1 - Fizyoloji Kalp Siklusu 1 KALP SİKLUSU coksevim@erciyes.edu.tr 1 2 Kalp Siklusu ? Kalp siklusu , kalp faaliliyeti esnasında bir atrium sistolünden onu izleyen atrium sistolüne kadar geçen süre içindeki tüm faaliyetlere denir. ? Memeli kalbi iki atrium ve iki ventrikülden oluşur ? Hem atriumlar hem de ventriküller diastolde dolarlar ? Kalp siklusu 0.8sn olan kalbin frekansı 75'tir ? Bir kalp siklusu şu safhaları içerir: ? 2 3 ? Kalp sağ ve solda bulunan iki adet pompadan oluşur. Bu pompaların çalışmasında sağda triküspit solda ise mitral kapak önemli rol oynar ? Kalp pompası çalışırken başlıca iki evre meydana gelir: – Sistol› Kalp kasının kasılması – Diyastol›Kalp kasının gevşemesi ? Dolaşım sisteminde kan akışı daima yüksek basınçlı alandan düşük basınçlı alana doğru gerçekleşir. ? Kalp kontraksiyonları ise basıncı oluşturur 3 4 ? Sistol – Kalbin kontraktil fazı – Elektriksel ve mekanik değişiklikler meydana gelir – Kan basınç değişiklikleri olur – Kan volumü değişir – Süresi nabızdan fazla etkilenmez ? Diyastol – Kalbin gevşeme fazıdır – Sistolün yaklaşık 2 katı kadar sürer – Sistol = 0.3 s – Diyastol = 0.5 s – Süresi nabızdan çok etkilenir 5 Kalp Sikl.2 ? -Atrium Sistolü (0.11sn) ? -Ventrikül Sistolü (0.27sn) ? -İzovolümetrik kasılma fazı (0.05sn) ? -Fırlatma Fazı (0.22sn) -Ventrikül Diastolü (0.53sn) ? -Protodiastolik faz (0.04sn) -İzovolümetrik Gevşeme Fazı (0,08sn) ? -Hızlı dolum safhası (0.11sn) ? -Yavaş dolum safhası (0.19sn) ? Siklus süresi 0.8sn kabul edilen bir kalpte; ? ventrikül sistolü 0.27sn, ? ventrikül diastol süresi ise 0.53sn'dir 5 6 Kalp Siklusu 6 7 Kalp Siklusu 7 8 Kalpteki Basınç Değişiklikleri ? Basınç değişikliklerini kaydetmek için V. basilica’dan sokulan bir kateter fluoroskopik ekran altında sağ atriuma ve sağ ventriküle yerleştirilir ? Başka bir kateter A. Pulmonalise kadar uzatılır ? Uzun bir iğne sağ 8. interkostal aralıktan girerek sol atriuma sokulur 9 10 Atriumda Basınç Değişiklikleri 1) a dalgası › Atrium sistolüne karşılık gelir. Bir miktar kan büyük venlere geri döner. Venöz basınçta artma a dalgasına katkıda bulunur. 2) c dalgası › Ventrikül sistolünün başında oluşur 3) v dalgası › A-V kapaklar açılmadan önce atriumlarda biriken kan üçüncü pozitif dalgayı oluşturur. 11 12 Ventriküldeki Basınç Değişiklikleri ? SİSTOL ? İzovolümetrik Kasılma Fazı: – Ventrikül sistolünün başında Atrium P = Ventrikül P – Ventrikül kontraksiyuonu A-V kapakları atriumlara doğru hafifçe yükseltir ve Atrium basıncı artar ? Fırlatma Fazı: ? Sağ ve sol ventrikül basıncı(P), Aorta ve pulmoner arter basıncını aşar ? Ventrikül hacimleri hızla küçülür ? Aortada diyastolik P = 80 mmHg, A. Pulmonaliste 10 mmHg kadardır ? Atrium içi basınç azalır v ? Sol ventrikülde basınç maksimal 120 mmHg, sağda 25 mmHg kadar yükselir ? Sistol sonu hacmi: 50 ml kadardır 13 Ventriküldeki Basınç Değişiklikleri – Ventriküllerin Diyastol Fazı: ? İntraventriküler P v ? Bu fazda bir miktar kan akışı devam eder (Protodiyastol) ? Kanın geri akışı kapakların kapanmasına neden olur, tüm kapaklar kapalı durumdadır ? A-V kapaklar açılır, %70 kan geçişi sağlanır ? Geri kalan %30 kan, atrium