Genel İyon Tepkimeleri M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 1 İYON TEPK İMELER İ (Kimyasal tepkimelerin e şitlenmesi) Prof. Dr. Mustafa DEM İRM.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 2 Bir kimyasal madde ısı, elektrik veya çözücü gibi çe şitli fiziksel veya kimyasal etki sonucu yeni bir veya birkaç maddeye dönü şebilir A B + C A + B C A + B C + D Sulu çözeltilerde gerçekle şen kimyasal tepkimeler çözme, çöktürme, kompleks olu şturma, nötralle şme veya redoks tepkimeleri olarak sıralanabilir.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 3 Bu tepkimelerden analitik kimyada a. Bir karı şımın kısımlarına ayrılmasında veya bir bile şi ğin bile şenlere ayrılmasında (ayırma) b. Bir tepkime sonucu çözeltinin renginin de ği şmesi, çökelek olu şması, çökele ğin çözünmesi veya gaz çıkı şı gibi bir maddenin kimyasal özelliklerinden yararlanarak onun tanınmasında (kalitatif=nitel analiz) c. Madde miktarının tayininde (nicel-kantitatif analiz) d. Suda veya asitlerde çözünmeyen bir maddenin veya madde karı şımlarının çözünürle ştirilmesinde yararlanılır.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 4 Bir çözeltide çözünmü ş halde bulunan madde moleküler halde veya iyonlarına ayrı şmı ş halde bulunurlar. Analitik Kimya sulu çözeltilerde iyonik halde bulunan bile şiklerin verdi ği çe şitli tepkime türlerine ile ilgilenir.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 5 Sulu çözeltilerde iyonik halde bulunan maddelerin gerçekle ştirdi ği tepkimeleri ba şlıca 4 ba şlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; 1. Nötralle şme tepkimeleri 2. Çökme tepkimeleri 3. Redoks tepkimeleri 4. Komplesle şme tepkimeleriM.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 6 Gerek nitel gerekse nicel analitik kimya laboratuvarlarında yer alan deneyler büyük ölçüde bu temel tepkimelere dayanır. Bu nedenle bu tepkime tiplerinin kısaca gözden geçirilmesinde yarar görülmektedir.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 7 NÖTRALLE ŞME TEPK İMELER İ Çözeltide bulunan hidrojen iyonu ile hidroksit iyonunun suyu olu şturmak üzere birle şmesine dayanan tepkimelerdir. Analitik kimyada pek çok tayin bu basit tepkimeye dayalı olarak gerçekle ştirilir. H + + OH - H 2 O Bir asit çözeltisine baz eklenerek asitli ğin kaybolması veya bir baz çözeltisine asit ekleyerek bazlı ğın kaybolması olaylarına genel olarak nötralle şme (veya kısaca nötürle şme) denir. Nötralle şme olayı sonunda ürün olarak su açı ğa çıkar. Nötralle şme tepkimelerine analitik kimyada kısaca asit-baz tepkimeleri de denir. M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 8 Çökme Tepkimeleri Çözeltide bulunan iyonların bile şik olu şturarak katı fazda çözelti ortamından uzakla şması olayına çökme denir. Örne ğin NaCl sulu çözeltide Na + ve Cl - iyonları halinde bulunur. Benzer şekilde AgNO 3 sulu çözeltide Ag + ve NO 3 - iyonları halinde bulunur. Ancak bu iki farklı çözelti karı ştırıldı ğında Ag + ve Cl - iyonlarının birle şmesi nedeniyle AgCl çökele ği olu şur. M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 9 Bir çözeltide çökele ğin olu şabilmesi için iyonların molar deri şimlerinin çarpımının çözünürlük çarpımı de ğerinden büyük olması gerekir. Nitel analitik kimya uygulamaları olan grup analizleri klorürleri, sülfürleri veya karbonatları halinde çöktürme esasına dayanır. Benzer şekilde nicel analitik kimyanın konusu olan gravimetri veya arjantometri çökme esasına dayanan analizlerdir.