Projelendirme Jeokimyasal Verilerin Newpet Programı Kullanarak Yorumlanması 1 ANKARA ÜN İVERS İTES İ MÜHEND İSL İK FAKÜLTES İ JEOLOJ İ MÜHEND İSL İĞİ BÖLÜMÜ JM 432 MÜHEND İSL İKTE PROJELEND İRME JEOK İMYASAL VER İLER İN NEWPET PROGRAMI KULLANILARAK YORUMLANMASI Danı şman: Prof. Dr. Do ğan AYDAL Hazırlayan: Ahmet RI ŞVANLI 99055605 2005 2 İÇ İNDEK İLER Sayfa No Giriş …………………………………………………………………..1 Newpet Programı Hakkında Genel Bilgi …………………………………………..1 Newpet Programı Kullanımı ………………………………………………………….2 Sistem Ayarları ……………………………………………………………….2 Yeni Dosya Olu şturma ………………………………………………………..2 Veri Kaydı …………………………………………………………………….8 Grafik Hazırlanması …………………………………………………………..9 Numune İsimlerinin Yazdırılması……………………………………………14 Sembol Numune İsimi ve Hatalarının Düzeltilmesi ………………………....17 Newpet Kullanılarak Elde Edilmi ş Örnek Grafikler …………………………18 Harker Diyagramlarının Oluşturulması ………………………………………39 Örnek Harker Diyagramları …………………………………………………..44 Sonuç .......................................................................................................48 Te şekkür .......................................................................................................48 De ğinilen Belgeler .......................................................................................................49 G İR İŞ Newpet programı, jeokimyasal verileri çe şitli diyagramlar yardımı ile yorumlamaya yönelik çalı şmalarda faydalanılabilecek, basit bir mantıkla çalı şan bilgisayar programıdır. Programın içerisinde bulunan diyagramlar bilim adamlarının çe şitli tarihlerde yapmı ş oldukları çalı şmalar sonucu ortaya konulmu ş makalelerden alınmı ştır. Newpet programı ile jeokimyasal verileri sadece bu diyagramlarda de ğil, kendi iste ğimiz do ğrultusunda olu şturabilece ğimiz grafik ve diyagramlara da yerle ştirmek mümkündür. Program bu özelli ği ile kullanıcıya pek çok avantaj sa ğlamaktadır. Bu basit program vasıtası ile araziden alınmı ş kaya örneklerinin kökenleri hakkında bilgi sahibi olabilece ğimiz gibi kayacın isimlendirmesi konusunda büyük kolaylık sa ğlayabilmekteyiz. 3 Programın en büyük özelliklerinden biri de örneklerin yakla şık mineral içeriklerini kolaylıkla vermesidir. Ancak bir şey unutulmamalıdır. Her ne kadar basit kullanılan ve güvenilir bir program olursa olsun, programdan alınan sonuçlar petrografik incelemeler ile desteklenmelidir. Takdir edilir ki araziden do ğru yöntemler ile örnek alımı; jeokimyasal veriler programa girildikten ve diyagramlara yerle ştirildikten sonra yapılmaya çalı şılacak yorumu direkt etkileyecektir. Örne ğin incelenen bölgedeki bir dere yata ğı boyunca alınmı ş örnekler mineralaojik, petrografik ve jeokimyasal açıdan ne kadar sa ğlıklı bir şekilde de ğerlendirilirlerse de ğerlendirilsinler mevcut ortamı temsil etmeyeceklerdir. Bu nedenledir ki Newpet Programında kullanılacak jeokimyasal verileri aldı ğımız numuneler bir mantık çevresinde alınmalı, yorum bu şekilde yapılmalıdır. NEWPET PROGRAMI HAKKINDA GENEL BİLG İ Newpet Programı 1994 yılında Memorial Üniversitesi Yerbilimleri Departmanı tarafından hazırlanmı ş ve gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra bu gün kullandı ğımız şeklini almı ştır. Şu anki sürüm adı Newpet 94.01.07’dir. Program