İşletme İşletme ( 8 ) Ürün yönetimi ÜRETİM YÖNETİMİ Sakarya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ İşletme Fakültesi Öğretim Üyesi hkirilmaz@sakarya.edu.trTemel fonksiyonlar: ? Yönetim ? Üretim ? Pazarlama ? Muhasebe-Finans ? İnsan Kaynakları Destekleyici fonksiyonlar: ? Araştırma-geliştirme ? Halkla ilişkiler Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİşletmelerin temel fonksiyonu üretim ve satıştır. Diğer fonksiyonlar ise ikincil niteliktedir. Üretim ve satış fonksiyonunun dışındaki fonksiyonlar üretim ve satış etkinliğinin amaca ulaşması için gerekli olan destekleyici veya yardımcı fonksiyonlardır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİşletmenin kaynaklarıyla, ihtiyaçları karşılayacak mal ve hizmeti ortaya çıkarma etkinliğine üretim denir. Üretim faktörlerini belli işlemlerden geçirerek çıktıya dönüştürme sürecine üretim denilmektedir. Üretim; emek, sermaye, doğa ve girişim gibi üretim faktörlerinin kullanım için yararlı hale getirilmesidir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZÜretimde belirli girdiler, çeşitli işlemlerden geçirilerek "ürün" veya "hizmet" şeklinde çıktıya dönüştürülür. Bu tanıma göre üretim işleminin üç önemli elemanı vardır. Bunlar; ? girdi, ? işlem ve ? çıktıdır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZÜretim yöntemine göre üretim şekilleri dörde ayrılır: 1) Primer üretim 2) Analitik ve sentetik üretim 3) Fabrikasyon üretim 4) Montaj üretimi Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZPrimer üretim: Doğadaki hammaddelerin çıkarılması şeklindeki üretimdir. Madenler, kömür, petrol gibi doğal madenlerin ocaklarından çıkarılmasına primer üretim denir. Analitik ve sentetik üretim: Hammaddelerden ayrıştırma yoluyla farklı mamullerin elde edilmesi analitik üretimdir. Petrolden benzin, mazot gibi ürünlerin elde edilmesi bir analitik üretim şeklidir. Hammaddelerin birleştirici yöntemlerle farklı mamullere dönüştürülmesine ise, sentetik üretim denir. Kauçuk, plastik gibi ürünler, sentetik ürünlerdir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZFabrikasyon üretim: Hammaddelere şekil verme yoluyla yeni mamuller elde edilmesi şeklindeki üretimdir. Örnek olarak döküm, tornalama, pres gibi yöntemlerle mamul üretimi fabrikasyon üretimdir. Montaj üretimi: Hammadde ve yarı mamul ürünlerin işlenerek yeni bir mamulün üretilmesidir. Otomobil, televizyon, buzdolabı gibi mamuller montaj üretimine örnek olarak verilebilir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZÜretim miktarına göre sınıflandırma dört grupta incelenebilir: 1) Tek veya siparişe göre üretim 2) Proje tipi üretim 3) Parti üretimi 4) Kütle üretimi Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZTek veya siparişe göre üretim: Miktar olarak bir veya birkaç mamulün üretilmesidir. Tek mamulde, mamul aynı zamanda, aynı kalitede ve aynı ölçüde üretilir. Proje tipi üretim: Üretime konu olan mamul oldukça büyüktür (gemi, uçak, bina, boğaz köprüsü, tüp geçit vb.). Yarı mamuller, çalışanlar ve makineler, ürünün etrafında toplanırlar. Ürün akışı yoktur, bunun yerine tek tek bütün işlemler proje hedefine ulaşmak amacıyla belli bir sıra dâhilinde gerçekleştirilir. Amaca ulaşıldıktan sonra sistem tasfiye edilmiş olur. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZParti üretimi: Aynı mamulün, aynı zamanda, aynı kalitede ve çok sayıda üretilmesidir. Bir siparişi karşılamak üzere belirli miktarlarda üretim yapılır. Mamul miktarı seri oluşturabilecek şekildedir. Seri üretim bitince diğer bir serinin üretimine başlanır. Kütle üretimi: Aynı mamulün, aynı üretim faaliyetinin sürekli tekrarlanmasıyla çok sayıda üretilmesidir. Kütle üretiminde çok sayıda üretimin yanı sıra, mamullerin birbirinin aynısı olması zorunludur. Bunun içinde, makine ve tesisler bir cins mamulü üretecek şekilde yerleştirilmiştir. Kütle üretimi, büyük talepleri karşılamak için yapılır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZTam zamanında üretim sistemi: İlk olarak Japonya'da Toyota firmasında geliştirilen ve uygulanan bir üretim sistemidir. Sistemin temelinde stoksuz üretim stratejisi vardır. Tam zamanında üretim sistemi, üretimde kullanılacak malzemenin ihtiyaç duyulduğu anda tedarik edildiği, bir sonraki montaj hattında üretimin zamanında tamamlandığı ve müşterilere tam zamanında teslim edildiği bir sistemdir. Tam zamanında üretim sisteminin temelinde, üretimde maliyet, zaman gibi her tür israfın önlenmesi vardır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZEsnek üretim sistemi: Esneklik, ürün türünün fazla olması ve üretimin miktar ve türünün gerektiğinde kolaylıkla değiştirilebilmesidir. Esnek üretim sistemi, bir işletmenin ürün türünü değiştirebilme yeteneğidir. Esnek üretim sisteminin üretim sürecinde sağladığı yararlar; ? Yüksek makine kullanımı ? İşçilik maliyetlerinde azalma, stok maliyetlerinde düşüş ? Yüksek verimlilik ve üretim süresinin kısalması Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZBilgisayar destekli üretim: Bilgisayar yardımıyla tasarlanan bir ürünün bilgisayar kumandalı, sayısal kontrollü takım tezgâhlarında işlenmesidir. Tasarlanan ürüne ait veriler bilgi bankalarında saklanır. Bilgisayar destekli üretim uygulamalarında üretim işlevinin desteklenmesinde bilgisayar dolaylı olarak kullanılır. Bilgisayar ve üretim süreci arasında doğrudan bir bağlantı yoktur. Bilgisayar, üretim faaliyetlerinin planlanmasına bilgi sağlar. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZBilgisayarla tümleşik üretim: Üretim teknolojisi ve yönetim kontrol sistemleri ile ilgili donanımlar ve yazılımlardaki gelişmelerden tam olarak faydalanmak için bilgisayar teknolojisinin bir uygulamasıdır. Bu sistem için sadece, mevcut örgüt yapısının bilgisayar destekli hızlandırılmış bilgi akışı ile desteklenmesi yeterli değildir. İşletme tüm iş kapsamları ile ele alınarak, örgütsel yapının yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZSenkronize üretim: Üretim süreçlerinin bir arada ve uyum içinde çalışması şeklinde tanımlanabilir. Senkronize üretim mantığı, tüm kaynakları bir arada ve uyum içinde çalıştıracak bir koordinasyon sağlamaya yönelmiştir. Senkronize üretim, firma hedefine ulaşmak için birlikte çalışan bütün imalat sürecini dikkate alır. Üretim sürecini oluşturan bütün aşamalar birlikte ve uyumlu çalışır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZGrup teknolojisi: İmalat ve tasarımda benzerliklerin avantajlarından yararlanmak için, benzer parçaların birlikte sınıflandırıldığı ve gruplandırıldığı bir imalat sistemidir. Bu üretim sisteminde belli parçalar belli gruplar içerisinde yerleştirilir. Bir işçi birden fazla makineyle ilgilenir. Böylece bireysel olarak faydası artar ve belirli bir grup içerisinde süreçler arasındaki bekleme ve hareket zamanı en aza indirilir. Bu sayede hem verimlilik artar, hem de üretim süreci kısalır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZÜretim planlaması; istenilen zamanda, nicelik ve nitelikte mal ve hizmet üretiminin sağlanması için, üretim etkinliğinin teorik yanının yazılı, grafiksel ve matematiksel olarak hazırlanmasıdır. Üretim planları