Otel, Lokanta ve İkram Hizmetleri - 2 İşletme ( 1 - 8 ) DYA102 DYA102 İŞ İŞ LETME 2 LETME 2 DERS NOTU DERS NOTU Ö Ö Ğ Ğ R.G R.G Ö Ö R. R. Ş Ş ULE KIYCI ULE KIYCI1. hafta 1. hafta Y Y Ö Ö NET NET İ İ M MY Y Ö Ö NET NET İ İ M KAVRAMI M KAVRAMI Y Y ö ö netim: netim: Y Y ö ö netim ve organizasyon d netim ve organizasyon d ü ü ş ş ü ü n n ü ü rlerine rlerine g g ö ö re y re y ö ö netim, ba netim, ba ş ş kalar kalar ı ı arac arac ı ı l l ığı ığı yla yla ama ama ç ç lara ula lara ula ş ş mak ve i mak ve i ş ş g g ö ö rmek olarak rmek olarak ifade edilir. Bu a ifade edilir. Bu a ç ç ı ı dan, amac dan, amac ı ı ne olursa ne olursa olsun y olsun y ö ö netim, bir grup faaliyeti ortaya netim, bir grup faaliyeti ortaya ç ç ı ı kmakta ve y kmakta ve y ö ö neten ile y neten ile y ö ö netilen ili netilen ili ş ş kisi kisi do do ğ ğ maktad maktad ı ı r. r. 3 3? ? Geni Geni ş ş tan tan ı ı m m ı ı yla yla y y ö ö netim netim , ama , ama ç ç lar lar ı ı n n etkili ve verimli bir bi etkili ve verimli bir bi ç ç imde imde ger ger ç ç ekle ekle ş ş tirilmesi amac tirilmesi amac ı ı yla bir insan yla bir insan grubunda i grubunda i ş ş birli birli ğ ğ i ve koordinasyon i ve koordinasyon sa sa ğ ğ lamaya y lamaya y ö ö nelik faaliyetlerin nelik faaliyetlerin t t ü ü m m ü ü n n ü ü ifade eder. ifade eder. 4 4? ? Y Y ö ö netim, i netim, i ş ş letme ama letme ama ç ç lar lar ı ı na etkili ve na etkili ve verimli bir verimli bir ş ş ekilde ula ekilde ula ş ş mak mak ü ü zere zere planlama, planlama, ö ö rg rg ü ü tleme, y tleme, y ö ö neltme, neltme, koordinasyon ve denetim koordinasyon ve denetim fonksiyonlar fonksiyonlar ı ı n n ı ı n yerine getirilmesidir. n yerine getirilmesidir. 5 5? ? Y Y ö ö netimde; netimde; Ama Ama ç ç lar lar Ama Ama ç ç lara ula lara ula ş ş t t ı ı racak i racak i ş ş ler, faaliyetler ler, faaliyetler Ama Ama ç ç lara ula lara ula ş ş mada etkili ve verimli mada etkili ve verimli olma olma ETK ETK İ İ NL NL İ İ K VE RASYONELL K VE RASYONELL İ İ K K unutulmamal unutulmamal ı ı ! ! 6 6Y Y ö ö netim Tipleri netim Tipleri ? ? Ailesel y Ailesel y ö ö netim netim ? ? Siyasal y Siyasal y ö ö netim netim ? ? Profesyonel y Profesyonel y ö ö netim netim 7 7Y Y ö ö netim netim Pramidi Pramidi ? ? Tepe Y Tepe Y ö ö netim: netim: İş İş letme sahipleri, letme sahipleri, Y Y ö ö netim Kurulu, Genel M netim Kurulu, Genel M ü ü d d ü ü r, genel r, genel M M ü ü d d ü ü r Yard r Yard ı ı mc mc ı ı lar lar ı ı ? ? Orta Y Orta Y ö ö netim: netim: B B ö ö l l ü ü m m - - Departman Departman M M ü ü d d ü ü rleri, B rleri, B ö ö l l ü ü m M m M ü ü d d ü ü r Yard r Yard ı ı mc mc ı ı lar lar ı ı ? ? İ İ lk Basamak Y lk Basamak Y ö ö netim: netim: K K ı ı s s ı ı m m Ş Ş efleri, Ustaba efleri, Ustaba şı şı lar, G lar, G ö ö zetimciler zetimciler 8 8Y Y ö ö netim netim Pramidi Pramidi 9 9? ? Ü Üst kademe Y st kademe Yö önetimi ve y netimi ve yö öneticileri neticileri: En : En fazla yetki ve g fazla yetki ve gü üce sahiptirler. B ce sahiptirler. Bü üt tü ün n i iş şletmenin y letmenin yö önetim sorumlulu netim sorumluluğ ğunu ta unu taşı şırlar. rlar. İş İşletmenin ama letmenin amaç çlar ları ın nı ı, uzun d , uzun dö önemli politika nemli politika ve stratejilerini belirlerler. ve stratejilerini belirlerler. ? ? Orta kademe y Orta kademe yö önetimi ve y netimi ve yö öneticileri neticileri: Tepe : Tepe y yö önetimince belirlenen genel ama netimince belirlenen genel amaç çlar ları ı ger gerç çekle ekleş ştirmeye y tirmeye yö önelik uygulama planlar nelik uygulama planları ı geli geliş ştirirler. Alt kademe y tirirler. Alt kademe yö öneticilerin neticilerin ç çal alış ışmalar maları ın nı ı koordine ederler. koordine ederler. ? ? Alt kademe y Alt kademe yö önetimi ve y netimi ve yö öneticileri neticileri: G : Gü ünl nlü ük k faaliyetleri ger faaliyetleri gerç çekle ekleş ştiren personelin tiren personelin g gö özetiminden sorumlu ilk d zetiminden sorumlu ilk dü üzey zey y yö öneticilerdir. neticilerdir. 10 10Y Y Ö Ö NET NET İ İ C C İ İ BECER BECER İ İ LER LER İ İ ? ? 1. Teknik beceri (alt kademe 1. Teknik beceri (alt kademe y y ö ö neticilerde olmas neticilerde olmas ı ı arzu edilir.) arzu edilir.) ? ? 2. Be 2. Be ş ş eri ili eri ili ş ş kiler becerisi (orta kiler becerisi (orta kademe y kademe y ö ö neticiler i neticiler i ç ç in nispeten in nispeten daha daha ö ö nemlidir.) nemlidir.) ? ? 3. Kavramsal beceri (tepe y 3. Kavramsal beceri (tepe y ö ö neticiler neticiler i i ç ç in daha in daha ö ö nemlidir.) nemlidir.) 11 11Y Y ö ö neticinin Rolleri neticinin Rolleri ? ? Bireyleraras Bireylerarası ı Roller Roller • • S Sö özde mevki sahibi zde mevki sahibi • • Liderlik rol Liderlik rolü ü • • Birle Birleş ştirici rol tirici rolü ü ? ? Bilgi sa Bilgi sağ ğlama rolleri lama rolleri • • Monit Monitö ör olarak r olarak • • Konu Konuş şmac macı ı olarak olarak ? ? Karar almaya ili Karar almaya iliş şkin roller kin roller • • Giri Giriş şimci rol imci rolü ü • • Uyu Uyuş şmazl mazlı ıklar kları ı çö çöz zü ümleyici rol mleyici rolü ü • • Kaynak da Kaynak dağı ğıt tı ıc cı ı rol rolü ü • • M Mü üzakerecilik rol zakerecilik rolü ü 12 12Y Y ö ö neticinin Rolleri neticinin Rolleri 13 13İ İ Y Y İ İ B B İ İ R Y R Y Ö Ö NET NET İ İ C C İ İ N N İ İ N N Ö Ö ZELL ZELL İ İ KLER KLER İ İ NELERD NELERD İ İ R? R? 14 14Y Y ö ö netim Kavram netim Kavram ı ı n n ı ı n Geli n Geli ş ş imi imi 15 15TEOR TEORİ İ VARSAYIMLARI VARSAYIMLARI 1900 dan 1900 dan Ö Önceki nceki Y Yö önetim netim D Dü üş şü ünceleri nceleri İş İşb bö öl lü üm mü ü ve i ve iş şleri kolayla leri kolaylaş şt tı ırmak i rmak iç çin in makinala makinalaş şmaya maya Ö Önem verilmelidir. nem verilmelidir. Bilimsel Bilimsel Y Yö önetim netim İş İşler bilimsel a ler bilimsel aç çı ıdan de dan değ ğerlendirilmeli ve erlendirilmeli ve ç çal alış ışanlar anları ın farkl n farklı ı ve ve Ö Özel sorumluluklar zel sorumlulukları ı tan tanı ımlanmal mlanmalı ıd dı ır. Bilimsel se r. Bilimsel seç çim, e im, eğ ğitim ve i itim ve iş şç çilerin geli ilerin geliş şimi sa imi sağ ğlamal lamalı ı ve ve ç çal alış ışanlarla y anlarla yö öneticiler aras neticiler arası ındaki i ndaki iş şler ayr ler ayrı ılmal lmalı ıd dı ır. r. Klasik Klasik Yakla Yaklaşı şım m Y Yö öneticinin g neticinin gö örevleri planlama. revleri planlama. Ö Örg rgü ütleme, y tleme, yö öneltme, koordinasyon ve kontrol neltme, koordinasyon ve kontrol olarak ayr olarak ayrı ıld ldığı ığı i iş şlerde fonksiyonel uzmanla lerde fonksiyonel uzmanlaş şma, b ma, bö öl lü üm yetkisi ve faaliyetlerin m yetkisi ve faaliyetlerin koordinasyonu temel al koordinasyonu temel alı ınmal nmalı ıd dı ır. r. B Bü ürokrasi rokrasi Yakla Yaklaşı şım mı ı D Dü üzen, rasyonellik ve istikrar kavramlar zen, rasyonellik ve istikrar kavramları ı Ö Önemlidir. Y nemlidir. Yö önetici herkese e netici herkese eş şit it davranmal davranmalı ıd dı ır. r. Karar Teorisi Karar Teorisi Ç Çal alış ışanlar anları ın karar alma s n karar alma sü ürecine, kat recine, katı ıl lı ım mı ı kararlar kararları ın verimlili n verimliliğ ğini artt ini arttı ır rı ır. r. Sistem Teorisi Sistem Teorisi Ö Örg rgü üt bir a t bir aç çı ık sistemdir; sistem girdi, de k sistemdir; sistem girdi, değ ği iş şim s im sü üreci, reci, ç çı ıkt ktı ı ve geri bildirimden ve geri bildirimden olu oluş şur. Sistemlerin kendi i ur. Sistemlerin kendi iç çlerinde denge de olmas lerinde denge de olması ı gereklidir. gereklidir. Durumsall Durumsallı ık k Yakla Yaklaşı şım mı ı İ İç çinde bulunulan durumun inde bulunulan durumun Ö Özellikleri ve zellikleri ve Ö Örg rgü ütsel s tsel sü üre reç ç aras arası ındaki uyum ndaki uyum Ö Önem nem­ ­lidir: teknoloji ve d lidir: teknoloji ve dış ış ç çevrenin de evrenin değ ği iş şkenli kenliğ ği i Ö Örg rgü ütsel yap tsel yapı ılanmay lanmayı ı etkiler. etkiler. Teori Z Teori Z Personelin i Personelin iş şte kalma s te kalma sü üresi, kararlar resi, kararları ın verili n veriliş ş tarz tarzı ı, sorumluluk kayna , sorumluluk kaynağı ğı, personelin , personelin de değ ğerlendirilmesi ve y erlendirilmesi ve yü ükselme kselme ş şekli, kontrol mekanizmalar ekli, kontrol mekanizmaları ı, uzmanla , uzmanlaş şma derecesi ma derecesi ve ve Ö Örg rgü üt tü ün personele yakla n personele yaklaşı şım tarz m tarzı ı gibi konular gibi konular ö önemlidir. nemlidir. 16 16Y Y Ö Ö NET NET İ İ M FONKS M FONKS İ İ YONLARI YONLARI ( ( İŞ İŞ LEVLER LEVLER İ İ ) ) ? ? Planlama Planlama ? ? Ö Ö rg rg ü ü tleme tleme ? ? Y Y ö ö neltme neltme ? ? Koordinasyon Koordinasyon ? ? Denetim Denetim 17 17Y Y Ö Ö NET NET İ İ M FONKS M FONKS İ İ YONLARI YONLARI ? ? Planlama Planlama; gelece ; geleceğ ğe y e yö önelik geli nelik geliş şmelerin tahmin melerin tahmin edilmesi, i edilmesi, iş şletme ama letme amaç çlar ları ın nı ın ve bu ama n ve bu amaç çlara nas lara nası ıl l ula ulaşı şılaca lacağı ğın nı ın belirlenmesidir. n belirlenmesidir. ? ? Ö Örg rgü ütleme tleme; ; ö örg rgü ütsel yap tsel yapı ın nı ın olu n oluş şturulmas turulması ı, i , iş şlerin ve lerin ve ç çal alış ışanlar anları ın belirlenmesi, ama n belirlenmesi, amaç çlara ula lara ulaş şmay mayı ı sa sağ ğlayacak ortam layacak ortamı ın olu n oluş şturulmas turulması ıd dı ır. r. ? ? Y Yö öneltme(y neltme(yü ür rü ütme) tme); grup halinde ; grup halinde ö örg rgü üt tü ü olu oluş şturan turan insanlar insanları ı ama amaç çlara ula lara ulaş şma yolunda isteklendirmedir. ma yolunda isteklendirmedir. ? ? Koordinasyon; Koordinasyon;ç çal alış ışmay mayı ı kolayla kolaylaş şt tı ırmak ve ba rmak ve baş şar arı ıy yı ı sa sağ ğlamak i lamak iç çin b in bü üt tü ün faaliyetlerin ve n faaliyetlerin ve ç çal alış ışanlar anları ın n uyumla uyumlaş şt tı ır rı ılmas lması ıd dı ır. r. ? ? Denetim Denetim; ama ; amaç çlara ula lara ulaşı şıp ula p ulaşı şılmad lmadığı ığı veya ne veya ne ö öl lçü çüde ula de ulaşı şıld ldığı ığın nı ın belirlenip d n belirlenip dü üzeltici tedbirlerin zeltici tedbirlerin al alı ınmas nması ıd dı ır. r. 18 18PLANLAMA PLANLAMA ? ? Ama Ama ç ç lar lar ı ı n ve bu ama n ve bu ama ç ç lara ula lara ula ş ş mak mak i i ç ç in en etkin y in en etkin y ö ö ntemlerin belirlendi ntemlerin belirlendi ğ ğ i i s s ü ü re re ç ç tir. tir. ? ? Planlama S Planlama Sü üreci reci 19 19? ? Etkili bir planlama; ge Etkili bir planlama; ge ç ç mi mi ş ş bilgilerin bilgilerin analizi, mevcut durumlar analizi, mevcut durumlar ı ı n ve ayr n ve ayr ı ı ca ca gelece gelece ğ ğ e d e d ö ö n n ü ü k geli k geli ş ş melerin melerin de de ğ ğ erlendirilmesini gerektirir. erlendirilmesini gerektirir. ? ? Planlama ve Denetim y Planlama ve Denetim y ö ö netimin netimin vazge vazge ç ç ilmezleridir. Neden? ilmezleridir. Neden? ? ? Planlama gelece Planlama gelece ğ ğ e d e d ö ö n n ü ü k, denetim k, denetim ge ge ç ç mi mi ş ş e d e d ö ö n n ü ü kt kt ü ü r. r. 20 20Plan T Plan T ü ü rleri rleri ? ? Stratejik Planlar: Stratejik Planlar: Ö Ö rg rg ü ü t t ü ü n zaman n zaman i i ç ç indeki b indeki b ü ü y y ü ü me ve geli me ve geli ş ş imini imini etkileyen sorunlarla ilgili planlard etkileyen sorunlarla ilgili planlard ı ı r. r. ? ? Taktik Planlar: Taktik Planlar: Haz Haz ı ı rlanan stratejik rlanan stratejik planlar planlar ı ı n uygulamaya konmas n uygulamaya konmas ı ı i i ç ç in in gerekli olan planlard gerekli olan planlard ı ı r. r. ? ? Eylemsel Planlar: Eylemsel Planlar: Stratejik Stratejik planlarda saptanan ama planlarda saptanan ama ç ç lara nas lara nas ı ı l l ula ula şı şı laca laca ğı ğı n n ı ı belirler. belirler. 21 21Kapsanan Zamana G Kapsanan Zamana G ö ö re Plan re Plan T T ü ü rleri rleri ? ? 1. K 1. K ı ı sa vadeli planlar (1 y sa vadeli planlar (1 y ı ı la kadar) la kadar) ? ? 2. Uzun vadeli planlar (1 y 2. Uzun vadeli planlar (1 y ı ı ldan uzun) ldan uzun) Bunlar Bunlar ı ı n d n d ışı ışı nda tek kullan nda tek kullan ı ı ml ml ı ı planlar, planlar, s s ü ü rekli planlar rekli planlar … … gibi gibi 22 22? ? Planlaman Planlaman ı ı n yararlar n yararlar ı ı ; ; … … ? ? Planlaman Planlaman ı ı n zarar n zarar ı ı ; masrafl ; masrafl ı ı bir bir faaliyettir. VE i faaliyettir. VE i ç ç inde bulunulan inde bulunulan zaman unutulabilir. zaman unutulabilir. 23 23İ İ yi bir planda bulunmas yi bir planda bulunmas ı ı gereken gereken ö ö zellikler; zellikler; ? ? 1. A 1. Aç çı ık,se k,seç çik ve ge ik ve geç çerli bir amaca y erli bir amaca yö önelik nelik olmal olmalı ı. . ? ? 