hemen her bilgisayar konfigürasyonu ile çalı şabilmektedir. Ms DOS tabanında çalı şan program disketten veya Cd’ den bilgisayara kopyalandıktan sonra farklı bir yükleme i şlemi gerekmeksizin çalı ştırılabilmektedir. Programın avantajlarının yanı sıra ufak tefek dezavantajları da vardır. Program ms DOS tabanında çalı şması nedeni ile fare kullanımına izin vermemektedir , yine aynı nedenden dolayı programdan windows’ a kopyalama yapmak mümkün olmamaktadır. Ancak program vasıtası ile elde edilen grafik ve diyagramlar istenilen boyutta çıktı olarak rahatlıkla alınabilmektedir. Elde edilen grafik ve diyagramlar resim dosyası olarak da kaydedilebilmektedir. Kaydedilen bu resim dosyaları Windows içerisinde ancak Corel Draw 5 programı kullanılarak görüntülenebilmektedir. NEWPET PROGRAMI KULLANIMI S İSTEM AYARLARI Program bilgisayara kaydedilip açıldı ğında öncelikle sistem ayarlarının yapılması gerekmektedir. Bu i şlem için ana menüdeki^^ Set System Configuration^^ seçene ği üzerine gelip ^^ENTER^^ a basılmalıdır. Önerilen sistem ayarları a şa ğıdaki biçimdedir. Printer port: LPT1: Data directory: C:\NEWPET\ Anhydrous recalculation: N Iron recalculation: 0 4 A şama 1 şekil 1 sistem ayarları yapıldıktan sonra program ^^ESC^^ tu şuna basılarak bir kez kapatılır ve tekrar açılır. YEN İ DOSYA OLU ŞTURMA Program kısayol tu şuna tıklanıp açılınca kar şımıza a şa ğıdaki ilk pencere gelir. A şama 1 şekil 2 Bu pencere kar şımıza geldikten sonra bir defa ^^ENTER^^ tu şuna basılır. Kar şımıza gelen menü programın ana menüsüdür. Bütün i şlemler bu ana menüden yola çıkılarak yapılabilmektedir. 5 A şama 2 şekil 3 Bu ana menüden ^^NewFiler data file editing, table printing^^seçene ği üzerine gelinir ve bir defa ^^ENTER^^ tu şuna basılır. Bu i şlem sonunda programa veri girme i şlemleri bir nevi ba şlatılmı ş olur. ^^ENTER^^ tu şuna basıldıktan sonra a şa ğıdaki pencere ekranda belirecektir. A şama 3 şekil 4 Bu ekrandan ^^Enter data for a new file^^ seçene ği üzerine gelinir ve yine ^^ENTER^^ tu şuna basılır. 6 A şama 4 şekil 5 Bu ekranda ise sonraki a şamada birinci örne ğin ba şlı ğı girildikten sonra ^^A^^ tu şuna basılması gerekti ği uyarısı veriliyor. Bu ekranı herhangi bir tu şa basıp geçti ğimizde a şa ğıdaki pencere ile kar şıla şıyoruz. A şama 5 şekil 6 Bu ekranda birazdan jeokimyasal verilerini girece ğimiz numuneye ait bilgilerin girilmesi isteniyor. 7 Sırayla; Numune Adı, Lokasyon Adı, Kayaç Adı, Grafik veya Diyagramda Kayacı İfade Edecek Sembol, Sembolün Rengi seçenekleri yer alıyor. Her birinin üzerine gelip ^^ENTER^^ tu şuna bastı ğımızda üzerine geldi ğimiz bo ş bilgi kutucu ğunu doldurabiliyoruz. İsim, lokasyon ismi ve kayaç ismi seçenekleri doldurulduktan sonra sembol seçme i şlemi için ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 6 şekil 6 Buradan kayacı ifade etmesi gereken herhangi bir şekil üzerine gelinir ve yine ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 7 şekil 7 8 Beliren pencerede,seçilen sembolun ne renk olması gerekti ği sorulmaktadır. İstenilen rengin üstüne gelindikten sonra ^^ENTER^^ tu şuna basılır. Çıkan ekranda herhangi bir de ği şiklik ypılmak istenip istenmedi ği sorulmaktadır . e ğer herhangi bir de ği şiklik yapılmak istenmiyor ise ^^n^^ tu