Genel İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku - 3 DERS NOTU 3.DERS VE SOSYAL GÜVENLK HUKUKU DERS NOTU 3.DERSBREYSEL HUKUKU İŞ KANUNUNUN UYGULAMA ALANI I-Kişi Bakmndan Uygulama Alan İş Kanunu, işçi, işveren ve işveren vekillerine uygulanr . İstisnalar; 1- Çrak ve Stajyerler: Çraklar işçi olarak kabul edilmezler ve işyerinde çal şan işçi saysna eklenmezler. Çraklarn hukuki statüleri Meslek Eğitim Kanunu ile düzenlenmiştir. Stajyer, bir meslek konusunda ald ğ teorik bilgiyi uygulama ile tamamlamak amacyla bir işverenin işyerinde bulunur. Çrak ve stajyerler işçi olarak kabul edilmezler. İş Kanununun sadece İş Sağl ğ ve Güvenliği başl ğn taşyan 5.bölümdeki hükümleri çrak ve stajyerlere de uygulanr . İŞ KANUNUNUN UYGULAMA ALANI I-Kişi Bakmndan Uygulama Alan İş Kanunu, işçi, işveren ve işveren vekillerine uygulanr . İstisnalar; 1- Çrak ve Stajyerler: Çraklar işçi olarak kabul edilmezler ve işyerinde çal şan işçi saysna eklenmezler. Çraklarn hukuki statüleri Meslek Eğitim Kanunu ile düzenlenmiştir. Stajyer, bir meslek konusunda ald ğ teorik bilgiyi uygulama ile tamamlamak amacyla bir işverenin işyerinde bulunur. Çrak ve stajyerler işçi olarak kabul edilmezler. İş Kanununun sadece İş Sağl ğ ve Güvenliği başl ğn taşyan 5.bölümdeki hükümleri çrak ve stajyerlere de uygulanr .2- Sporcular; Profesyonel sporcular, yaptklar işin niteliği göz önüne tutularak İş Kanununun uygulama alan d şnda braklm ştr . Bu sporcular hakknda Borçlar Kanunu ve ilgili spor dalnn federasyon kurallar uygulanr . 3- Rehabilite Edilenler; Rehabilite edilenler kişiler hakknda İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. 4- Diğer İş Kanunlarnn Kapsamna Girenler; Deniz İş Kanununun ve Basn İş Kanununu uygulama alan içerisine giren kişiler hakknda İş Kanunu hükümleri uygulanmaz, ilgili kanun hükümleri uygulanr . İş Kanunu, Basn İş Kanunu ve Deniz İş Kanununun kapsam d şnda kalan işçiler hakknda Borçlar Kanununu hükümleri uygulanr . 2- Sporcular; Profesyonel sporcular, yaptklar işin niteliği göz önüne tutularak İş Kanununun uygulama alan d şnda braklm ştr . Bu sporcular hakknda Borçlar Kanunu ve ilgili spor dalnn federasyon kurallar uygulanr . 3- Rehabilite Edilenler; Rehabilite edilenler kişiler hakknda İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. 4- Diğer İş Kanunlarnn Kapsamna Girenler; Deniz İş Kanununun ve Basn İş Kanununu uygulama alan içerisine giren kişiler hakknda İş Kanunu hükümleri uygulanmaz, ilgili kanun hükümleri uygulanr . İş Kanunu, Basn İş Kanunu ve Deniz İş Kanununun kapsam d şnda kalan işçiler hakknda Borçlar Kanununu hükümleri uygulanr .II. TÜRÜ BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI İş Kanunu, bu kanunun uygulama alan içerisinde yer alan kişiler ve yerler hakknda iş konusuna baklmakszn uygulanr . Tüm iş konular baz istisnalar d şnda İş Kanununun kapsamna girer. İstisnalar; 1-İş Kanununun Tamamen Kapsam D şnda Kalan İşler a) Tarm İşleri; Elliden az işçi çal ştrlan (50 dahil) tarm ve orman işlerinin yapld ğ i şyerlerinde veya işletmelerinde İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. İş Kanunu, bu kanunun uygulama alan içerisinde yer alan kişiler ve yerler hakknda iş konusuna baklmakszn uygulanr . Tüm iş konular baz istisnalar d şnda İş Kanununun kapsamna girer. İstisnalar; 1-İş Kanununun Tamamen Kapsam D şnda Kalan İşler a) Tarm İşleri; Elliden az işçi çal ştrlan (50 dahil) tarm ve orman işlerinin yapld ğ i şyerlerinde veya işletmelerinde İş Kanunu hükümleri uygulanmaz.b) Hava Taşma İşleri; Hava taşma işlerinde uçan personel (pilot, hostes, makinist, telsizci gibi) İş Kanununun kapsam d şnda kalrken, havaalannda veya depoda tamir ve bakm işlerinde çal şanlar hakknda İş Kanunu hükümleri uygulanr . İş Kanunu kapsamna girmeyen işlerde çal şanlar için Borçlar Kanunu hükümleri uygulanr . c) Deniz Taşma İşleri; Deniz taşma işleri İş Kanununun uygulama alan d şnda kalr ve bu işlere genellikle Deniz İş Kanunu hükümleri uygulanr . Kylarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karan gemilere yaplan yükleme ve boşaltma işleri ile