1 - Histoloji - Embriyoloji Kan Histolojisi KAN HİSTOLOJİSİ Dr. Mehmet Fatih SÖNMEZ KAN • Kan, mezodermal kökenli bir destek dokusudur ve plazma ile hücrelerden meydana gelir. • Kan dokusunun birçok görevi vardır; • Besinlerin ve oksijenin hücrelere taşınması. • Artıkların ve karbondioksitin hücrelerden uzaklaştırılması. • Hormonların ve diğer düzenleyici maddelerin hücrelere ve dokulara dağıtılması. • Tampon olarak ve koagülasyon ve termoregülasyonda görev yaparak hemostazisin sürdürülmesi. • Humoral ajanları ve immun sistem hücrelerini taşıyarak patojen ajanlara, yabancı maddelere ve kanser hücreleri gibi değişen hücrelere karşı organizmayı korur. KAN • Parlak koyu kırmızı renkte, visköz ve hafifçe alkali • 5 litre---%7-8 • % 55’i plazma----% 45’i hücrelerden oluşur. • Kan hücreleri, – eritrositler (kırmızı küre, alyuvar), – lökositler (beyaz küre, akyuvar) – plateletler (trombositler, kan pulcukları) den oluşur. . % 1 trombosit % 40-45 % 35-45 plazma lökosi t eritrosit 100 cc KAN %42-47 kan hüc releri KAN • Wright ve Giemsa KAN • Plazma, • Biraz alkali özellikteki kan plazması koagulasyonda, ısının düzenlenmesinde, solunumda, kan pH’sının düzenlenmesinde ve sıvı dengesinde önemli görevler üstlenir • % 90 su, % 10 katı kısım; • Plazmanın katı kısmı % 9 protein, organik bileşikler (a.a., vitamin ve hormonlar) % 1 inorganik tuz, Temel plazma proteinleri, Albumin, alfa globulin, beta globulin, gamma globulin, fibrinojen, kompleman proteinleri ve lipoproteinler. ERİTROSİTLER • Kırmızı kan hücreleri olarak da bilinen eritrositler çekirdeksiz, hemoglobin ile dolu, bikonkav disk biçimli ve görevlerini damar içinde gerçekleştiren 7-8 ?m çapında kanın şekilli elemanıdır. • İnsanda, kemik iliğinde gelişip olgunlaşarak dolaşım kanına geçmeden hemen önce çekirdeklerini ve organellerini kaybederler. • Olgun eritrositlerin üreme, bölünme ve protein sentezleme yetenekleri yoktur ve çok düşük metabolik aktiviteye sahiptirler • Bikonkav disk şeklinde olmalarına rağmen esnektirler ve çaplarına göre daha dar damarlardan geçebilirler. • Yüksek yüzey alanı/hücre hacmi oranı sağlaması nedeniyle, bikonkav şekilleri oksijen ve karbondioksitin hızlı emilimi ve salınımının yapılmasını sağlar. • Kırmızı renk, • Giemsa ve wright boyaları • Eritrositler, kanatlılar ve kurbağalar gibi daha alt sınıf canlılarda, gelişim sırasında çekirdeklerini kaybetmezler ve olgunlaştıklarında çekirdek taşımayı sürdürürler. • Bu tür canlılarda eritrositler genel olarak oval şekillidir ve yuvarlak veya oval çekirdeği hücrenin merkezine yerleşmiştir. • Bazı patolojik durumlarda eritrosit isimlendirmesi • Normosit: • Mikrosit: • Makrosit (megalosit): • Anizositozis: • Poikilositozis: • Band 3 Klorid değişimi ve ankyrin için bağlanma bölgesi • Periferal protein kompleksi spektrin • Herediter sferositozis, herediter eliptositozis • Orak hücre anemisi Herediter eliptositozis Herediter sferositozis Orak hücre anemisi • Eritrosit kitlesinin % 66’sını su, % 33’ünü hemoglobin ve % 1-2 kadarını bazı enzimler ve lipit oluşturur. • Kadınlarda 13,5 gr, erkeklerde 15,5 gr • Normokrom, hipokrom ve hiperkrom • Oksihemoglobin, karbaminohemoglobin ve karboksihemoglobin • Hb 4 polipeptid zincirinden meydana gelen tetramerik moleküldür. • Yetişkin Hb’ini iki ? (her biri 141 aa içerir) ve iki ß (her biri 146 aa içerir) zincirinden oluşur. • Bundan dolayı hemoglobin HbA, HbA2 ve HbF olarak ayrılabilir. • Erişkindeki hemoglobinin %96’sı HbA, %3 HbA2 ve %1’i HbF’dir. • HbF fetusdaki ana hemoglobindir. • Talasemi, KAN • Kİ yapıldıktan sonra kana verilen r-RNA içeren genç eritrosit ? retikülosit • Retikülositler, eritrositlerin yaklaşık %1-2,5’ini