1 - Histoloji - Embriyoloji Kan Dokusu KAS DOKUSU Dr. Mehmet Fatih SÖNMEZ KAS • Kas hücreleri, kimyasal olarak depolanmış enerjiyi mekanik işe çeviren yani kontraksiyonlar yapan hücrelerdir. • İplik şeklinde olduklarından, bu hücrelere kas hücresi yerine daha çok kas lifi adı verilir. • Çok özelleşmiş hücreler olduklarından; • sitoplazmaları, sarkoplazma; • endoplazmik retikulumları, sarkoplazmik retikulum; • plazma membranları, sarkolem; • mitokondriyonları ise sarkozom olarak isimlendirilir (sarkos=kas). • Miyosit KAS • Miyofibril – Düz kas dokusu – Çizgili kas dokusu. • İskelet kası • kalp kası İnce miyofilament Kalın miyofilament İSKELET KASI • İskelet kas dokusu çok çekirdekli, uzun, silindir şeklinde enine çizgili kas hücrelerinden (liflerinden) oluşur. • Her kas lifi bir zarla (sarkolem) sarılıdır. • Zarın dışında glikoprotein yapısında hücre örtüsü, sonra kalın bir bazal lamina onun da dışında yoğun retikulum liflerinden oluşmuş retiküler lamina bulunur. • Hücre zarı ile bazal lamina arasında Satellit hücreleri yer alır. • Endomisyum. • Perimisyum • Epimisyum • Çizgili kas hücreleri çok çekirdeklidir. Bir hücrede yüzlerce çekirdek bulunabilir. Çekirdekler, hücre zarının hemen altında bulunur. • Sarkoplazmada; • Bol mitokondri (ATP kaynağı), • Golgi kompleksi, • İyi gelişmiş bir endoplazmik retikulum, • Glikojen ve lipid tanecikleri, • Oksijen bağlayan miyoglobin ve miyofibriller yer alır. İSKELET KASI Çok çekirdekli / Periferal yerleşimli endomisyum Satellit hücre Çizgili /Bantlaşmış miyofibriller sarkolemma TENDON Kapiller damar Miyofibrillerin transvers kesit görüntüleri myofibriller miyofibriller Her bir miyofibril miyofilament demetlerinden meydana gelmiştir. kalın (MİYOZİN) ince (AKTİN) Myofibrillerin transvers kesit görüntüleri LONGİTUDUNAL DÜZLEMDE MİYOFİBRİLLERİN EM GÖRÜNTÜLERİNİN ŞEMATİZASYONU Z çizgisi I bant A bandı I bant M çizgisi Kalın MİYOZİN filamenti ince AKTİN filamenti H zone Z çizgisi İSKELET KASI Sarkomer • Miyofibriller, kendilerinden çok daha ince olan miyofilaman isimli iplikçiklerden oluşurlar. • İskelet kasında iki çeşit miyofilaman vardır. Aktin ve Miyozin. • Aktin filamanları 5 nm kalınlığında, 1 mikron uzunluğunda, • Miyozin filamanları ise 15 nm kalınlığında, 1,5 mikron uzunluğundadır. •Huxley’in kayan filamentler teorisi •Kontraksiyon, miyozin filamanlarının aktin filamanlarını kendi aralarına doğru çekip, kaydırmaları sonucu gerçekleşir. •Bunun sonucunda kas hücresinin boyu kısalır ve kalınlığı artar. •Bu olayın gerçekleşme biçimini kavrayabilmek için, filamanların ince yapısına biraz daha değinmek gerekir. İSKELET KASI • Titin; 2500 kDa • Miyomesin; 185 kDa • C protein; (140-150 kDa). • Distrofin; 427. • Tropomodulin;40 kDa • Desmin; 53 kDa • ?ß-kristalin; • ?