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 10 Kompleksle şme Tepkimeleri Sulu çözeltide bulunan anyon ve katyonların birle şmesi sonucu kompleks adı verilen bile şikler olu şabilir. Kompleks iyon veya kompleks bile şik merkezi metal katyonuna ba ğlanan birkaç iyon veya molekülden olu şan yapıya denir. İyon veya moleküllere ligand denir. Serbest ligandlar, ba ğ olu şturmaya katkıda bulunacak en az bir elektron çifti bulundururlar. M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 11 Bu elektronlar metal iyonunun elektron eksikli ğini tamamlayarak kompleksi olu ştururlar. Komplekslerde merkezi metal atomuna ba ğlanan ligand sayısına koordinasyon sayısı denir. Bu sayı 2 ile 9 arasında de ği şmekle birlikte daha çok 2,4 ve 6 de ğerlerini alır. M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 12 Bir çözeltide kompleks bir iyonun veya nötral bir kompleks bile şi ğin meydana gelmesi, birçok analitik i şlemlerde önemli rol oynar. Bazen çözeltiye bir kompleksle ştirici eklenerek istenmeyen tepkimelerin olması önlenir. Örne ğin; nikelin dimetilglioksimle çöktürülmesinde ortama eklenen tartarat tuzu, demir(III) iyonunu kompleks vererek tutar. M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 13 Birçok metal katyonu ile organik bile şiklerin meydana getirdikleri kompleksler suda çözünmezler. Bu özellikleri nedeniyle bu katyonların di ğerlerinden ayrılmasında veya gravimetrik analizlerde kullanılır. Renkli kompleks veren ayıraçlar nicel analizler için önemlidirM.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 14 Redoks Tepkimeleri Redoks tepkimeleri indirgenme ve yükseltgenmeye yani elektron alı şveri şine dayalı tepkimelerdir. Redoks tepkimeleri, tepkenlerin yükseltgenme basamaklarının de ği şti ği, yani de ğerli ğinin de ği şti ği, tepkimelerdir. Bu de ği şiklik şüphesiz tepkenler arasındaki elektron alı şveri şi nedeniyledir. M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 15 Bir tepkimede tepkenlerden birinin yükseltgenme basama ğının artması, yani elektron vererek pozitif de ğerli ğinin artması olayına yükseltgenme, yükseltgenme basama ğının azalmasına, yani elektron alarak pozitif de ğerli ğin azalmasına indirgenme denir. Yükseltgenme ve indirgenme olayı hiçbir zaman ayrı ayrı çözeltilerde veya ayrı ayrı zamanlarda olmaz.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 16 Yükseltgenme ve indirgenme olayı hiçbir zaman ayrı ayrı çözeltilerde veya ayrı ayrı zamanlarda olmaz. Bir ba şka de ği şle bir yükseltgenme olayında verilen elektron hiçbir zaman serbest hâlde çözeltide bulunmaz. Bir yükseltgenme olayı sırasında mutlaka bir indirgenme olayı da vardır, verilen elektronlar bu olayda kullanılır. Yükseltgenme ve indirgenme olaylarını birlikte ve aynı anda dü şünmek gerekir. Bu nedenle bu iki olaya tek bir olay gibi bakılır ve redoks tepkimesi denir.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 17 Bir redoks tepkimesinde elektron veren tepkene yükseltgenen (veya indirgeyen), elektron alan tepkene ise indirgenen (veya yükseltgeyen) denir. Örne ğin; tepkimesinde Fe 2+ iyonu yükseltgenen Ce 4+ iyonu ise yükseltgeyen iyondur. Aynı şekilde Ce 4+ iyonu indirgenen Fe 2+ iyonu ise indirgeyen iyondur. + + + + + ? + 3 3 2 4 Fe Fe Ce CeM.