Saha Raporu Jeolojik Haritalar JEOLOJİK HARİTA ve KESİTLER JEOLOJİK HARİTA ve KESİTLER GENEL BİLGİLER GENEL BİLGİLER ? ? Yerbilimleri ile ilgili tüm çalışmalarda, jeolojik harita Yerbilimleri ile ilgili tüm çalışmalarda, jeolojik harita ve kesitlerin önemleri çok büyüktür. ve kesitlerin önemleri çok büyüktür. ? ? Jeolojik haritalar Jeolojik haritalar; ; ? ? Çalışma alanındaki önemli jeolojik yapıları, yatay Çalışma alanındaki önemli jeolojik yapıları, yatay düzlem üzerinde düzlem üzerinde (harita planında); (harita planında); ? ?Jeolojik kesitler Jeolojik kesitler ise; ise; ? ? Düşey düzlem üzerinde (enine kesit planında) Düşey düzlem üzerinde (enine kesit planında) göstererek, bölge yapısını tanımamıza yardımcı göstererek, bölge yapısını tanımamıza yardımcı olurlar. olurlar. ? ? Jeolojik haritalar: Jeolojik haritalar: ? ? Yeryüzünün belli bir kesimindeki veya tümündeki jeolojik Yeryüzünün belli bir kesimindeki veya tümündeki jeolojik verileri; yani genel olarak kayaç türlerini, kayaçların verileri; yani genel olarak kayaç türlerini, kayaçların yaşlarını ve yapılarını, heyelan, kumul, alüvyon, moren, yaşlarını ve yapılarını, heyelan, kumul, alüvyon, moren, krater gibi jeolojik olaylara bağlı olarak meydana gelmiş krater gibi jeolojik olaylara bağlı olarak meydana gelmiş yüzey oluşuklarını; yüzey oluşuklarını; çeşitli çizgi, desen, renk ve çeşitli çizgi, desen, renk ve simgelerle simgelerle gösteren haritalara gösteren haritalara jeolojik haritalar jeolojik haritalar denir. denir. ? ? Jeolojik haritalar belli bir derinliğe kadar yer Jeolojik haritalar belli bir derinliğe kadar yer kabuğunun bileşimini ve yapısını da yansıtırlar. kabuğunun bileşimini ve yapısını da yansıtırlar. ? ? Bu derinlik genel olarak haritalardan jeolojik kesitler Bu derinlik genel olarak haritalardan jeolojik kesitler çıkarmak ve kısmen de sondajlardan ve haritalardaki çıkarmak ve kısmen de sondajlardan ve haritalardaki verilerden yararlanılarak, yorum yapmak yoluyla verilerden yararlanılarak, yorum yapmak yoluyla belirlenebilir. belirlenebilir. ? ? Jeolojik haritalar doğrudan açık arazi görünümünü Jeolojik haritalar doğrudan açık arazi görünümünü yansıttıklarından dolayı jeoloji çalışmalarının da özüdür. yansıttıklarından dolayı jeoloji çalışmalarının da özüdür.? ? Jeolojik haritalarda mostra kavramı önemlidir. Jeolojik haritalarda mostra kavramı önemlidir. ? ? Bilindiği üzere formasyon, tabaka vb. gibi çeşitli Bilindiği üzere formasyon, tabaka vb. gibi çeşitli litoloji topluluklarını ifade eden kavramlara litoloji topluluklarını ifade eden kavramlara kayabirimleri kayabirimleri adı, kayabirimlerinin arazi adı, kayabirimlerinin arazi yüzeyinde görüldüğü alanlara da yüzeyinde görüldüğü alanlara da mostra mostra ( (kayabirimlerinin yüzeylenmesi kayabirimlerinin yüzeylenmesi) ) adı verilmektedir. adı verilmektedir. ? ? Bir mostranın genişliği, ilgili birim tabakalarının Bir mostranın genişliği, ilgili birim tabakalarının yeryüzüne ulaştığı yerdeki genişliğidir. yeryüzüne ulaştığı yerdeki genişliğidir. ? ? Mostra kalınlığı ise ilgili birimlerin en alt ve en Mostra kalınlığı ise ilgili birimlerin en alt ve en üst sınırı arasındaki dikey mesafedir. üst sınırı arasındaki dikey mesafedir.? ? Jeolojik haritalar, çok değişik amaçlara göre Jeolojik haritalar, çok değişik amaçlara göre yapılabilmekte ve jeoloji