Saha Raporu Jeoloji Çalışma Kitabı i ÖZ Bu çalışma Ankara’nın Haymana mevkiine 3 km uzaklıkta bulunan Dereköy mevkiinde yapılmıştır. Çalışılan arazide sırası ile yaşlıdan gence doğru; Turoniyen- Kampaniyen yaşlı ofilyolitik melanj , Eosen yaşlı konglomera-kumtaşı-marn ardalanması, Miyosen yaşlı volkanik birimler ve Pliyokuvaterner alüvyon çökelleri bulunmaktadır. Bunun yanı sıra bu birimler içerisindeki fosiller incelenmiştir. Çalışma bölgesinde Mercan, Gastropoda, Nümmilites ve iz fosillerine rastlanılmaktadır. Bu çalışma sonrasında, gidilen bölgedeki dokanaklar tespit edilmiş, jeolojik haritaya (EK–1) işlenmiştir. Ayrıca arazide kuzeybatı-güneydoğu eksenli yaklaşık 1000 m’lik bir bölümün jeolojik kesiti (EK-2) çıkartılmıştır. ii İÇİNDEKİLER ÖZ .......................................................................................................................................... i İÇİNDEKİLER ..................................................................................................................... ii EKLER ................................................................................................................................. ii 1. GİRİŞ .................................................................................................................................1 2. STRATİGRAFİ ..................................................................................................................1 2.1. Sedimanter Birimleri ....................................................................................................1 2.1.1 Ofiyolitik Melanj ...................................................................................................1 2.1.2 Volkanik Birimler ..................................................................................................1 2.1.3 Konglomera-Kumtaşı-Marn Ardalanması ...............................................................2 2.1.4 Alüvyon .................................................................................................................2 3. FOSİLLER .........................................................................................................................2 3.1. Gastropoda ..................................................................................................................2 SONUÇ ..................................................................................................................................2 EKLER EK-1 JEOLOJİK HARİTA EK-2 JEOLOJİK KESİT 1 1. GİRİŞ Bu çalışma Dereköy ve civarının jeolojik açıdan incelenmesi, stratigrafik ilişkilerin belirlenmesi ve litostratigrafi birimlerinin sınırlarının çizilmesi, bölgenin jeolojik haritasının ve stratigrafik kesitinin çıkarılması ve sonuçlarının paleocoğrafik açıdan yorumlanması amacıyla yapılmıştır. Çalışma bölgesi Ankara’nın yaklaşık 55-60 km güney batısında bulunan Haymana ilçesine bağlı Dereköy mevkiidir. 2. STRATİGRAFİ 2.1. Sedimanter Birimleri 2.1.1 Ofiyolitik Melanj Bu birimin oluşum yaşı Triyas-Kratese yerleşim yaşı ise Turoniyen-Kampaniyendir. Melanjın matriksinde yastık lavlar , kireçtaşı blokları, gabro, serpantinler ve radyolarit görülmektedir. Melanj içerisinde görülen kireçtaşı blokları gri renkte ve masif yapıdadır.Tabaka kalınlıkları 7-10 cm arasındadır ve tabaka konumları: K15B/12GD dur. Melanjın oluşumu sırasında yoğun sıkışma sonucunda kireçtaşlarının üst kısmında stilolitler oluşmuştur. Oluşan bu çatlaklar meteorik sular ile taşınan breşik malzemenin geçirdiği ikincil diyajenezden sonra sparitler oluşmuştur. Melanjın içerisindeki kırmızı birimler radyolarit olarak tanımlanmıştır. Kireçtaşları sığ ortamlarda oluşmuşlardır. Görülen bazaltlar ise derin yerlerde gelişmişlerdir. Bazaltlar, okyanusal kabuğun kıtasal kabuğun altına dalmasıyla, okyanus kabuğu üzerinden ortaya çıkarlar. Çarpışmanın son aşamasında da hatlar tamamen oluşmuş, tektonik hareketler geçirdikten sonra bloklar haline gelmişlerdir. Arazide melanjın içerisinde görülen blokların oluşumu bu şekilde olmuştur. Diğer kireçtaşlarından farklı olarak kırmızı renkte ve ince tabakalı başka bir kireçtaşı birimi görülmüştür. Kırmızı rengin kökeni deniz tabanından gelen oksijendir. Melanjın içerisinde bulunan yeşil renkli birimler ise serpantindir.Altre oluşmuş ultra mafik bir kayaçlardır. Tabakalanma yoktur. 2.1.2 Volkanik Birimler Çalıştığımız bölgede görülen en alttaki birim volkanik birimlerdir. Gri renklidir. içerisinde biyotit, hornblend, kuvars ve feldspat mineralleri bulunmaktadır. Bu 2 özellikler bu birimin Andezit olduğunu göstermektedir. Yaşı Erken Miyosendir. Porfirik dokuya sahiptir. Porfirik dokuyu oluşturan irili ufaklı taneler iki aşamalı soğumayla oluştuğunu göstermektedir. Yavaş soğumayla ince ve daha sonra hızlı soğuma ile de iri taneler oluşmuştur. Bundan dolayı Andezit biriminin yüzeye çıkamayıp, yüzeye yakın yerlerde oluştuğunu söyleyebiliriz. Bu Andezit birim ofiyolitik melanja sokulum yapmıştır. Bu iki birim arasında magmatik dokanak görülmektedir. 2.1.3 Konglomera-Kumtaşı-Marn Ardalanması Buzunma rengi sarı olan bu birim, Orta Eosen yaşlı olup, kaba tanelerden ince taneli birimlere doğru bir geçiş yapmaktadır. Bağlayıcı malzemesi matrikstir. Altere olmuş bu birim içerisinde senklinaller oluşmuştur. kumtaşlarının içerisinde iz fosillerinin yanı sıra mercan, gastropoda ve nummilites fosilleri bulunmaktadır. 2.1.4 Alüvyon Kuvaterner yaşlıdır. Bu birim bölgedeki derelerden çökelen çakıllar ve güncel sedimanlardan oluşmaktadır. 3. FOSİLLER 3.1. Gastropoda Deniz, tatlı su ve kara ortamlarında bulunabilirler. Bu sınıfa özgü olarak, erken larva dönemlerinde torsiyon olayı görülür. Vücut içerisindeki kasların asimetrik gelişimi nedeniyle görülen bu olay sonucunda, manto boşluğu ve içindeki visrecal kitle, saat yönünün tersine doğru 180 0 döner. Böylece baş, manto boşluğu içerisine alınarak korunmuş olur ve dış kısımda sadece ayaklar kalır. SONUÇ Yapılan jeolojik araştırmalar sonucu bölgenin jeolojik haritası (EK-1) çıkartılmıştır. Çizilen jeolojik kesitle de (EK-2) birimler gösterilmiştir. Bulunan fosiller incelenmiştir. Bu fosillerin yardımıyla bölgedeki birimlerin yaşları ve oluşum ortamları hakkında yorum yapılmıştır. 3