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 18 Redoks Tepkimelerinin E şitlenmesi Bir redoks tepkimesinin e şitlenmesinde şu 4 hususun unutulmaması gerekir. 1. Denklem deneysel bulgulara uygun olmalıdır. 2. Denklemde kütlenin korunumu ilkesine uyulmalıdır. 3. Denklemde elektriksel nötrallik ilkesine uyulmalıdır. 4. Verilen elektron sayısı alınan elektron sayısına e şit olmalıdır.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 19 Redoks tepkimelerinin e şitlenmesinde, yükseltgenme sayıları yöntemi iyon-elektron yöntemi olmak üzere 2 farklı yöntem uygulanır.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 20 Yükseltgenme sayıları yöntemi ile redoks tepkimelerinin e şitlenmesi Tepkimede tepken ve ürünlerin tamamının verilmesi halinde tercih edilir. Şu i şlem basamaklarından olu şur. 1. a.Denklemdeki bütün elementlerin yükseltgenme sayıları belirlenir. Yükseltgenme olayının hangi elementler arasında oldu ğu bulunur. 2. b.Yükseltgenme sayılarındaki artı ş ve azalı şlar e şitlenir. c.Sınama-yanılma yoluyla e şitleme tamamlanır.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 21 O H NO S S H HNO 2 2 3 + + › + Denklemini e şitleyinizM.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 22 O H NO S S H HNO 2 2 3 + + › + ^ ^ + + › + v v + e 2 - O H S NO S H HNO e 3 2 2 3M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 23 O H NO S S H HNO 2 2 3 + + › + ^ ^ + + › + v v + e 2 - O H S NO S H HNO e 3 2 2 3 O 4H 3S 2NO S 3H 2HNO 2 2 3 + + › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 24 O H Cr Fe O Cr Fe 2 3 3 2 7 2 2 + + › + + + - + Denklemini e şitleyinizM.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 25 O H Cr Fe O Cr Fe 2 3 3 2 7 2 2 + + › + + + - + e 3e) 2x( O H Cr Fe H O Cr Fe e - 2 3 3 - 2 7 2 2 ^ + = + ^ + + › + + v v + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 26 O H Cr Fe O Cr Fe 2 3 3 2 7 2 2 + + › + + + - + e 3e) 2x( O H Cr Fe H O Cr Fe e - 2 3 3 - 2 7 2 2 ^ + = + ^ + + › + + v v + + + + O 7H 2Cr 6Fe H 14 O Cr 6Fe 2 3 3 - 2 7 2 2 + + + + + + › + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 27 O H NO O Sb NO H Sb 2 6 4 - 3 + + › + + + Denklemini e şitleyinizM.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 28 O H NO O Sb NO H Sb 2 6 4 - 3 + + › + + + ^ + ^ + + › + + v = v + 3e O H NO O Sb NO H Sb e 12 - 4(-3e) 2 6 4 - 3M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 29 O H NO O Sb NO H Sb 2 6 4 - 3 + + › + + + ^ + ^ + + › + + v = v + 3e O H NO O Sb NO H Sb e 12 - 4(-3e) 2 6 4 - 3 O 2H 4NO O Sb 4NO 4H 4Sb 2 6 4 - 3 + + › + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 30 + + + › + + H Cl IO O H ClO I - - 3 2 - 3 2M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 31 + + + › + + H Cl IO O H ClO I - - 3 2 - 3 2 ^ + ^ + + › + + v = v + 6e H Cl IO O H ClO I -10e 2x(-5e) - - 3 2 - 3 2M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 32 + + + › + + H Cl IO O H ClO I - - 3 2 - 3 2 ^ + ^ + + › + + v = v + 6e H Cl IO O H ClO I -10e 2x(-5e) - - 3 2 - 3 2 + + + › + + 6H 5Cl 6IO O 3H 5ClO I 3 - - 3 2 - 3 