sistolü ile fırlatılır 14 Kalp Siklusu Sırasında Basınç-Volüm Eğrisi: ? End-systolic volume (ESV) ? End-diastolic volume (EDV) ? İsovolumic relaxation ? İsovolumic contraction ? Stroke volume (SV): SV = EDV - ESV 15 16 Aortadaki Basınç Değişiklikleri 1. Sistol ? Sistolle birlikte aorta basınç artmaya başlar ? Fırlatma fazında aorta P maksimale yükselir ? Sistolün sonlarına doğru aortadaki basınç biraz düşer ? Çünkü bu sırada arterlere gönderilen kan miktarı aortaya gönderilenden daha fazladır 17 Aortadaki Basınç Değişiklikleri 2. Diyastol ? Ventrikül basıncı hızla düşer ? Bu düşme aortada insusura adı verilen ani düşüş dalgası ile kendini gösterir ? İnsusuradan sonra basıncın dikrotik dalga şeklinde artışı söz konusu olur ? Dikrotik dalganın oluşmasında semilunar kapakların ani kapanması rol oynar ? Diyastolün geri kalan kısmında basınç daha yavaş düşüş gösterir 18 19 20 Basınç ilişkisi: 21 Arteriyel Kan Basıncı ? Sistolik/diyastolik olarak ifadesi – Normal – 120/80 mmHg – Yüksek – 140/90 mmHg ? Sistolik basınç – Ventriküler kontraksiyon sırasında meydana gelir ? Diyastolik basınç – Kardiyak gevşeme sırasında oluşur 22 Arteryel Nabız ? Sistol sırasında aortaya şiddetle itilen kan arterler boyunca ilerleyen bir basınç dalgası meydana getirir ? Basınç dalgası arter duvarını genişletir bu nabız olarak elle hissedilir ? Dalganın hareket hızı kan akış hızından çok daha fazla aortada yaklaşık 4 m/s, küçük arterlerde 16 m/s’dir ? Nabız kuvveti nabız basıncı ile tayin edilir ? Ortalama basınçla ilgisi yoktur 23 Arteryel Nabız ? Corrigan nabız (darbeci nabız): Aort yetmezliğinde görülür. Sıçrayıcı karakterdedir ? Filiform nabız: Kalp yetmezliğinde görülür. Zayıf karakterde bir nabızdır. ? Dolgun nabız: Egzersizde görülür. Özellikle nabız basıncının arttığı durumlarda gözlenir. Aort yetmezliğinde nabız başın sallanmasına ve palpitasyona neden olabilir. 24 Kalp Siklusunda Asenkronite: ? -Sağ atrium sol atriumdan daha çabuk uyarılır ? -Sağ atrium sistolu sol atrium sistolünden önce başlar ? -Sol ventrikül sağ vent'ten önce uyarılır ? -Sağ vent. sistolü soldan sonra başlar ? -Sol vent. fırlatma fazı sağdan sonra başlar ? -Sigmoid kapaklar ekspiryumda senkron kapanmalarına rağmen inspiryumda pulmoner kapak daha geç kapanır ? 24 25 Kalp Sikl.Asenk. ? -Negatif intraplevral basınç: ? -Sağ ventrikül fazını uzatır ? -Pulmoner damar yatağında direnci azaltır ? -Venöz dönüşü arttırır -Bunlar sağ ventrikül fırlatma fazının uzamasını sağlar. 25 26 26 27 KALP KAPAKLARININ GÖREVLERİ ? -Kan yolunun yönünü belirlemek ? -Kanın geldiği yere dönmesini engellemek amacıyla kalpte iki türlü kapakcık bulunur. ? Atrio-ventriküler kapaklar: ? Atriumlarla ventriküller arasında bulunur, ? Her ikisi de endokard ile kaplıdır, ? Sağ kalpteki kapakcığın adı triküspit’dir, ? Sol kalpteki kapakcığın adı biküspit (mitral)’dir, ? ? 27 28 29 Kalp Kap.Gör.2 ? A-V kapaklar her sistolde kanın atriumlara dönüşünü engeller, ? Kan darlıktan geçerken girdap oluşturur, ? Girdaplı akış kapakların vent. duvarına yapışmayı önler ? Ventriküllerin izotonik kasılmaları esnasında kapakları chordae tendinea’ler gergin bir şekilde tutarlar. 