Deniz İş Kanunu kapsamna girmeyen ve tarm işlerinden saylmayan, denizlerde çal şan su ürünleri üreticileri ilgili işlerde İş kanunu hükümleri uygulanr . b) Hava Taşma İşleri; Hava taşma işlerinde uçan personel (pilot, hostes, makinist, telsizci gibi) İş Kanununun kapsam d şnda kalrken, havaalannda veya depoda tamir ve bakm işlerinde çal şanlar hakknda İş Kanunu hükümleri uygulanr . İş Kanunu kapsamna girmeyen işlerde çal şanlar için Borçlar Kanunu hükümleri uygulanr . c) Deniz Taşma İşleri; Deniz taşma işleri İş Kanununun uygulama alan d şnda kalr ve bu işlere genellikle Deniz İş Kanunu hükümleri uygulanr . Kylarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karan gemilere yaplan yükleme ve boşaltma işleri ile Deniz İş Kanunu kapsamna girmeyen ve tarm işlerinden saylmayan, denizlerde çal şan su ürünleri üreticileri ilgili işlerde İş kanunu hükümleri uygulanr .d) El Sanat İşleri; Bir ailenin üyeleri veya üçüncü dereceye kadar(3.derece dahil) hsmlar arasnda ve d şardan başka biri katlmayarak evlerde ve el sanatlarnn yapld ğ işlerde İş kanunu hükümleri uygulanmaz. Bu işler; halclk, dokumaclk, kunduraclk gibi el emeğine dayanan faaliyetlerdir. e) Ev İşleri; Ev işlerinde İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. Ev işi, bir evin günlük ihtiyaçlarn karşlamak üzere yaplan faaliyetlerdir. Dolaysyla, yemek, temizlik, çocuk bakm gibi işler İş Kanununun kapsam d şnda kalr . d) El Sanat İşleri; Bir ailenin üyeleri veya üçüncü dereceye kadar(3.derece dahil) hsmlar arasnda ve d şardan başka biri katlmayarak evlerde ve el sanatlarnn yapld ğ işlerde İş kanunu hükümleri uygulanmaz. Bu işler; halclk, dokumaclk, kunduraclk gibi el emeğine dayanan faaliyetlerdir. e) Ev İşleri; Ev işlerinde İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. Ev işi, bir evin günlük ihtiyaçlarn karşlamak üzere yaplan faaliyetlerdir. Dolaysyla, yemek, temizlik, çocuk bakm gibi işler İş Kanununun kapsam d şnda kalr .2- Kanununun Ksmen Kapsam Dnda Bulunan ler Süreksiz işlere İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. Süreksiz iş, nitelikleri bakmndan en çok 30 işgünü süren işlere denir. Bir işin süreksiz iş olup olmad ğnn tespiti, işin kaç işgünü sürdüğüne göre değil; objektif ölçülere göre işin kaç işgününde bitebilecek nitelikte olduğuna baklarak yaplr . Süreksiz işlerde, Borçlar Kanunu hükümleri uygulanr . Süreksiz işlere İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. Süreksiz iş, nitelikleri bakmndan en çok 30 işgünü süren işlere denir. Bir işin süreksiz iş olup olmad ğnn tespiti, işin kaç işgünü sürdüğüne göre değil; objektif ölçülere göre işin kaç işgününde bitebilecek nitelikte olduğuna baklarak yaplr . Süreksiz işlerde, Borçlar Kanunu hükümleri uygulanr .III. YER BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI İş Kanunu, istisnalar d şnda kalan bütün işyerlerinde uygulanr . Ancak, üç kişinin çal şt ğ esnaf ve küçük sanatkâr işyerleri İş Kanununun kapsam d şnda braklm ştr . IV . ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI İş sözleşmesinin yaplmas ile birlikte, sözleşmenin taraflarndan biri işçi, diğer işveren niteliğine sahip olur ve İş Kanununun bu hukuki ilişkiyi düzenleyen kurallar uygulama alan bulur. İşveren vekilleri hakknda ise, işverenin bu kişi ile iş sözleşmesi yapmas ve ona temsil yetkisi vermesi ile birlikte İş Kanununun işveren vekillerine ilişkin hükümleri uygulanr . Kaynak: H.Hadi SÜMER,İş Hukuku, Konya 2010. İş Kanunu, istisnalar d şnda kalan bütün işyerlerinde uygulanr . Ancak, üç kişinin çal şt ğ esnaf ve küçük sanatkâr işyerleri İş Kanununun kapsam d şnda braklm ştr . IV . ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI İş sözleşmesinin yaplmas ile birlikte, sözleşmenin taraflarndan biri işçi, diğer işveren niteliğine sahip olur ve İş Kanununun bu hukuki ilişkiyi düzenleyen kurallar uygulama alan bulur. İşveren vekilleri hakknda ise, işverenin bu kişi ile iş sözleşmesi yapmas ve ona temsil yetkisi vermesi ile birlikte İş Kanununun işveren vekillerine ilişkin hükümleri uygulanr . Kaynak: H.Hadi SÜMER,İş Hukuku, Konya 2010.