2M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 33 O H Cl Fe ClO H Fe 2 - 3 - 3 2 + + › + + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 34 O H Cl Fe ClO H Fe 2 - 3 - 3 2 + + › + + + + + ^ + ^ + + › + + v v + + + 6e O H Cl Fe ClO H Fe e - 2 - 3 - 3 2M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 35 O H Cl Fe ClO H Fe 2 - 3 - 3 2 + + › + + + + + ^ + ^ + + › + + v v + + + 6e O H Cl Fe ClO H Fe e - 2 - 3 - 3 2 O 3H Cl 6Fe ClO 6H 6Fe O H Cl 6Fe ClO H 6Fe 2 - 3 - 3 2 2 - 3 - 3 2 + + › + + + + › + + + + + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 36 O H I MnI HI MnO 2 2 2 2 + + › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 37 O H I MnI HI MnO 2 2 2 2 + + › + ^ = ^ + + › + v + v 2e - 2(-e) O H I MnI HI MnO 2e 2 2 2 2M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 38 O H I MnI HI MnO 2 2 2 2 + + › + ^ = ^ + + › + v + v 2e - 2(-e) O H I MnI HI MnO 2e 2 2 2 2 O 2H I MnI HI MnO 2 2 2 2 + + › + O 2H I MnI 4HI MnO 2 2 2 2 + + › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 39 O H S Cr H S H O Cr 2 3 2 - 2 7 2 + + › + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 40 O H S Cr H S H O Cr 2 3 2 - 2 7 2 + + › + + + + ^ ^ + + › + + v + = + v + + 2e - O H S Cr H S H O Cr 6e 3e) 2x( 2 3 2 - 2 7 2M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 41 O H S Cr H S H O Cr 2 3 2 - 2 7 2 + + › + + + + ^ ^ + + › + + v + = + v + + 2e - O H S Cr H S H O Cr 6e 3e) 2x( 2 3 2 - 2 7 2 O H 3S 2Cr H S 3H O Cr 2 3 2 - 2 7 2 + + › + + + + O 7H 3S 2Cr 8H S 3H O Cr 2 3 2 - 2 7 2 + + › + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 42 O H O N H NO NO 2 4 2 - 3 + › + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 43 O H O N H NO NO 2 4 2 - 3 + › + + + ^ + = + ^ + › + + v = v + e 2 1e)x2 ( O H O N H NO NO 4e - (-2e)x2 2 4 2 - 3M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 44 O H O N H NO NO 2 4 2 - 3 + › + + + ^ + = + ^ + › + + v = v + e 2 1e)x2 ( O H O N H NO NO 4e - (-2e)x2 2 4 2 - 3 O 2H O 3N 4H 4NO 2NO O H O 3N H 4NO 2NO 2 4 2 - 3 2 4 2 - 3 + › + + + › + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 45 O H O Mn H O H MnO 2 2 2 2 2 - 4 + + › + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 46 O H O Mn H O H MnO 2 2 2 2 2 - 4 + + › + + + + ^ ^ + + › + + v + v + + e 2 - O H O Mn H O H MnO e 5 2 2 2 2 2 - 4M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 47 O H O Mn H O H MnO 2 2 2 2 2 - 4 + + › + + + + ^ ^ + + › + + v + v + + e 2 - O H O Mn H O H MnO e 5 2 2 2 2 2 - 4 O 8H 5O 2Mn 6H O 5H 2MnO 5O 10e - O 5H 2Mn 10e 2MnO O 2e - O H 5/ Mn 5e MnO 2/ 2 2 2 2 2 - 4 2 2 2 2 - 4 2 2 2 2 - 4 + + › + + › › + › › + + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 48 İyon- elektron yöntemiyle kimyasal tepkimelerin e şitlenmesi Redoks tepkimelerinin e şitlenmesinde en çok kullanılan yöntemlerden biri iyon-elektron yöntemidir. Bu yöntemle kimyasal denklemlerin e şitlenmesinde ; asidik ortamlardaki yani H+ iyonu içeren ortamlardaki tepkimeler ve bazik ortamlardaki yani OH- iyonu içeren ortamlardaki tepkimeler için olmak üzere iki farklı kural uygulanır. Bu kural 4 basamaktan olu şur. M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 49 1. Denklem; elektron veren yani yükseltgenme ve elektron alan yani indirgenme tepkimesi olmak üzere iki ayrı yarı-tepkime'ye ayrılır. 