şuna basılmalıdır. A şama 8 şekil 8 Bilgileri onaylamak için ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 9 şekil 9 9 Eldeki jeokimyasal veriler sırayla yazılır ve her defasında ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 10 şekil 10 Bu i şlemden sonra yeni bir numune giri şi için daha önce belirtildi ği gibi ^^A^^ tu şuna basılır ve sırayla i şlemler tekrarlanır. VER İ KAYDI Yukarıdaki i şlemler tamamlandıktan sonra ^^ESC^^ tu şuna basılır. A şama 1 10 şekil 11 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 2 şekil 12 Burada üç defa ^^ENTER^^ bir defa ^^ESC^^ tu şuna basılır. A şama 3 11 şekil 13 İstenilen yere istenilen isim ile dosya kaydedilir. GRAF İK HAZIRLANMASI Ana menüden ^^NewFiler data file editing, table printing^^seçene ği üzerine gelinir ve bir defa ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 1 Şekil 14 Bu i şlemden sonra a şa ğıdaki pencereden ^^View/Edit a data file^^ seçene ği üzerine gelinir ve ^^ENTER^^ tu şuna basılır. 12 A şama 2 şekil 15 Daha öncede kar şımıza çıkan pencere açılacaktır. A şama 3 şekil 16 Bu pencere kar şımıza çıktıktan sonra üç defa ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 4 13 şekil 17 Bu pencerede daha önce verileri girip kaydetti ğimiz ROC uzantılı dosya üzerine gelinir ve ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 5 şekil 18 Bu pencere bizim verileri girdi ğimiz ve grafi ğe yerle ştirmek istedi ğimiz bilgileri içermektedir. Seçilen dosya ekrana geldikten sonra iki defa ^^ESC^^ tu şuna basılır. A şama 6 14 şekil 19 ENTER tu şuna basılır. Çıkan pencere üzerinde ^^NewDisc discrimination, X-Y and ternary plots^^ seçene ği üzerine gelinir ve ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 7 şekil 20 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. 15 A şama 8 şekil 21 Burada grafi ği çizdirilmek istenen seçene ğin üstüne gelinir ve ^^ENTER^^ tu şuna basılır. Daha sonra çıkan alt menüden istenen grafi ğin üstüne gelinir ve tekrar ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 9 şekil 22 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. 16 A şama 10 şekil 23 Bu pencerede dosya adının yazdırılmak istenip istenmedi ği belirtildikten sonra ^^ENTER^^ tu şuna basılır ve grafik elde edilir. NUMUNE İS İMLER İN İN YAZDIRILMASI Hazırlanan grafik ve diyagramlarda, sembollerin üzerinde numune isimleri görüntülenmek isteniyor ise a şa ğıdaki i şlemler sırası ile gerçekle ştirilir. Grafik Hazırlanması bölümünde gösterilen, aşama 9’a kadar yapılan i şlemler tekrarlandıktan sonra a şa ğıdaki sıra ile i şlemlere devam edilir. A şama 1 şekil 24 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. 17 A şama 2 şekil 25 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şama 3 şekil 26 ^^P^^ harfine basılır. A şama 4 18 şekil 27 ^^ESC^^ tu şuna basılarak çıkılır. A şama 5 şekil 28 Bu a şamadan sonra istenilen diyagram çizildi ğinde örnek numaraları ile birlikte çıkar. 19 SEMBOL NUMUNE İSM İ VE HATALARIN DÜZELT İLMES İ Grafi ği düzenlenecek dosya seçildikten sonra a şa ğıdaki i şlemler gerçekle ştirilir. A şama 1 şekil 29 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şa ğıdaki pencere ekranda belirir. A şama 2 şekil 30 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. 