2. Farkl 2. Farklı ı birimlerce haz birimlerce hazı ırlanan planlar rlanan planları ın, bu n, bu birimler aras birimler arası ında etkin haberle nda etkin haberleş şme ile me ile koordinasyonu sa koordinasyonu sağ ğlanmal lanmalı ı. . ? ? 3. Planlar esnek olmal 3. Planlar esnek olmalı ı. . İ İç ç ve d ve dış ış ko koş şullara ullara uyabilmeli. uyabilmeli. ? ? 4. 4. İş İşletmenin letmenin ç çe eş şitli kademelerine itli kademelerine yay yayı ılmal lmalı ıd dı ır. r. ? ? 5. Planlar optimal bir s 5. Planlar optimal bir sü üreyi kapsamal reyi kapsamalı ıd dı ır. r. 24 24İ İ K K İ İ NC NC İ İ HAFTA HAFTA 25 252. 2. Ö Ö RG RG Ü Ü TLEME(Organizasyon) TLEME(Organizasyon) ? ? Planlarda belirtilen hedeflere ula Planlarda belirtilen hedeflere ula ş ş mak mak i i ç ç in kararla in kararla ş ş t t ı ı r r ı ı lan yollara uygun bir lan yollara uygun bir ö ö rg rg ü ü t olu t olu ş ş turma s turma s ü ü recidir. recidir. ? ? Ö Ö rg rg ü ü tleme ya da organize etme; tleme ya da organize etme; be be ş ş eri ve maddi fakt eri ve maddi fakt ö ö rlerin i rlerin i ş ş letme letme ama ama ç ç lar lar ı ı n n ı ı etkin ve verimli bir etkin ve verimli bir bi bi ç ç imde ger imde ger ç ç ekle ekle ş ş tirmek tirmek ü ü zere zere d d ü ü zenlenmesidir. zenlenmesidir. 26 26Ö Ö RG RG Ü Ü TLEMEN TLEMEN İ İ N A N A Ş Ş AMALARI AMALARI ? ? Üç Üç ana grupta toplanabilir.Bunlar; ana grupta toplanabilir.Bunlar; ? ? 1. 1. İş İş lerin organizasyonu lerin organizasyonu ? ? 2. 2. İ İ nsan g nsan g ü ü c c ü ü n n ü ü n Organizasyonu n Organizasyonu ? ? 3. Yer, ara 3. Yer, ara ç ç ve y ve y ö ö ntemlerin ntemlerin belirlenmesi. belirlenmesi. 27 27Ö Ö rg rg ü ü tleme S tleme S ü ü recine daha ayr recine daha ayr ı ı nt nt ı ı l l ı ı bakt bakt ığı ığı m m ı ı zda ise: zda ise: ? ? 1.Planlar 1.Planlar ı ı n ve ama n ve ama ç ç lar lar ı ı n incelenmesi n incelenmesi ? ? 2.Faaliyetlerin belirlenmesi 2.Faaliyetlerin belirlenmesi ? ? 3.Faaliyetlerin grupland 3.Faaliyetlerin grupland ı ı r r ı ı lmas lmas ı ı ? ? 4. 4. İş İş g g ü ü c c ü ü da da ğı ğı l l ı ı m m ı ı yetki ve yetki ve sorumluluklar sorumluluklar ı ı n belirlenmesi n belirlenmesi ? ? 5.Teknik donan 5.Teknik donan ı ı m ve fiziksel m ve fiziksel ko ko ş ş ullar ullar ı ı n haz n haz ı ı rlanmas rlanmas ı ı 28 28Ö Ö rg rg ü ü tleme S tleme S ü ü reci reci 29 29Planlama ve Planlama ve Ö Ö rg rg ü ü tleme tleme İş İş levleri levleri Aras Aras ı ı ndaki ndaki İ İ li li ş ş ki ki 30 30Ö Ö rg rg ü ü tleme tleme İ İ lkeleri: lkeleri: ? ? Bir Bir ö örg rgü üt tü ün yap n yapı ıs sı ın nı ı belirleyen unsurlard belirleyen unsurlardı ır. r.Ö Örg rgü ütleme tleme s sü ürecinin, i recinin, iş şletmeye beklenen yarar letmeye beklenen yararı ı sa sağ ğlayabilmesi ve di layabilmesi ve diğ ğer er y yö önetim i netim iş şlevlerine sa levlerine sağ ğlam bir zemin haz lam bir zemin hazı ırlanabilmesi i rlanabilmesi iç çin in belli ilkelere uyulmas belli ilkelere uyulması ı gerekir. Bunlar; gerekir. Bunlar; ? ? Ama Amaç ç birli birliğ ği ilkesi: i ilkesi:Ö Örg rgü üt tü ün her d n her dü üzeyi a zeyi aç çı ık k ş şekilde ekilde belirlenmi belirlenmiş ş ama amaç çlara sahip olmal lara sahip olmalı ıd dı ır. r. ? ? Komuta birli Komuta birliğ ği ilkesi: i ilkesi:Her ast do Her ast doğ ğrudan yaln rudan yalnı ızca bir zca bir ü üstten stten emir almal emir almalı ıd dı ır. r. ? ? İş İşb bö öl lü üm mü ü ve uzmanla ve uzmanlaş şma ilkesi: ma ilkesi:Her personel bilgi,yetenek Her personel bilgi,yetenek ve tecr ve tecrü übelerine g belerine gö öre bir i re bir iş şe yerle e yerleş ştirilmelidir. tirilmelidir. ? ? G Gö örevlerin tan revlerin tanı ım mı ı ilkesi: ilkesi:Y Yö öneticilerin hangi i neticilerin hangi iş şleri yapaca leri yapacağı ğı, , ne gibi yetkileri ve sorumluluklar ne gibi yetkileri ve sorumlulukları ı olaca olacağı ğı ve bunlar ve bunları ın n kar karşı şıs sı ında parasal ve manevi nda parasal ve manevi ç çı ıkarlar karları ı belirlenmelidir. belirlenmelidir. ? ? Basamaklar s Basamaklar sı ıras rası ı ilkesi: ilkesi:Ö Örg rgü ütte tte ü üstten asta do stten asta doğ ğru ru zincirleme yetki sistemi dikkate al zincirleme yetki sistemi dikkate alı ınmal nmalı ıd dı ır. r. ? ? Yetki ve sorumluluk denkli Yetki ve sorumluluk denkliğ ği ilkesi: i ilkesi:Bir personel sahip oldu Bir personel sahip olduğ ğu u yetki kadar, sorumlulu yetki kadar, sorumluluğ ğa sahiptir. a sahiptir. ? ? Ayr Ayrı ıkl klı ık ilkesi: k ilkesi:Ö Örg rgü ütlerde rutin i tlerde rutin iş şlerin alt kademe y lerin alt kademe yö öneticileri neticileri taraf tarafı ından, stratejik ve genel nitelik ta ndan, stratejik ve genel nitelik taşı şıyan kararlar yan kararları ın n ü üst st kademe y kademe yö öneticilerinin sorumlulu neticilerinin sorumluluğ ğunda olmas unda olması ıd dı ır. r. 31 31Ö Ö rg rg ü ü tleme tleme İ İ lkeleri: lkeleri: ? ? Y Yö önetim birli netim birliğ ği ilkesi: i ilkesi:Bir grup veya bir b Bir grup veya bir bö öl lü ümden bir ki mden bir kiş şinin inin sorumlu olmas sorumlu olması ı ilkesidir. ilkesidir. ? ? Fonksiyonel benzerlik ilkesi: Fonksiyonel benzerlik ilkesi:Benzer g Benzer gö örevler, gruplar revler, gruplar halinde bir araya getirilmeli ve bunu yaparken fonksiyonel halinde bir araya getirilmeli ve bunu yaparken fonksiyonel benzerlik dikkate al benzerlik dikkate alı ınmal nmalı ıd dı ır. r. ? ? Y Yö önetim alan netim alanı ı ilkesi(Denetim alan ilkesi(Denetim alanı ı ve Kademe Say ve Kademe Sayı ıs sı ı): ):Bir Bir y yö öneticinin kontrol edebilece neticinin kontrol edebileceğ ği kadar ki i kadar kiş şiden sorumlu iden sorumlu olmas olması ın nı ı ifade eder. ifade eder. ? ? Ç Çapraz ili apraz iliş şkiler ilkesi: kiler ilkesi:Ayn Aynı ı y yö önetim basama netim basamağı ğında olan nda olan ki kiş şilerin bir araya gelip konunun ayr ilerin bir araya gelip konunun ayrı ınt ntı ılar ları ına girmelerine ve na girmelerine ve karar almalar karar almaları ına olanak sa na olanak sağ ğlanmas lanması ıd dı ır. r. ? ? Merkezile Merkezileş şme Derecesi: me Derecesi:Karar verme yetkisinin kademeler Karar verme yetkisinin kademeler aras arası ında da nda dağı ğıt tı ım mı ıyla ilgilidir.Merkezile yla ilgilidir.Merkezileş şmemi memiş ş(ademi (ademi merkezi) ya da merkezile merkezi) ya da merkezileş şmi miş ş bir organizasyon s bir organizasyon sö öz z konusudur. konusudur. ? ? Komuta ve Kurmay(Dan Komuta ve Kurmay(Danış ışman) Organlar man) Organları ı ve ve İ İli liş şkileri kileri 32 32ORGAN ORGAN İ İ ZASYON TEOR ZASYON TEOR İ İ LER LER İ İ ? ? 1. Klasik 1. Klasik ö ö rg rg ü ü t teorisi t teorisi ? ? 2. 2. Neoklasik Neoklasik ö ö rg rg ü ü t teorisi t teorisi ? ? 3. Modern 3. Modern ö ö rg rg ü ü t teorisi t teorisi BUNLARLA BUNLARLA İ İLG LGİ İL Lİ İ NELER HATIRLIYORUZ? NELER HATIRLIYORUZ? 33 331. KLAS 1. KLAS İ İ K K Ö Ö RG RG Ü Ü T TEOR T TEOR İ İ S S İ İ ? ? Bu teori temelde Bu teori temelde Taylor Taylor ’ ’ ı ı n n Bilimsel Bilimsel Y Y ö ö netim, netim, Fayol Fayol ’ ’ un un Y Y ö ö netim S netim S ü ü reci ve reci ve Weber Weber ’ ’ in in B B ü ü rokrasi yakla rokrasi yakla şı şı mlar mlar ı ı n n ı ı kapsamaktad kapsamaktad ı ı r. r. ? ? Her Her üç üç yakla yakla şı şı m m ı ı yla bu teori; s yla bu teori; s ü ü rekli rekli olarak a olarak a ç ç ı ı k se k se ç ç ik belirlenmi ik belirlenmi ş ş bir bir organizasyon yap organizasyon yap ı ı s s ı ı ve otorite ve otorite ili ili ş ş kileri ile etkinlik ve verimlili kileri ile etkinlik ve verimlili ğ ğ in in nas nas ı ı l artt l artt ı ı r r ı ı labilece labilece ğ ğ i konusunu i konusunu i i ş ş lemi lemi ş ş tir. tir. 34 341. KLAS 1. KLAS İ İ K K Ö Ö RG RG Ü Ü T TEOR T TEOR İ İ S S İ İ ? ? Bu teoride insan unsuru daima ikinci Bu teoride insan unsuru daima ikinci planda kalm planda kalm ış ış ;maddi fakt ;maddi fakt ö ö rlere rlere ö ö nem nem verilerek, mekanik verilerek, mekanik ö ö rg rg ü ü t yap t yap ı ı lar lar ı ı ö ö nerilmi nerilmi ş ş tir. tir. ? ? Rasyonellik ve mekanik s Rasyonellik ve mekanik s ü ü re re ç ç ler ler temel hareket noktas temel hareket noktas ı ı olmu olmu ş ş tur. tur. ? ? Kapal Kapal ı ı sistem anlay sistem anlay ışı ışı ile ile ö ö rg rg ü ü t i t i ç ç i i etkinlik etkinlik ü ü zerinde durulmu zerinde durulmu ş ş ve d ve d ış ış ç ç evre evre ş ş artlar artlar ı ı bunlar bunlar ı ı n de n de ğ ğ i i ş ş melerine melerine nas nas ı ı l uyum sa l uyum sa ğ ğ lanaca lanaca ğı ğı ü ü zerinde zerinde durulmam durulmam ış ış t t ı ı r. r. 35 352.NEOKLAS 2.NEOKLAS İ İ K K Ö Ö RG RG Ü Ü T TEOR T TEOR İ İ S S İ İ ? ? K K lasik lasik teoriye teoriye bir bir ş ş eyler eyler ilave ilave etmi etmi ş ş , , baz baz ı ı y y ö ö nlerden nlerden de de geni geni ş ş letmi letmi ş ş tir tir , , ? ? K K lasik lasik y y ö ö netimden netimden apayr apayr ı ı bir bir anlay anlay ı ş ı ş olmay olmay ı ı p p , , mevcut mevcut bo bo ş ş luklar luklar ı ı doldurmu doldurmu ş ş ve ve geli geli ş ş tirmi tirmi ş ş tir tir . . 36 3637 37 Klasik Teoriden NEO-KLASİK (Sosyal Teoriler) modele geçiş ? İnsan ancak sitemin içine girerek faydalı olabilecektir. Klasik Yönetim ÜRETİM Neo-Klasik Yönetim İNSAN? ? İ ş İ ş letmeler letmeler b b ü ü y y ü ü d d ü ü k k ç ç e e merkezcil merkezcil y y ö ö netim netim anlay anlay ı ş ı ı ş ı yetersiz yetersiz kalmaya kalmaya ba ba ş ş lam lam ı ş ı ş t t ı ı r. r. ? ? Neoklasik Neoklasik yakla yakla ş ı ş ı m m , , y y ö ö netime netime yepyeni yepyeni ilkeler ilkeler koymaktan koymaktan ziyade ziyade klasik klasik y y ö ö netimin netimin bo bo ş ş luk luk ve ve eksikliklerini eksikliklerini tamamlay tamamlay ı ı c c ı ı mahiyette mahiyette bir bir anlay anlay ı ş ı ş t t ı ı r r . . 38 38? ? Klasik Klasik y y ö ö netimde netimde eksik eksik olan olan insan insan ı ı n n duygu duygu ve ve d d ü ü ş ş ü ü nceleri nceleri do do ğ ğ rultusunda rultusunda hareket hareket etti etti ğ ğ i i ger ger ç ç e e ğ ğ i i neoklasik neoklasik y y ö ö netimin netimin ba ba ş ş l l ı ı ca ca dayana dayana ğ ı ğ ı d d ı ı r r . . N Neoklasik eoklasik yakla yakla ş ı ş ım m, , organizasyon organizasyon i iç çinde inde insan insan ı ın n; ; ? ? N Nas as ı ıl l davrand davrand ı ğ ı ı ğ ın nı ı, , ? ? N Neden eden o o ş şekilde ekilde davrand davrand ı ğ ı ı ğ ın nı ı, , ? ? Y Yap ap ı ı ile ile davran davran ı ş ı şlar lar ı ı aras aras ı ındaki ndaki ili ili ş şkileri kilerini ni a aç çı ıklamaktad klamaktadı ır. r. 39 39" " E E n n iyi iyi i i ş ş ç ç i i , , E E n n iyi iyi i i ş ş , , E E n n iyi iyi etki etki konular konular ı ı na yer vermi na yer vermi ş ş tir. tir. ? ? Neoklasik Neoklasik teori teori i iç çinde inde yer yer alan alan insan insan ili ili ş şkileri kileri yakla yakla ş ı ş ım m ı ı bir bir tak tak ı ım m deney deney ve ve ara ara ş şt t ı ırmalar rmalar sonucu sonucu ortaya ortaya ç ç ı ıkm km ı ş ı ş ve ve geli geli ş ştirilmi tirilmi ş ştir tir. . ? ? Neoklasik Neoklasik ak akı ım mı ın do n doğ ğu uş şuna una Hawthorne Hawthorne Ara Ara ş şt t ı ırmalar rmalar ı ı ba ba ş şlang lang ı ıç ç te te ş şkil kil etmi etmi ş ştir tir. . ( (I I ş ı ş ıkland kland ı ırma rma deneyleri deneyleri, ,I. Role I. Role montaj montaj odas odas ı ı deneyi deneyi, , II. Role II. Role montaj montaj odas odas ı ı deneyi deneyi, , Mika Mika yarma yarma test test odas odas ı ı deneyi deneyi, , M Mü ülakat lakat program program ı ı, ,Seri Seri ba ba ğ ğlama lama g gö özlem zlem odas odas ı ı deneyi deneyi.) .) 40 40Neoklasik Neoklasik Teorinin Teorinin Klasik Klasik Teoride Teoride De De ğ ği i ş ştirdi tirdi ğ ği i Temel Temel Unsurlar Unsurlar Klasik Klasik Ö Örg rgü üt Teorisi t Teorisi Ama Amaç çlar; lar; ? ? Rasyonel Rasyonel, , ? ? E Ekonomik konomik, , ? ? İ İnsan nsan f fakt aktö ör rü ü dikkate dikkate al al ı ınm nm ı ıyor yor. . Neoklasik Neoklasik Ö Örg rgü üt Teorisi t Teorisi Ama Amaç çlar; lar; ? ? İ İnsan nsan refah refah ı ına na ilgi ilgi duyuluyor duyuluyor, , ? ? İ ş İ şbirli birli ğ ği i ve ve yard yard ı ımla mla ş şma ma y yü üksek ksek seviye seviye de. de. 41 413.MODERN 3.MODERN Ö Ö RG RG Ü Ü T TEOR T TEOR İ İ S S İ İ : : S S İ İ STEM VE DURUMSALLIK YAKLA STEM VE DURUMSALLIK YAKLA Ş Ş IMI IMI ? ? Sistem Sistem ” ”aralar araları ında belirli ili nda belirli iliş şkiler bulunan ve kiler bulunan ve bir b bir bü üt tü ün nü ü olu oluş şturan elemanlar turan elemanlar toplulu topluluğ ğudur. udur.“ “ ? ? Sistem Sistem ” ”girdi, s girdi, sü üre reç ç, , ç çı ıkt ktı ı ile d ile dış ış ç çevre ve evre ve geri bilgi ak geri bilgi akışı ışı“ “unsurlar unsurları ın nı ı kapsar. kapsar. ? ? Sistem yakla Sistem yaklaşı şım mı ın nı ın temelinde n temelinde “ “sistem sistem” ” olarak ele al olarak ele alı ınan b nan bü üt tü ün nü ün amac n amacı ın nı ı ger gerç çekle ekleş ştirmesi vard tirmesi vardı ır ki, alt sistemler r ki, alt sistemler buna katk buna katkı ıda bulunduklar da bulundukları ı ö öl lçü çüde de ö önemlidir. nemlidir. 