik genisletme c) 'Raybalama,d) Konik rayba ile raybalama Vargeiierne isleminde (Sekil 2.4a) kesme, parçanin dogrusal hareketi ile gerçeklesir. Takim, kesme hareketi sirasinda sabit ka­ lir ve kesme islemi bittikten sonra, ilerleme hareketi yapar. Yar­ dimci hareket yine takim tarafindan yapilir. Planyalama isleminde (Sekil 2.4b) kesme, takimin dogrusaJ h2reketI ile meydana gelir. Bu süre içerisinde parça sabit kalarak, kesme islemi bittikten sonra ilerltCme hareketi yapar. Yardimci ha­ reketler ise takim tarafindan gerçeklestirilir. Delme isleminde (Sekil 2.3), kesme ve ilerleme hareketi takimin dönme ve dogrusal hareketi ile olu'iturulurken, parça sabit kali r. Sekil 2.3' te: a-deli:, delme, b-delik genisletme, c-raybalama, d-konik delik raybalamadir.(c) (b) (a) pi Iiir. Ayrica delikler, kama kanallari, profilli yüzeyler, çok produktif olan broslarna ile açilabili r.Burada takim tarafindan yapilan kesme hareketi, dogrusaldiL ( Sekil 2.7 ) Taslama ile, silindirik (iç ve dis),kanik, düz ve egik düz­ lemsel yüzeyler, vida, disli çarklar ve diger profilli elemanlar isleni i , b. Kesici ucun geometrisi bakimindan talas kaldirma islem­ leri, kesici ucun geometrIsIbelli olan ve kesici ucun geornetrIsi belli almayan olmak üzere ikigruba ayrilir. Birinci gruba torna­ lama, frezeleme, delme, planyalama, vargelierne ve braslama; ikin­ ci gruba ise taslama, hanlama ve lepleme gibi i~lemler girer. Esa­ sen parçaya, kesici ueun geometrisi belli olan isleme yöntem­ leri i'e sekil verilir. Kesic;i ueun geometrisi belli olmayan islemler, parçalarin yüzey kalitelerini iyiltistIrmek için uygulanir. Bu nedenle bunlara nihai talas kaldirma islemleri de denilir. c. Taki in larin kesIci uç sayilarina göre talas kaldi niia is­ lemleri, tek uç]u takimlarla (Sekil 2.U, iki uç lu takimlarla (Sekil 2.3a,b) veya çok uçlu takimlarla (Sekil 2.2a,b,c; Sekil 2.3 e,d) yapilabilir. Genellikle uç sayisi çogaldikça islemin pradüktivjresI artar Yukaridaki açiklamalarin isigi altinda, talas kaldirma islem­ lerinin genel sistematigi, Sekil2.8a'da verilmistir. Sekil 2.7. Broslama ;a,b) Iç broslama,c)Dis broslama i Tornalama ile, silindi rik (iç ve dis ), konik, döne! herhangi- bi r sekil, silindi rik ve koni k elemanlarin alin yüzeyleri, vida gibi yü­ zeyler isleni r. Frezelerne ile, düz, egik herhangi bir düzlemsel yüzey, ka­ , iial, T kanali,vida, disli çark ve diger profiili elemanlar islenir. Delrne ile, silindirik vekonik deliklerin islemeleri yapilir. " Planyalama ile, düz.' yüzeyler, kanallar, disli çarklar ve di- ger pufilli elemanlar islenir. Vargellemc ile, düz yüzeylerin ve kanallarin islemeleri ya- J:t} (e) (b) (d) ~,-~~ "" ici -' G a ) Sekil 2.6 Vida ve dis açma; a,b) Tornalama ile vida açma c) (rezeleme ile vida açma,d) Dikey p)anyalama il~ di~ açma,e) Azdirma ile dis açma Taslama isjeminde (Sekil 2.5) kesme hareketi,' takimin (ta­ iin) dönmesi ile olusur. ilerleme ve yardimci hareketleri, takim" veya parça, veya her ikisi tarafindan yapilabilir. Sekil 2.5 'te: a,b-alin taslarna; a,e-çevresel taslarna d-puma arasi silindirik dis taslama e-puntasiz silindirk dis taslama f-iç taslama g-pJanet ha­ reketi ile iç taslamadi r. Yukardaki sekiJlerde v-kesme hareketini, u-parça eks~nine veya islenen yüzeye paralelolari ilerleme hareketini, z-parça ek­ senine veya islenen yüzeye dik olan ilerleme hareketini temsil eder; kesik çizgilerle yardimci hareketler gösterilmistir. Tornalama, trezeleme ve delme islemlerinde kesme hareUe­ ti ile ilerleme hareketi ayni zamanda yapilir. Vargelleme ve pJan­ yalama gibi islemlerde ise, kesme hareketi bittikten sonra ilerlie­ me hareketi yapiliL Bu bakimdan birinci gruba giren tornalama, frezeleme vedelme islemleri ikinci grubu olusturan vargeJleme :ve planyalama islemlerinden daha prodüktifti r. Talas kaldirma ile döne! (silindirik, konik herhangi bir se­ kil), düzlemsel (düz, egik, herhangi bir sekil) yüzeyler islenebilir veya vida, disli çarklarin disleri, kamali mil ve göbeklerin profilleri açilabiliL Vidalar tornalama (Sekil 2.6a,b) veya hez.elerne .