20 A şama 3 şekil 30 Ekrana gelen pencereden , de ği ştirilmesi dü şünülen sembol,renk ve isimlere göre gerekli tercih yapılır. NEWPET PROGRAMI KULANILARAK ELDE ED İLM İŞ ÖRNEK GRAF İKLER *Gill 1981 (fig5.16a) şekil 31 N-MORB:Normal Okyanus Ortası Sırt Bazaltları E-MORB:Zenginle şmi ş Okyanus Ortası Sırt Bazaltları Orogenic Andesite:Orojenik Andezit High-K:Yüksek Potasyum Medium-K:Orta Potasyum Low-K:Dü şük Potasyum 21 *Gill 1981(fig5.16b) şekil 32 *Gill 1981(fig5.16c) şekil33 N-MORB:Normal Okyanus Ortası Sırt Bazaltları E-MORB:Zenginle şmi ş Okyanus Ortası Sırt Bazaltları Orogenic Andesite:Orojenik Andezit High-K:Yüksek Potasyum Medium-K:Orta Potasyum Low-K:Dü şük Potasyum N-MORB:Normal Okyanus Ortası Sırt Bazaltları E-MORB:Zenginle şmi ş Okyanus Ortası Sırt Bazaltları Orogenic Andesite:Orojenik Andezit High-K:Yüksek Potasyum Medium-K:Orta Potasyum Low-K:Dü şük Potasyum 22 *Meschede 1986(fig1) şekil34 *Pearce 1975 şekil35 WPA:Plaka İçi Alkali Bazalt WPT:Plaka İçi Toleyitleri P-MORB:Plume Tipi Okyanus Ortası Sırt Bazaltları N-MORB:Normal Okyanus Ortası Sırt Bazaltları VAB:Volkanik Yay Bazaltı LKT:Dü şük Potasyum Toleyitleri OFB:Okyanus Tabanı Bazaltları 23 *Pearce 1983(fig9) şekil 36 Pearce&Cann 1973(fig2) şekil 37 OFB:Okyanus Tabanı Bazaltları LKT:Dü şük Potasyum Toleyitleri CAB:Kalkalkalen Bazalt 24 *Pearce&Cann1973 şekil 38 *Pearce&Cann1973 şekil 39 WPB:Plaka İçi Bazaltları OFB:Okyanus Tabanı Bazaltları LKT:Dü şük Potasyum Toleyitleri CAB:Kalkalkalen Bazalt OFB:Okyanus Tabanı Bazaltları CAB:Kalkalkalen Bazalt IAB:Ada Yayı Bazaltları 25 *Pearce&Norry1979(fig3) şekil 40 *Shervais 1982(fig2) şekil 41 A:Kıta İçi Bazaltları B:Ada Yayı Bazaltları C:Okyanus Ortası Sırt Bazaltları ARC:ARC Toleyitleri OFB:Okyanus Tabanı Bazaltları 26 *Winchester&Floyd 1977(fig6) şekil 42 *Winchester&Floyd 1977(fig2) şekil 43 Phonolite:Fonalit Trachyte:Trakit Alk-Bas:Alkali Bazalt SubAlkaline Basalt:Subalkali Bazalt Andesite/Basalt:Andezit/Bazalt Andesite:Andezit Rhyodacite/Dacite:Riyodasit/Dasit Rhyolit:Riyolit Com/Pant:Commendit/Pantellerit Bsn/Nph:Bsanit/Nefelinit TrachyAnd:Trakiandezit Rhyolit:Riyolit Rhiyodacite/Dacite:Riyodasit/Dasit Trachyte:Trakit Andesite:Andezit Sub-AB:Subalkalin Bazalt AB:Alkalin Bazalt Phonolite:Fonalit Bas/Trach/Neph:Basanit/Trakit/Nefelinit Com/Pan:Komendit/Pantellerit 27 *Wood 1980(fig1a) şekil 44 *Wood 1980(fig1a) şekil 45 A: Normal Okyanus Ortası Sırt Bazaltları B: Zenginle şmi ş Okyanus Ortası Sırt Bazaltları C:Plaka İçi Bazaltlar A: Normal Okyanus Ortası Sırt Bazaltları B: Zenginle şmi ş Okyanus Ortası Sırt Bazaltları C:Plaka İçi Bazaltlar 28 *Wood 1980(fig1a) şekil 46 *Le Maitre1989(figB.12) şekil 47 A: Normal Okyanus Ortası Sırt Bazaltları B: Zenginle şmi ş Okyanus Ortası Sırt Bazaltları C:Plaka İçi Bazaltlar 29 *Le Maitre1989(figB.14) şekil 48 *Le Maitre1989(figB.15) şekil 49 F: Foidit Pc: Pikrobazalt B: Bazalt O1: Bazaltik Andezit O2: Andezit O3: Dasit S1: Trakibazalt S2: Bazaltik Trakiandezit S3: Trakiandezit T: Trakit (q < 20%) Trakidasit (q > 20%) R: Riyolit U1: Tefrit (ol < 10%) Bazanit (ol > 10%) U2: Fonotefrit U3: Tefrifonalit Ph: Fonalit Basalt:Bazalt Basaltic Andesite:Bazaltik Andezit Andesite:Andezit Dacite and Rhyolite:Dasit ve Riyolit High-K:Yüksek Potasyum