29 30 Aortik ve pulmoner kapaklar: ? Bu kapakcıklar kalpten çıkan damarlarda bulunur ? Bu kapaklara semilunar veya sigmoid kapak denir ? Diyastol esnasında kanın kalbe dönmesini engellerler ? Pasif olarak açılıp kapanırlar ? Kapaklar kapalı iken üç yarım ayı andırır ? 30 31 ? Kapaklardan sonra gelen damar çapı genişlemiştir ? Girdaplı akım kapakların arter çeperine yapışmasını engeller ? Girdaplı akışın şiddeti kan akış hızı ile doğru orantılıdır ? Akış hızı arttıkça kapak açıklığı azalır ? Kapaklardaki sızdırmazlığı arantii nodu sağlar. 32 Arter daraldığında ? kanın darlıktan akış hızı ? ? darlık sonrası türbülans 33 Kalp Siklusuna Göre Kapakların Pozisyonu ? Fonksiyon A-V Sigmoid ? .......................................................................................... ? Atrium Sistolü açık kapalı ? Vent.Sist(izomet) kapalı kapalı ( I.kapanış) ? Vent.sist(fırlatma) kapalı açık ? Protodiastolik sa. kapalı açık ? Vent.Diast(izomet) kapalı kapalı ( II.kapanış) ? Hızlı ve Yavaş Do. açık kapalı ? .......................................................................................... 33 34 Kalp Kapaklarına Bağlı Problemler: ? Mitral Stenoz (biküspit darlığı) ? ? Mitral Yetmezlik (kapanamama) ? ? Sigmoid Kapak Stenozu ? ? Sigmoid Kapak Yetmezliği 34 35 KALP SESLERİ ? Kalbin fonksiyonlarını, durumu ve pozisyonunu incelemek amacıyla dört yöntem kullanılır. ? Kalbin bir siklusu esnasında kaynağını kalbin oluşturduğu hissedilebilir,duyulabilir ve kaydedilebilir bir takım sesler meydana gelir. 35 36 Perküzyon: ? -Parmakla göğüs duvarına vurmak suretiyle kalbin muayene edilmesidir. ? Parmak vuruşlarıyla çıkan ses kalp ve diğer iç organların sınırlarının belirlenmesinde kullanılır. 36 37 Palpasyon: ? El ayası 4-5. İnterkostale konursa sternum’un sol kenarı ile meme çizgisi hizasında bir vurum duyulabilmesi için yapılan girişimdir ? -Kalp vurumlarının göğüs üzerinden gözle muayenesine de İnspeksiyon denir. ? 37 38 Oskültasyon: -Kalbin oluşturduğu sesleri stetoskop veya fonandoskop gibi cihazlar yardımıyla göğüs üzerindeki belli odaklardan kalp seslerinin dinlenilmesidir. ? -Kalp seslerinden ilk defa Harvey bahsetmiş ve Laenec (1819) de tıbbi önemini izaha çalışmıştır. ? 38 39 ? EKG: Kalbin bir siklusu esnasında kalpte meydana gelen elektrofizyolojik değişikliklere EKG denir. ? ? Kalp Seslerinin Odakları: ? Kalp seslerinin göğüs üzerinden dinlenebildiği dört odak mevcuttur. ? a) Aorta odağı ? b) Pulmoner odak ? c) Triküspit odağı ? d) Mitral odak ? Normal bir kalp siklusu esnasında kaynağı kalp olan dört adet ses meydana gelir. İlk iki ses kuvvetli, duyulabilir özelliktedir. ? Diğer iki sesten birincisi bazen duyulabilir, dördüncü ses ise duyulamayıp sadece özel aletler yardımıyla kaydedilebilir. 39 40 41 Birinci Kalp Sesi: ? -Ventrikül sistolü ile başlar ? -İzometrik kasılma ve fırlatma safhasının bir kısmında duyulur ? -Tok, donuk ve uzun sürelidir, ? -Süresi 0.18 saniyedir, ? -Elektrokardioğramın Q dalgasından sonra başlar, ? -Birinci sesi kapak ve kassal faktörler oluşturur, ? -A-V’lerin fonksiyonlarının testini sağlarlar, ? -Mitral kapak fonksiyonu en iyi apekste dinlenir, ? -Triküspit kapak fonksiyonu en iyi p.enciformis’te. ? dinlenir, ? -Sesin şiddeti izometrik kasılma safhasındaki intraventriküler basıncın değerine bağlıdır. 