mühendislerinin dışında da diğer yapılabilmekte ve jeoloji mühendislerinin dışında da diğer birçok mühendislik ve meslek dalı tarafından birçok mühendislik ve meslek dalı tarafından kullanılmaktadır. kullanılmaktadır. ? ? Örneğin Jeofizik, maden, petrol, çevre, İnşaat, ziraat, orman, Örneğin Jeofizik, maden, petrol, çevre, İnşaat, ziraat, orman, jeodezi mühendisleri veya jeomorfoloji, vs. jeodezi mühendisleri veya jeomorfoloji, vs. ? ? Jeolojik haritaların çok çeşitleri vardır. Bunların belli Jeolojik haritaların çok çeşitleri vardır. Bunların belli başlıları: başlıları: ? ? Litoloji Haritaları Litoloji Haritaları : : ? ? Stratigrafi Haritaları Stratigrafi Haritaları : : ? ? Tektonik Haritaları Tektonik Haritaları : : ? ? Temel jeolojik Haritalar (Karma Temel jeolojik Haritalar (Karma Jeolojik Haritalar) : Jeolojik Haritalar) : Jeolojik harita türleriLitoloji Haritaları Litoloji Haritaları: : ? ? Üzerinde, sadece bölge kayaçlarının litolojik Üzerinde, sadece bölge kayaçlarının litolojik özelliklerini gösteren haritalardır. Örneğin kumtaşı, özelliklerini gösteren haritalardır. Örneğin kumtaşı, kil, marn, kireçtaşı, mermer, çakıltaşı vb. gibi. kil, marn, kireçtaşı, mermer, çakıltaşı vb. gibi. ? ? Bunlarda stratigrafik, paleontolojik veya yapısal Bunlarda stratigrafik, paleontolojik veya yapısal ilişkiler gösterilmez. ilişkiler gösterilmez. ? ? Bu haritaların amacı, çalışılan bölgedeki kayaçların Bu haritaların amacı, çalışılan bölgedeki kayaçların cinsi ve litolojik özellikleri ve bunların dağılımlarının cinsi ve litolojik özellikleri ve bunların dağılımlarının ortaya konulmasıdır. Kil, marn, kum ortaya konulmasıdır. Kil, marn, kum- -çakıl ocağı vb. çakıl ocağı vb. gibi endüstriyel hammadde aramalarında bu tür gibi endüstriyel hammadde aramalarında bu tür haritalar, sıklıkla yapılmaktadır. haritalar, sıklıkla yapılmaktadır. ? ? Diğer yandan yerleşim alanlarında zeminin hangi tür Diğer yandan yerleşim alanlarında zeminin hangi tür kayaçlardan oluştuğunu ve dağılımlarını anlayabilmek kayaçlardan oluştuğunu ve dağılımlarını anlayabilmek için bu tür haritalardan yararlanılır. için bu tür haritalardan yararlanılır.Litolojik haritalar litolojik birimleri göz önüne alınarak Litolojik haritalar litolojik birimleri göz önüne alınarak yapılan haritalardır. Stratigrafik ve diğer ilişkile göz yapılan haritalardır. Stratigrafik ve diğer ilişkile göz önüne alınmaz. önüne alınmaz. Kireçtaşı Çakıltaşı Kumtaşı Işıklı K 0 10 m KaynarlıStratigrafi Haritaları Stratigrafi Haritaları : : ? ? Bu tür haritalarda, çalışılan alanda yer alan tüm Bu tür haritalarda, çalışılan alanda yer alan tüm kayabirimlerinin stratigrafik kayabirimlerinin stratigrafik- -paleontolojik paleontolojik özellikleri önemli olmaktadır. özellikleri önemli olmaktadır. ? ? Bu haritalarda, bir öncekinin aksine, belirli Bu haritalarda, bir öncekinin aksine, belirli stratigrafik konumdaki veya belirli yaştaki stratigrafik konumdaki veya belirli yaştaki kayabirimleri sadece tek bir formasyon veya kayabirimleri sadece tek bir formasyon veya stratigrafik birim adı altında gösterilmeye çalışılır. stratigrafik birim adı altında gösterilmeye çalışılır. ? ? Bu haritalarda, kayabirimi sınırlarında sadece Bu haritalarda, kayabirimi sınırlarında sadece bunların birbirleriyle olan stratigrafik ilişkileri ön bunların birbirleriyle olan