Medium-K:Orta Potasyum Low-K:Dü şük Potasyum 30 *Gill1981 şekil 50 *Irvine&Baragar1971(fig2) şekil 51 Acidic:Asidik Basic:Bazik High-K:Yüksek Potasyum Medium-K:Orta Potasyum Low-K:Dü şük Potasyum 31 *Irvine&Baragar1971(fig2) şekil 52 *Irvine&Baragar1971(fig3) şekil 54 32 *Jensen1976(fig1) şekil 55 *Miyashiro1974(fig 1a) şekil 56 TR Toleyitik Riyolit TD Toleyitik Dasit TA Toleyitik Andezit CR Kalk-alkalin Riyolit CD Kalk-alkaline Dasit CA Kalk-alkaline Andezit CB Kalk-alkaline Bazalt HFT Yüksek-Fe Toleyit HMT Yüksek-Mg Toleyit BK Bazaltik Komatit PK P id titik K tit 33 *Miyashiro1974(fig 1b) şekil 57 *Miyashiro1974(fig 12) şekil 58 34 Mullen 1983 şekil 59 *Pearce et al.1977(fig 1) şekil 60 CAB: Kalk-Alkalin Bazalt IAT: Ada Yayı Toleyitleri MORB: Okyanus Ortası Sırt Bazaltları OIA: Okyanus Adası Andezitleri OIT: Okyanus Adası Andezitleri 1:Açılma Adaları 2:Orojenik 3:Okyanus Sırtı ve Tabanı 4:Okyanus Adası 5:Karasal 35 *Batchelor&Bowden1985(fig10) şekil61 *Debon&Le Fort 1983(fig1) şekil 62 1:Manto Kaynaklı 2:Kıta Önü Çarpı şma 3:Çarpı şma Sonrası 4:Çarpı şma Sonrası 5:Anorojenik 6:Çarpı şma ile E şzamanlı 7:Orojenez Sonrası 1: Granit Riyolit 2: Adamellit Dellenit 3: Granodiyorit Riyodasit 4: Tonalit Dasit 5: Kuvars Siyenit Kuvars Trakit 6: Kuvars Monzonit Kuvars Latit 7: Kuvars Monzodiyorit Kuvars Latiandezit 8: Kuvars Diyorit Kuvars Andezit 9: Siyenit Trachyte 10: Monzonite Latite 11: Monzogabro Latibazalt 12: Gabro Bazalt 36 *Debon&Le Fort 1983(fig2a) şekil 63 *Debon&Le Fort 1983(fig2b) şekil 64 I: muskovit veya muskovit > biyotit II: biyotit > muskovit III: biyotit IV: Hornblend ve Biyotit V: Epidot,Sfen VI: İstisnai Kayalar LG: Granitoidler I: muskovit veya muskovit > biyotit II: biyotit > muskovit III: biyotit IV: Hornblend ve Biyotit V: Epidot,Sfen VI: İstisnai Kayalar LG: Granitoidler 37 *Debon&Le Fort 1983(fig3) şekil 65 *Middlemost 1985(fig3.3.3) şekil 66 1:Nefelinit 2:Fonolit 3:Alkali Trakit 4:Pantellerit 5:Komendit 6:Bazanit 7:Alkali Pikrit 8:Alkali Olivin Bazalt 9:Trakibazalt 10:Trakiandezit Bazalt 11:Trakiandezit 12:Trakit 13:Trakidasit 14:Trakiriyolit 15:Alkali Riyolit 16:Pikrit 17:Toleyit Bazalt 18:Andezite Bazalt 19:Andezit 20:Andezit Dasit 21:Dacite 22:Riyolit Dasit 23:Riyolit 38 *Middlemost 1985(fig3.3.6) şekil 67 *Peacock1931 şekil 68 1Alkali Feldspat Siyenit 2Alkali Feldspat Kuvars Siyenit 3Alkali Feldspat Granit 4Siyenit 5Kuvars Siyenit 6Granit 7Monzonit 8Kuvars Monzonit 9Monzodiyorit 10Kuvars Monzodiyorit 11Granodiyorit 12Diyorite ve Gabro 13Kuvars Diyorit 14Tonalit 39 *Pearce et al 1984(fig3) şekil 69 *Pearce et al 1984(fig4) şekil 70 ORG:Okyanus Sırtı Granitleri syn-COLG:Çarpı şma ile E şzamanlı Granitler VAG:Volkanik Yay Granitleri WPG:Kıta İçi Granitler ORG:Okyanus Sırtı Granitleri syn-COLG:Çarpı şma ile E şzamanlı Granitler VAG:Volkanik Yay Granitleri WPG:Kıta İçi Granitler 40 *Whalen et al 1987(fig5a) şekil 71 *Whalen et al 1987(fig5b) şekil 72 FG:Feslik Granit OGT:Orojenik Granit FG:Feslik Granit OGT:Orojenik Granit 41 HARKER D İYAGRAMLARININ OLU ŞTURULMASI Newpet Programı vasıtası ile kayaçları olu şturan minerallerin birbirlerine göre olu şum durumları ortaya konulabilir. Harker Diyagramlarını verdi ğimiz bu diyagramları olu ştururken a şa ğıda gösterilen