2. Her yarı-tepkime ayrı ayrı e şitlenir. Bunun için Hidrojen ve oksijen dı şındaki öteki atomlar uygun katsayılarla e şitlenir. Oksijen eksikli ği olan tarafa eksiklik kadar H 2 O eklenir. Hidrojen eksikli ği olan tarafa asidik tepkimelerde eksiklik kadar H + eklenir. Bazik tepkimelerde ise eksiklik kadar H 2 O, bunun tam kar şı tarafına da aynı sayıda OH - eklenir. Negatif yük eksikli ği olan tarafa eksiklik kadar e- eklenir. 3. Yarı tepkimelerde ayrı ayrı, alınan ve verilen elektronların e şit olması sa ğlanır. Bunun için yarı tepkimeler ayrı ayrı uygun katsayılarla çarpılır. 4. Yarı tepkimeler taraf tarafa toplanır. Sa ğda ve solda tekrarlanan terimler silinir.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 50 Görüldü ğü gibi gerçekte iki kural arasında önemli bir farklılık yoktur. Sadece 2/c maddesinde asidik ortamda hidrojen eksikli ği olan tarafa eksiklik kadar H + yazılırken, bazik ortamda eksiklik kadar H 2 O ve bunun tam kar şı tarafına aynı sayıda OH - yazılır. Bunun dı şındaki bütün maddelerde aynı i şlemler yapılır.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 51 ) ( Cl Cr Cl O Cr 2 3 - - 2 7 2 asidik + › + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 52 ) ( Cl Cr Cl O Cr 2 3 - - 2 7 2 asidik + › + + (¼)Denklemin elekton alan ve elektron veren olmak üzere iki yarı tepkimeye ayrılması: Her yarı tepkimenin ayrı ayrı e şitlenmesi: Cl Cl Cr O Cr 2 - 3 - 2 7 2 › › + 2 - 3 - 2 7 2 Cl 2Cl 2Cr O Cr › › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 53 a . (2/4)Oksijen eksikli ği olan yana H 2 O eklenmesi: b . Hidrojen eksikli ği olan tarafa H+ eklenmesi: 2 - 2 3 - 2 7 2 Cl 2Cl O 7H 2Cr O Cr › + › + 2 - 3 - 2 7 2 Cl 2Cl 7H2O 2Cr H 14 O Cr › + › + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 54 (3/4)Negatif yük eksikli ği olan ( pozitif yük fazlalı ğı olan) tarafa elektron eklenmesi: Yarı tepkimelerde alınan ve verilen elektronların ayrı ayrı e şitlenmesi: e 2 Cl 2Cl O 7H 2Cr e 6 H 14 O Cr - 2 - 2 3 - - 2 7 2 + › + › + + + + e 6 3Cl 6Cl O 7H 2Cr 6e H 14 O Cr - 2 - 2 3 - - 2 7 2 + › + › + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 55 (4/4)Yarıtepkimelerin taraf tarafa toplanması ve tekrarlanan terimlerin silinmesi - 2 2 3 - - - 2 7 2 - 2 - 2 3 - - 2 7 2 e 6 O 7H 3Cl 2Cr 6e H 14 6Cl O Cr - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - e 6 3Cl 6Cl O 7H 2Cr 6e H 14 O Cr + + + › + + + + › + › + + + + + + O 7H 3Cl 2Cr H 14 6Cl O Cr 2 2 3 - - 2 7 2 + + › + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 56 (asidik) Cr Fe O Cr Fe 3 3 - 2 7 2 2 + + + + › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 57 (asidik) Cr Fe O Cr Fe 3 3 - 2 7 2 2 + + + + › + O 7H 2Cr e 6 14H O Cr e Fe Fe / 6 d. O 7H 2Cr H 14 O Cr Fe Fe c. O 7H 2Cr O Cr Fe Fe b. 2Cr O Cr Fe Fe a. Cr O Cr Fe Fe 2 3 - 2 7 2 3 2 2 3 - 2 7 2 3 2 2 3 - 2 7 2 3 2 3 - 2 7 2 3 2 3 - 2 7 2 3 2 + › + + + › + › + › + › › › › › › + + + + + + + + + + + + + + + + + O 7H 2Cr 6Fe 14H O Cr 6Fe veya 6e O 7H 2Cr 6Fe 6e 14H O Cr 6Fe O 2H 2Cr 6e 14H O Cr 6e Fe 6 6Fe 2 3 3 - 2 7 2 2 - 2 3 3 - 2 7 2 2 2 3 - 2 7 2 3 2 + + › + + + + + › + + + + › + + + › + + + + + + + + + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 58 (asidik) O N NO NO 4 2 - 3 › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 59 (asidik) O N NO NO 4 2 - 3 › + O 2H O N 2e 4H 2NO 2/ 4e 4H O N O 2H 2NO d. O 2H O N 4H 2NO 4H O N O 2H 2NO c. O 2H O N 2NO O N O 2H 2NO b. O N 2NO O N 2NO a. O N NO O N NO 2 4 2 - 3 4 2 2 2 4 2 - 3 4 2 2 2 4 2 - 3 4 2 2 4 2 - 3 4 2 4 2 - 3 4 2 + › + + + + › + + › + + › + + › › + › › › › + + + + O 2H O 3N - - - - 4H 4NO 2NO veya 4e 4H O N O 4H O 2N 4e 8H 4NO O 2H 2NO - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - O 4H O 2N 4e 8H 4NO 4e 4H O N O 2H 2NO 2 4 2 - 3 4 2 2 4 2 - 3 2 2 4 2 - 3 4 2 2 + > + + + + + + › + + + + + › + + + + › + + + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 60 Bu tepkimede NO azotu +2 de ğerlikten 2 elektron vererek +4 de ğerli ğe yükseltgenirken NO 3 - azotu +5 de ğerlikten 1 elektron alarak +4 de ğerli ğe indirgenmi ştir. Dolayısıyla N 2 O 4 teki azotların bir kısmı NO dan bir kısmı ise NO 3 - tan gelmektedir. Nitekim e şitlenmi ş denklemdeki 3N 2 O 4 ten birinin NO molekülleri tarafından ikisinin ise NO 3 - tarafından olu şturuldu ğu ara i şlemlerden de anla şılmaktadır.M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 61 (asidik) O H SO O H S 2 - 2 4 2 2 - 2 + › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 62 (asidik) O H SO O H S 2 - 2 4 2 2 - 2 + › + ? 2 ? 2e 2 ? ? ? 4 8e 8 ? S ? ? 4 ? S d. ? 2 ? 2 ? ? ? 8 ? S ? ? 4 ? S c. ? 2 ? ? ? S ? ? 4 ? S b. e şittir atomlar dı şında O ve H a. 2 2 2 - 2 4 2 2 2 2 2 - 2 4 2 2 2 2 2 - 2 4 2 2 › + + / + + › + › + + › + › › + › › + + - + + - - O H O H SO S 2 2 2 - 2 4 - 2 SO O 4H O 4H S ya ve 8e 8H SO O 8H 8e 8H O 4H O 4H S O 8H 8e 8H O 4H 8e 8H SO O 4H S - 2 4 2 2 2 - 2 - 2 4 2 2 2 2 - 2 2 2 2 - 2 4 2 - 2 + › + + + + › + + + + › + + + + › + + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 63 (asidik) Cl IO CrO Cl CrI - - 3 - 2 4 2 3 + + › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 64 (asidik) Cl IO CrO Cl CrI - - 3 - 2 4 2 3 + + › + - 2 - 3 - - 2 4 3 - 2 - 3 - - 2 4 3 2Cl Cl 3IO 3I CrO Cr a. Cl Cl 3IO 3I CrO Cr › › › › › › + + - 2 - 3 2 - - 2 4 2 3 - 2 - 3 2 - - 2 4 2 3 42Cl 42e 21Cl 36e 36H 6IO O 18H 6I 6e 16H 2CrO O 8H Cr 2Cl 2e Cl 21/ 18e 18H 3IO O 9H 3I 2/ 3e 8H CrO O 4H 2/Cr d. › + + + › + + + › + › + + + › + + + › + + + + + + + - 2 - 3 2 - - 2 4 2 3 - 2 - 3 2 - - 2 4 2 3 2Cl Cl 18H 3IO O 9H 3I 8H CrO O 4H Cr c. 2Cl Cl 3IO O 9H 3I CrO O 4H Cr b. › + › + + › + › › + › + + + + + 2CrO 52H 6IO 42Cl 21Cl O 26H 2CrI veya 6e 16H 2CrO 36e 36H 6IO 42Cl 42e 21Cl O 18H 6I O 8H Cr - 2 4 - 3 - 2 2 3 - 2 4 - 3 - 2 2 - 2 3 + + + › + + + + + + + + › + + + + + + + + +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 65 (bazik) I SO I O S - - 2 4 2 - 2 3 2 + › +M.DEM İR(ADU) 03- İYON TEPK İMELER İ-K İMYASAL TEPK İMELER İN E ŞİTLENMES İ 66 (bazik) I SO I O S - - 2 4 2 - 2 3 2 + › + - 2 2 - 2 4 - 2 - 2 3 2 - 2 2 - 2 4 - 2 - 2 3 2 - 2 - 2 4 2 - 2 3 2 - 2 - 2 4 - 2 3 2 - 2 - 42 - 2 3 2 2I 2e I 4/ 8e O 10H 2SO OH 10 O 5H O S d. 2I I O 10H 2SO OH 10 O 5H O S c. 2I I 2SO O 5H O S b. 2I I 2SO O S a. I I SO O S › + + + › + + › + › + + › › + › › › › O 5H 2SO 8I 4I OH 10 O S veya 8e O 10H 2SO 8I 8e 4I OH 10 O 5H O S 8I 8e 4I 8e O 10H 2SO OH 10 O 5H O S 2 - 2 4 - 2 - - 2 3 2 2 - 2 4 - 2 - 2 - 3 2 - 2 2 - 2 4 - 2 - 2 3 2 + + › + + + + + › + + + + › + + + › + +