(Sekil 2.6c); disli çarklarin disleri ise planyalama (Sekil 2.6d) veya azdir­ ma denilen frezeleme (Sekil 2.6e) ile açilir. ,(--- i'/ [ii L u- Yüksek egil me ml'::ivemeti, basma mukavemeti ve tokluk; 3_ TAKIM MALZEMELERI, PARÇA MALZEMELERI, KESME sivi ;~ARl 3.1.1. Özellikleri ve Sistemaf,gi 3_1. Takim Malzemeleri - Yüksek slcak!ig1 ve :isinmaya karsi dayaniklilik; .., Kolay isleneh:m :;5i; Ucuz ol m fi::;; , Parça malzemesine nüfuz etme, talas kaldirma sirasinda olu'::' san kuvvetler, basinçlar, darbeler, isi olusumu, asinma gibi ,olaylar ,ve ekonomik faktörler göz önüne ,.Jinirsa, takim malzemesinin 'sahip olmasi gereken özellikler asagid;:- gösterildigi gibi siralanabilir: ,;) J • Günümüzde LL;m bu özelliklere sahip olan bir takim maI-:-:;>0 zeme3i yoktur. Senellikle yü,~sek sertlige sahip, yüksek sicakliga veT;?"} J.'-!Lj ddya dayafkh ,rcd~:~m.2..' [ze:neie.:ri egiline, basinç VeU\ifL. ele:e:';.'~.'.·.'." •.• '._j.' kar il mukav2f).::rleri dusuk"t,r islenebden ve· pahali malzemelerdir. /.:) -~.Üinendisl:i!:;. diger konularit-Ja oldugu gibi bu hususta da önemli·-:;: olan, ve ril;!1 ise gö re bi rbi rinr zit _ol~n t.e_knik ve .ekonQrni~ kosul-::,J lari bag(~,Jjtiracak sekilde, en \~gun t.~kim. malzem~sini se~,me~~ir~~:(~:,.;) : a~im malzemeleri asigida gosrerilen faktorlere gore sinif-:-!:!,J , . b'l JC:'"-"~ landl'/:1. i If. i :<>'~1 Kimyasal bilesime gÖl{: :Karbon çelikleri, az alasimli çelik-,'...~ LL; hiz çelikleri (yüksek alasi~ Ii çeUlçler), _demir olmayan metalik-':'1 alasimlar (stellitler), sinterlenh is'karbürler (sen: metaller), sera-A mikler, elmaslar ve abrazifler. :arbon çelikleri,az alasimliçelik:-~ ...• ~ ler ve hiz çelikleri takim çeliklen grubunu olustururlar,.}:$,~;j , . ·:~:t';:;4 r' - u al-ir ak l'kI' Il' i .. ",.\,,~ ",illsc gore. t~tet i~: r im çe i en, ste lLer ve sert me-.''<1}:j':;;~~),A'~f.,:',ri~ yolu ile elde edilirler. ">'::o'1;~+;~~t~ v ' ; .... >'\"~triQ~b \ .=;~~·~~·i _' ~~":}~4 '~'1 (-'~:O-I? ~jt'J:~ :~;~~,~:r~~~~)i H<~.\i:}~ ·i.~:;~~1~1Sertlige göre.Sertlestirme yolu ile serrliklerini kazananlar: takim çelikleri;dogal sertlige sahip olanlar: steJ1it1er, sert meral­ ler, seramikler, elmaslar ve abrazifler. tmalin sekline göre .Yekpare (kesici uç ve sap kismi ile birlikte): karbon çelikleri, az alasimli çelikler ve kismen hiz çelik­ leri; kaynakli (kesici uç sapa kaynak ile baglanmis): kismen hiz çelikleri; uç seklinde: kismen hiz çelikleri, stelliÜer, sert metaller seramikler ve kismen elmaslar; tane seklinde: kismen elmaslar ve abrazifler. Mekanik özelliklere göre: Yüksek serrlige sahip, yüksek si­ cakliga ve asinmaya dayanikli olanlar ve egilme, basma ve darbe­ lere mukavim olanlar. Bu açidan takim malzemelerinin durumu Se- kil 3.1 'de gösterilmistir. ' 1.Kirbonlu veya az alasimli 2.Hiz çelikleri 3.WC esasli· karbürler 4. rc esa;1i karbürler 5.Seramiklu Sertlik veya asinma mukave­ meti Mukavemet veyatokluk Sekil 3.1. Takim malzemelerin mekanik öiellikl8ri .-" - )(i r) (i 3.1.2." Takim Çelikleri çelikler Bu grubu olusturan karbon çelikleri, az alasiml! çelikler ve hiz çelikleri serrliklerini sertlestirme yolu ile kazanirlar. Bu neden-o le bu malzemeler için önemli olan sertlestirme ile ilgili bazi kav- ramlari hatirlatmakta fayda vardir. u 76/ i süneklilleri artar. Takim malzemeleri ile ilgili bir diger önemli kavram da ki­ zil serdiktir- Kizil sertlik, tai~~~~~esi~J~c~I1tln, kizil sicakliga ~~:::;;:,.