42 42? ? Sistem, birbirlerine ba Sistem, birbirlerine bağı ğıml mlı ı olan iki veya olan iki veya daha fazla par daha fazla parç ça ve alt sistemlerden a ve alt sistemlerden olu oluş şan, an, ç çal alış ışma ve ma ve ö özellikleri itibariyle zellikleri itibariyle belirli bir s belirli bir sı ın nı ır rı ı olan ve di olan ve diğ ğer sistemlerden er sistemlerden ay ayı ırt edilen rt edilen ö örg rgü ütlenmi tlenmiş ş ve b ve bö öl lü ünmez bir nmez bir b bü üt tü ünd ndü ür. r. ? ? Bir sistemin ta Bir sistemin taşı şımas ması ı gereken unsurlar gereken unsurlar vard vardı ır.Bunlar: r.Bunlar: 1. Belirli par 1. Belirli parç çalardan meydana gelir. alardan meydana gelir. 2. Bu par 2. Bu parç çalar aras alar arası ında s nda sı ık kı ı bir ili bir iliş şki ki vard vardı ır. r. 3. Bu par 3. Bu parç çalar ayn alar aynı ı zamanda d zamanda dış ış ç çevre ile evre ile ili iliş şkili olan bir b kili olan bir bü üt tü ün nü ü meydana meydana getirmelidir. getirmelidir. 43 43? ? Y Y ö ö netim de sistem yakla netim de sistem yakla şı şı m m ı ı da; da; Y Yö önetim olaylar netim olayları ın nı ı ve bu olaylar ve bu olayları ın cereyan n cereyan etti ettiğ ği birimlerin birbirleri ile ili i birimlerin birbirleri ile iliş şkili bir kili bir ş şekilde ekilde ele alan yakla ele alan yaklaşı şım anla m anlaşı şılmaktad lmaktadı ır. Sistem r. Sistem yakla yaklaşı şım mı ı, organizasyonu , organizasyonu ç çe eş şitli par itli parç çalar, alar, s sü üre reç çler ve ama ler ve amaç çlardan olu lardan oluş şan bir b an bir bü üt tü ün n olarak ele al olarak ele alı ır. Organizasyon ana sistemdir. r. Organizasyon ana sistemdir. Bu sistem birbirleri ile ili Bu sistem birbirleri ile iliş şkili ve kar kili ve karşı şıl lı ıkl klı ı ba bağı ğıml mlı ı alt sistemleri i alt sistemleri iç çermektedir. ermektedir. Y Yö önetimsel davran netimsel davranış ışta esas olan bu kar ta esas olan bu karşı şıl lı ıkl klı ı ili iliş şki ve ba ki ve bağı ğıml mlı ıl lı ıkt ktı ır. r. 44 44Y Yö önetimde sistem yakla netimde sistem yaklaşı şım mı ın nı ı kullanman kullanmanı ın n yarar yararı ı nedir? nedir? 1. Y 1. Yö önetici g netici gö örevini dar bir revini dar bir ş şekilde, sadece ekilde, sadece kendi fonksiyonu a kendi fonksiyonu aç çı ıs sı ından yorumlamaktan ndan yorumlamaktan kurtularak, kendi sisteminin ba kurtularak, kendi sisteminin bağ ğl lı ı oldu olduğ ğu u di diğ ğer alt er alt- -sistemleri ve sistemleri ve ç çevre ko evre koş şullar ulları ın nı ı da da dikkate almak zorunda kalm dikkate almak zorunda kalmış ışt tı ır. r. 2. Y 2. Yö öneticiye kendi sisteminin ama neticiye kendi sisteminin amaç çlar ları ın nı ı daha daha geni geniş ş bir sistemin ama bir sistemin amaç çlar ları ı ile ili ile iliş şkilendirmek kilendirmek f fı ırsat rsatı ın nı ı vermi vermiş ştir. tir. 3. Y 3. Yö önetici, organizasyon yap netici, organizasyon yapı ıs sı ın nı ı alt alt- - sistemlerin ama sistemlerin amaç çlar ları ı ile uyumlu bir ile uyumlu bir ş şekilde ekilde kurmak olana kurmak olanağı ğına kavu na kavuş şmu muş ştur. tur. 4. Y 4. Yö önetici, alt netici, alt- -sistemleri de sistemleri değ ğerlerken bu erlerken bu sistemlerin esas sisteme yapt sistemlerin esas sisteme yaptı ıklar kları ı katk katkı ıy yı ı belirleme olana belirleme olanağı ğına kavu na kavuş şmu muş ştur tur 45 45DURUMSALLIK YAKLA DURUMSALLIK YAKLA Ş Ş IMI IMI ? ? Durumsall Durumsallı ık yakla k yaklaşı şım mı ı 1960 1960’ ’l lı ı y yı ıllarda ortaya llarda ortaya at atı ılan ancak 1980 lan ancak 1980’ ’li y li yı ıllarda geli llarda geliş ştirilen ve genel tirilen ve genel kabul g kabul gö ören bir modern y ren bir modern yö önetim tekni netim tekniğ ğidir. idir. ? ? Temel d Temel dü üş şü üncesi, her yerde ve her ko ncesi, her yerde ve her koş şulda ulda ge geç çerli bir y erli bir yö önetim bi netim biç çiminin bulunamayaca iminin bulunamayacağı ğıd dı ır. r. Y Yö önetim bi netim biç çimini belirleyen etkenleri d imini belirleyen etkenleri dış ışsal ve sal ve i iç çsel etkenler sel etkenler ş şeklinde iki kategoride ele alan, eklinde iki kategoride ele alan, durumsall durumsallı ık yakla k yaklaşı şım mı ın nı ın teorisyenleri; d n teorisyenleri; dış ışsal sal etkenler aras etkenler arası ında, nda, ö örg rgü üt tü ün sundu n sunduğ ğu hizmetlerden u hizmetlerden yararlananlar, Pazar ko yararlananlar, Pazar koş şullar ulları ı, rekabet ve devlet , rekabet ve devlet m mü üdahalesi dahalesi ş şeklinde ele al eklinde ele alı ırken; i rken; iç çsel etkenler sel etkenler aras arası ında yap nda yapı ılacak i lacak iş ş, personelin niteli , personelin niteliğ ği, i, kullan kullanı ılan teknoloji ve lan teknoloji ve ö örg rgü üt tü ün ama n amaç çlar ları ın nı ı saymaktad saymaktadı ırlar. rlar. 46 46? ? Bu temel varsay Bu temel varsayı ıma g ma gö öre y re yö öneticilerin neticilerin ö önceden benimseyebilecekleri hi nceden benimseyebilecekleri hiç çbir bir evrensel y evrensel yö önetim ilkesinin veya y netim ilkesinin veya yö önetim netim tekni tekniğ ğinin bulunmayaca inin bulunmayacağı ğı kabul kabul edilmektedir. edilmektedir. ? ? Durumsall Durumsallı ık yakla k yaklaşı şım mı ına g na gö öre de re değ ği iş şik ik durumlar ve ko durumlar ve koş şullar y ullar yö önetimde ba netimde baş şar arı ıl lı ı olmak i olmak iç çin de in değ ği iş şik kavram, teknik ve ik kavram, teknik ve davran davranış ışlar ları ı gerektirir. Bu nedenle her yer gerektirir. Bu nedenle her yer ve ko ve koş şullarda ge ullarda geç çerli tek bir en iyi erli tek bir en iyi organizasyon yap organizasyon yapı ıs sı ı yoktur yoktur 47 47? ? Durumsall Durumsallı ık yakla k yaklaşı şım mı ın nı ın bir di n bir diğ ğer er ö özelli zelliğ ği de i de organizasyonu bir sistem olarak ele almas organizasyonu bir sistem olarak ele alması ıd dı ır. r. Organizasyon yap Organizasyon yapı ıs sı ı ve organizasyon i ve organizasyon iç çinde inde kullan kullanı ılan lan ç çe eş şitli s itli sü üre reç çlerle organizasyon i lerle organizasyon iç çi ve d i ve dışı ışı fakt faktö örler aras rler arası ında ili nda iliş şki ara ki araş şt tı ıran b ran bö öyle bir yle bir yakla yaklaşı şım mı ın, organizasyonu sistem olarak ele n, organizasyonu sistem olarak ele almas alması ı gerekmektedir. Durumsall gerekmektedir. Durumsallı ık yakla k yaklaşı şım mı ı bir bir yandan organizasyon i yandan organizasyon iç çindeki alt indeki alt- -sistemlerin sistemlerin kendi aralar kendi araları ındaki ili ndaki iliş şkilerle bir yandan da bu alt kilerle bir yandan da bu alt- - sistemlerin d sistemlerin dış ış ç çevre unsurlarla ili evre unsurlarla iliş şkileri kileri ü üzerinde zerinde durmaktad durmaktadı ır.. r.. 48 48? ? Durumsall Durumsallı ık yakla k yaklaşı şım mı ın nı ın n ö özellikle zellikle ü üzerinde zerinde durdu durduğ ğu ve y u ve yö öneticilerin y neticilerin yö önetim netim bi biç çimlerini do imlerini doğ ğrudan etkiledi rudan etkilediğ ği kabul edilen i kabul edilen üç üç ö önemli fakt nemli faktö ör vard r vardı ır. Bu fakt r. Bu faktö örler rler ç çevre, evre, teknoloji ve teknoloji ve ö örg rgü üt tü ün benimsedi n benimsediğ ği i stratejiler olarak belirtilmektedir. stratejiler olarak belirtilmektedir. Ç Çevre evre fakt faktö ör rü ü ö örg rgü üt tü ün i n iş şleyi leyiş şini do ini doğ ğrudan rudan etkilerken, di etkilerken, diğ ğer fakt er faktö örler rler ö örg rgü üt yap t yapı ıs sı ın nı ı dolayl dolaylı ı olarak etkilemektedir. olarak etkilemektedir. 49 49? ? Durumsall Durumsallı ık yakla k yaklaşı şım mı ı bir organizasyon yap bir organizasyon yapı ıs sı ın nı ı karakterize eden belli ba karakterize eden belli baş şl lı ı boyutlarla, boyutlarla, organizasyonun i organizasyonun iç çinde bulundu inde bulunduğ ğu durum ve u durum ve ko koş şullar aras ullar arası ında ili nda iliş şkiyi ara kiyi araş şt tı ırmaktad rmaktadı ır. r. ? ? Organizasyon yap Organizasyon yapı ıs sı ı denildi denildiğ ğinde inde organizasyondaki i organizasyondaki iş şler ile bunlar ve bunlar ler ile bunlar ve bunları ı yapacak olanlar aras yapacak olanlar arası ındaki ili ndaki iliş şkilerin a kilerin aç çı ık ve se k ve seç çik ik olarak belirlenmesi anla olarak belirlenmesi anlaşı şılmal lmalı ıd dı ır. Organizasyonu r. Organizasyonu karakterize eden organizasyon i karakterize eden organizasyon iç çi s i sü üre reç çler vard ler vardı ır. r. Bunlar Bunları ın ba n başı şında nda ö önderlik, performans nderlik, performans de değ ğerleme, haberle erleme, haberleş şme, karar s me, karar sü üreci, bilgi ak reci, bilgi akış ış sistemi, motivasyon gelmektedir. sistemi, motivasyon gelmektedir. 50 50? ? Organizasyon yap Organizasyon yapı ı ve i ve iş şleyi leyiş şine durumsall ine durumsallı ık k yakla yaklaşı şım mı ı a aç çı ıs sı ından bak ndan bakı ıld ldığı ığında, sorun i nda, sorun iç çinde inde bulunulan durum ve ko bulunulan durum ve koş şullar ulları ın bu unsurlar n bu unsurları ı ve ve s sü üre reç çleri nas leri nası ıl etkileyece l etkileyeceğ ğidir. Durum ve ko idir. Durum ve koş şullara ullara g gö öre, bu unsurlara ve s re, bu unsurlara ve sü üre reç çlere verilecek lere verilecek ş şekil ekil farklar farkları ı olacakt olacaktı ır. Durumsall r. Durumsallı ık Yakla k Yaklaşı şım mı ın nı ı daha daha ö öncekilerden ay ncekilerden ayı ıran en ran en ö önemli fark budur. Durum nemli fark budur. Durum ve ko ve koş şullarla ilgili olarak ullarla ilgili olarak üç üç fakt faktö ör r ü üzerinde zerinde ç çok ok durulmu durulmuş ştur. Bunlar tur. Bunlar organizasyon ve organizasyon ve ç çevre, evre, organizasyon organizasyon ve teknoloji, ve teknoloji, ö örg rgü üt ve t ve stratejidir stratejidir. . 51 51ÜÇÜ ÜÇÜ NC NC Ü Ü HAFTA HAFTA 52 52Organizasyon Yap Organizasyon Yap ı ı s s ı ı ve ve B B ö ö l l ü ü mlere Ay mlere Ay ı ı rma rma ? ? İş İşletme ile ilgili letme ile ilgili ç çal alış ışmalar maları ın ya da faaliyetlerin n ya da faaliyetlerin grupland gruplandı ır rı ılmas lması ı yolu ile b yolu ile bö öl lü ümlerin olu mlerin oluş şturulmas turulması ı ve bu b ve bu bö öl lü ümler aras mler arası ındaki ndaki ç çal alış ışma ili ma iliş şkilerinin kilerinin belirlenmesi i belirlenmesi iş şlemidir. lemidir. B Bö öl lü ümlere ay mlere ayı ırmada dikkate al rmada dikkate alı ınan kriterler: nan kriterler: ? ? Fonksiyonlara g Fonksiyonlara gö öre re ? ? Ü Ür rü ün temeline g n temeline gö öre re ? ? Co Coğ ğrafya temeline g rafya temeline gö öre re ? ? M Mü üş şteri temeline g teri temeline gö öre re ? ? Say Sayı ı temeline g temeline gö öre re ? ? Zaman temeline g Zaman temeline gö öre re ? ? S Sü üre reç ç veya amaca g veya amaca gö öre re 53 53Fonksiyonlar Fonksiyonlar ı ı na g na g ö ö re b re b ö ö l l ü ü mlere mlere ay ay ı ı rma: rma: ? ? Ayn Ayn ı ı i i ş ş ler ve g ler ve g ö ö revler bir araya revler bir araya getirilerek ayn getirilerek ayn ı ı b b ö ö l l ü ü me konulur. me konulur. 54 54 Genel Müdür Pazarlama Pazar Planlaması Pazar Araştırması Üretim Reklam Promosyon Üretim Mühendisliği Üretim Planlaması Kalite YönetimiFonksiyonel Organizasyon Fonksiyonel Organizasyon Yap Yap ı ı s s ı ı n n ı ı n Yararlar n Yararlar ı ı ? ? Bu sistemde i Bu sistemde iş şb bö öl lü üm mü ü ve uzmanla ve uzmanlaş şmadan madan yaralanmak kolayla yaralanmak kolaylaşı şır. r. ? ? Her b Her bö öl lü üm mü ün elde etti n elde ettiğ ği sonu i sonuç çlar ları ın n de değ ğerlendirilmesi kolayla erlendirilmesi kolaylaşı şır. r. ? ? Her b Her bö öl lü ümde uzmanla mde uzmanlaş şmas ması ı gereken elemanlar gereken elemanları ın n e eğ ğitimi sa itimi sağ ğlanm lanmış ış olur. olur. ? ? Karar verme ve koordinasyon kolayla Karar verme ve koordinasyon kolaylaşı şır. r. ? ? Ekonomiklik sa Ekonomiklik sağ ğlar. lar. ? ? Mant Mantı ıkidir. kidir. ? ? Fonksiyon alanlar Fonksiyon alanları ına g na güç üç ve stat ve statü ü sa sağ ğlar. lar. ? ? Ayr Ayrı ıca g ca gü üc cü ün n ü üst y st yö önetimde toplanmas netimde toplanması ına na yard yardı ımc mcı ı olur. olur. 55 55Fonksiyonel Organizasyonun Fonksiyonel Organizasyonun Sak Sak ı ı ncalar ncalar ı ı ? ? İş İşletmenin faaliyet ve kar sorumlulu letmenin faaliyet ve kar sorumluluğ ğu tamamen u tamamen ü üst y st yö önetimin s netimin sı ırt rtı ına y na yü üklenmi klenmiş ştir. tir. ? ? Genel y Genel yö önetici niteli netici niteliğ ğinde elemanlar inde elemanları ın yeti n yetiş şmesi, mesi, y yö öneticilerin fonksiyonel alanda neticilerin fonksiyonel alanda ç çal alış ışmalar maları ı nedeniyle zordur. nedeniyle zordur. ? ? B Bö öl lü ümler aras mler arası ı koordinasyonu zay koordinasyonu zayı ıflat flatı ır ve r ve b bö öl lü ümler aras mler arası ında s nda sı ın nı ırlar yarat rlar yaratı ır. r. ? ? Fonksiyonel organizasyonda etkili bir denetimin Fonksiyonel organizasyonda etkili bir denetimin sa sağ ğlanmas lanması ı zordur. zordur. ? ? İ İnsanlar nsanları ın i n iş şletmeyi genel a letmeyi genel aç çı ıdan, bir b dan, bir bü üt tü ün n olarak g olarak gö örme al rme alış ışkanl kanlığı ığın nı ı engeller. engeller. 