-aktinin; 190 kDa • Nebulin; 600 kDa İSKELET KASI • Motor son plak (nöromüsküler bileşke) İSKELET KASI İSKELET KASI • Miyastenia gravis kas güçsüzlüğü ile karakterize otoimmun bir hastalıktır. • Botulinum toksini • Kürar İSKELET KASI •Enine tubuluslar (T tubul). İSKELET KASI kalsequetrin İSKELET KASI Kırmızı lif Beyaz lif • Kas tipi Ekstansör Fleksör • Kontraksiyon Yavaş Hızlı, güçlü. • Kasılma süresi Uzun süreli Kısa süreli • Kapiller damar Çok Az • Miyoglobin miktarı Çok Az • Mitokondriyon sayısı Çok Az • Enerji üretimi Aerobik Anaerobik • Yakıt maddesi Lipid Glikojen • Çap İnce Kalın • Z çizgisi Kalın İnce İSKELET KASI SATELLİT HÜCRE Çok çekirdekli / Periferal yerleşimli endomisyum Satellit hücre Çizgili /Bantlaşmış miyofibriller sarkolemma TENDON Kapiller damar Miyofibrillerin transvers kesit görüntüleri myofibriller DÜZ KAS • İsteğimiz dışında kasılan kaslardır. • Bunlar, boşluklu organlardan meydana gelen sindirim, solunum, dolaşım, üriner ve genital sistemlerin duvarlarında bir veya birkaç kat halinde bulunurlar. • Bulundukları organların belli bir gerginlikte kalabilmelerini (tonus) sağlarlar. • Düz kas hücreleri kasılınca organların lümenleri daralır. • Sindirim sisteminde ayrıca peristaltik hareketler yaparak besin maddelerinin yer değiştirmelerini de sağlarlar. DÜZ KAS •Düz kas hücreleri mekik şekilli olan hücrelerdir. •Bundan dolayı da uçlara doğru sivrilirler. •Bunların büyüklükleri bulundukları organa göre değişir. •Düz kas lifleri tek çekirdeklidir. •Çekirdek uzun-oval şekillidir, ve hücrenin orta bölgesinde hücrenin uzun eksenine paralel seyirlidir. •Kasılmış durumdaki düz kas liflerinde çekirdekler bir burgu gibi spiralleşerek boylarını kısaltırlar. DÜZ KAS • Düz kas liflerindeki miyofilamanlar, çizgili kaslardakinden biraz daha kalındırlar. • Bunlar demetler oluştururlar. • Birbirine çapraz konumlu olan bu demetler kas lifleri içinde oblik seyrederler. • Düz kas liflerinde kontraksiyon mekanizması iskelet ve kalp kasından farklıdır; • Aktin, miyozin, desmin • Yoğun cisimler • Aktin, tropomiyozin, kaldesmon • Miyozin hafif zincir kinaz, ?-aktin, kalmodulin • cAMP • Kaveola DÜZ KAS • Düz kas liflerinin inervasyonu› otonom sinir sistemi • Düz kas liflerinin inervasyon derecesi bunların gördükleri işe ve oluşturdukları kütleye bağlıdır. – Arterlerde ve iriste – Uterus ve bağırsak DÜZ KAS • Düz kas hücresi yaralanmaya mitoz ile karşılık verir. • Ek olarak düz kas hücre popülasyonunu düzenli olarak yeniler. • Menstrüel siklus boyunca uterus düz kası düzenli olarak çoğalır. • Damarlardaki düz kas hücreleri adventisyadaki farklanmamış hücrelerden oluşurlar. • Ayrıca gelişen kan damarlarında düz kas hücrelerinin endotel hücreleri ve perisitlerden kaynaklandığı gösterilmiştir. DÜZ KAS • İyileşen yaradaki fibroblastlar düz kas hücrelerinin morfolojik ve fonksiyonel özelliklerini geliştirebilirler (miyofibroblast). • Tükrük bezleri, meme bezi, ter bezleri ve gözün irisindeki epitelyum hücreleri düz kas özellikleri gösterebilir (miyoepitel hücreler). • Testisteki miyoid hücreler seminifer tübülün kontraksiyonundan sorumludur. • Perinöriyum içindeki hücrelerinde transport bariyeri özelliklerinin yanında kontraktil fonksiyonları vardır.