~ji çeliklerine az miktarda bom (Cr): vanadyum (V). [U~g~ren '(W), ~.:-f~; molibden (Mo); manganez (Mn), gibi alasim elementlen ilave 'edi- '_';~11 len çeliklerdir. Alasim elementleri bu çeliklere yag da veya' havada'·'i.,;;~;,:;';-, ser~iesme olanag.ni sag.l~il'H. Bu bakj-09an ~uçe.likler yagve:~ava,~!<0F-i çelik;en olmak uzere ikiye ayr.ilir. Yag ~~li~len: (% 0,9 ... % -1 ,45)_~:;J C, C,00 ... %1,6) Mn, % 1,00 Si, (% 0,50 ... % 0,75) Cr, (% 0,25 ......• ,1 % 1,75) W, % 0,25 Mo; havç%~Cetvel 3.1 DIN Standardinagöre hiz çeliklerinin simgelerne tarzi -/ i - i i , , I' i i i i i i i OHI Standardina Simge Simgenin açiklamasi göre Malzeme No-su 3202 S 12-1-4-5 S-Hiz çeligi 3207 _ S 10-4-3-1 Raxamlar yüzde olarax W, Mo, 3243 S 6 - 5- 2- 5 V, Co gibi ala ~ i m mi x t a ri a ri- 3255 S 18-1-2-5 ni göstermex tedi r. " 3257 S 18-1-2-15 Örnegin rf' -, 3265 ,s 18-1-2-10 S 12 - 1 - 4 - 5 - -.,' 3302 S 12-1-4 I!' L %5 Co 3316 S 9-1-2 lLL %4 V 3318 S 12- 1- 2 L 101 Mo 3343 S 6-5-2 %12 l,.j "c ,i r' -- 3346 S 2-9-1) G-?-?- 3357 s 18-0-2 i L i ~ '4tfI V tlv - , Genel Ince talas Kaba ta i as ~gir-kesme Tornalama ve S 10-4-3-10 S 12-1-4 S 12-1-2-5 S 18-1-2-10 planyalama S 18-1-2-5 S 18.-1-2-'15 Spiral matkap S 6-5-2 S 6-5-2-5 , ve kilavuz - S 6-5-2 - - - - - Raybalama S 12-1-4 Freze!e'me S 6-5-2 S 12-1-4 S 2-9-2-8 , S 2-9-1 S 18-0-1 ' i S 12.T-2-5 S 18:..1-2-10 S 18-0-2-2 , - Testere S 3-3-2 S 6-5-2 Cetvel 3.2 Hiz ç eliklerinin k uJjanma alanlari 80Vfl)"'/'}J i -, ,•.. V,:}',~··~,f"i,··!") . ,,' J __ .~ , F , ',i'.:" , " i i Takim çeliklerI ve özellikle hiz çelIklerinin, kesme~ kabili­ yerle rini artirmak için siyanü deme, kaboni t rÜdeme, b-uharli ,.ortam­ da isi! islem yapilmasi, bom ile elektro-kaplama dgibi yönremle uygulanmaktadir. ' ' Amerikan standartlarina göre takim çeliklerinin mas! ve simgeleme tarzi Cetvel 3.3 'te gösterilmistir. ·I'j.:.'- Cetvel 33. Amerikan AlSI ve SAE Standartlarina göre takim " ç eliklerinin s imflandirilmasi ve simgelenmesi Suda sertle~en takim çelikleri (w) Darbeye dayanikli takim çeli~leri (S) Yagda sertlesen takim çelikleri (O) Havada sertlesen takim çelikleri (A) Yüksek karbonlu yUksek kromlu so§uk islenmis taki~ çelikleri (n) Sicak islenmis takim çelikleri (H) : Kromlu sicak islenmis CH 11'den H 16'ya kadar) Tungstenli sicak islenmis CH Zü'den H 26'ya kadar) Molibdenli sicak islenmis CH 41'den H 43'e kadar) nIL çdikleri: Tungstenli hiz çelikleri (T)--_ Molibdenli hiz çelikleri (M) Az alasimli özel amaçli takim çelikleri CL) Karbonlu-tungstenli takim çelikleri cr) Az korbonlu kalip çelikleri (P) 3.L3. Demir Olmayan Metalik Alasimlar .,i .~j' - -r . , rf '(I (/,.:;-/ -' i -' ," r i L/ ,.., J) Ticari ismi steHit olan bu malzemeler rungsten, krom ve, kobalt alasimlaridir. 60 ... 62 RCsirnligi'l1tr sahip, asinmaya dayanikli ve çalisma sicakligi 8000Ccivarinda olan bu malzerreler ancak dök- . J me ve taslama yolu ile, islenebilirler. Avrupa'da hemen hemen hiç "j 'kullanilmayan bu malzemeler, Amerika'da bazi alanlarda kui!anilir-~,j lar. "'.;, "~,/: i; r .. / / ''·1 :" . -1);·.i i r" i" _ "L ~_ •..i/i C i I/IV ;:'(.--, in .>, f;. iS -rf!! t~ •• -",;) • <:)ça .. i.it .. ,.t:;'>:, .. : 'i ./ ri" 'i i; / i .. ;:';;~~ : ':·1 ,'1:7!'" '(.1"';';-./,(: I,·'.c' ,..,.(,'''1 ,"-i- i-'i>," .'1r/ "L ,'t/'bL ",,'- <.'1 , .. ", , r "/ c' .' ,:': ~':.J ,.;,~-, ,; "'/.i lt /'" ':; ,'t, ~ ,'( /<'711/'1(/ /1'>/ ',> '!, 1 -~ C • '_ J 81'<>""J ,r •.. o ~ i. Lt S - ~ O r _~ -i r_ 2. -- '~' _:,,~~{'.-,:;~: tv --} /')-?..:J L. -; ,Jr }l.. . ,"c"",";' i ," ~ ~!.