56 56Ü Ü r r ü ü n Temeline G n Temeline G ö ö re B re B ö ö l l ü ü mlere mlere Ay Ay ı ı rma rma ? ? Ü Ür rü ün temeline dayanan organizasyon yap n temeline dayanan organizasyon yapı ıs sı ında i nda iş şletme, letme, ü ür rü ün, proje ve program temeline dayanarak b n, proje ve program temeline dayanarak bö öl lü ün nü ür. r. ? ? Bu Bu ç çe eş şit b it bö öl lü ümlemeye gitme i mlemeye gitme iş şletmenin ihtiya letmenin ihtiyaç ç veya veya ö özelli zelliğ ğinden ileri gelir. inden ileri gelir. ? ? Bu b Bu bö öl lü ümlemede b mlemede bö öl lü üm y m yö öneticileri, neticileri, ü ür rü ün veya n veya ü ür rü ün n grubunun grubunun ü üretiminden ve pazarlamas retiminden ve pazarlaması ından sorumludur. ndan sorumludur. ? ? Bu sistem b Bu sistem bü üy yü ük bir i k bir iş şletmeyi, k letmeyi, küçü üçük ve esnek y k ve esnek yö önetim netim birimlerine b birimlerine bö öler. ler. ? ? Bu b Bu bö öl lü ümler fonksiyonel organizasyon b mler fonksiyonel organizasyon bü üy yü üd dü üğ ğü ünde, k nde, küçü üçük k fonksiyonel organizasyonun fonksiyonel organizasyonun ü üst stü ünl nlü üklerini tekrar elde eder. klerini tekrar elde eder. ? ? Bu sistemde her Bu sistemde her ü ür rü ün bir organizasyon birimi alt n bir organizasyon birimi altı ında nda toplan toplanı ır. r. ? ? Bu organizasyon bi Bu organizasyon biç çiminde iminde ü üretilen her retilen her ü ür rü ün ve n ve ü ür rü ün grubu n grubu ayr ayrı ı bir birimde toplan bir birimde toplanı ır. r. ? ? Bu sistemde Bu sistemde ü üretilen ayn retilen aynı ı veya benzer mallar i veya benzer mallar iç çin bir birim in bir birim olu oluş şturulur. turulur. 57 57Ü Ü r r ü ü n Temeline Dayanan n Temeline Dayanan Organizasyon Organizasyon Ş Ş emas emas ı ı 58 58 GENEL M GENEL M Ü Ü D D Ü Ü R R A Malı Müdürü B Malı Müdürü Üretim Üretim Pazarlama Pazarlama Personel Personel Finans FinansÜ Ü r r ü ü n Temeline Dayanan n Temeline Dayanan Organizasyonun Yararlar Organizasyonun Yararlar ı ı ? ? Ç Çal alış ışanlar anları ın n ü üretim tesislerinde ve teknik elemanlar retim tesislerinde ve teknik elemanları ın n tecr tecrü übe ve bilgide uzmanla be ve bilgide uzmanlaş şmas ması ın nı ı sa sağ ğlar. lar. ? ? Dikkat ve Dikkat ve ç çabalar abalar ü ür rü ün hatt n hattı ı ü üzerinde yo zerinde yoğ ğunla unlaşı şır. B r. Bö öylece ylece bir bir ü ür rü ün nü ü ç çevreleyen evreleyen ç çe eş şitli faaliyetler aras itli faaliyetler arası ı uyum daha uyum daha kolay olur. kolay olur. ? ? Ü Üretim tesislerinde retim tesislerinde ü ür rü ün hatlar n hatları ında b nda bü üy yü üme kolayla me kolaylaşı şır. r. ? ? Ç Çe eş şitli itli ü ür rü ün veya n veya ü ür rü ün gruplar n grupları ın nı ın geli n geliş ştirilmesi sa tirilmesi sağ ğlan lanı ır. r. ? ? Bu sistemde Bu sistemde “ “genel genel” ” nitelikli y nitelikli yö önetici yeti netici yetiş ştirmek kolayla tirmek kolaylaşı şır. r. ? ? B Bü üy yü ükl klü üğ ğü ün getirdi n getirdiğ ği y i yü üksek maliyetlerden kurtulma imkan ksek maliyetlerden kurtulma imkanı ı do doğ ğar. ar. ? ? İş İşletmenin d letmenin dış ış ç çevresinde meydana gelen de evresinde meydana gelen değ ği iş şimlere uyum imlere uyum sa sağ ğlamakta esneklik yarat lamakta esneklik yaratı ır. r. ? ? Etkin ve verimli faaliyetler i Etkin ve verimli faaliyetler iç çin her in her ü ür rü ün y n yö öneticisine neticisine sorumluluk y sorumluluk yü ükler. B kler. Bö öylece her ylece her ü ür rü ün bir kar merkezi olarak n bir kar merkezi olarak ç çal alışı ışır. r. 59 59Ü Ür rü ün Temeline Dayanan Organizasyonun Sak n Temeline Dayanan Organizasyonun Sakı ıncalar ncaları ı • • Bu sistem b Bu sistem bü üy yü ük kaynaklar k kaynakları ın kullan n kullanı ıld ldığı ığı i iş şletmelerde bask letmelerde baskı ı unsuru yaratabilir. unsuru yaratabilir. • • Belirli Belirli ü ür rü ünlere, m nlere, mü üş şterilere ve pazarlara veya b terilere ve pazarlara veya bö ölgelere verilen lgelere verilen dikkatin azalmas dikkatin azalması ına neden olabilir. na neden olabilir. • • Merkezle b Merkezle bö öl lü ümler aras mler arası ı ç çat atış ışmalar yaratacak durumlar ortaya malar yaratacak durumlar ortaya ç çı ıkabilir. kabilir. • • Her Her ü ür rü ün nü ün ba n başı şına getirilecek ve e na getirilecek ve eğ ğitilecek y itilecek yö öneticileri bulmak neticileri bulmak zorla zorlaşı şır. r. • • Ü Ür rü ünler aras nler arası ı rekabet ortaya rekabet ortaya ç çı ıkabilir. Ayn kabilir. Aynı ı pazarda faaliyet pazarda faaliyet g gö österirken bir sterirken bir ü ür rü ün di n diğ ğer bir er bir ü ür rü ün nü ün m n mü üş şterisini elinden terisini elinden alabilir. alabilir. • • Yat Yatı ır rı ım karl m karlı ıl lığı ığı, sat , satış ışlar ları ın karl n karlı ıl lığı ığı gibi gibi ö öl lçü çütler ortak bir temele tler ortak bir temele oturtulmazsa, ger oturtulmazsa, gerç çek durumu yans ek durumu yansı ıtmaktan uzak kalabilir. tmaktan uzak kalabilir. • • Ü Üretim faaliyetleri retim faaliyetleri ü ür rü ün temeline g n temeline gö öre b re bö öl lü ümlendi mlendiğ ğinde sat inde satış ış, , kredi, sat kredi, satı ın alma ile ilgili faaliyetlerin de n alma ile ilgili faaliyetlerin de ü ür rü ün temeline g n temeline gö öre re b bö öl lü ümlenmesi gerekebilir. mlenmesi gerekebilir. 60 60B B ö ö lge Temeline G lge Temeline G ö ö re B re B ö ö l l ü ü mlere mlere Ay Ay ı ı rma rma ? ? Organizasyonun faaliyetleri geni Organizasyonun faaliyetleri geniş ş bir co bir coğ ğrafik alana yay rafik alana yayı ıld ldığı ığı zaman b zaman bö ölge temeline dayanan organizasyon yap lge temeline dayanan organizasyon yapı ıs sı ı daha daha uygun olabilir. uygun olabilir. ? ? B Bü üy yü ük i k iş şletmelerde ulusal ve uluslar aras letmelerde ulusal ve uluslar arası ı d dü üzeyde zeyde m mü üş şterilerine iyi hizmet vermek istedi terilerine iyi hizmet vermek istediğ ği zaman kullan i zaman kullanı ılabilir. labilir. ? ? Bu sistemde b Bu sistemde bö ölgesel grupland lgesel gruplandı ırman rmanı ın s n sı ın nı ırlar rları ı uzakl uzaklı ık, k, do doğ ğal yap al yapı ı, hukuki sistem ve politik yap , hukuki sistem ve politik yapı ıya g ya gö öre belirlenir. re belirlenir. ? ? B Bö ölgesel y lgesel yö önetimin temel yarar netimin temel yararı ı de değ ği iş şik ik ç çevrelerde faaliyet evrelerde faaliyet g gö österen i steren iş şletmelerin b letmelerin bö ölgesel lgesel ö özelliklere uymas zelliklere uyması ın nı ı sa sağ ğlamakt lamaktı ır. r. ? ? Bu a Bu aç çı ıdan b dan bö ölgesel organizasyon yaln lgesel organizasyon yalnı ız co z coğ ğrafik a rafik aç çı ıdan dan yay yayı ılan i lan iş şletmelerde de letmelerde değ ğil, ayn il, aynı ı zamanda de zamanda değ ği iş şik ik ö özellikleri zellikleri olan olan ç çevrelerde faaliyet g evrelerde faaliyet gö österen i steren iş şletmelerde de yararl letmelerde de yararlı ı sonu sonuç çlar g lar gö österir. sterir. 61 61B B ö ö lge Temeline G lge Temeline G ö ö re B re B ö ö l l ü ü mlere mlere Ay Ay ı ı rma rma ? ? İş İşletmenin faaliyetleri ve sat letmenin faaliyetleri ve satış ış ile ile ü üretim birimleri geni retim birimleri geniş ş bir bir alana yay alana yayı ılm lmış ışsa bu faaliyetleri bir merkezden y sa bu faaliyetleri bir merkezden yü ür rü ütmek tmek zordur. zordur. ? ? Yetkiler i Yetkiler iş şlerin y lerin yü ür rü üt tü üld ldü üğ ğü ü yerde toplan yerde toplanı ırsa b rsa bö ölge lge y yö öneticileri daha ba neticileri daha baş şar arı ıl lı ı olurlar. olurlar. ? ? İş İşletmenin i letmenin iç çindeki i indeki iş şleri b leri bö ölgeler olarak ay lgeler olarak ayı ır rı ırsak, her b rsak, her bö ölge lge bir y bir yö önetim birimi olur. netim birimi olur. ? ? Bu sistemde faaliyetler, g Bu sistemde faaliyetler, gö örevlerin faaliyetlerin y revlerin faaliyetlerin yü ür rü üt tü ülece leceğ ği i yerlere g yerlere gö öre d re dü üzenlenir. zenlenir. ? ? B Bü üy yü üyen veya b yen veya bü üy yü ük i k iş şletmelerde merkezle letmelerde merkezleş şmenin sak menin sakı ıncal ncalı ı oldu olduğ ğu durumlarda b u durumlarda bö ölgesel organizasyona gidilir. lgesel organizasyona gidilir. ? ? İş İşletme faaliyetlerinin letme faaliyetlerinin ç çok yayg ok yaygı ın ve da n ve dağı ğın nı ık oldu k olduğ ğu hallerde u hallerde b bö ölgesel y lgesel yö önetim ka netim kaç çı ın nı ılmaz olur. lmaz olur. ? ? Bu sitemde sadece fiziki uzakl Bu sitemde sadece fiziki uzaklı ık de k değ ğil, ayn il, aynı ı zamanda zamanda b bö ölgelerin lgelerin ö özellikleri de zellikleri de ö önemlidir. nemlidir. 62 62B B ö ö lge Temeline G lge Temeline G ö ö re re Organizasyon Organizasyon Ş Ş emas emas ı ı 63 63 GENEL M GENEL M Ü Ü D D Ü Ü R R Üretim Pazarlama Personel Finans Üretim Pazarlama Personel Finans Üretim Pazarlama Personel Finans Ege Bölgesi Karadeniz Bölgesi Akdeniz BölgesiB B ö ö lge Temeline Dayanan lge Temeline Dayanan Organizasyonun Yararlar Organizasyonun Yararlar ı ı ? ? Bu sistemle i Bu sistemle iş şletme yerel pazarlara daha iyi hizmet letme yerel pazarlara daha iyi hizmet edebilir. edebilir. ? ? Ü Üretimin merkezde yap retimin merkezde yapı ılmas lması ı yerine y yerine yö öresel resel fabrikalara yay fabrikalara yayı ılarak yap larak yapı ılmas lması ı baz bazı ı yararlar sa yararlar sağ ğlar, lar, hammadde, malzeme, i hammadde, malzeme, iş şg gü üc cü ü ve depolama ve depolama giderlerinde giderlerinde ü üst stü ünl nlü ükler sa kler sağ ğlanabilir. lanabilir. ? ? Haberle Haberleş şme ve ula me ve ulaş şt tı ırma konusunda al rma konusunda alış ışkanl kanlı ıklar kları ın, n, adetlerin ve mamul tercihlerinin farkl adetlerin ve mamul tercihlerinin farklı ı olmas olması ı b bö ölgesel organizasyonu zorunlu k lgesel organizasyonu zorunlu kı ılmaktad lmaktadı ır. r. ? ? Baz Bazı ı i iş şletmelerin hammaddeye yak letmelerin hammaddeye yakı ın olmas n olması ı daha daha yararl yararlı ı olur. olur. ? ? Sat Satış ış elemanlar elemanları ı belli bir b belli bir bö ölgede lgede ç çal alış ışarak arak zamanlar zamanları ın nı ın n ö önemli bir b nemli bir bö öl lü üm mü ün nü ü kendi sat kendi satış ış b bö ölgelerinde ge lgelerinde geç çireceklerdir. B ireceklerdir. Bö öylece t ylece tü üketicilerin keticilerin istek ve beklentileri ile geli istek ve beklentileri ile geliş şmeleri daha yak meleri daha yakı ında nda takip edebilirler. takip edebilirler. 64 64B B ö ö lge Temeline Dayanan lge Temeline Dayanan Organizasyonun Yararlar Organizasyonun Yararlar ı ı ? ? Yerel y Yerel yö öneticilerin daha ba neticilerin daha baş şar arı ıl lı ı olmas olması ın nı ı ve ve ç çevre ile evre ile merkeze varan daha iyi ili merkeze varan daha iyi iliş şkiler kurmalar kiler kurmaları ın nı ı sa sağ ğlayabilir. layabilir. ? ? Kararlar Kararları ın merkezi y n merkezi yö önetimden ziyade yerel y netimden ziyade yerel yö öneticiler neticiler taraf tarafı ından al ndan alı ınmas nması ı ü üst stü ünl nlü ükler sa kler sağ ğlar. lar. ? ? B Bö ölgeler yar lgeler yarı ı otonom kar merkezleri olarak otonom kar merkezleri olarak ç çal alış ışmaya ba maya baş şlar lar ve bu konuda sorumluluklar ve bu konuda sorumlulukları ı ta taşı şıyacak b yacak bö ölge faaliyetlerinin lge faaliyetlerinin etkin ve verimli olmas etkin ve verimli olması ı i iç çin b in bü üy yü ük k ç çaba harcan aba harcanı ır. r. ? ? B Bö ölge y lge yö öneticilerine yetki devredilmek suretiyle neticilerine yetki devredilmek suretiyle ü üst st y yö önetime getirilecek yetenekli y netime getirilecek yetenekli yö öneticilerin se neticilerin seç çilmesi ilmesi sa sağ ğlanabilir. lanabilir. 