yapılırken öncelikle talep dikkate alınır. Pazar araştırmasından sonra, hangi ürünün, ne miktarda ve ne kadar sürede üretileceğine karar verilir. Bunun için çeşitli talep tahmin yöntemlerinden yararlanılır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZMüşteri isteklerinin çeşitlenmesi, rekabetin artması ve üretim sistemlerinin karmaşık bir yapıya bürünmesi, talep tahminlerini de içine alacak şekilde tüm üretim planlama ve kontrol faaliyetlerini karmaşık bir işlev haline getirmiştir. Üretim planlaması, söz konusu karmaşayı azaltmak amacıyla yapılır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZBir üretim sisteminde, üretilen ürüne dolaylı veya dolaysız olarak katılan tüm fiziksel varlıklar ile ürünün kendisi stok kavramı içinde değerlendirilir. Stok, gelecekte muhtemel talebi karşılamak için üretilen malların piyasaya sunulmayan kısmıdır. Stok, tedarik veya üretim yoluyla elde edilen, kullanılmadan veya müşteriye arz edilmeden önce belirli bir süre bekletilen ürün miktarıdır. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZİşletmelerin stok bulundurma nedenleri: ? Talep dalgalanmalarına karşı önlem ? Büyük partilerde satın almalarda indirim sağlanması ? Arz ve talebin belirli dönemlerde farklı olması ? Yüksek enflasyon döneminde karlı bir yatırım şekli olması Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZStok bulundurmanın işletmeye sağladığı yararlar: ? Üretim faaliyetlerinin verimli yürütülmesi işgücü, makine, malzeme kaynaklarının etkin kullanımını sağlar. Malzeme yokluğu nedeniyle beklemeler en aza iner. ? Stok ihtiyacı doğru belirlendiğinde finansal yönetimin etkinliği artar. ? Tedarik ve satış masrafları azalır. ? Etkin bir maliyet muhasebe sistemi için gerekli olan bilgilere daha kolay ulaşılabilir. ? Üretim programları daha kolay ve gerçeğe uygun yapılır. ? Malzeme ve ürün kayıpları en aza iner. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZStokların sınıflandırılması: ? Hammaddeler ? Yan mamuller ? Mamuller ? Hazır parçalar ? Yardımcı malzemeler Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZHammaddeler: İşletmede imalat sürecine sokulan ve üzerinde işlem yapılarak değer üreten tüm varlıklar hammaddedir. Hammadde tanımı işletmeye göre değişebilir. Yan mamuller: Üzerlerinde yapılması gereken işlemler dizisi henüz tamamlanmamış ve iş istasyonlarında biriktirilen varlıklardır. Bunların yan mamul özelliği son işlemlerin tamamlanması ile mamul mala dönüşür. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZMamuller: Üretim süreci tamamlanmış, müşteriye sunulmaya hazır hale getirilmiş ürünlerdir. Mamuller, üretim aşamasını tamamladıkları için bunların sayımı, değerlemesi ve kontrolü kolaydır. Halbuki hammadde ve yarı mamullerin belirsizliği nispeten fazla olduğu için kontrolleri güçtür. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZHazır parçalar: Mamulün bir kısmını oluşturan ve dışarıdan tedarik edilen varlıklardır. Bunlar vida, cıvata, somun gibi basit fakat çok kullanılan parçalar olabileceği gibi, elektrik motoru, dişli kutusu, jeneratör gibi büyük mamullere monte edilen karmaşık mamuller de olabilir. Yardımcı malzemeler: Üretimde doğrudan kullanılmayan, ancak üretimde kullanılan makine yağı, kesme sıvısı, vb. malzemelerdir. Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZStok kontrol yöntemleri: ? Gözle Kontrol Yöntemi ? Çift Kutu Yöntemi ? ABC Yöntemi ? Maksimum-Minimum Stok Kontrol Yöntemi ? Sabit Sipariş Periyodu Yöntemi Sakarya Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü - İşletme © Yrd. Doç. Dr. Harun KIRILMAZ