stratigrafik ilişkileri ön planda tutulur. planda tutulur. ? ? Burada çizilen dokanaklar arasındaki kayabirimleri, Burada çizilen dokanaklar arasındaki kayabirimleri, stratigrafik olarak en yaşlıdan en gence doğru stratigrafik olarak en yaşlıdan en gence doğru olacak şekilde belirli bir renk veya desen ile olacak şekilde belirli bir renk veya desen ile gösterilmeye çalışılır. gösterilmeye çalışılır. Stratigrafik haritalarda, litolojik birimler önemli Stratigrafik haritalarda, litolojik birimler önemli değildir. Harita kayaçların stratigrafik (yaş) ilişkiler değildir. Harita kayaçların stratigrafik (yaş) ilişkiler dikkate alınarak yapılır. dikkate alınarak yapılır. Üst Kretase Alt Kretase Jura Işıklı K 0 10 m YıldızlıTektonik Haritaları Tektonik Haritaları: : ? ? Kayaçların litolojik, petrografik, paleontolojik Kayaçların litolojik, petrografik, paleontolojik özellikleri ve yaşları üzerinde fazla durulmadan, özellikleri ve yaşları üzerinde fazla durulmadan, birinci planda bir bölgenin tektonik özelliklerini birinci planda bir bölgenin tektonik özelliklerini yansıtmak amacıyla hazırlanana haritalardır. yansıtmak amacıyla hazırlanana haritalardır. ? ? Tektonik haritalar genellikle tabaka ve şistozite Tektonik haritalar genellikle tabaka ve şistozite duruşları, kıvrımlı yapılar, kırıklı yapılar gibi, bir duruşları, kıvrımlı yapılar, kırıklı yapılar gibi, bir bölgede bulunan her türlü yapısal öğeleri kapsayacak bölgede bulunan her türlü yapısal öğeleri kapsayacak şekilde hazırlanır. şekilde hazırlanır. ? ? Bunlar, çalışma alanındaki, yapısal Bunlar, çalışma alanındaki, yapısal- -tektonik tüm tektonik tüm özelliklerin hep birlikte ve belirli bir düzen özelliklerin hep birlikte ve belirli bir düzen içerisinde gösterildiği haritalardır. içerisinde gösterildiği haritalardır. Tektonik haritalarda bölgenin tüm tektonik özellikleri Tektonik haritalarda bölgenin tüm tektonik özellikleri göz önüne alınarak hazırlanır. göz önüne alınarak hazırlanır. Ofiyolitik melanj Fliş Konglomera Maden K 0 10 m KırıklıTemel jeolojik Haritalar (Karma Jeolojik Haritalar): Temel jeolojik Haritalar (Karma Jeolojik Haritalar): ? ? Her türlü jeolojik etüd ve arazi çalışmalarında Her türlü jeolojik etüd ve arazi çalışmalarında yapılması gereken harita çeşididir. yapılması gereken harita çeşididir. ? ? Üzerlerinde her türlü jeolojik bilgilerin gösterildiği Üzerlerinde her türlü jeolojik bilgilerin gösterildiği asıl haritalar bunlardır. asıl haritalar bunlardır. ? ? Herhangi bir bölgedeki tüm kayabirimlerinin Herhangi bir bölgedeki tüm kayabirimlerinin litolojik, stratigrafik özelliklerini yansıtan, litolojik, stratigrafik özelliklerini yansıtan, kayabirimlerinin yaşlarını veya bölgedeki tüm kayabirimlerinin yaşlarını veya bölgedeki tüm tektonik yapıları gösterecek şekilde hazırlanırlar. tektonik yapıları gösterecek şekilde hazırlanırlar. ? ? Genellikle 1/25 000 ölçekli topoğrafik haritalar baz Genellikle 1/25 000 ölçekli topoğrafik haritalar baz alınarak hazırlanırlar. alınarak hazırlanırlar. Temel Jeolojik haritalar: Temel Jeolojik haritalar: Bir arazinin yukarıda Bir arazinin yukarıda belirtilen üç grup temel belirtilen üç grup temel jeolojik özelliklerini, yani jeolojik özelliklerini, yani litolojik ve tektonik litolojik ve tektonik özellikleriyle, kayaçların özellikleriyle, kayaçların yaşlarını, bir