65 65B B ö ö lge Temeline Dayanan lge Temeline Dayanan Organizasyonun Sak Organizasyonun Sak ı ı ncalar ncalar ı ı ? ? Fabrika m Fabrika mü üd dü ür rü ü, ma , mağ ğaza y aza yö öneticisi gibi genel y neticisi gibi genel yö önetici netici niteli niteliğ ğine sahip ine sahip ç çok say ok sayı ıda y da yö öneticiye ihtiya neticiye ihtiyaç ç vard vardı ır. r. ? ? Ü Üst y st yö önetimin denetim sorunlar netimin denetim sorunları ın nı ı art artı ır rı ır. r. ? ? Her Her ş şubede veya b ubede veya bö ölgede uygulanacak ayn lgede uygulanacak aynı ı tip personel ve tip personel ve muhasebe politikalar muhasebe politikaları ın nı ı gerekli k gerekli kı ılar. lar. ? ? Ç Çok ok ç çe eş şitli mal itli mal ü üreten i reten iş şletmeler a letmeler aç çı ıs sı ından sorunlar ndan sorunlar ç çı ıkar. kar. B Bö öylesi i ylesi iş şletmeler b letmeler bö ölgesel koordinasyon kurmada lgesel koordinasyon kurmada zorlanabilir. zorlanabilir. 66 66Matris Organizasyon Yap Matris Organizasyon Yap ı ı s s ı ı ? ? 1950 1950- -1960 1960’ ’l lı ı y yı ıllar aras llar arası ında fonksiyonel organizasyondan, nda fonksiyonel organizasyondan, ü ür rü ün temeline dayanan organizasyona y n temeline dayanan organizasyona yö önlenme bi nlenme biç çiminde iminde bir ak bir akı ım olmu m olmuş ştur. tur. ? ? 1970 1970’ ’li y li yı ıllarda fonksiyonel ve llarda fonksiyonel ve ü ür rü ün temeline dayanan n temeline dayanan organizasyonu ayn organizasyonu aynı ı anda uygulayan bir sistem anda uygulayan bir sistem geli geliş ştirilmi tirilmiş ştir, bu sisteme matris sistem denir. tir, bu sisteme matris sistem denir. ? ? Bu sisteme kimi kaynaklarda proje y Bu sisteme kimi kaynaklarda proje yö önetimi de netimi de denmektedir. Ancak, proje yap denmektedir. Ancak, proje yapı ılar ları ı ge geç çici yap ici yapı ılard lardı ır, bunun r, bunun devaml devamlı ı bir yap bir yapı ı haline d haline dö ön nü üş şt tü ür rü ülmesi ise matris yap lmesi ise matris yapı ıd dı ır. r. ? ? Matris yap Matris yapı ı genellikle i genellikle iş şletmenin letmenin ç çevresi evresi ç çok de ok değ ği iş şken ve ken ve i iş şletme bu de letme bu değ ği iş şken ken ç çevreye kolayl evreye kolaylı ıkla uyum sa kla uyum sağ ğlamas laması ı gerekiyorsa yararl gerekiyorsa yararlı ı olur. olur. ? ? Yeni Yeni ü ür rü ünler ve hizmetler sunulmas nler ve hizmetler sunulması ı gerekti gerektiğ ği durumlarda i durumlarda matris organizasyona gitmek ka matris organizasyona gitmek kaç çı ın nı ılmaz olur. lmaz olur. 67 67? ? Matris organizasyon iki t Matris organizasyon iki tü ür ili r iliş şki ki ü üzerine kurulmu zerine kurulmuş ştur, dikey tur, dikey ili iliş şkiler ve yatay ili kiler ve yatay iliş şkiler. kiler. ? ? Matris yap Matris yapı ı, bir yandan projenin ger , bir yandan projenin gerç çekle ekleş ştirilmesi i tirilmesi iç çin in ç çe eş şitli uzmanl itli uzmanlı ık dallar k dalları ından yararlanma, bir yandan da proje ndan yararlanma, bir yandan da proje ile ilgili t ile ilgili tü üm i m iş şlerin tek sorumlulu lerin tek sorumluluğ ğunun olmas unun olması ı temeline temeline dayanmaktad dayanmaktadı ır. r. ? ? Modern y Modern yö önetim teorisi i netim teorisi iç çinde en inde en ç çok dikkati ok dikkati ç çeken eken durumsall durumsallı ık yap k yapı ıs sı ı, ko , koş şullara g ullara gö öre ve projeler yard re ve projeler yardı ım mı ıyla yla i iş şlerin y lerin yü ür rü üt tü ülmesi matris yap lmesi matris yapı ı ile ger ile gerç çekle ekleş ştirilebilir. tirilebilir. 68 68Matris Organizasyon Matris Organizasyon 69 69 GENEL M GENEL M Ü Ü D D Ü Ü R R Proje X Proje Y Proje Z ÜRETİM PAZARLAMA PERSONEL FİNANSMAN Proje Sorumluluğu Fonksiyonel SorumlulukMatriks Matriks Organizasyonun Organizasyonun Yararlar Yararlar ı ı ? ? Matriks Matriks organizasyonda organizasyonda ç çe eş şitli projeler s itli projeler sö öz konusu z konusu oldu olduğ ğundan proje y undan proje yö öneticilerinin proje neticilerinin proje ü üzerinde zerinde ç çal alış ışmalar maları ın nı ı yo yoğ ğunla unlaş şt tı ırmalar rmaları ın nı ı ve maliyet ve personel ve maliyet ve personel dahil olmak dahil olmak ü üzere proje denetimi yapmalar zere proje denetimi yapmaları ın nı ı sa sağ ğlar. lar. ? ? Ü Ür rü ünler aras nler arası ı be beş şeri ve fiziki kaynaklar eri ve fiziki kaynakları ın esnek bir n esnek bir ş şekilde ekilde kullan kullanı ılmas lması ın nı ı sa sağ ğlar. lar. ? ? İ İleri derecede karma leri derecede karmaşı şıkla klaş şm mış ış ü üretim sistemlerinde yararl retim sistemlerinde yararlı ı olur. olur. ? ? Projede Projede ç çal alış ışanlar, proje y anlar, proje yö öneticisine ba neticisine bağ ğl lı ı olarak g olarak gö örevlerini revlerini yerine getirirken ayn yerine getirirken aynı ı zamanda hiyerar zamanda hiyerarş şik yap ik yapı ıda ba da bağ ğl lı ı olduklar oldukları ı ana fonksiyonlarla ili ana fonksiyonlarla iliş şki i ki iç çine girebilirler. ine girebilirler. ? ? Kurmay elemanlar Kurmay elemanları ın her t n her tü ürl rlü ü projeye katk projeye katkı ılar ları ı sa sağ ğlanabilir. lanabilir. ? ? Daha sa Daha sağ ğlam teknik bir temel geli lam teknik bir temel geliş ştirilebilir. tirilebilir. 70 70Matriks Matriks Organizasyonun Organizasyonun Sak Sak ı ı ncalar ncalar ı ı ? ? Yetki bo Yetki boş şlu luğ ğu do u doğ ğmaktad maktadı ır. r. ? ? Emir Emir- -komuta sistemi bozulmaktad komuta sistemi bozulmaktadı ır. r. ? ? Komuta birli Komuta birliğ ği ilkesi bu yap i ilkesi bu yapı ıyla ihlal yla ihlal edilmektedir. edilmektedir. ? ? Proje y Proje yö öneticileri yetkilerini art neticileri yetkilerini artı ırmak rmak istedi istediğ ğinde s inde sü ürt rtü üş şme olabilir. me olabilir. ? ? Proje b Proje bö öl lü ümlerine yetkiden mlerine yetkiden ç çok sorumluluk ok sorumluluk verilme e verilme eğ ğilimi oldu ilimi olduğ ğundan, proje undan, proje b bö öl lü ümleri ile fonksiyonel b mleri ile fonksiyonel bö öl lü ümler aras mler arası ında nda gereksiz s gereksiz sü ürt rtü üş şmeler olabilir. meler olabilir. 71 71Organizasyonla Organizasyonla İ İ lgili lgili Ç Ç e e ş ş itli Sorunlar: itli Sorunlar: ? ? Yetki devri ya da Yetki devri ya da g g öç öç erilmesi erilmesi ; ; y yö öneticinin neticinin i iş ş g gö örd rdü ürme, belirli faaliyetleri ba rme, belirli faaliyetleri baş şkalar kaları ına na yapt yaptı ırma hakk rma hakkı ı konusunda ba konusunda baş şkalar kaları ın nı ı yetkili yetkili k kı ılmas lması ıd dı ır.Ancak son sorumluluk y r.Ancak son sorumluluk yö öneticidedir. neticidedir. ? ? Komuta yetkisi Komuta yetkisi; Hat yetki, ast ile ; Hat yetki, ast ile ü üst st aras arası ındaki hiyerar ndaki hiyerarş şiyi g iyi gö österen yetkidir. steren yetkidir. ? ? Kurmay yetki Kurmay yetki; Dan ; Danış ışmanl manlı ık, m k, mü üş şavirlik, avirlik, destekleme, y destekleme, yö öneticiye yard neticiye yardı ımc mcı ı olma i olma iş şlevi levi vard vardı ır. r. 72 72Organizasyonla Organizasyonla İ İ lgili lgili Ç Ç e e ş ş itli Sorunlar: itli Sorunlar: ? ? Fonksiyonel yetki Fonksiyonel yetki ; ; Kurmayl Kurmaylı ık yetkisinin bir k yetkisinin bir ç çe eş şididir. Kendi ididir. Kendi ö özel uzmanl zel uzmanlığı ığı dolay dolayı ıs sı ıyla yla belirli i belirli iş şlerde, komuta personeli gibi ama lerde, komuta personeli gibi ama resmi kanallar d resmi kanallar dışı ışında yetkisini kullanma nda yetkisini kullanma hakk hakkı ı verilmektedir. verilmektedir. ? ? Denetim (kontrol) alan Denetim (kontrol) alan ı ı; bir y ; bir yö öneticinin neticinin etkin bir etkin bir ş şekilde kontrol edebilece ekilde kontrol edebileceğ ği ast i ast say sayı ıs sı ıd dı ır. r. 73 73D D Ö Ö RD RD Ü Ü NC NC Ü Ü HAFTA HAFTA 74 743. Y 3. Y Ö Ö NELTME (Y NELTME (Y ü ü r r ü ü tme) tme) ? ? Y Yö öneltme, planlar yap neltme, planlar yapı ıl lı ıp organizasyon yap p organizasyon yapı ıs sı ı olu oluş şturularak i turularak iş şlerin gere lerin gereğ ğine g ine gö öre ki re kiş şiler iler g gö örevlendirildikten sonra, bu organizasyonun revlendirildikten sonra, bu organizasyonun ortak ama ortak amaç ç do doğ ğrultusunda harekete rultusunda harekete ge geç çirilmesi demektir. irilmesi demektir. ? ? Y Yö öneticinin astlar neticinin astları ın nı ın faaliyetlerini n faaliyetlerini y yö önlendirmesi ve onlara ne yapmalar nlendirmesi ve onlara ne yapmaları ı gerekti gerektiğ ğini bildirmesiyle ilgili bir y ini bildirmesiyle ilgili bir yö önetsel netsel s sü üre reç çtir. tir. 75 75Y Y ö ö neltme (y neltme (y ü ü r r ü ü tme ) s tme ) s ü ü reci: reci: ? ? 1.A 1.Aç çı ık k- -se seç çik ve tam olarak astlar ik ve tam olarak astları ın n yeteneklerine g yeteneklerine gö öre, onlara yapabilecekleri re, onlara yapabilecekleri emir ve talimatlar verme. emir ve talimatlar verme. ? ? 2.Astlar 2.Astları ın g n gö örevleri s revleri sü ürd rdü ür rü ürken ihtiya rken ihtiyaç ç duyabilecekleri e duyabilecekleri eğ ğitimler verme. itimler verme. ? ? 3.Y 3.Yö öneticilerin beklentilerini kar neticilerin beklentilerini karşı şılama lama yolunda, i yolunda, iş şç çilerin motivasyonu ile gerekli ilerin motivasyonu ile gerekli ş şekilde ilgilenme. ekilde ilgilenme. ? ? 4. 4.Ç Çal alış ışmada disiplin sa mada disiplin sağ ğlama ve iyi lama ve iyi ç çal alış ışanlar anları ı ö öd dü üllendirme. llendirme. 76 76? ? Y Y ö ö neltme faaliyeti her neltme faaliyeti her ş ş eyden eyden ö ö nce nce bir haberle bir haberle ş ş me ya da ileti me ya da ileti ş ş im im faaliyetidir. Bu nedenle haberle faaliyetidir. Bu nedenle haberle ş ş me me kanallar kanallar ı ı n n ı ı n iyi i n iyi i ş ş lemesi gerekir. lemesi gerekir. İ İ ki ki y y ö ö nde ileti nde ileti ş ş im mevcuttur. im mevcuttur. 1. 1. Ü Ü st st ü ü n talimatlar n talimatlar ı ı a a ş ş a a ğı ğı kademelere kademelere ula ula ş ş t t ı ı r r ı ı l l ı ı r. r. 2. 2. Ast Ast ı ı n n ü ü ste bilgi vermesi, rapor ste bilgi vermesi, rapor sunmas sunmas ı ı ş ş eklinde de a eklinde de a ş ş a a ğı ğı dan dan yukar yukar ı ı ya do ya do ğ ğ ru bilgi ak ru bilgi ak ışı ışı s s ö ö z z konusudur. konusudur. 77 77G G ü ü d d ü ü leme: leme: ? ? İ İ nsanlar nsanlar ı ı n faaliyetlerinin ve n faaliyetlerinin ve ç ç abalar abalar ı ı n n ı ı n devam n devam ı ı n n ı ı sa sa ğ ğ layan ve layan ve onlar onlar ı ı harekete ge harekete ge ç ç iren uygulamalar iren uygulamalar toplam toplam ı ı d d ı ı r. r. 78 78 İyi bir Yöneltme için;Maslow Maslow ’ ’ un un İ İ htiya htiya ç ç lar Hiyerar lar Hiyerar ş ş isi isi Teorisi Teorisi ? ? Temel fizyolojik gereksinmeler Temel fizyolojik gereksinmeler ? ? G G ü ü venlik gereksinimi venlik gereksinimi ? ? Sosyal gereksinmeler Sosyal gereksinmeler ? ? Sayg Sayg ı ı nl nl ı ı k gereksinimi k gereksinimi ? ? Kendini ger Kendini ger ç ç ekle ekle ş ş tirme gereksinimi tirme gereksinimi 79 79Liderlik Liderlik ? ? Ama Ama ç ç lara ula lara ula ş ş mak i mak i ç ç in ba in ba ş ş kalar kalar ı ı n n ı ı n n davran davran ış ış lar lar ı ı n n ı ı y y ö ö nlendirme ve nlendirme ve di di ğ ğ erlerini etkileme s erlerini etkileme s ü ü recidir. recidir. 80 80 İyi bir Yöneltme için;Lider Lider - - Y Y ö ö netici netici ? ? Liderlik ile y Liderlik ile y ö ö neticili neticili ğ ğ in kimi zaman e in kimi zaman e ş ş anlaml anlaml ı ı kullan kullan ı ı ld ld ığı ığı g g ö ö r r ü ü lmektedir. lmektedir. Liderlik ile y Liderlik ile y ö ö neticilik neticilik ö ö zde zde ş ş kavramlar kavramlar de de ğ ğ ildir. ildir. Liderlik Liderlik , insanlar , insanlar ı ı topluca topluca etkileyebilecek ve harekete etkileyebilecek ve harekete ge ge ç ç irebilecek vizyonlar irebilecek vizyonlar ı ı yaratabilme ve yaratabilme ve iletebilme yetene iletebilme yetene ğ ğ idir. idir. Y Y ö ö neticilik neticilik ise, ise, yap yap ı ı lacak i lacak i ş ş leri alg leri alg ı ı lama ve insanlar lama ve insanlar ı ı ç ç al al ış ış t t ı ı rabilme yetkisidir. rabilme yetkisidir. 81 8182 82Liderlik Tipleri ve X, Y, Z Teorileri Liderlik Tipleri ve X, Y, Z Teorileri ? ? 1. Diktat 1. Diktat ö ö r lider r lider ? ? 2. 2. Otokratik Otokratik lider lider ? ? 3. Demokratik lider 3. Demokratik lider ? ? 