sıra ile i şlemlerin gerçekle ştirilmesi gerekmektedir. İstenilen dosya daha önce belirtilen yollar ile seçildikten sonra a şa ğıdaki menü ekranına gelinir. şekil 73 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. şekil 74 42 Tekrar ^^ENTER^^ tu şuna basılır. A şa ğıdaki pencere ekrana gelir. Bu pencerede, çizmek istedi ğimiz Harker Diyagramının özelli ğine göre, bizim belirleyece ğimiz parametreler bulunmaktadır. Örne ğin X,Y vb. şekil 75 Çizilmek istenen diyagrama göre herhangi bir seçenek üzerine gelinir ve ^^ENTER^^ tu şuna basılır. Bizim burada verece ğimiz örnek iki eksenli Harker Diyagramı içindir. ^^ENTER^^ şekil 76 43 Buradan ^^X^^ kolonuna atanmak istenen oksit seçilir.^^ENTER^^ tu şuna basılır. şekil 77 Aynı i şlemler ^^Y^^ kolonu için de tekrarlanır. şekil 78 44 ^^Y^^ ekseni için dü şünülen element veya oksit seçildikten sonra ^^ENTER^^ tu şuna basılır. şekil 79 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. Kar şımıza ne tür bir diyagram kullanmak istedi ğimizi belirtece ğimiz, numaralar ve bu numaralara kar şılık gelen grafik gösterimleri gelecektir. şekil 80 45 Buradan uygulamak istedi ğimiz grafik türünün altındaki rakamlara basarak diyagramımızı belirleyebiliriz. Bizim örnek olarak uyguladı ğımız diyagram ^^1^^ numara ile gösterilmi ş X ve Y ekseninin tek bir oksitle ifade edildi ği diyagram olacaktır. şekil 81 ^^ENTER^^ tu şuna basılır. şekil 82 Bu pencerede X Ekseninin logaritmik mi ondalık mı çizilece ği soruluyor. İste ğe göre eksenler logaritmik veya ondalık olarak seçilir, daha sonra ^^ENTER^^ tu şuna basılır. Bu defa ondalık veya logaritmik olarak seçmi ş bulundu ğumuz, X ve Y Eksenlerinin hangi de ğerler arasında olması gerekti ği sorulacaktır. Aslında program ^^ENTER^^ tu şuna basılarak ilerlendi ğinde en uygun aralı ğı almaya çalı şacaktır ancak daha net görmek istediğimiz grafiklerde bu aralıklar bizim iste ğimiz do ğrultusunda de ği ştirilebilmektedir. 46 ÖRNEK HARKER D İYAGRAMLARI şekil 83 şekil 84 47 şekil 85 şekil 86 48 şekil 87 şekil 88 49 şekil 89 şekil 90 50 SONUÇ Kayaçların mineralojik, petrografik, petrolojik ve jeokimyasal de ğerlendirilmelerini yaparken kolaylıkla kullanabilece ğimiz Newpet programı, Mühendislikte Projelendirme dersi kapsamında çalı şılmı ş, konu bir rapor haline getirilmi ştir. Program basit kullanımı ve verdi ği sonuçların sa ğlıklı olması özelli ği ile ön plana çıkmaktadır. Unutulmamalıdır ki programdan alınan sonuçlar tek ba şına de ğerlendirilmemeli petrografik ve mineralojik çalı şmalar ile desteklenip yorum, bütün bu çalı şmaların sonuçları de ğerlendirildikten sonra yapılmalıdır. TE ŞEKKÜR Çalı şmam boyunca maddi manevi deste ğini esirgemeyen, hayattaki duru şu ve bilgisini örnek aldı ğım Danı şmanım Prof. Dr. Do ğan AYDAL’a sonsuz te şekkürlerimi sunarım. DE ĞİN İLEN BELGELER T.N.Irvine and W.R.A.Barager, 1971. A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks, Canadian Journal of Earth Sciences, vol.8, pp.523-548. L.S.Jensen, 1976. A New Cation Plot for Classifying Subalkalic Volcanic Rocks, Ontario Division of Mines, MP 66, 22p. P.D.Maniar and P.M.Piccoli, 1989. Tectonic discrimination of granitoids, Geological Society of America Bulletin, vol.101, pp.635-643. 