-:;v ~ C r.-4 ri.)' _ ~::::i. , ~ .... ': ,:,~ , ~Ori tan karblirü wolfram karblirü if ~\ 3.L4. Sinterlenmis Karbürler i\/ . 7 .. -.-' J ,,' I'c" Avrupa ida sert metal (HM-Hard Metal) .adini tasiyan'.isIn-;. ~i' ~/ tedenm. is b.. rbürler '. ~aglaytci malzemeleri kob.~lt (.Co) ola.n; tungs-, ten (WC), tnan (TiC) ve tamal (TaC) karbudennden sinterIeme . solu ile elde edilen malzemelerdir. Bu islemde. rungsi:en, riran ve tamal karbürlerine,toz haline getirildiktyn ve istenilen oranda bir-l' birleri ile karistirildiktan sonra (Sekil 3.2), preslerde yaklasik 4000 ... 5000 at. basinç' altinda Ön sekil verilir. Daha sonra elektrik [1-. . altinda sinterleme L i~~i Q~~ ., Çesitli elemanlar Ogutme ~ 00 ••• ~Il On si i-e ri err:e~jJ' SB . i I" ,.,,-: .• ,-,_.r,. . .• ' ~. - i K~sme ve. {}- '.:/ Sekil verme " /.' /" . /1400 ... r ibi:i0.i..] i' ;;::i-.,. / ., .. Basinç ( Nihai sinterleme 1'\:'1 1~!il·- Takim plaketler Ozel elemanlar Fn E Karistirma 11 ./i,' ,L __ , ~ -,;." .' . : .. ,. i Presleme J •• '-.11 Sekil 3.2 Sert metallerin imalat semasi 82nnlarinda 900D . __ 9s0°C sicaklikta ön sinterleme yapilir, buradan çik­ tiktan sonra taslama yolu ile son sekil verilir ve 1400 .... 1600DC: 'de nihai sinterleme yapilir. -:.',::-'-- Çok sert, yüksek sicakliga ve asinmaya d ,\, 1,1 ' Çalisma sicakligi,De: Sertlik, RA: " ( Çelik için kesme ~ / J L hizi, m/dak: ortalama 80 ... 300 f'.. ~c t Vl$vC ISO'ya göre sinterlenmis' karbürler, üç gruba ayrilmis ve bu gruplar P, M, K gibi büyük harfler ve asagida gösterilen renk­ le rl e si rngelenmisti r. P-mavi, sürekli talasli malzemeler~ ri i ) , /'t( '1""( !i M-sari, karisik malzemeler; .... , i ) 1 ,",> \ K-kirmizi, kesik talasli malzemeler, için. ,';'.'~ '\ :,·'i Her grubu olusturan malze.me çesitlerj, asinma mukavemet! ve tok- \: :' \1_ .J lugl1nu (dar,beye, kars.i. m~kavemetini) gösteren_Ol, 10, ?O,: ~,O,40,'50 \,-11 rakamlari ile simgelenmistir (Cetvel 3.4). Rakamlar buyudukçe mal-, .• zemenin asinma mukavemetiazalirken toklugu büyür. Rakamlar,kqçül- ir';f;':~ dükçe de asinma mukavemeti büyür ve toklugu azalir. ,~ H" ._,y.~!.;,'}_ ,( ", ", /' _~icakliga Vp- asinoic,ya karsi ,çok mu~a,~in:, olan bu malzem'e- if:.1}?! i\ lerin egilme ve darbe mukavemetleri çok dusuktui. Bu nedenle kes-; i ,.-1 1''/ me özellikleri ile birlikte egilme ve darbe mukavemetini 'de iyiles-/i" ,:1 ·f. _~\' tirmek için,. 5. r:!!m k~linlikta sin.terlenmis- karGürle.kaplanmisçelik':: ;~, ..'!' ... 1 \ lerden çok iyi sonuçlar veren tak1mjar yapilmistir.': ".;, ,i' .,'t"''''' .• )SOI1/c-i ;;,-r,'r,r'/C'r ~'-,J('., rC"CliliC-U--1,-- i. >~: / i , i i {' i ! ". {(-{If'. ,..., re ir~()t,,/~' ~ 1/(,- C i ri"_"-"'· f. J - - . l.- -: ç.:.,'- - "1 ..• ..".,1,,_. ~ '(7'( r ; l' .". - :.-;',~.:~1 , {,(i"" ,,- i. 1/'" IJ('J' '. -- \"/,,1(,,,.,," "<7/ ']"1) ir. 1;~Li/i)~-;ufI,t)~ .• i . r . / ii f - i V :( f ,. I.l..' r --;1 J _ Lt' ,~.::8 / (f ,li ,( pir, i; j C/"" rt/I J.~J/ '',/ .' (1/cli i (;h.,LC,:.:j:~ / . - .,~'-i,:1~ (i / .. ' . ( > '-Iv',,, r Jl~tk;-~;~ Ir' .; eY > id \i,J r 1\ii ~ J i 11c. - "'c-~ .•~tc,'A}J . i ' -, - ':t i .Li. qi:L'1 .J,i ~'-;"~ ,ICI\A.Q. C/(c( ~ 11'( f'" vi GJ ,r :~v~1 ç 1(-,::-( I,: iil:! ~ i; \ ii ci i / [) ri.! ii o.. LU ti\ Jf.l(il~ - . " ri' i. ) ( ".J'.J,1 f-'-I.AaL·1C{(k;i}j~I'~ '1' ! ~"fl._f~ __ . /!/ _1 i i i "o{l-:, 'll i ,~i - J - 83 i .~~~>;:~:tii . ''i " -'(, ( J '1, " .. 1,:~r~~;s.1f;5 il p \1 ,i '1 _) /1,.- i ( -/\.."'1. C~t r .. ".. ..A.~--.~~ .. ", -, -- r • ~ - - '~',~)i't~:;; \ i 1789 .•. 95 m/dak 3.1.6. Elmaslar - Seramikler bilesenlerine göre üç - Saf alüminyum oksidi (A12 O) ), Sertligi, RA : Müsaade edilen kesme hizi, Çelik ve dökm'e demir için -;:q ,;,;Z~-':V"" ~~ 3.1.5. Semmikle, i .