4. Serbest b 4. Serbest b ı ı rak rak ı ı c c ı ı lider lider 83 83Diktat Diktat ö ö r Lider r Lider ? ? G Güç üç ve karar verme yetkisi ve karar verme yetkisi merkezile merkezileş ştirilmi tirilmiş ştir. tir. ? ? Yetkisini t Yetkisini tü üm olanaklar m olanakları ı ile kullan ile kullanı ıp bask p baskı ı ile y ile yö önetimi ye netimi yeğ ğler. ler. ? ? Ö Önemli olan, astlar nemli olan, astları ın emirlere kay n emirlere kayı ıts tsı ız z ş şarts artsı ız uygun davranmas z uygun davranması ıd dı ır. r. ? ? Astlar Astları ın fikirlerine n fikirlerine ö önem vermez. nem vermez. ? ? Astlar doyumsuz ve d Astlar doyumsuz ve dü üş şü ük morallidir. k morallidir. ? ? İş İşlerini ceza korkusu ile tenkit edici ve lerini ceza korkusu ile tenkit edici ve olumsuz say olumsuz sayı ılabilecek tav labilecek tavı ırlarla s rlarla sü ürd rdü ür rü ür. r. S S İ İ ZCE NASIL B ZCE NASIL B İ İ R L R L İ İ DER? DER? 84 84Otokratik Otokratik Lider Lider ? ? Astlar Astlar ı ı n i n i ş ş tatminine tatminine ö ö nem veren ve nem veren ve kendisine g kendisine g ü ü ven duyulmas ven duyulmas ı ı n n ı ı isteyen isteyen babacan ki babacan ki ş ş i rol i rol ü ü ndedir. ndedir. ? ? Genellikle tek ba Genellikle tek ba şı şı na karar verir. na karar verir. ? ? Astlar Astlar ı ı n liderli n liderli ğ ğ e yeti e yeti ş ş mesi imkan mesi imkan ı ı azd azd ı ı r. r. ? ? Liderin hep i Liderin hep i ş ş lerin ba lerin ba şı şı nda olmas nda olmas ı ı yla yla i i ş ş ler y ler y ü ü r r ü ü r, aksi durumda y r, aksi durumda y ü ü r r ü ü mez. mez. S S İ İ ZCE NASIL B ZCE NASIL B İ İ R L R L İ İ DER? DER? 85 85Demokratik Lider Demokratik Lider ? ? Lider kararlar Lider kararları ı kendisi vermez, astlara dan kendisi vermez, astlara danışı ışır. r. ? ? Tart Tartış ışma ma ö özg zgü ürl rlü üğ ğü ü i iç çinde grup bir b inde grup bir bü üt tü ün olarak n olarak karar verir. karar verir. ? ? Ö Önerilere ve fikirlere a nerilere ve fikirlere aç çı ıkt ktı ır. r. ? ? Lider taraf Lider tarafı ından olumlu bir ndan olumlu bir ç çal alış ışma atmosferi ma atmosferi yarat yaratı ılm lmış ışt tı ır. r. ? ? Grup Grup ü üyeleri doyumlu ve y yeleri doyumlu ve yü üksek morallidir. ksek morallidir. ? ? Bilginin grup Bilginin grup ü üyelerince payla yelerince paylaşı şım mı ı esast esastı ır. r. S S İ İ ZCE NASIL B ZCE NASIL B İ İ R L R L İ İ DER? DER? 86 86Serbest B Serbest B ı ı rak rak ı ı c c ı ı Lider Lider ? ? Astlar Astları ın kendi ama n kendi amaç çlar ları ın nı ı kendilerinin kendilerinin belirlemelerine ve karalar belirlemelerine ve karaları ın nı ı kendilerinin kendilerinin vermelerine dayan vermelerine dayanı ır. r. ? ? Lider herkese ho Lider herkese hoş ş g gö ör rü ünmeye nmeye ç çal alışı ışır. r. ? ? Grup i Grup iç çinden veya d inden veya dışı ışından gelen bask ndan gelen baskı ılar lar kar karşı şıs sı ında e nda eğ ğilir. ilir. ? ? Risk Risk ü üstlenmekten ho stlenmekten hoş şlanmaz. lanmaz. ? ? Grup Grup ü üyeleri tamamen serbest b yeleri tamamen serbest bı ırak rakı ılm lmış ışt tı ır. r. ? ? Lider, i Lider, iş şle ilgilenmez, kararlara liderin her hangi le ilgilenmez, kararlara liderin her hangi bir katk bir katkı ıs sı ı olmaz. olmaz. S S İ İ ZCE NASIL B ZCE NASIL B İ İ R L R L İ İ DER? DER? 87 87X ve Y Teorileri X ve Y Teorileri ? ? Douglas Douglas Mc Mc Gregor Gregor , insan tabiat , insan tabiat ı ı , , ki ki ş ş ili ili ğ ğ i ve davran i ve davran ış ış lar lar ı ı ü ü zerine baz zerine baz ı ı varsay varsay ı ı mlara dayanarak, mlara dayanarak, ç ç ok ok tart tart ışı ışı lan iki liderlik tipi geli lan iki liderlik tipi geli ş ş tirmi tirmi ş ş tir. tir. ? ? “ “ İş İş letmenin letmenin İ İ nsan Y nsan Y ö ö n n ü ü (1960) (1960) ” ” adl adl ı ı eserinde ilkine X teorisi, insan eserinde ilkine X teorisi, insan unsurunu unsurunu ö ö n planda tutan ikincisine n planda tutan ikincisine de Y teorisi demi de Y teorisi demi ş ş tir. tir. 88 88X Teorisi X Teorisi ? ? 1. Ortalama bir insan 1. Ortalama bir insan ç çal alış ışmay mayı ı sevmez, sevmez, tembeldir ve imkan bulursa i tembeldir ve imkan bulursa iş şten kaytar ten kaytarı ır. r. ? ? 2. 2. İ İnsanlar nsanları ın n ç ço oğ ğunun i unun iş şinde gereken inde gereken ç çabay abayı ı g gö östermesi i stermesi iç çin, s in, sı ık kı ı denetlenmesi, zorlanmas denetlenmesi, zorlanması ı, , y yö önetilmesi ve ceza ile korkutulmas netilmesi ve ceza ile korkutulması ı gerekir. gerekir. ? ? 3. Ortalama bir insan 3. Ortalama bir insanı ın y n yü ükselme h kselme hı ırs rsı ı s sı ın nı ırl rlı ıd dı ır. r. İ İnsan, g nsan, gü üven i ven iç çinde olmay inde olmayı ı, sorumluluk almamay , sorumluluk almamayı ı ve y ve yö önetilmeyi tercih eder. netilmeyi tercih eder. 89 89Y Teorisi Y Teorisi ? ? 1. Ortalama bir insan 1. Ortalama bir insan ç çal alış ışmay mayı ı sever, i sever, iş ş onun onun i iç çin, oyun oynama gibi tabii ve zevklidir. in, oyun oynama gibi tabii ve zevklidir. ? ? 2. Ama 2. Amaç çlara ula lara ulaş şmada s mada sı ık kı ı kontrole ihtiya kontrole ihtiyaç ç yoktur. yoktur. İ İnsanlar kendi kendini denetleyebilir. nsanlar kendi kendini denetleyebilir. ? ? 3. Bir insan 3. Bir insanı ın n ö örg rgü ütsel ama tsel amaç çlara ne lara ne ö öl lçü çüde de ba bağ ğland landığı ığı, ba , baş şar arı ı i iç çin verilen in verilen ö öd dü üllere ba llere bağ ğl lı ıd dı ır. r. ? ? 4. 4. İ İnsanlar sorunlar nsanlar sorunları ı çö çözmede y zmede yü üksek derecede ksek derecede hayal g hayal gü üc cü ü, yarat , yaratı ıc cı ıl lı ık ve zekalar k ve zekaları ın nı ı kullanma kullanma yetene yeteneğ ğine sahiptirler. ine sahiptirler. ? ? 5. Modern sanayi toplumunda ortalama bir insan, 5. Modern sanayi toplumunda ortalama bir insan, zihni yeteneklerinin yaln zihni yeteneklerinin yalnı ızca s zca sı ın nı ırl rlı ı bir bir b bö öl lü üm mü ünden yararlan nden yararlanı ır. r. 90 90Z Teorisi Z Teorisi ? ? William William Ouchi Ouchi(1980 (1980’ ’lerde); lerde); japon japon i iş şletmelerinin letmelerinin kendilerine kendilerine ö özg zgü ü y yö önetim tarz netim tarzı ın nı ı ABD ortam ABD ortamı ında nda uygulamalar uygulamaları ına dayanan teoridir. Varsay na dayanan teoridir. Varsayı ımlar mları ı; ; ? ? 1. 1. Ç Çal alış ışanlara uzun d anlara uzun dö önemli istihdam nemli istihdam ? ? 2. Birlikte karar verme 2. Birlikte karar verme ? ? 3. Seyrek performans de 3. Seyrek performans değ ğerlendirme ve terfiler erlendirme ve terfiler ? ? 4. Aidiyet ve yak 4. Aidiyet ve yakı ınl nlı ık duygusunun yarat k duygusunun yaratı ılmas lması ı ve aile ve aile havas havası ı i iç çinde i inde iş şbirli birliğ ği i ? ? 5. Ki 5. Kiş şisel sorumluluk beklentisi isel sorumluluk beklentisi ? ? 6. T 6. Tü üm y m yö öneticilere ve i neticilere ve iş şç çilere y ilere yö önelik g nelik gü üven ven duygusu duygusu ? ? 7. Az say 7. Az sayı ıda y da yö önetim kademesi ve az say netim kademesi ve az sayı ıda y da yö önetim netim pozisyonu pozisyonu 91 914.KOORD 4.KOORD İ İ NASYON NASYON ? ? Ç Ç al al ış ış may may ı ı kolayla kolayla ş ş t t ı ı rma ve ba rma ve ba ş ş ar ar ı ı y y ı ı sa sa ğ ğ lamak i lamak i ç ç in bir organizasyonun in bir organizasyonun b b ü ü t t ü ü n faaliyetlerinin n faaliyetlerinin ahenkle ahenkle ş ş tirilmesidir. tirilmesidir. 92 925.DENET 5.DENET İ İ M M ? ? Olmas Olmas ı ı gerekenle olan gerekenle olan ı ı n n kar kar şı şı la la ş ş t t ı ı r r ı ı ld ld ığı ığı , , ? ? Ama Ama ç ç lara ula lara ula şı şı l l ı ı p ula p ula şı şı lmad lmad ığı ığı n n ı ı n ya n ya da ne da ne ö ö l l çü çü de ula de ula şı şı ld ld ığı ığı n n ı ı n belirlenip, n belirlenip, gerekiyorsa d gerekiyorsa d ü ü zeltici zeltici ö ö nlemlerin nlemlerin al al ı ı nmas nmas ı ı s s ü ü recidir. recidir. 93 93Denetim S Denetim S ü ü reci reci ? ? Standartlar Standartlar ı ı n (hedeflerin) belirlenmesi n (hedeflerin) belirlenmesi ? ? Ger Ger ç ç ekle ekle ş ş en sonu en sonu ç ç lar lar ı ı n (fiili durumun) n (fiili durumun) ö ö l l çü çü lmesi lmesi ? ? Standartlarla ger Standartlarla ger ç ç ekle ekle ş ş en sonu en sonu ç ç lar lar ı ı n n kar kar şı şı la la ş ş t t ı ı r r ı ı lmas lmas ı ı ? ? Farkl Farkl ı ı l l ı ı klar klar ı ı d d ü ü zeltici zeltici ö ö nlemlerin al nlemlerin al ı ı nmas nmas ı ı 94 94Denetim S Denetim S ü ü reci reci 95 95BE BE Şİ Şİ NC NC İ İ HAFTA HAFTA 96 96Y Y ö ö netimle netimle İ İ lgili Baz lgili Baz ı ı Yeni Kavram Yeni Kavram ve Teknikleri ve Teknikleri ? ? 1.Toplam Kalite Y 1.Toplam Kalite Y ö ö netimi netimi ? ? 2.S 2.S ü ü re re ç ç Yenileme Yenileme ? ? 3.K 3.K ı ı yaslama yaslama ? ? 4. 4. Ö Ö ğ ğ renen renen Ö Ö rg rg ü ü tler tler ? ? 5.Temel( 5.Temel( ö ö z) Yetenekler z) Yetenekler ? ? 6.D 6.D ış ış Kaynaklardan Yararlanma Kaynaklardan Yararlanma SUNUMLAR SUNUMLAR … … 97 97ALTINCI HAFTA ALTINCI HAFTA 98 98Ü Ü RET RET İ İ M M Be Be ş ş eri ve maddi fakt eri ve maddi fakt ö ö rlerin mal ve rlerin mal ve hizmetlere d hizmetlere d ö ö n n ü ü ş ş t t ü ü r r ü ü lme s lme s ü ü recidir. recidir. Ü Ü RET RET İ İ M Y M Y Ö Ö NET NET İ İ M M İ İ İş İş letmenin elinde bulunan insan g letmenin elinde bulunan insan g ü ü c c ü ü , , makine, malzeme gibi be makine, malzeme gibi be ş ş eri ve maddi eri ve maddi kaynaklar kaynaklar ı ı belirli miktarda mamul belirli miktarda mamul ü ü n n istenilen kalitede, istenilen zamanda ve istenilen kalitede, istenilen zamanda ve en d en d ü ü ş ş ü ü k maliyetlerle k maliyetlerle ü ü retilmesini retilmesini sa sa ğ ğ lamak lamak ü ü zere bir araya getirilmesi zere bir araya getirilmesi yolundaki sistemli yolundaki sistemli ç ç abalard abalard ı ı r. r. 99 99? ? Faaliyet Giderleri ve Maliyetler Faaliyet Giderleri ve Maliyetler : : İş İş letmenin kurulu letmenin kurulu ş ş u, i u, i ş ş leyi leyi ş ş i, mal ve i, mal ve hizmet hizmet ü ü retilmesi veya genel olarak retilmesi veya genel olarak i i ş ş letmenin faaliyette bulunmas letmenin faaliyette bulunmas ı ı yla ilgili yla ilgili her t her t ü ü rl rl ü ü giderlere faaliyet giderleri giderlere faaliyet giderleri denir. denir. ? ? Sabit Maliyetler Sabit Maliyetler : : Ü Ü retim miktar retim miktar ı ı n n ı ı n n azal azal ı ı p p ç ç o o ğ ğ almas almas ı ı ile toplam ile toplam ı ı de de ğ ğ i i ş ş meyen maliyetlerdir meyen maliyetlerdir ? ? De De ğ ğ i i ş ş ken Maliyetler ken Maliyetler : : Ü Ü retim miktar retim miktar ı ı n n ı ı n n de de ğ ğ i i ş ş mesiyle toplam mesiyle toplam ı ı de de ğ ğ i i ş ş en en giderlerdir. giderlerdir. 100 100? ? Prod Prod ü ü ktivite (Verimlilik): ktivite (Verimlilik): Fiziksel Fiziksel miktarlar olarak miktarlar olarak ü ü retimden elde retimden elde edilen edilen ç ç ı ı kt kt ı ı n n ı ı n n - - output output , girdiye , girdiye - - input input oran oran ı ı d d ı ı r. r. ? ? Rantabilite(Karl Rantabilite(Karl ı ı l l ı ı k): k): Belirli bir Belirli bir d d ö ö nemde elde edilen kar nemde elde edilen kar ı ı n o n o d d ö ö nemde kullan nemde kullan ı ı lan sermayeye lan sermayeye oran oran ı ı d d ı ı r. r. Net kar/ Net kar/ Ö Ö z sermaye=Rantabilite z sermaye=Rantabilite 101 101Ba Ba ş ş aba aba ş ş Analizi Analizi ? ? Ba Ba ş ş aba aba ş ş analizi, sat analizi, sat ış ış geliri, maliyet ve geliri, maliyet ve kar aras kar aras ı ı ndaki ili ndaki ili ş ş kileri inceleyen analitik kileri inceleyen analitik bir y bir y ö ö ntemdir. ntemdir. ? ? Ba Ba ş ş aba aba ş ş noktas noktas ı ı , toplam gelirler ile , toplam gelirler ile toplam maliyetlerin birbirine e toplam maliyetlerin birbirine e ş ş it oldu it oldu ğ ğ u u noktad noktad ı ı r. r. Kar=Top. Gelir Kar=Top. Gelir – – Top. Maliyet Top. Maliyet Top. Gelir = Top. Maliyet (BB Noktas Top. Gelir = Top. Maliyet (BB Noktası ıd dı ır) r) 102 102? ? Ba Ba ş ş aba aba ş ş noktas noktas ı ı nda nda ü ü retim veya retim veya sat sat ış ış hacmi, i hacmi, i ş ş letmenin ne kar, ne de letmenin ne kar, ne de zarar etti zarar etti ğ ğ i; toplam gelirlerin ancak i; toplam gelirlerin ancak toplam giderleri kar toplam giderleri kar şı şı layabildi layabildi ğ ğ i i miktar miktar ı ı g g ö ö stermektedir. stermektedir. Ba Ba ş ş aba aba ş ş grafi grafi ğ ğ inde kar inde kar şı şı layabildi layabildi ğ ğ i miktar i miktar ı ı g g ö ö stermektedir. stermektedir. Ba Ba ş ş aba aba ş ş grafi grafi ğ ğ inde inde BBN BBN n n ı ı n n alt alt ı ı nda kalan alan zarar nda kalan alan zarar alan alan ı ı , , ü ü st st ü ü nde kalan alan kar nde kalan alan kar alan alan ı ı d d ı ı r. r. 103 103Do Do ğ ğ rusal Olarak rusal Olarak Ba Ba ş ş aba aba ş ş ( ( Karage Karage ç ç i i ş ş ) Grafi ) Grafi ğ ğ i i 104 104 Toplam Gelirler Toplam Gelirler Toplam Giderler Toplam Giderler Üretim (Satış)Miktarı Sabit Maliyet(F) BBN Top. Gelir=p.q Top. Giderler=F+v.q karBa Ba ş ş aba aba ş ş Analizinin Varsay Analizinin Varsay ı ı mlar mlar ı ı ? ? Giderler, sabit ve de Giderler, sabit ve değ ği iş şken olarak ikiye ken olarak ikiye ayr ayrı ılmaktad lmaktadı ır. r. ? ? De Değ ği iş şken giderler, ken giderler, ü üretim hacmi ile ayn retim hacmi ile aynı ı oranda oranda art artı ıp, azalmaktad p, azalmaktadı ır. r. ? ? Birim sat Birim satış ış fiyat fiyatı ı sabittir. sabittir. ? ? İş İşletmenin tek bir letmenin tek bir ü ür rü ün n ü üretti rettiğ ği kabul i kabul edilmektedir. edilmektedir. ? ? Sabit giderler, Sabit giderler, ç çe eş şitli itli ü üretim seviyelerinde ayn retim seviyelerinde aynı ı kalmaktad kalmaktadı ır. r. 105 105Ba Ba ş ş aba aba ş ş Noktas Noktas ı ı n n ı ı n Bulunmas n Bulunmas ı ı ? ? Toplam Gelirler =Toplam Giderler Toplam Gelirler =Toplam Giderler p.Q=F+v.Q p.Q=F+v.Q p.Q p.Q- -v.Q=F v.Q=F Q(p Q(p- -v)=F Q=F/p v)=F Q=F/p- -v v ? ? Ü Üretim Miktar retim Miktarı ına g na gö öre, re, BBN= Top. Sabit Maliyet/(Birim Sat BBN= Top. Sabit Maliyet/(Birim Satış ış Fiyat Fiyatı ı – – Birim De Birim Değ ği iş şken Maliyet) ken Maliyet) ? ? Sat Satış ış Tutar Tutarı ına g na gö öre re, , BBN= Top.Sabit Maliyet/[1 BBN= Top.Sabit Maliyet/[1- -(Top.De (Top.Değ ği iş şir Maliyet / ir Maliyet / Top. Sat Top. Satış ışlar)] lar)] 106 106Ö Ö RNEK RNEK ? ? X i X i ş ş letmesinin belirli bir letmesinin belirli bir ü ü r r ü ü n n ü ü yle ilgili yle ilgili tahmini veriler: tahmini veriler: ? ? Toplam sabit giderler 21000 Toplam sabit giderler 21000 Tl Tl ? ? Birim de Birim de ğ ğ i i ş ş ken gider 18 ken gider 18 Tl Tl ? ? Birim sat Birim sat ış ış fiyat fiyat ı ı 25 25 Tl Tl ? ? Bu verilere g Bu verilere g ö ö re re ba ba ş ş aba aba ş ş noktas noktas ı ı ndaki ndaki ü ü retim miktar retim miktar ı ı n n ı ı bulunuz. bulunuz. 