42 İkinci Kalp Sesi: ? ? -Ventrikül sistol sonu ile başlar, ? -Diyastolün izometrik gevşeme fazının başında duyulur, ? -Birinci sese göre frekansı yüksek, kısa ve tiz’dir, ? -Süresi 0.10 saniyedir, ? -Elektrokardioğramın T dalgasının sonuna rastlar, ? -Ses, sigmoid kapaklar tarafından oluşturulur ? -Sesler, aortik ve pulmoner odaklardan iyi dinlenir, ? -Gençlerde aorta odak sesi daha şiddetlidir, ? -Basıncın artması sesin şiddetini artırır, ? -1ve 2.seslerin başlangıçları arasındaki süre vent. Sistolünü, ? -İkinci sesin bitimi ile birinci sesin başlangıcı arasındaki süre ise vent. Diastol süresini ifade eder. 42 43 Üçüncü Kalp Sesi: ? -İkinci sesten 0.12-0.58 sn sonra duyulur, ? -Çok zayıf bir sestir, ? -Vent.diastolünün hızlı dolum safhasında duyulur, ? -Sesin kaynağı belli değildir, ? -Kolaylıkla duyulamaz, ? -Bu ses her zaman herkeste duyulmaz, ? -En iyi sol tarafa yatar pozisyonda, apexte duyulur, ? -Kassal aktivite, karına basınç yapma ve venöz dönüşün arttığı durumlarda daha iyi duyulur. 43 44 Dördüncü Kalp Sesi :(oriküler ses) ? ? -Bu ses duyulmaz, ? -Özel cihazlarla yazdırılabilir, ? -Atrium sistolü titreşimlerinden kaynaklanır, ? -Birinci sesten 0.1sn önce meydana gelir, ? -A-V ileti uzadığında, ? -Komple dal blokunda, ? -Ventrikül kasılmasının atrium kasılmasını takip etmediği durumlarda, ? Dördüncü ses fonokardiograf ile yazdırılabilir. 44 45 Kardiyak Siklus Sırasındaki Olaylar 46 Kardiyak Debi 47 Basınç ilişkisi: 47 48 Kapak Lezyonlarına Bağlı Anormal Kalp Sesleri ? ? -Normal olmayan kalp seslerine üfürüm(murmur,souffle)denir, ? -Sistolde veya diastolde meydana gelir, ? -Oluş yerine göre isim alır, ? -Kapakların daralmasına stenoz(darlık) denir, -Kapakların kapanamamasına da yetmezlik(regurgitasyon) denir. ? -Stenoz ve yetmezlikte de üfürüm oluşur, 48 49 Üfürüm Oluşturan Nedenler; ? -Kapak yetmezliklerinde, ? -Aorta stenozunda, ? -Girdaplı akımda, ? -Anemide, ? -Egzersizde, duyulurlar. 49 50 Mitral Stenoz; ? -Mitral kapak darlığının adıdır, ? -Atriumdan ventriküle doluşta üfürüm oluşur, ? -Meydana gelen üfürüm diastoliktir. ? Mitral Yetmezlik; (regurgitation), ? -Mitral kapağın kapanamaması sonucu oluşur, ? -Sol vent'den kanın aortaya pompalanması esnasında olur ? Meydana gelen üfürüm sistoliktir. ? -Kan vent'den atriuma geri kaçarak üfürüm oluşturur, ? - 50 51 ? Aorta kapağı Stenozu; ? -Aorta kapağı darlığıdır, ? -Fırlatılan kan aorta darlığında üfürüm oluşturur, ? -Meydana gelen üfürüm sistoliktir. ? Aorta Kapağı Yetmezliği; ? -Aorta kapağının iyi kapanamamasıdır, ? -Periferik damar direnciyle kan vent'e dönmek ister, ? -Aorta kapağı yetmezliği nedeniyle kan vent'e geçer, ? -Meydana gelen üfürüm diastoliktir. ? 51 52 Teşekkürler Kalp sesleriniz ahengini hiç bozmasın ! 52 53 Sorular ? Aort kapağı kalp periyodunun hangi evresinin başlangıcında kapanır? TUS 2008 ? A) İzovolümetrik kasılma ? B) Hızlı ejeksiyon (fırlatma) ? C) Protodiyastol ? D) Hızlı dolum ? E) İzovolümetrik gevşeme