arada ve yaşlarını, bir arada ve aşağı yukarı aynı ağırlıkta aşağı yukarı aynı ağırlıkta yansıtan jeolojik yansıtan jeolojik haritalardır. haritalardır.Jeolojik raporlar hakkında bazı ön Jeolojik raporlar hakkında bazı ön bilgiler bilgiler ? ? Jeolojik haritaların yapılmasındaki temel amaç, o Jeolojik haritaların yapılmasındaki temel amaç, o yöredeki tüm kayabirimleri ve jeolojik yapıları mümkün yöredeki tüm kayabirimleri ve jeolojik yapıları mümkün olduğunca en ince ayrıntısına kadar harita planına olduğunca en ince ayrıntısına kadar harita planına aktarmaya çalışmaktır. aktarmaya çalışmaktır. ? ? Jeolojik harita bilgisi iyi olan bir araştırıcı, harita Jeolojik harita bilgisi iyi olan bir araştırıcı, harita üzerinden tüm bilgileri kolayca anlayabilir ve üzerinden tüm bilgileri kolayca anlayabilir ve yorumlayabilir. yorumlayabilir. ? ? Bununla birlikte, harita üzerine işlenen bilgilerin Bununla birlikte, harita üzerine işlenen bilgilerin tamamı, bir düzen içerisinde düzenli bir metin halinde tamamı, bir düzen içerisinde düzenli bir metin halinde yazılarak açıklama yoluna gidilir. yazılarak açıklama yoluna gidilir. ? ? Böylelikle harita alanındaki önemli hususlar rapor Böylelikle harita alanındaki önemli hususlar rapor içerisinde metin halde okuyan bir kişi, bölgenin içerisinde metin halde okuyan bir kişi, bölgenin jeolojisi hakkında daha ayrıntılı bilgilere sahip olur. jeolojisi hakkında daha ayrıntılı bilgilere sahip olur. ? ? Çalışma alanının jeolojik yapısı hakkında bilgi verecek Çalışma alanının jeolojik yapısı hakkında bilgi verecek şekilde hazırlanan bu tür metinler şekilde hazırlanan bu tür metinler jeolojik rapor jeolojik rapor olarak olarak adlanır. adlanır. ? ? Doğal olarak jeolojik haritaların ekinde, bölgenin jeolojik Doğal olarak jeolojik haritaların ekinde, bölgenin jeolojik yapısı hakkında bir jeolojik rapor hazırlanır. Bu rapor yapısı hakkında bir jeolojik rapor hazırlanır. Bu rapor belirli bir akıcılıkta ve düzen içerisinde olmalı ve bölgede belirli bir akıcılıkta ve düzen içerisinde olmalı ve bölgede jeolojik yönden önemli olabilecek bazı başlıkları jeolojik yönden önemli olabilecek bazı başlıkları taşımalıdır. taşımalıdır. ? ? Aşağıda, jeolojik raporlarda açıklanması gereken bazı Aşağıda, jeolojik raporlarda açıklanması gereken bazı hususlar maddeler halinde verilmiştir Bunlar; hususlar maddeler halinde verilmiştir Bunlar;? ? I. I. GİRİŞ GİRİŞ ? ? ÇALIŞMA ALANININ YERİ ÇALIŞMA ALANININ YERİ ? ? ARAŞTIRMANIN AMACI VE ÖNEMİ ARAŞTIRMANIN AMACI VE ÖNEMİ ? ? ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ? ? COĞRAFYA COĞRAFYA ? ? KATKI BELİRTME KATKI BELİRTMEII. II. STRATİGRAFİ STRATİGRAFİ ? ? Bu bölümde jeolojik haritası yapılan alandaki Bu bölümde jeolojik haritası yapılan alandaki stratigrafik dizilim anlatılmaya çalışılır. stratigrafik dizilim anlatılmaya çalışılır. ? ? Bölgedeki tüm kayabirimleri, birbirlerine göre olan yaş Bölgedeki tüm kayabirimleri, birbirlerine göre olan yaş ilişkilerine göre en yaşlıdan gence doğru sıralanacak ilişkilerine göre en yaşlıdan gence doğru sıralanacak bir şekilde formasyon veya birim adı altında bir şekilde formasyon veya birim adı altında isimlendirilerek ve bunlar ayrı başlıklar yapılarak her isimlendirilerek ve bunlar ayrı başlıklar yapılarak her türlü jeolojik özellikleri belirli bir düzen içerisinde türlü