~'f~:~~;,;i Serami~ler, ana malzemesi alüminyum oksiti olan ve' sinter.~ ~.·',<-l i~ m e y O~u iie iin al .edi ie n maIze.r::el erdi r. t~: rdi gi. oal.Ü ino~nY. um "OkSI.' •.•• · .....•.... ; .•...•. v.r .... :._ ..•.• ~.; ...•.•..• '.'.'. '.'.: .•• 1. tin safligi % 99,7 civarinda, en yuksek sertlige sahip, yuksek~slcak-·~,;'c~;.>.) liga ve asinmaya karsi çok dayanikli olan ve yüksekkesme.hizIa~:'~~r{" 1 ~ . "j ~ ..... ' ..•. ) r ,~,,.- • -v, ••~ A . t ,", ·-;;11 ~-~F;-~:::,~t:;,~: .. :'>,.-\:~I kaba talas 100•.•300 ;;5";:J:~," Ince talas 200 .•. 10"00.,,';::(..:, gruba ayrilabilirler. Bunlar:,::~::::: ( '/ / -:;.~ })} \ A ii {/S:l-:.';;i[-,j,d J_ -.): ..'. J~ "-i.'~-:..;';'- .. J - '>+ .,.~. ~ " '., -. f. - -S~rmet (Cermet = Ceramic + metals) denilen' ve 'Al:;i9) ..~\di;~:,;:~o" .. 'j .- .1' ...• ,,!t •. -~,.,. 4 ile Mo, Cr, Fe, Ni gibi metallerin karisimi _:.. ;~--':J;:~I:;';h,<-:J - A~ 03 ile WC, TiC gibi metalik karbürlerihkarisimldir~?~1~/::~··0 . ,. .r i ,i i L '"\ , IT' < 1 : " •. ""i i 'u [J) -f --!- r (tt J': r· ) ,::'- ..~.~ .".. ;:-:'.' "<: Es:isen metalik olmayan ve metalik malzemeler' 'arasinda<""'J yer alan ikinci ve üçüncü gruptaki seramikler daha iyi.da.rbe veegii"'»'hj me- m ukavemetine sahipti ~\.eL , ,', •.,'.~j~i~~;) En sert malzeme olan elmas, sicakliga ve asinmaya:"kk:~r~f~·:.J çok dayanikli fakat çok kirilgan ve pahali bir malzerriedir.JKirl.!gan~;;Qp1';;"'" i.~' 2c4.... e rf s-e-r T .il. / ;J..h.·/(k .. lric. :,.:;~B;:.::,i~~~t .. }~ c.i , -c. JYf ••.•. d , '.' i. i' '_"o.~,",r.'l!"0~Jj,b?f!:;;':J ! f ri. b' tA.. r:1cWl'P ) r>iy-i~ili-iJ."].J>~ ivi. d tl de)!i. (g N) ,e <.1 r'V)/-1v.;, ) Eyi -r,e / t:.. ') r y,: ide. edri;" f ?/~;)f;;d' , t r/~ vedk-S'i! oy) c< n d d/)-'] L (7 h;;i/iC>1J~/'V\ o{VV1~V/ff~yvil'~ck SLiyii;lw,-{a..r-. JI~'dirU( 5e.r+J~+/r;I,.. .. ,Jf Pbke..f. fOYYVl);;iy DiC,1 H C- t f ?!, /;S le. vi vv[ -C~ i'/J1k/Of"vH:_JI y1 5/ {I! J/l.lt"n'n r H K L ) l; S') ~a ~ I. r tv / / O l~errlL lt' cz/a,?(l>'vt )~vt i le LL!) cr v'-'1 cl t:..4 V i Y><'\ ) L f' Vvi.~j7{'1"Y\-ele.y ~t;.ei::::. slCci ! i ~ 1_ "'L/Yv> 'n 4-'1 () )0: r i i, 1\,... ~ft'M('r'Jf.<:1l( 'Ii-P( Q +cd~i J;ayl'J 'I;:)?//;;I'1' 'tc{ af ;:'0 idi mc{ i 1'. i j"J u. vv) i , ~~ , r/d ~. i'" 5 1 (;) \,.;ivvid.. /1. _ i " -- "2/~ ('-iJLi' .,.o {Jc e eli fj/l>-td'--.vi OY] r C~ ,in d<1 d u 2UJ ("U'-W G ('~ le VYll'Yie ; li ..}. 014 ~ ol L-t~~J'.i)Wl;i '2.-TEc6A-I+/ -17_ V//eJ luho,-h~ r<:;LC-..- r"'71 i: iZ ,h ) / le' 7-<' J: !4/~d q rc?v"u/ve ~~ 1.= r n=7 } ,jco,-c?l t;,;f,-rc;:7;: v D- M-., HcP~.r:--" ''/'' -&~- ., 2 _ Ke-.n-r.:7,7 (/;S n->;;'~ ?~ -./i:? 7 .-i/n J ?_ Arpbo- fo _TQ-e,,-"-, I",L,s/YICf-.H(tn':J'I)' +~A-I'lO> yi'd~" "",'/" 8 - j&.f,J' /"~. ort k . ~ ~ / cl /.:.i? ,~.; Ii . _ ju:i!r-(rtM cf ..s"dq cio';'eb ir 1:,.;;-- r01/~­ -/.:7:/,1/0 v,::pd/.>- &u c-/":"n.c-,-- -/-a~iUL /a~'J i c i j~~c'I(,llc ü/h j,/-fcl';;hr /u-r L:?{u, r .. Ci i i I._ -'7 / '1 .-r /. tA 'l2-'hP- o ~ pi;'c:r ,K.J('/7 C/C/~/ y;-./p./;;"*,,/,< t7YO ';:/}-;C.2 .::i /;;.Jri?;',-d I'~/~WJ .. ,,;JrC~".:; /-i/,xyd~h" /crrçQ .0/{,.Y/r//~n /,C,l)-i,7-:i/-/~rfidr ~- -._-~-,-_.-, -------.---iorJVA (a) ~7~-E.-,....