107 107? ? Q=21000/25 Q=21000/25 - - 18 18 ? ? Q=21000/7 Q=21000/7 ? ? Q=3000 birim Q=3000 birim * E * E ğ ğ er BBN da er BBN da ü ü retim miktar retim miktar ı ı yerine yerine Y Y miktar miktar ı ı ndaki bir toplam kar ndaki bir toplam kar ı ı verecek verecek ü ü retim miktar retim miktar ı ı n n ı ı n bulunmas n bulunmas ı ı istenirse, istenirse, bu bu ü ü retim veya sat retim veya sat ış ış miktar miktar ı ı n n ı ı da da Q=F Q=F +Y +Y /p /p - - v form v form ü ü l l ü ü verir. verir. 108 108Ü Ü RET RET İ İ M S M S İ İ STEMLER STEMLER İ İ N N İ İ N N SINIFLANDIRILMASI SINIFLANDIRILMASI 1. Belirli bir s 1. Belirli bir sü ürede rede ü üretilen miktara g retilen miktara gö öre: re: a)Tek mal a)Tek mal ü üretimi retimi b)Seri halde b)Seri halde ü üretim retim c)Kitle c)Kitle ü üretimi retimi 2. 2. Ü Üretimde izlenen yola g retimde izlenen yola gö öre: re: a) a)İ İmal yerinde mal yerinde ü üretim retim b)Hareket halinde b)Hareket halinde ü üretim retim 1.At 1.Atö ölye sistemi lye sistemi 2. Ak 2. Akı ıc cı ı ü üretim sistemi retim sistemi 3.Grup sistemi 3.Grup sistemi 3. Mamule g 3. Mamule gö öre re ü üretim retim ş şekilleri ve Hizmet ekilleri ve Hizmet ü üretimi retimi 4. Tam zaman 4. Tam zamanı ında nda ü üretim(JIT) sistemi retim(JIT) sistemi SUNUMLAR SUNUMLAR… … 109 109STOK Y STOK Y Ö Ö NET NET İ İ M M İ İ ? ? Organizasyonun i Organizasyonun i ç ç inde; inde; 110 110 Transformasyon Girdi Çıktı Ham madde • Gelen mallar • Bankada bekleyen müşteriler • Gelen kutusundaki evraklar Süreç-içi-iş • Yarı mamul ürünler • Servis gören müşteriler • Masadaki kağıt işleri Bitmiş ürünler • Gönderilmeyi bekleyen ürünler • Bankadan ayrılan müşteriler • Giden kutusundaki evraklar Organizasyonlar arasında: Taşıma halindeki ürünlerStok Fonksiyonlar Stok Fonksiyonlar ı ı ? ? Kapasite gereksinimlerini d Kapasite gereksinimlerini dü üzg zgü ünle nleş ştirmek tirmek ? ? Belirsizliklerle ba Belirsizliklerle baş şa a ç çı ıkmak i kmak iç çin: in: • • İş İş s sü üre reç çlerinde: ard lerinde: ardışı ışık i k iş ş s sü üre reç ç a aş şamalar amaları ın nı ı birbirinde ba birbirinde bağı ğıms msı ız hale getirmek z hale getirmek • • Talepteki belirsizliklere kar Talepteki belirsizliklere karşı şı. . ? ? Sipari Sipariş ş verme maliyetlerini azaltmak verme maliyetlerini azaltmak ? ? Miktar indirimlerinden yararlanmak Miktar indirimlerinden yararlanmak ? ? Yak Yakı ın gelecekteki muhtemel fiyat art n gelecekteki muhtemel fiyat artış ışlar ları ına na kar karşı şı korunmak korunmak 111 111Stok kontrol Stok kontrol ü ü n amac n amac ı ı ? ? Kabul edilebilinir bir m Kabul edilebilinir bir m ü ü ş ş teri servis teri servis seviyesini minimum stok maliyetleriyle seviyesini minimum stok maliyetleriyle sa sa ğ ğ lamak lamak • • M Mü üş şteri hizmet seviyesi teri hizmet seviyesi ? ? Direk stoktan kar Direk stoktan karşı şılanma y lanma yü üzdesi zdesi ? ? Sipari Sipariş ş d dö öng ngü üs sü ü i iç çinde stoksuz kalmama inde stoksuz kalmama y yü üzdesi zdesi • • Sipari Sipariş ş verme ve stokta tutma maliyetleri verme ve stokta tutma maliyetleri 112 112 Yıllık stok devir oranı Yıllık satılan (kullanılan) ürünlerin değerinin ortalama stok yatırımı değerine oranıdır.Etkin stok y Etkin stok y ö ö netimi netimi ? ? Stok takibi i Stok takibi i ç ç in bir sistem in bir sistem ? ? Talebin g Talebin g ü ü venilir tahmini venilir tahmini ? ? Teslim s Teslim s ü ü relerinin bilgisi relerinin bilgisi ? ? A A ş ş a a ğı ğı dakilerin do dakilerin do ğ ğ ru tahmini ru tahmini • • Stokta tutma maliyeti Stokta tutma maliyeti • • Sipari Sipariş ş verme ve verme ve ü ür rü ün kabul maliyeti n kabul maliyeti • • Yok satma maliyetleri Yok satma maliyetleri (NASIL A (NASIL AÇ ÇIKLANAB IKLANABİ İL Lİ İR?) R?) ? ? Bir Bir ü ü r r ü ü n s n s ı ı n n ı ı fland fland ı ı rma sistemi(ABC rma sistemi(ABC y y ö ö ntemi) ntemi) 113 113Ü Ü RET RET İ İ M S M S Ü Ü REC REC İ İ N N İ İ N N GEL GEL İŞ İŞ T T İ İ R R İ İ LMES LMES İ İ ( ( İŞ İŞ ET ET Ü Ü D D Ü Ü ) ) İ İ nsan nsan ı ı n n ç ç al al ış ış mas mas ı ı n n ı ı b b ü ü t t ü ü n ili n ili ş ş kileri ile kileri ile birlikte inceleyen ve mevcut birlikte inceleyen ve mevcut durumun iyile durumun iyile ş ş tirilmesi i tirilmesi i ç ç in etkili in etkili b b ü ü t t ü ü n fakt n fakt ö ö rleri sistematik olarak rleri sistematik olarak ara ara ş ş t t ı ı rmaya y rmaya y ö ö nelen bir teknik olup nelen bir teknik olup ö ö zellikle hareket et zellikle hareket et ü ü tleri ve zaman tleri ve zaman et et ü ü tleri teknikleri i tleri teknikleri i ç ç in kullan in kullan ı ı lan genel lan genel terimdir. terimdir. 114 114İŞ İŞ ET ET Ü Ü D D Ü Ü N N Ü Ü N BA N BA Ş Ş LICA LICA AMA AMA Ç Ç LARI: LARI: ? ? 1. Gereksiz i 1. Gereksiz i ş ş lerden kurtulmak lerden kurtulmak ? ? 2. Gerekli i 2. Gerekli i ş ş leri m leri m ü ü mk mk ü ü n olan en iyi n olan en iyi ş ş ekilde d ekilde d ü ü zenlemek zenlemek ? ? 3. Uygun i 3. Uygun i ş ş metotlar metotlar ı ı n n ı ı standartla standartla ş ş t t ı ı rmak rmak ? ? 4. 4. İş İş le ilgili do le ilgili do ğ ğ ru zaman standartlar ru zaman standartlar ı ı n n ı ı tespit etmek tespit etmek ? ? 5. 5. İş İş g g ü ü c c ü ü n n ü ü E E ğ ğ itmek itmek 115 115? ? Hareket Et Hareket Et ü ü d d ü ü ? ? ve ve ? ? Zaman Et Zaman Et ü ü d d ü ü ? ? Nedir? Nedir? SUNUMLAR SUNUMLAR … … 116 116YED YED İ İ NC NC İ İ HAFTA HAFTA 117 117PAZARLAMA PAZARLAMA ? ? Pazarlama Pazarlama , mal , mal ve ve hizmetlerin hizmetlerin ü ü reticiden reticiden t t ü ü keticiye keticiye veya veya kullan kullan ı ı c c ı ı ya ya do do ğ ğ ru ru ak ak ışı ışı n n ı ı y y ö ö nelten nelten i i ş ş letme letme faaliyetlerinin faaliyetlerinin yerine yerine getirilmesidir getirilmesidir . . (1985 (1985 ’ ’ e e kadar kadar ) ) 118 118PAZARLAMA PAZARLAMA ? ? Pazarlama Pazarlama , , ki ki ş ş isel isel ve ve ö ö rg rg ü ü tsel tsel ama ama ç ç lara lara ula ula ş ş may may ı ı sa sa ğ ğ layacak layacak m m ü ü badeleleri badeleleri ger ger ç ç ekle ekle ş ş tirmek tirmek ü ü zere zere , , fikirlerin fikirlerin , , mallar mallar ı ı n n ve ve hizmetlerin hizmetlerin geli geli ş ş tirilmesi tirilmesi , , fiyatland fiyatland ı ı r r ı ı lmas lmas ı ı , , tutundurulmas tutundurulmas ı ı ve ve da da ğı ğı t t ı ı lmas lmas ı ı na na ili ili ş ş kin kin planlama planlama ve ve uygulama uygulama s s ü ü recidir recidir . (AMA, 1985) . (AMA, 1985) 119 119PAZARLAMA PAZARLAMA ? ? Pazarlama Pazarlama ; ; “ “ M M ü ü ş ş teri teri ili ili ş ş kilerinin kilerinin , , i i ş ş letme letme ö ö rg rg ü ü t t ü ü ile ile ortaklara ortaklara yarar yarar sa sa ğ ğ layacak layacak ş ş ekilde ekilde y y ö ö netilmesi netilmesi amac amac ı ı yla yla , , m m ü ü ş ş terilere terilere y y ö ö nelik nelik de de ğ ğ er er yaratma yaratma , , ileti ileti ş ş im im kurma kurma ve ve yarat yarat ı ı lan lan de de ğ ğ eri eri m m ü ü ş ş teriye teriye ula ula ş ş t t ı ı rma rma s s ü ü re re ç ç lerini lerini i i ç ç eren eren ö ö rg rg ü ü tsel tsel bir bir fonksiyondur fonksiyondur ” ” (Marketing (Marketing News, News, Eyl Eyl ü ü l l 2004 s:17). 2004 s:17). 120 120121 121 Pazarlaman Pazarlaman ı ı n Geli n Geli ş ş imi imi Ü ÜRET RETİ İM ANLAYI M ANLAYIŞ ŞI D I DÖ ÖNEM NEMİ İ ÜRETİM AN. DÖ. ÜRETİM AN.D. 1880’LER 1930’LARIN BAŞI 1990’LAR SATIŞ AN. DÖ. SATIŞ AN.D. PAZARLAMA AN.D. 1950’LİLERİN ORTALARIPazarlaman Pazarlaman ı ı n Geli n Geli ş ş imi imi ? ? 1) 1) Ü Ü retim anlay retim anlay ışı ışı d d ö ö nemi nemi ? ? 2)Sat 2)Sat ış ış anlay anlay ışı ışı d d ö ö nemi nemi ? ? 3)Pazarlama anlay 3)Pazarlama anlay ışı ışı d d ö ö nemi nemi 122 122Pazarlaman Pazarlaman ı ı n Geli n Geli ş ş imi imi ? ? 1) 1) Ü Ü RET RET İ İ M ANLAYI M ANLAYI Ş Ş I I ? ? 1850 1850 - - 1930 1930 ’ ’ lar lar ? ? 2 durum s 2 durum s ö ö z konusu (uygunluk i z konusu (uygunluk i ç ç in) in) ? ? T>A, Henry FORD, T modeli T>A, Henry FORD, T modeli i i ç ç in; in; “ “ Siyah olmak kayd Siyah olmak kayd ı ı yla, yla, istedi istedi ğ ğ iniz modeli se iniz modeli se ç ç in in ” ” ? ? ü ü r r ü ü n maliyetlerinin n maliyetlerinin ç ç ok y ok y ü ü ksek ksek olmas olmas ı ı ndan dolay ndan dolay ı ı , maliyet d , maliyet d ü ü ş ş ü ü r r ü ü c c ü ü ö ö nlemler al nlemler al ı ı nmal nmal ı ı 123 123Pazarlaman Pazarlaman ı ı n Geli n Geli ş ş imi imi ? ? 2)Sat 2)Sat ış ış Anlay Anlay ışı ışı ? ? 1929 1929 - - 1933 aras 1933 aras ı ı ya ya ş ş anan B anan B ü ü y y ü ü k k Ekonomik Kriz Ekonomik Kriz ? ? ü ü retip b retip b ü ü y y ü ü yerek de yerek de ğ ğ il de, il de, ü ü retilenlerin sat retilenlerin sat ı ı larak krizin larak krizin a a şı şı labilece labilece ğ ğ i i ? ? A~T Yo A~T Yo ğ ğ un tutundurma Faaliyetleri un tutundurma Faaliyetleri ? ? Ne Ne ü ü retirsem onu satar retirsem onu satar ı ı m, yeter ki m, yeter ki satmas satmas ı ı n n ı ı bileyim anlay bileyim anlay ışı ışı 124 124Pazarlaman Pazarlaman ı ı n Geli n Geli ş ş imi imi ? ? 3)Pazarlama Anlay 3)Pazarlama Anlayışı ışı ? ? T Tü üketiciyi tatmin ederek kar sa keticiyi tatmin ederek kar sağ ğlama diye ifade lama diye ifade edilen bu anlay edilen bu anlayış ış, 1960 , 1960’ ’larda ve 1970 larda ve 1970’ ’lerde ba lerde baş şta ta ABD olmak ABD olmak ü üzere yayg zere yaygı ınla nlaş şm mış ışt tı ır. r. ? ? Modern pazarlama yakla Modern pazarlama yaklaşı şım mı ı olarak da olarak da adland adlandı ır rı ılan bu y lan bu yö önetim bi netim biç çiminin belki de en iminin belki de en ba baş şta gelen ta gelen ö özelli zelliğ ği, i i, iş şletme y letme yö önetimince netimince t tü üketicilere sunulan mal ve hizmetlerin m keticilere sunulan mal ve hizmetlerin mü übadele badele edilmesiyle ilgili olarak yap edilmesiyle ilgili olarak yapı ılan lan ç çal alış ışmalarda, malarda, t tü üketicinin ve t keticinin ve tü üketici tatmininin ketici tatmininin ö ön plana n plana ç çı ıkar karı ılmas lması ıd dı ır. r. 125 125? ? 3)Pazarlama Anlay 3)Pazarlama Anlay ışı ışı ? ? 3 3 ö ö nemli hususa dayanmaktad nemli hususa dayanmaktad ı ı r. r. ? ? - - T T ü ü keticiye Y keticiye Y ö ö nelik Tutum(m nelik Tutum(m ü ü ş ş teri teri odakl odakl ı ı l l ı ı k) k) ? ? - - B B ü ü t t ü ü nle nle ş ş mi mi ş ş (koordineli) Pazarlama (koordineli) Pazarlama Ç Ç abalar abalar ı ı ? ? - - Uzun D Uzun D ö ö nemde Karl nemde Karl ı ı l l ı ı k(kar getirici k(kar getirici sat sat ış ış hacmi) hacmi) 126 126MODERN PAZARLAMA MODERN PAZARLAMA ? ? 1)T 1)Tü üketiciye y keticiye yö önelik tutum nelik tutum ? ? Modern pazarlaman Modern pazarlamanı ın temelini olu n temelini oluş şturur. turur. ? ? General General Electric Electric.(2.D .(2.Dü ünya Sava nya Savaşı şı… …) ) ? ? T Tü üketiciye y keticiye yö önelik tutum, al nelik tutum, alı ıc cı ın nı ın isteklerini, n isteklerini, gereksinimlerini saptayarak ona g gereksinimlerini saptayarak ona gö öre re ü üretim ve retim ve pazarlama yapmay pazarlama yapmayı ı gerektirir.( gerektirir.(paz paz.ara .araş şt tı ırmalar rmaları ı, , m mü üş şteriyle konu teriyle konuş şmak) mak) 127 127MODERN PAZARLAMA MODERN PAZARLAMA ? ? 1)T 1)Tü üketiciye y keticiye yö önelik tutum nelik tutum ? ? Sat Satış ışlar iki kaynaktan gelir:Yeni ve S lar iki kaynaktan gelir:Yeni ve Sü ürekli rekli M Mü üş şterilerden terilerden ? ? Yeni m Yeni mü üş şteri maliyetli teri maliyetli ? ? S Sü ürekli m rekli mü üş şteri; tekrar sat teri; tekrar satı ın al n alı ır, firma r, firma ü ür rü ünleri hakk nleri hakkı ında ba nda baş şkalar kaları ına iyi na iyi ş şeyler eyler s sö öyler, rakip markalara yler, rakip markalara ç çok fazla itibar ok fazla itibar etmez, ayn etmez, aynı ı i iş şletmenin di letmenin diğ ğer er ü ür rü ünlerini de nlerini de al alı ır. r. 128 128MODERN PAZARLAMA MODERN PAZARLAMA ? ? 