jeolojik özellikleri belirli bir düzen içerisinde açıklanır. açıklanır. ? ? Bu birim bir ana başlık yapılarak içerisinde anlatılacak Bu birim bir ana başlık yapılarak içerisinde anlatılacak alt başlıklar şöyle olabilir: alt başlıklar şöyle olabilir: ? ? Ad, yayılım Ad, yayılım ? ? Alt Alt- -üst sınırlar, kalınlık, üst sınırlar, kalınlık, ? ? Litoloji Litoloji ? ? Çökelme ortamı Çökelme ortamı ? ? Yaş Yaş III.YAPISAL JEOLOJİ III.YAPISAL JEOLOJİ ? ? Tabaka doğrultusu, eğim yönü ve eğim miktarları ele Tabaka doğrultusu, eğim yönü ve eğim miktarları ele alınmalıdır. alınmalıdır. ? ? Kıvrımların özellikleri açıklanabilir. Kıvrımların özellikleri açıklanabilir. ? ? Örnek olarak kıvrımlanmaya uğramış tabaka serisi, Örnek olarak kıvrımlanmaya uğramış tabaka serisi, kıvrım türü, kıvrım kanatlarının konumu, kıvrım kıvrım türü, kıvrım kanatlarının konumu, kıvrım ekseninin doğrultusu, varsa dalımı, kıvrımlanma ekseninin doğrultusu, varsa dalımı, kıvrımlanma olayının yaşı vb. faylar ve bölgedeki faylanma ile ilgili olayının yaşı vb. faylar ve bölgedeki faylanma ile ilgili özelliklere yer verilebilir. özelliklere yer verilebilir. ? ? Harita üzerinde şayet birden fazla fay varsa, her bir Harita üzerinde şayet birden fazla fay varsa, her bir fayın çeşidi, doğrultusu, düşen bloğu, düşey atımı, fayın çeşidi, doğrultusu, düşen bloğu, düşey atımı, faylanma olayının yaşı, fayın etkilediği birimler vb. faylanma olayının yaşı, fayın etkilediği birimler vb. açıklanabilir. açıklanabilir. ? ? Kıvrımlanma ile faylanma arasındaki ilişkiler Kıvrımlanma ile faylanma arasındaki ilişkiler açıklanabilir. açıklanabilir. ? ? Bu bölümde açıklanacak alt başlıklar Bu bölümde açıklanacak alt başlıklar şöyle olabilir: şöyle olabilir: ? ? UYUMSUZLUKLAR UYUMSUZLUKLAR ? ? TABAKALANMA TABAKALANMA ? ? KIVRIMLAR KIVRIMLAR ? ? FAYLAR FAYLAR ? ? EKLEM SİSTEMLERİ (Çatlaklar) EKLEM SİSTEMLERİ (Çatlaklar) ? ? KLİVAJ VE ÇİZGİSEL YAPILAR KLİVAJ VE ÇİZGİSEL YAPILARIV. EKONOMİK JEOLOJİ IV. EKONOMİK JEOLOJİ ? ? Bölgenin her türlü ekonomik özellikleri bu bölümde Bölgenin her türlü ekonomik özellikleri bu bölümde anlatılabilir. Ana alt başlıklar şöyle olabilir anlatılabilir. Ana alt başlıklar şöyle olabilir. . ? ? MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ ? ? MADEN JEOLOJİSİ MADEN JEOLOJİSİV. Jeolojik tarihçe (evrim) V. Jeolojik tarihçe (evrim) ? ? Çalışılan bölgenin paleocağrafik yapısı ve bu Çalışılan bölgenin paleocağrafik yapısı ve bu bölgede yer alan (incelemeye konu olan) birimlerin bölgede yer alan (incelemeye konu olan) birimlerin hangi jeolojik olaylar sonucu oluştukları, yani hangi jeolojik olaylar sonucu oluştukları, yani çalışılan bölgenin jeolojik tarihçesi anlatılmalıdır. çalışılan bölgenin jeolojik tarihçesi anlatılmalıdır. ? ? SONUÇLAR SONUÇLAR ? ? Yapılan çalışma sonucu hangi sonuçların elde edildiği Yapılan çalışma sonucu hangi sonuçların elde edildiği belirtilmelidir. belirtilmelidir. ? ? YARARLANILAN KAYNAKLAR YARARLANILAN KAYNAKLAR ? ? Çalışma süresince hangi kaynaklardan yaralanıldığı, Çalışma süresince hangi kaynaklardan yaralanıldığı, rapor içerisinde atıfta bulunulan (kitap, makale, rapor, rapor içerisinde atıfta bulunulan (kitap, makale, rapor, tez vs.) belirtilmelidir. tez vs.) belirtilmelidir. ? ? ŞEKİLLER LİSTESİ veya EKLER ŞEKİLLER LİSTESİ veya EKLER VI. Diğer başlıklar VI. Diğer başlıklar