-tleIlVl\er " \ LC\) f ~ ~ba tcdtlF u\eVv1'1 , \ Cb) \ ~ '1~ 'rx l't:1tj 6\-<-VV\\ LL) \ ~ fC\ll1rC1 k4 'eNi(c) Cb) Cb) ~. Sekii 4.73 Vida -açilmasi i Ca) 'Sekil ~.72 KOresel yUzeylerin olusturulmasi Vidalar (Sekil 4.73a), form takimlari ile açilir. Parça ekse­ niine dik ve hareketini tezgahin ana vidasindan alan takim, boyuna ilerleme (u) hareketi yapar (Sekil 4.73b,c). / Egrisel yüzeyler (Sekil 4.71a,b) parça eksenine göre dik blan takimin u/u .orani her an degisken olmak kosuluyla (ulu := . r r degisken) ayni anda boyuna (u) ve enine ilerleme hareketleri ile i meydana getirilir. Küresel yüzeyler (Sekil 4.72) u/ur oraninin her an sabitdegerle degisken oldugu durumda islenebilir. Eg'dsel yüzey­ ler form takimlari ile de o!usturu!abilir (4,72a,c); bu durumda par-' ça e 2d olanlar ise, puma arasina baglanir (Sekil 4.74c). Parçalari tornaya [unurmak için (Sekil 4.75): pens (a), puma (b), ayna (e,d) plan­ saiba (e,f) ve Iune[ (g) gibi standart tunurma elemanlari kullani­ li r. Sekil 4.76 Plansaybalar Plansaybalar oldukça büyük ve dönme eksenine göre simet­ rik olmayan parçalar için kullanilir. Bunlar basit delikli (Sekil 4.76a) veya ayakli olabilir (Sekil 4.76b). Bu elemanlara simetrik (Sekil 4.76c,d) veya simet rik olmayan (Sekil 4.76e) parçalar tunu­ rulabili f. Plans~ybalara parça civatalafla (Sekil 4.77a), ayaklarla i i ~ i~g (b) @ ~ i---- -- Li~~-- --_ ..~ ~.Q ne B>--- b - Ka/ct-U//'/'- 1- - 7::rl,"'-{ / .... /I L 7 c./I,;-y! - "( - -r;" h. / J di-'j;J or- 1'-/"2 'if/ fo - T;;;bIJ 11- fJ.{ - )--i"" /-ov V - V;;te-J ju!uJ/4 A- ~ / 1<'i/ / e.U.<-Z j"dt.Ol.-t .horei ..el/ -ItTf/~P4L i,::.t-zd, - eb67/' el.r;;:;/>ndq ,<:'i%4!pa f"çO_Hn in jk/ 1&-11Z- Iio~e/./ /)/ d? ,dJ -"7 r / / -:-;ig v~çeLA/t:. :t,rd/jll~CI hf/reW/er?J:e jQrr; a ;rClda /o/I~n larY.?fldo/f ÇE~//;:- j.:7/7;;;/ftrr vE /7dh~ ) y/dd V e d/;~-çrdJ.rilijr ;;çll;;lJ/i-,-~ --­ ~ Ca) ((-eie i~ q' ;;~ j'/nekme iS"- .J;;S~ r/ ii)im yu~ 4 .6u[T!.;).Yj ;J.-;;n {re:Z-f ile- ?rÇ"dLL~/r/ -~- --------~----._----------he ~~?-nJu 2 ,vidcr _..vJ!.Ls""riL.IA:;'p { c1.c/~~ M-? jlJp ?dil J -I i . 1- laMm friSi'j jcd/ 'L - tfrW",il 3 -- 7t~.d f kkci 4_- f.{[}Il/ kiiJ~ {;. - -rii.b/q. 1-:- t,lv/J' 8<-- j:A}'fi)4 (V"t.)I~fci7J deJ-kUe'Y-tet ic"ii) / i '-;V[d/x~~ ~e,s/ ;! L·' J';~ -/-~rrtle r-IL ~/;j/:-n ver/ /nci /e::: d/)- 7) cr/ ri .' ri ! / r i .ir 1- .,- /. / y,O,CU'll.) ?(aJ}rC ..ey t;/I71/c/?C1/rn?C. ./.-z CY//7Qk. ....9/.:5; vd,t;.-; ..).-~L-~ /e. j, 'c;/mlc,-]d,'J-/k:'-. --p arçetlcri-) Lv !16;?/)rnClv0' /L ,::f'r7L-2- ço';:;'(/?!u·fly- p/1-- . v p/i/rJ71c ;',seO}//}c- ~erds/ '/;/m dl.t,J:(r-kr- /;5/c: ~(j /?o,f/adq <-..!l';V7de-ne. ,id j/(,;-rncc Jolc..< ;'~ );S/~ $c-//?7cYdeo1;/e-",: ~~s,s fa/d/r/Jlcc .f1S4'Cct..- deu (qjz/) ~Lc:i-- ,br}- 4~/'-<-<.(C<':... ?~4C"'" ,J~/~d&VL-- fr1 d12e.UL-C.- k~Mrma... ,/j:/~') (/~~ k/?h""'/cr '? 0'.6,,-/~ '-;;;1.:7,5 lctk//?~?a /;S/Ln?/er/-:.z.d~ ,.?>//-~ CJ/C/Ü~& c/qr~/?7lc(.P-cl4' vcl"rdi,.-:~2lk- aç)'?{Lu/a -"'yada J~,/,~-k;/~cJ<,: ç,rvre~,hde J;->;/v/ .c-.c//?Ql't'uf 4//&_ Ildrl- v-e ~.ff~/ /LLo/L~/ n &7?I'~J'/.- k/~~ ~t:/~7:f::j)S?/~c/ bqq/krj Id/u?lPl- d~~~",.crr/ Ye;-' <:/.unC7f//?/ --..J.cc..?/C/;-/~rJ J?/ ;'c,/ /?7cY/~c;/J/~-v- "",~~" " .J.FVd,-/Yi27q~//F-ZJ/v", ) VL fq/ O~!aL (;rze,-~ /-2/'~u//ndC/'7 c::J4;.r/?;:q'~_ -6-d~//dr; ~'c/nC/I;/ _ L,srn-z-- Jc:l"p r~ YCL/4-,-C YCCc0 icrYFla'rE/Cf Pq:;;f'6./?­ ,m/;l if}(c;d"ihf/lldf~ rnah~c-f/' J'~c/;;':l(e ht''L c;;e/y/'dr/; =---i.oX-~ ~ /77ChZU~ /2/?1'//770 1~.Lpi..tdi/ ?/dU-/- ~/:;/:0//;c/eL,,/ //7C.y/LC."/,-ofr<,,-:-dd Vd.r-~ _ f"et-:i. Sj/rcl! /HdlLa!' l.z dC/' CU~ i/r!...:ft',yk at;/J/ u C; c:;r all/1 ,1 ••/1- j üçd/~ /f;',. ;t..Li,f..J:.)- ;;;{IaUlC<. ,Yd'n 1~/m' y l}/twuJ 'y';u.J'~ y.f/~ 'Ve. .5'1'(;lvP/t>Il:. (jl/V,,'!..k./ 0/.·..• -1 ,:/zu~/f,.jru/.,. ."~ n •..• • r, Cr" /~i~~cic-r// ~ v, A"- . U : //er/~~ ~ !J - ,/.'- 'J .•. -- -/1 ~ -Lt ct CL ~ " it T::J/"r>i y;;Zl.-y/ ff;i /:::.f~'.. ~ if ?;)rÇ.;:LP ?url i rJ ;i r,)J / ;::/J11.Jft L· E- l _.C<./i~r_ -I.:> f i ,-,-"•• .1'';/1><-<.1' z _ i; /,""_4~lj1r1'H ,J.;'"", !,,:/rrU!