2)B 2)B ü ü t t ü ü nle nle ş ş mi mi ş ş Pazarlama Pazarlama ? ? İ İ ki ki ö ö nemli nokta vard nemli nokta vard ı ı r. r. İ İ lki lki pazarlama departman pazarlama departman ı ı di di ğ ğ er er b b ö ö l l ü ü mlerle uyum i mlerle uyum i ç ç inde olmal inde olmal ı ı , , ikincisi kendi alt b ikincisi kendi alt b ö ö l l ü ü mleri aras mleri aras ı ı uyumu sa uyumu sa ğ ğ lamal lamal ı ı d d ı ı r.( r.( paz paz b b ö ö l. kalite l. kalite ve ve ç ç e e ş ş itli itli ü ü r r ü ü n, n, ü ü retim b retim b ö ö l. k l. k ı ı s s ı ı tl tl ı ı kalite ve kalite ve ü ü r r ü ü n=ba n=ba ş ş ar ar ı ı s s ı ı zl zl ı ı k) k) ? ? 4P 4P ‘ ‘ nin nin birbiriyle uyumu birbiriyle uyumu 129 129MODERN PAZARLAMA MODERN PAZARLAMA ? ? 3)Uzun D 3)Uzun Dö önemde Karl nemde Karlı ıl lı ık k ? ? Bir Birç çok i ok iş şletme uzun d letme uzun dö önemli d nemli dü üş şü ünmek yerine nmek yerine k kı ısa d sa dö önemde kar etmeye nemde kar etmeye ö önem nem verir.yat verir.yatı ır rı ımlar mları ın nı ı en k en kı ısa zamanda gelire, kara sa zamanda gelire, kara d dö ön nü üş şt tü ürmeyi hedefler. Geli rmeyi hedefler. Geliş şmekte olan mekte olan ü ülkelerde lkelerde ve ve ü ülkemizde bu yakla lkemizde bu yaklaşı şım daha yayg m daha yaygı ın ise de , n ise de , de değ ği iş şen ko en koş şullar, ullar, ö özellikle d zellikle dü ünya pazarlar nya pazarları ın nı ın n k kü üreselle reselleş şme e me eğ ğilimi, i ilimi, iş şletmeleri her yerde uzun letmeleri her yerde uzun d dö önemli d nemli dü üş şü ünmeye ve planlama yapmaya nmeye ve planlama yapmaya zorlamaktad zorlamaktadı ır. r. 130 130MODERN PAZARLAMA MODERN PAZARLAMA ? ? 3)Uzun d 3)Uzun dö önemde karl nemde karlı ıl lı ık k ? ? Burger Burger King King; t ; tü üketicinin ald keticinin aldığı ığı hamburger hamburger tesad tesadü üfen so fen soğ ğuk uk ç çı ıkarsa, hemen karsa, hemen çö çöpe pe at atı ıl lı ır, r, ı ıs sı ır rı ılm lmış ış bile olsa yeni ve s bile olsa yeni ve sı ıcak bir cak bir hamburger m hamburger mü üş şterinin masas terinin masası ına kadar na kadar getirilir.B getirilir.Bö öylece m ylece mü üş şteri sadakati teri sadakati kazan kazanı ılm lmış ış olur. olur. 131 131PAZAR Y PAZAR Y Ö Ö NL NL Ü Ü L L Ü Ü K K ? ? M Mü üş şteri tatmininden daha teri tatmininden daha ö ötede bir tede bir kavramd kavramdı ır.Be r.Beş ş ö öğ ğesi vard esi vardı ır: r: ? ? 1)M 1)Mü üş şteri y teri yö önl nlü ül lü ük k(onlara s (onlara sü ürekli rekli ü üst stü ün de n değ ğer er verebilmek i verebilmek iç çin hedef al in hedef alı ıc cı ılar ları ın yeterince n yeterince tan tanı ınmas nması ı, , Ö Ör;pazarlama ara r;pazarlama araş şt tı ırmalar rmaları ı yapmak) yapmak) ? ? 2)Rakip y 2)Rakip yö önl nlü ül lü ük k(Mevcut ve potansiyel rakiplerin (Mevcut ve potansiyel rakiplerin g güç üçl lü ü ve zay ve zayı ıf y f yö önleri ile stratejilerinin bilinmesi, nleri ile stratejilerinin bilinmesi, Ö Ör; r; Swot Swot analizi, benchmarking yapmak) analizi, benchmarking yapmak) 132 132? ? 3) 3)Fonksiyolararas Fonksiyolararası ı e eş şg gü üd dü üm m(i (iş şletme letme kaynaklar kaynakları ın nı ın m n mü üş şteri i teri iç çin de in değ ğer yaratmaya er yaratmaya yo yoğ ğunla unlaş şacak acak ş şekilde g ekilde gü üd dü ümlenip harekete mlenip harekete ge geç çirilmesi, irilmesi, Ö Ör;4P r;4P’ ’ler aras ler arası ı uyum) uyum) ? ? 4)Uzun d 4)Uzun dö önemli konsantrasyon nemli konsantrasyon(gerekli yat (gerekli yatı ır rı ımlar mları ı yaparak de yaparak değ ğer art er artı ır rı ıc cı ı ara araş şt tı ırmalar rmaları ı s sü ürd rdü ürmek, rmek, Ö Ör;vizyon sahibi olmak,Ar r;vizyon sahibi olmak,Ar- -Ge Ge ç çal alış ışmalar maları ı yapmak) yapmak) ? ? 5)Karl 5)Karlı ıl lı ık( k(hem uzun vadeli giderleri kar hem uzun vadeli giderleri karşı şılay layı ıc cı ı hem de varl hem de varlığı ığına neden olan temel na neden olan temel ö öğ ğeleri tatmin eleri tatmin etmek, etmek, Ö Ör;m r;mü üş şteri sadakati sa teri sadakati sağ ğlamak) lamak) 133 133PAZARLAMA KARMASININ PAZARLAMA KARMASININ UNSURLARI UNSURLARI ? ? 1. Mamul 1. Mamul ? ? 2. Fiyat 2. Fiyat ? ? 3. Tutundurma (Sat 3. Tutundurma (Sat ış ış artt artt ı ı r r ı ı c c ı ı ç ç abalar) abalar) ? ? 4. Da 4. Da ğı ğı t t ı ı m m ? ? Pazarlaman Pazarlaman ı ı n 4P n 4P ’ ’ si de denilen bu si de denilen bu unsurlar, pazarlama y unsurlar, pazarlama y ö ö neticisinin neticisinin temel karar alanlar temel karar alanlar ı ı d d ı ı r. r. 134 134PAZARLAMA ARA PAZARLAMA ARA Ş Ş TIRMASI TIRMASI 135 135 ? ? Belirli bir pazarlama problemine Belirli bir pazarlama problemine ili iliş şkin verilerin objektif olarak kin verilerin objektif olarak toplanmas toplanması ı , analizi ve , analizi ve yorumlanmas yorumlanması ıd dı ır . r . ? ? Pazarlama problemlerinin Pazarlama problemlerinin çö çöz zü ümlenmesi i mlenmesi iç çin bilimsel metodun in bilimsel metodun uygulanmas uygulanması ıd dı ır . r . Pazarlama Ara Pazarlama Ara ş ş t t ı ı rmas rmas ı ı n n ı ı n n konular konular ı ı : : 136 136 ? ? T Tü üketici ara ketici araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? Mamul ara Mamul araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? Da Dağı ğıt tı ım ara m araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? Reklam ara Reklam araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? Pazar potansiyeli ve trendleri ile ilgili analizler ; Pazar potansiyeli ve trendleri ile ilgili analizler ; ? ? Sat Satış ış ara araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? Fiyat ara Fiyat araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? End Endü üstriyel pazar ara striyel pazar araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? Motivasyon ara Motivasyon araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? Ambalajlama ara Ambalajlama araş şt tı ırmas rması ı ; ; ? ? D Dış ış pazar ara pazar araş şt tı ırmas rması ı . .PAZARLAMA ARA PAZARLAMA ARA Ş Ş TIRMALARININ TIRMALARININ FAYDALARI FAYDALARI 137 137 ? ? Pazarlama problemlerinin varl Pazarlama problemlerinin varlığı ığın nı ı ve onlar ve onları ı yaratan yaratan fakt faktö örleri ortaya rleri ortaya ç çı ıkar karı ır . r . ? ? Al Alı ınacak kararlar nacak kararları ın riskini azalt n riskini azaltı ır ve rasyonelli r ve rasyonelliğ ği i sa sağ ğlar . lar . ? ? Y Yö önetimin , t netimin , tü üketici ihtiya ketici ihtiyaç ç ve isteklerini ve isteklerini ö öğ ğrenmesini renmesini ve b ve bö öylece ylece ü üretilen mal ve hizmetlerle talep aras retilen mal ve hizmetlerle talep arası ında nda uygunlu uygunluğ ğu sa u sağ ğlar . lar . ? ? Yeni mamul ve piyasalar ile , mevcut mamuller Yeni mamul ve piyasalar ile , mevcut mamuller i iç çin yeni kullan in yeni kullanı ım imkanlar m imkanları ın nı ın ke n keş şfini ve fini ve b bö öylece sat ylece satış ışlar ları ın artmas n artması ın nı ı sa sağ ğlar . lar .PAZARLAMA ARA PAZARLAMA ARAŞ ŞTIRMALARININ FAYDALARI TIRMALARININ FAYDALARI ? ? Sat Sat ış ış faaliyetlerinde ba faaliyetlerinde ba ş ş ar ar ı ı derecesini ve yetersizlikleri belirleyip derecesini ve yetersizlikleri belirleyip , etkinli , etkinli ğ ğ i artt i artt ı ı rmaya yard rmaya yard ı ı mc mc ı ı olur . olur . ? ? Mal ve hizmetlerle ilgili t Mal ve hizmetlerle ilgili t ü ü ketici ketici tercihleri i tercihleri i ç ç in veri sa in veri sa ğ ğ lay lay ı ı p teknik p teknik ara ara ş ş t t ı ı rmay rmay ı ı y y ö ö nlendirir . nlendirir . 138 138Pazarlama Ara Pazarlama Ara ş ş t t ı ı rma s rma s ü ü reci reci 1) 1) Problemin tan Problemin tanı ımlanmas mlanması ı ; ; 2) 2) Ara Araş şt tı ırman rmanı ın planlanmas n planlanması ı ; ; 3) 3) Ara Araş şt tı ırma plan rma planı ın nı ın uygulanmas n uygulanması ı ; ; 4) 4) Verilerin analizi ve yorumu ; Verilerin analizi ve yorumu ; 5) 5) Ara Araş şt tı ırma raporunun haz rma raporunun hazı ırlanmas rlanması ı . . 139 1391) 1) Problemin tan Problemin tan ı ı mlanmas mlanmas ı ı Ara Ara ş ş t t ı ı rmac rmac ı ı ; i ; i ş ş letmeyi , i letmeyi , i ş ş letmenin letmenin sanayi dal sanayi dal ı ı n n ı ı , di , di ğ ğ er er ç ç evresel evresel ko ko ş ş ullar ullar ı ı , i , i ş ş letmenin pazarlama letmenin pazarlama ç ç abalar abalar ı ı n n ı ı iyice g iyice g ö ö zden ge zden ge ç ç irmelidir irmelidir Bu a Bu a ş ş amada yap amada yap ı ı lan ; problemi lan ; problemi spesifik hale getirmeye y spesifik hale getirmeye y ö ö nelik nelik bir bir “ “ ke ke ş ş ifsel ara ifsel ara ş ş t t ı ı rma rma ” ” d d ı ı r. r. 2) 2) Ara Ara ş ş t t ı ı rman rman ı ı n planlanmas n planlanmas ı ı Bu a Bu aş şamada ihtiya amada ihtiyaç ç duyulan bilgileri toplamak duyulan bilgileri toplamak i iç çin etkin bir ara in etkin bir araş şt tı ırma plan rma planı ı geli geliş ştirilir . tirilir . Ara Araş şt tı ırma plan rma planı ın nı ın geli n geliş ştirilmesi 5 konuda tirilmesi 5 konuda karar al karar alı ınmas nması ın nı ı gerektirir : gerektirir : ? ?Veri Kaynaklar Veri Kaynakları ı : Birincil : Birincil - - ikincil veriler . ikincil veriler . ? ?Ara Araş şt tı ırma metot ve yakla rma metot ve yaklaşı şım mı ı : Anket , g : Anket , gö özlem zlem ve deney . ve deney . ? ?Temas metodu : Mektupla anket , y Temas metodu : Mektupla anket , yü üz y z yü üze ze g gö ör rü üş şme , telefonla g me , telefonla gö ör rü üş şme . me . ? ?Ö Örnekleme plan rnekleme planı ı : : Ö Örnek kitlenin birimi , rnek kitlenin birimi , ö örnek hacmi , rnek hacmi , ö örnekleme s rnekleme sü üreci reci 3) 3) Ara Ara ş ş t t ı ı rma plan rma plan ı ı n n ı ı n uygulanmas n uygulanmas ı ı Veri toplama ; ara Veri toplama ; araş şt tı ırma s rma sü ürecinin recinin genellikle en pahal genellikle en pahalı ı ve en kolay hata ve en kolay hata yap yapı ılabilen a labilen aş şamas aması ıd dı ır . r . Veri toplama s Veri toplama sü ürecinde ; anketi recinde ; anketi cevaplayacak ki cevaplayacak kiş şiye ula iye ulaşı şılamamas lamaması ı ve ve temas teması ın tekrarlanmas n tekrarlanması ı , , cevaplayanlar cevaplayanları ın tarafs n tarafsı ız olmamas z olmaması ı ve ve do doğ ğru cevaplamams ru cevaplamamsı ı gibi sorunlar gibi sorunlar ya yaş şanabilir . anabilir .4) 4) Verilerin analizi ve yorumu Verilerin analizi ve yorumu ? ?İ İlk ad lk adı ım , verilerin m , verilerin cetvellenmesidir cetvellenmesidir. Veriler . Veriler s sı ın nı ıfland flandı ır rı ıl lı ır ve say r ve sayı ım i m iş şlerine lerine ge geç çilir . ilir . ? ?Verilerin analizinde genellikle Verilerin analizinde genellikle istatistiksel analiz kullan istatistiksel analiz kullanı ıl lı ır . r . ? ?Sonras Sonrası ında elde edilen analiz nda elde edilen analiz sonu sonuç çlar ları ına g na gö öre veriler re veriler yorumlan yorumlanı ır r . .5) 5) Ara Ara ş ş t t ı ı rma raporunun haz rma raporunun haz ı ı rlanmas rlanmas ı ı ? ? Ara Ara ş ş t t ı ı rma sonu rma sonu ç ç lar lar ı ı genellikle yaz genellikle yaz ı ı l l ı ı bir rapor bir rapor halinde pazarlama halinde pazarlama y y ö ö neticilerine sunulur . neticilerine sunulur . ? ? Y Y ö ö neticiler , sunulan raporu neticiler , sunulan raporu g g ö ö z z ö ö n n ü ü nde bulundurarak nde bulundurarak problemin problemin çö çö z z ü ü m m ü ü hakk hakk ı ı nda nda bir karar verirler. bir karar verirler.PAZARLAMA ARA PAZARLAMA ARA Ş Ş TIRMASINDA VER TIRMASINDA VER İ İ KAYNAKLARI VE VER KAYNAKLARI VE VER İ İ TOPLAMA TOPLAMA METODLARI METODLARI ? ? VER VERİ İLER LER ? ? Veriler , birincil ve ikincil veriler olmak Veriler , birincil ve ikincil veriler olmak ü üzere ikiye ayr zere ikiye ayrı ıl lı ır . r . ? ? B Bİ İR Rİ İNC NCİ İL VER L VERİ İLER LER ? ? Ki Kiş şilerin bizzat kendi yapt ilerin bizzat kendi yaptı ıklar kları ı g gö ör rü üş şmelerle elde ettikleri orijinal melerle elde ettikleri orijinal verilerdir. verilerdir. ? ? İ İK Kİ İNC NCİ İL VER L VERİ İLER LER ? ? Ara Araş şt tı ırmac rmacı ıdan ba dan baş şka ki ka kiş şi ya da i ya da kurumlarca , daha kurumlarca , daha ö önceden toplanm nceden toplanmış ış verilerdir. verilerdir. 145 145KAYNAK KAYNAK Ç Ç A A ? ? Mustafa Mustafa Ö Ö zhan zhan KALA KALA Ç Ç ( (Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi, Genel İşletme Kitabından yararlanılmıştır.) ? İsmet MUCUK, Modern İşletmecilik Türkmen Kitabevi 15.basım. ? Tamer KOÇEL, İşletme Yöneticiliği Arıkan Basım Yayın. 146 146