İşletme İşletme ( 6 ) Yönetim kavramı YÖNETİM KAVRAMI YÖNETİMİN SÜREÇ, BİLİM, SANAT VE MESLEK BOYUTU Sakarya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ İşletme Fakültesi Öğretim Üyesi hkirilmaz@sakarya.edu.trYönetim kavramı; bazen bir süreci, bazen bu sürecin unsurları olan organlarını anlatmakta, bazen de yönetim belirli bir bilgi topluluğu olarak ele alınmakta ve bunun yöneticilerin karar verme ve liderlik gibi faaliyetlerde nasıl kullanılabileceği üzerinde durmaktadır. ?Başkaları vasıtasıyla iş görmek ?Sanatların en eskisi, bilimlerin en yenisi Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZYönetim, değişik yönleri ön plana çıkarılarak farklı şekillerde tanımlanmaktadır. Değişik tanımlar, bu farklı bakış açılarını görebilmek açısından yararlı olacaktır. Farklı bakış açılarına göre yönetim; “İnsanların gruplar halinde birlikte çalışarak seçilmiş amaçları verimli bir şekilde gerçekleştirecekleri bir ortamın yaratılması ve sürdürülmesi sürecidir.” Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ“İnsanların işbirliğini sağlama ve onları bu amaca doğru yürütme iş ve çabalarının toplamı” veya “başkalarının aracılığı ile amaçlara ulaşma” veya “başkalarına iş gördürme faaliyetlerinin toplamıdır.” “Örgütsel kaynakların planlanması, örgütlenmesi, yöneltilmesi ve denetimi yoluyla örgüt amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşılmasıdır.” Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ“Yönetim, işletmenin amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak üzere planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetim fonksiyonlarının yerine getirilmesidir.” Bu tanımların ortak yanı, yönetimi birtakım faaliyetlerden oluşan bir süreç olarak ele almaları ve ortak amaca ulaşma yolunda işbirliğidir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZa) Yönetim, insan ilişkilerine dayalıdır. Yönetim sürecinde hem yöneten hem be yönetilen insanlar olmaktadır. b) Yönetim, grup özelliği gösterir. Yönetimin söz konusu olması için en az iki ya da daha fazla insanın bir araya gelerek, grup oluşturmaları gerekir. Böylece örgütsel bir yapı oluşur. c) Yönetim, amaç ya da amaçlara dayalı bir süreçtir. İnsanlar bu amaç ya da amaçlara ulaşmak için bir araya gelirler. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZd) Yönetim amaç ya da amaçları gerçekleştirmek için grup oluşturan insanların işbirliği yapmalarını gerektirir. e) Yönetim, işbirliği yapan insanların dikey ve yatay olarak işbölümü yapmalarına ve uzmanlaşmalarına dayanır. Dikey işbölümü, yönetimde hiyerarşik bir yapıyı ortaya çıkarır. Böylece yönetim kademeleri oluşur. Yatay işbölümü ise, aynı düzeydeki insanlar arasında uzmanlıklarına olanak verecek şekilde farklı bölüm ve işlevlerin ortaya çıkmasına imkan verir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZYönetim; bir grup insanı belirlenmiş amaçlara doğru yöneltme, aralarında iş birliği ve koordinasyon sağlama çabalarının bütününü içeren bir süreç olarak ifade edilebilir ve insanların toplum olarak yaşadıkları ve topluca çalıştıkları her zaman ve yerde yönetim sürecinin var olduğu bir gerçektir. Süreç olarak yönetim; örgütsel kaynakların planlanması, örgütlenmesi, yöneltilmesi ve kontrol edilmesi yoluyla etkili ve verimli bir biçimde, belirli örgütsel amaçların başarılmasıdır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZYönetim bir bilim olarak 20. yüzyılın başlarında ilk kez Bilimsel Yönetim Yaklaşımı’nın önderi olarak bilinen Frederick Winslow Taylor tarafından incelenmiştir. Bilim olarak yönetim; örgütsel amaçların etkili ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesi amacıyla planlama, örgütleme, yürütme, koordinasyon ve kontrol fonksiyonlarına ait kuram, ilke, teori, model ve tekniklerin sistematik ve bilinçli biçimde uygulanması ile ilgili tüm faaliyetler topluluğu olarak tanımlanmaktadır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZYönetim alanında sistemli bilgi kümesini oluşturan görüşleri “Klasik Yönetim Yaklaşımları” adı altında toplamak mümkündür. Birçok yönden, özellikle getirdikleri ilkeler bakımından benzer gibi görülen Klasik Yönetim Yaklaşımları, yakından incelendiğinde farklı yaklaşım ve kendine özgü özellikleri yansıttığı görülür. Her biri kendi ilgi alanlarının özel sorunlarına eğilen Klasik Yönetim Yaklaşımları üç grup altında toplanmaktadır: Bilimsel Yönetim Yaklaşımı, Yönetim Süreci Yaklaşımı ve Bürokrasi Yaklaşımı. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZKlasik yönetim yaklaşımları üç ana fikir etrafında toplanmıştır: 1) Rutin işlerin görülmesinde “insan” unsurunun “makine”lere ek olarak etkin bir şekilde kullanılması, 2) Formel organizasyon yapısının oluşturulması, 3) Verimlilik ve etkinliğin sağlanabilmesi için kaynakların rasyonel biçimde kullanılması. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZKlasik yönetim yaklaşımlarının ortak fikir ve amaçlarını aşağıdaki başlıklar altında özetleyebiliriz: 1) “İnsan” unsuru dışındaki faktörler üzerinde durulmuştur. İnsan unsuru daima ikinci planda ele alınmıştır. 2) Rasyonellik ve mekanik süreçler klasik yönetim yaklaşımlarının hareket noktaları olmuştur. 3) Organizasyonlar kapalı-sistem anlayışı ile ele alınmıştır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ?Frederick Winslow Taylor ?1915 ?"Bilimsel Yönetimin İlkeleri" Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZBilimsel Yönetim Yaklaşımı şu dört ilkeyle özetlenebilir: 1) Yönetim uygulamasında bilimsel yöntemlerin kullanılması ve geliştirilmesi 2) İşçileri işe alırken, belirtilen işe en uygun kişiyi seçmeye yarayacak bilimsel yaklaşımların kullanılması 3) İşçiye bilimsel öğretim, eğitim ve kendini geliştirme olanağı sağlanması 4) Yönetim ile işçilerin görevlerinin ayrılması ve bu iki grup arasında arkadaşça ilişki ve işbirliğinin teşvik edilmesi Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ?Henry Fayol ?1916 ?"Genel ve Endüstriyel Yönetim" Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZFayol’a göre bir işletmedeki faaliyetler başlıca altı grupta toplanabilir: 1) Teknik faaliyetler 2) Ticari faaliyetler 3) Finansal faaliyetler 4) Muhasebe faaliyetleri 5) Güvenlik faaliyetleri 6) Yönetim faaliyetleri Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZFayol, yönetimi, birbirini izleyen aşamalardan oluşan bir süreç (yönetim süreci) olarak ele almış; bu sürecin aşamalarını da, yönetim fonksiyonları olarak 5 grupta toplamıştır: 1) Planlama (ileriyi görme) 2) Örgütleme (organize etme; organizasyon) 3) Yöneltme (yürütme) 4) Koordinasyon (düzenleştirme- ahenkleştirme) 5) Denetim (kontrol etme) Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ1864-1920 yılları arasında yaşamış olan Alman toplum bilimci Max Weber, "Protestan Ahlâkı ve Kapitalizmin Ruhu" adlı eseriyle sosyoloji, ekonomi ve tarih gibi çeşitli disiplinlere ilgi duymuş, bürokrasi üzerine yaptığı incelemelerle örgüt ve yönetime büyük katkıları olmuştur. Weber'in üzerinde durduğu bürokrasi, günlük dilde kullanılan “işlerin yokuşa sürülmesi” , “geciktirilmesi” anlamının tam aksine, etkinlik açısından ideal bir organizasyon yapısını göstermektedir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZSosyal açıdan bürokratik yapıların neden gerekli olduğu ve etkin bir organizasyon yapısının özellikleri üzerinde duran Weber'in görüşlerinin bazı temel noktaları şunlardır: ? Fonksiyonel uzmanlaşmaya dayanan iş bölümü ? Açık - seçik belirlenmiş bir hiyerarşik yapı ve böylece her kademenin bir üst kademece kontrol edilmesi ? Her kademede işlerin yapılışına ilişkin pozisyonlara gelen herkesin uyacağı ilke ve yöntemler ? Kişisel ve duygusal olmayan; rasyonel ve ilkeler doğrultusunda ilişkiler ? Teknik yeteneğe dayalı personel seçim ve terfi sistemi ? Organizasyon birimlerinin yasal yetkilerle birbirine bağlanması Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZYönetimin bir sanat olduğu ve doğuştan bazı insanların bu yeteneklere sahip olduğunu ileri sürenler olmuştur. Buna karşılık yönetimin bilgiye ve tekniğe dayandığı görüşünü savunanlar da olmuştur. Bu görüşü savunanlara göre yönetimin bilimsel ve teknik yönleri daha önemlidir. Yönetimin bilimsel yanını oluşturan unsurlar, biçimsel unsurlardır. Yönetimin biçimsel unsurları arasında yetki, sorumluluk, hiyerarşi, verimlilik, rasyonellik unsurlarını sayabiliriz. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZYönetimin sanat yönü ise, daha çok biçimsel olmayan (informel) yönü ile ilgilidir. Yönetimin sanat boyutu etki, manevi sorumluluk, iş görenlerin tatmini, örgüt psikolojisi vb. gibi unsurlara dayanmakta olup, genellikle değer yargılarını içermektedir. Bir örgütün en önemli unsurlarından olan “insan” bir makine gibi hareket etmemekte; birtakım duyguların etkisi altında kalmaktadır. Bu nedenle yönetimde psikolojik ve sosyal unsurları da göz önünde tutmak gerekmektedir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZEkonomik, sosyolojik ve teknolojik değişme ve gelişmeler, sosyal, siyasal ve hukuki çevre koşullarındaki değişimlere bağlı olarak işletme faaliyetleri ve örgüt yapılarında da farklılaşmaya sebep olmuştur. İşletmeleri başarılı bir biçimde amaçlarına ulaştıracak tarzda eğitilmiş kişilere ihtiyacı artırmıştır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZÖzellikle büyük işletme organizasyonlarında sahiplik ile yöneticiliğin ayrılması ile birlikte yönetim işleri farklı kişiler tarafından yerine getirilen bağımsız bir işlev haline gelmiş ve toplumda bir yöneticiler sınıfı oluşmuş ve yönetim meslekleşmiştir. Yönetme işinin bir gelir sağlama amacıyla sürekli bir biçimde gerçekleştirilmesi yönetimin meslek boyutudur ve yönetime ilişkin bilgi birikimi arttıkça ve bu bilgi birikimi öğretilebilir hale geldikçe yönetimin meslekleşmesi hız kazanmaktadır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ20. yüzyıldan bu yana yönetimin meslekleşmesinin üç aşamadan geçtiği söylenebilir: 1) Bilimsel bilginin yayılması yoluyla yöneticiliğin bilimselleşmesi, 2) Sermaye sahipliği ve yöneticiliğin birbirinden ayrılması, 3) Profesyonel (maaşlı) yöneticinin ortaya çıkması. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİktisat bilimi, kıt kaynakların en etkin, en rasyonel (optimal) kullanımını, ekonomik hayatı bir bütün olarak ele alarak inceler. İktisat, gerek mikro ekonomik, gerekse makro ekonomik analizlerinde işletme biliminin konusu olan iktisadi birimleri tek tek olarak değil birbirleriyle ilişkileri ve karşılıklı etkileri çerçevesinde ele alır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİşletme bilimi ise, işletme içi ve işletme dışı olay ve faaliyetleri ele alarak, doğrudan doğruya ekonomik birimlerin yapı ve faaliyetlerini inceler; kıt olan kaynakların en etkin kullanımını bir işletme açısından analiz eder. İşletmenin amaçlarına en iyi şekilde ulaşmasını sağlayacak yolları araştırır. Bütün bunlar da; ancak ekonomik koşullar, piyasa şekilleri, iktisadi ve mali politikaların iyi bilinmesi, etkilerinin doğru olarak değerlendirilmesi ile mümkün olur ki, bu alanlarda gerekli bilgileri iktisat bilimi sağlar. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİşletmeler yasa, tüzük ve yönetmeliklerle, ahlak kaideleri ve gelenek göreneklerle düzenlenmiştir. İşletmeler devleti temsil eden organların yasa, tüzük ve yönetmelikleriyle, ahlak kuralları, gelenek görenekler uluslararası kuruluşların kabul ettiği kurallarla yönetilmektedir. İşletmeler kuruluşlarında, faaliyetlerini sürdürürken ve varlıklarına son verirken hukuk kurallarına uygun hareket etmek zorundadırlar. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİşletme sorunlarını çözümleme ve karar almada istatistik ve matematik önemli rol oynamaktadır. İşletmelerin insan ihtiyaçlarını karşılayacak mal ve hizmetleri sağlayabilmek amacıyla kaynakları etkin ve verimli kullanma zorunluluğu, doğru ve yerinde kararlar verebilmek için sayısal birtakım verilerden yararlanmayı gerekli kılmaktadır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİşletmelerin en önemli kaynağı insan faktörüdür. Bu yüzden, “insan”ı gerek tek olarak, gerekse toplum üyesi olarak ele alıp çeşitli yönleriyle inceleyen başlıca davranış bilim dalları olarak psikoloji, endüstriyel psikoloji, sosyoloji ve sosyal psikoloji işletme bilimine çeşitli yararlar sağlarlar. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