/' -_ ] '/ J A' / I' _ //<,rlt't~~ 'Ly,.effH .lt - PC,,-i':; ;,id7ar A..:i -;--,.; i ~. i }"" - r ";':' CPLjy/;.! ~( ;iil.;J "Ç/I1-:" -~----- A - 7~J 0­ C­ D b­ y~v--r .J-:-·'r~ ) D/ rJ I...) J i;:> i-· c) , ( C - !~ l~i; h C-1A.:'\: .. j ! j i '< i . T . ~, OJ .. (, \ .. . . . . Tas, B ­ Hala fa [ .•.. ;... '-o A ­ C - Satihtaslailla çevresal. b,d. Alin i' " \. '-\~' '. '- --. o,." -t,. C':' \ , i.::.... .,., 1 ~_')1-t) ~\ .;- r \­ '~~ , - \ (~ , • .1 c__ '. ,_i , < , \ ."t \ (}._1~ .":'\-i ",::\ )'\ \ , " \o.l;,_ .•.~·~ j.... \~;; ~:. \ L<'~t ; ,"i' ~.ELEJ::T~Or:;R OL YON C §J~~J{&!>/sch ar3e />-1 deMnin:} - Eji;t1) '--~~r·~~ç--~:_~-~,: -Taias kaldirma sonunda bir takim hesciplaragirmeden önce. bu lsleml~ ilgitl çesttfLampirik tarif ve formüllere göz atmak ve talas boyutlarini InceJ~~~~nde olacaktir. TomaiamadaSi~~len kesme hizi: __ ' .. -_"' •••.,-o-:...;.!:>.='.'T;~~,"'-.:._c-,.-_, (dev/dak) olarak bulu/iiir ird.n- V:: 100Q!~i~\'['C-;gi.:;-~c" .öiü ile jf;-ide edilir. n= aynaO devri (devldak.J d= is parçasi çapi (mm.) Ayna devri n Ise; Yukaridaki formülden gidilerek: V_1000 lT_d n: - ~ Sekil 44 s = Ilerleme Fd= Reaktif kuwet J{ = Ayar açisi dC = Ayar açisi :x.. V:: Talas hacmi. (cm3/mm) ~ : Yogunluk. (g/cm3) A = Talas kesiti. mm2 v:: Kesme hizi, m/dak a= Kesme derinHri; b= Talas genisligi h; Talas kalir.figi {Kg/mm) "1 ile formüle edilir. b:: __ '_8 _ sinI{ Talas kaliniigi h ise, ucun kendi kenarimi dik bir yönde bir devirde aldigi mesafediL b=s. sin X ile jfade edilir. 0-· - - -- Bu boyutlardan giderek talas kesiti A=b.h=(a/s;n K) (s.slnl{) =a.s olarak bu1vnur. Genelde pratik hesaplamalarda a V~ s dE©erleri kulfanilir. /i! "'-/Iu,~~k a ve s degerleri sabit kalmak üzere,bveh degerleri ayar JC açisina b v( lt bagli olarak de(1lsir. I{küçü!dükçe,b degeri büyür,h degeri küçülür I, ... t. ..! 1-"" ){:::900olduguzamana=b:h=solur. /ecdG,,,,/. i· i Yandaki sekllferde bu olayaçikça gösterilmistir: (Sekil 44) Talas agirligi: ,G Talas hacml:V (mmSidak) V= A.v (mm3/dak). vs G;- 1000 Talas boyuttan: ~Talas böyutlan olarak adlandirdigimiz parametrelerden, kesme . derinligi a: ilerleme S~ talas genisligi b ve Icilas kalinligi h ile ifade edilir. Talas genisligi b. uç kenannin is parçasi ile temasla bulundugu uzunlul';:lur. Kesme kuvvetleri: Temalama islemi sirasinda, ortaya üç tane asal kuvvet çikar. a) Kesme kuvvetl (tanjantal kuvvet ): Fs b) Ilerleme kuvveti: Fv c) Pasif kuvvet (radyal kuvvet): Fp( fr) Kesme kuvveti Fs; dönmeye karsi 'koyan ve takimi is eskenine dik. asagi çekmeye çalisan bir kuvvettir. o !lerleme kuvveti Fv. parça eksenine paralel, ilerlemenin aksi yönündedir. Takimi (yatay düzlemde) egilmeye ve bllfulmaya zorlar. Pasif kuvvet Fp, parça eksenine dik bir düzlemde. takimi geriye dogru itmeye ve basmaya çalisir. Bu kuvvetler semalik olarak Sekil 4S'de gösterilmistl,. o c ~ ~/J; /lftfdrnrr21' pra-:yi'!4tl f, Fz: Islemekuvveti. -i f' i., ~t!-fl/YL '{T~n~Jt"rl Fs-Kesrriekuvveti -:L tnrt;j.~NrxlJ {-Jr' riFv::: Ilerlemekuwetl "'}tnmc.1:. 4/n ryil' -/;J f Fa: Aktff kuwet . ( ~ri/.. ~1 ~ == Fp:: Pasif kuwet (kljdv~J ~ Lft Fd = Reaktif kuvvet i· --2 ~-Çesitli heze ça.Jola;i . Standard No: TAKiM GRUPLARi i ·DIN ,i TS Teknik Notlar _,o 18-40 153/9 ~) Metal Daire Testereleri 1837 153/ 6 1838 153/ 7 , ,- , 1':J - C'iil_.l:_jl, r•.••.• e Q ••••• lrl-Dr-i -j i 303/8 ~~1 i ~I{'~~i~ F;~;;'erijY-~'-" 884 ~ i i 1880i 303/11 SlIindlrlk Ahn Freze B,çakfan (Vals - Alin Frezeierl) 841 885- @ \jf Kanal Ar.an Freza Biçaklar, , 1890 ':J.: 1891 'v ~ i Konlk Alin Freze Biçaklari i J 303/15 ' :il ::: 842 .~ - ~ ,I Prlzma F~eze Biçsklsrr i 847 i 303/14 -- ~ i 1'~23 -A Tek veya Çift AÇih Konlk Freze Biçsklan ~ 1823 - B Al ", Oluk Açan Freze Biçaklari 1824 303/23 ~ ~ :tA 855 303/~S ~ Yarim Yuvarlak Freze Biçakfari i i 856i 303/24 -- .