51 M.Meschede, 1986. A method of discriminating between different types of mid-ocean ridge basalts and continental tholeiites with the Nb-Zr-Y diagram, Chemical Geology, vol.56, pp.207-218. A.Miyashiro, 1974. Volcanic rock series in island arcs and active continental margins, American Journal of Science, vol.274, pp.321-355. E.D.Mullen, 1983. MnO/TiO2/P2O5: a minor element discriminant for basaltic rocks of oceanic environments and its implications for petrogenesis, Earth and Planetary Science Letters, vol.62, pp.53-62. M.A.Peacock, 1931. Classification of igneous rock series, Journal of Geology, vol.39, pp.54-67. J.A.Pearce, 1975. Basalt geochemistry used to investigate past tectonic environments on Cyprus, Tectonophysics, vol.25, pp.41-67. J.A.Pearce, 1983. Role of the sub-continental lithosphere in magma genesis at active continental margins, in: C.J.Hawkesworth and M.J.Norry (eds.), "Continental Basalts and Mantle Xenoliths," Shiva Publishing Limited, pp.230-249. J.A.Pearce and J.R.Cann, 1973. Tectonic setting of basic volcanic rocks determined using trace element analyses, Earth and Planetary Science Letters, vol.19, pp.290-300. J.A.Pearce and M.J.Norry, 1979. Petrogenetic Implications of Ti, Zr, Y, and Nb Variations in Volcanic Rocks, Contributions to Mineralogy and Petrology, vol.69, pp.33-47. J.A.Pearce, N.B.W.Harris and A.G.Tindle, 1984. Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks, Journal of Petrology, vol.25, pp.956-983. J.A.Pearce, T.Alabaster, A.W.Shelton and M.P.Searle, 1981. The Oman ophiolite as a Cretaceous arc-basin complex: 52 evidence and implications. Phil.Trans.R.Soc.Lon., A300, pp. 299-317. T.H.Pearce, B.E.Gorman and T.C.Birkett, 1977. The relationship between major element chemistry and tectonic environment of basic and intermediate volcanic rocks, Earth and Planetary Science Letters, vol.36, pp.121-132. J.W.Shervais, 1982. Ti-V plots and the petrogenesis of modern and ophiolitic lavas, Earth and Planetary Science Letters, vol.59, pp.101-118. J.B.Whalen, K.L.Currie and B.W.Chappell, 1987. A-type granites: geochemical characteristics, discrimination and petrogenesis, Contributions to Mineralogy and Petrology, vol.95, pp.407-419. J.A.Winchester and P.A.Floyd, 1977. Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements, Chemical Geology, vol.20, pp.325-343. D.A.Wood, 1980. The application of a Th-Hf-Ta diagram to problems of tectonomagmatic classification and to establishing the nature of crustal contamination of basaltic lavas of the British Tertiary volcanic province, Earth and Planetary Science Letters, vol.50, pp.11-30. E.A.K.Middlemost, 1989. Iron oxidation ratios, norms and the classification of volcanic rocks, Chemical Geology, vol.77, pp.19-26. R.W.Le Maitre (ed.), 1989. A Classification of Igneous Rocks and Glossary of Terms, Blackwell, Oxford, 193 pp. J.B.Gill, 1981. "Orogenic Andesites and Plate Tectonics", F.Debon and P.Le Fort, 1983. A chemical-mineralogical classification of common plutonic rocks and associations, Transactions of the Royal Society of Edinburgh Earth Sciences, vol.73, pp.135-149. R.W.LeMaitre, 1976. Some Problems of the Projection of Chemical Data into 53 Mineralogical Classifications, Contributions to Mineralogy and Petrology, vol.56, pp.181-189.