~ i Köse Yuvarlatma Freze Biçaklir, i 16513 -f 303/26 ..~ L'S i'Tekma V!ca Freze B,çakfari Iss2/e - D 'L-~'IslEME ZAMANININ HESAPLANMASI (REFA. 3~mim ~) T-tr+ta tr- tr9 +trV tii -}lte • te-tg +tv -l tg - tti + tn Siparitin yapim zamani ~!emumani . imal edilecilk parça adedi - m Siparifin yapim zamani Bir iiparisin (veya kismi bir iipari,in) imallti için g&reidi toplam umandll'. (T) I~lem zamani - ~ - Sipari,in bOtOn unitelerindeki yapim çali,malisrdçin IOzumlu toplam umandir. (ta ) HlUirlik zamani Isçinin hazirlanmasi, is parçasinin, makinanin ve takimin hazirlanip ise. (tr) basla yacak duruma getirilmesi için gereken zamanlar toplamidir. Parça iSmai'H Her parçanin hazirlandikun ionra islenmesi için 9l!Ç8n zamandir. Çok parçali (te) isierde her parça için geçen i~lema zamanlari toplimar. !:SIII uman Parçanin makinaya bli~ianm!Ul1 baslangici ile sökLllm,"; lionuna Kadar geçen (tg) Ulmandir. Kiiyip Ziaman lsçjnin, makinanin ve isletmenin durumundan do~bilecek kiyip umanlardir. (tv) Gemilolarak {ig} esn zamanin S/.14 ilA ·1.34.5 ii~sind. kabul .dilen yOzde- iidir. Makina zamani Parçanin makina yardimiyla sekillenmesi için geçen zamandir. (m) Dönme sayisi, talas miktari ve Ilerleme hizi yardimiyla hesaplanir. Yardimci Ulman i Parçanin makinaya bagiMmU!, çözOlmeisi, iyiirlaimilar, ölçmelar, rltar IÇip (tn) i kapama z!ll'T'.!lnlantoplamidir./' 14/0, .--- H;;; 2 i r II L LJ'1 wl «n i[ipi )~!,J, 1i;,)2 ,,' /;;> rJm ,S~ ,/ p~:,,a i,;'U," / '" ;),f,,; ni ri ve --{af/rvllh h;:J?II/?i'i?n1.JJ i v-fJ j'v1 ;J le J'ri ci -;> d M~"J (da t) , {''''rJ[" YI ,yi m cl j ,- rJ ci /' Cl'~ di iV} '(i L;J L e f " II <' ri CI,/- " / /?1 <' s,' ) C; ,- rJ J e,:; t' n Z ct"~ '" n aj (<"YI'Y ci b q§/a fJJ'I'I ,-;;(/ ii 'i / / 'I / - // ! "f/2ul/>ld,') clcr!/qhI4,a~ ~/'iff/C'lrr; ;,>.:J 1'/ ~,-;i' /,4/,4'''''''1 2d/tidr7/dII - -Ice-//Clmic/rr_7 CC) ?( d cl l' ci r C; ey YI , YI )' m d 1;JII (-{oriciie' ,';>i"b+- Ldl"'-"') /?L~;1E ~AMAI\J/N;N f-/EsA.?cAA1 ( NMA~ k: ALk ü lAS ytON H-c ... {J\PLAi?.f) flf ;)31 J:J R EFA (iZ eiC li >;:;il >fe h u sS f':" yAr h f' / f rd" d (c' y, ) 5' /( -I!' M,'n t- cl;;ii::i yi;:' "y':"ri .fe M V er,' i miF -)/ y K C{LflP 2c1rviC(1I [;;t;in/n ) 'J ' / / diJIVMtUt Jari clcyC? biiecC't fYL;;) 1. f -n ,:) /)1/1 i/ c: /5 /e" f rJ? t' rj i . ./ / /::~)-:J 2d/-ÜCt'/7/a.rdir: ~ .{. -= f d S O S ct 'J LS} ;;lt. =: ):::.OJ ) cl i v t \ ci C (1 le. (J P +c P ici VV\ +o b cd:,_C1 d - \ ,--' e. v ih i'r) , ;;; ~ pcuc 1_'.0 \IYI Iij'i (-~Clld5 c!-I}r(,i \i~ D r i -1 -::- i\~ Ci.2> f cv -101' n;J /;;im ;;id;;i M ci/C/n ci :çi; ci Uictn i );udb) ;;J) ;:: k.sen e! ( 3"yun4) JJI1'nd:r:k) TOO'l,q/dMd ::G- i L:=- ---ra k 1111 it trr-t k ei bo y ~ (VhJH (yc/w) !~ -re/n/i r{'r/~VV1 di? Vf'r//t" rCi.'{iC{t~/YI :7E/I,~11oyL, ~ (J~P1, ('J~ !cAKrw1]Y1 3/n; .'j011/( t7 _ // 411::(5 /) -1U~ J L-f ~ $// U ç fe(1/ ta z / cl ii k ' L:= ~f;J~;~+1+~1 L.-Ci YV\. (j h ! r -C. = h ,{ -= Delil !:CI(jIS) S' = iler Ifli1f(lYl"'1/d-Lv) n = ])k\;ii'r JACJ iJi ( c{-e v/Jat/; 10 {LO 'ijL n ~- J ITb .1 ~) v;D8 A4MA AJ V i_i ~ . -Li:: o,p ~ ~. ~ r.'::: fOO( c:.19'zÇa.ylil '1 i v\. h ..{.'::: po{J c ( tG 10/1 e 1:"" ci o", f S i)S ci. yi { i J.• =- V/d a kd tv-(' 5; (cr di vv. i ) 1" =:- ec -( { 1 ~ '{/~{j Y ~i~rfU/~~i dJ=- [;ii.;J~ dt,:, ') 11'5 f f) ~ V l.lC1 dis ~;) t~; (n17 i , ' D L~~ . ) , /[ :::::- jJCf{{.; DtLM E 2C1111.?L /1 ~ ~ f}1'L /) f _LL 'Tr, f> h- ,1000.1,'-::;" ,5 , //t r /on -( cie!i~r; (~fliJ .f v) '1C-:: )~c 5 YVl< JVJJ-f m)d cek) LJ ~ ?t11L;Q (0/i (ll7vvi) b) A!>n (YCl4iftt i ) foma/o>Y'cl u