oluşturur. • Bu değer eritrositlerin günlük yenilenme oranıdır. • Retikülositler 24-72 saatte olgun eritrositlere dönüşür. KAN • Eritrositler, 120 gün yaşarlar. • Kemik iliği ve dalakta yıkılırlar. • ABO sistemi: ABO kan sistemi esas olarak A antijen ve B antijen olmak üzere iki antijen içerir. • Bu antijenler eritrosit yüzeyinde bulunurlar ve integral membran proteini olan glikoforinlerin ekstrasellüler kısımlarına bağlıdırlar. • A veya B antijeni ve anti-A veya anti-B antikoru varlığına göre esas olarak dört grup kan vardır; • A, B, AB ve 0. • Bir başka sistem ise Rh sistemidir ve Rhesus (Rh) antijenine dayanır. • Eritroblastosis fetalis Rh(D)- annenin RH(D)+ çocuğunda gözlenir. Bir hemolitik hastalıktır. KAN • LÖKOSİTLER (BEYAZ KAN HÜCRELERİ) • Kan, bir tübe konup santrifüj edildiğinde, kırmızı kan hücreleri üzerinde yüzen beyaz bir tabakada bulundukları için böyle isimlendirilmişlerdir. • Lökositler çekirdekli hücrelerdir. • Fonksiyonlarını daha çok bağ dokusunda gösterirler. • Yetişkinlerde 1 mm3 kanda 6.000-9.000 lökosit bulunur. KAN • Lökositozis, • Lökopeni • Erişkin normal lökosit formülü; – nötrofil lökosit % 60-70, – eozinofil lökosit %2-4, – bazofil lökosit %0.5-1, – lenfosit %20-25, – monosit % 4-8 şeklindedir. KAN KAN • 1.Granüler lökositler (Polimorfonükleer lökositler) a. Nötrofil lökosit, b. Eozinofil lökosit, c. Bazofil lökosit. • 2. Agranüler lökositler (Mononükleer lökositler) a. Lenfosit, b. Monosit KAN • Nötrofil • Normal bir bireyin kan yaymasında en fazla görülen lökosit türüdür; toplam lökosit miktarının %60-70’ini oluştururlar. • Nötrofiller 9-12 ?m çapındadırlar. • Band nötrofil, %5 • Hipersegmentli nötrofil • Davul tokmağı KAN • Bu hücreler 7-8 günde kemik iliğinde olgun hale gelirler ve olgun şekilde yaklaşık 5 gün kemik iliğinde kalırlar. • Kan dolaşımında yaklaşık 6 saat kaldıktan sonra bağ dokularına göç ederek, 2-5 gün yaşarlar. • Nötrofillerin hareketi, yüzeylerinde bulunan adezyon molekülleri tarafından kontrol edilir. KAN • Azurofil granüller (primer): Bunlar, primer lizozomlardır ve çapları 0.5 mikrondur. – Asit fosfataz – Alfa-mannosidaz – Arilsülfataz – Beta-galaktozidaz – Beta-glukuronidaz – Katepsin – 5’-nukleotidaz – Elastaz – Kollajenaz – Myeloperoksidaz – Lizozim – Katyonik antibakteriyel proteinler •Spesifik granüller (sekonder granüller) nötrofil sitoplazmasında leylak renginde boyanan, azurofilik granüllere göre daha küçük ve daha fazla sayıda, yaklaşık 0.1 ?m çapında nötrofilik granüllerdir. •alkalin fosfataz, •kollagenaz • lizozim •Bu granüllerin içerdiği alkalin fosfataz enzimi hem spesifik granüllerin, hem de nötrofil lökositlerin bir işaretleyicisi olarak kullanılmaktadır. Nötrofil Alkalin Fosfat metodu X 800 • Nötrofiller üç granülosit tipi içinde en aktif fagositoz yapanıdır. • Mikroorganizmalarla istila edilmiş bölgelere göç etmek için kemotaktik ajanlarla etkinleşirler. • Nötrofil migrasyonunun başlangıç fazı postkapiller venülde olur ve nötrofil-endotelyal hücre tanımasını içeren mekanizma tarafından kontrol edilir. Lökosit adezyon eksikliği tip I sendromu (LAD-I) ve Lökosit adezyon eksikliği tip II sendromu (LAD-II); KAN • EOZİNOFİL LÖKOSİT • Eozinofiller, dolaşımdaki beyaz kan hücrelerinin % 1- 4’ünü oluştururlar. • Nötrofillere göre biraz büyüktürler (12-15 ?m çapında) ve kromatin iplikçikleri ile birbirine bağlı iki loblu ve kromatini açık renkte çekirdeğe sahiptirler. • Sitoplazmalarında Wright boyası ile pembe (asidofilik) boyanan granüller içermesi ile kolayca tanınırlar. • Azurofilik ve spesifik granüller içerirler. • Spesifik granüller, uzun eksenlerine paralel elektron yoğun kristaloid bir merkezi kısım içerirler. Bu bölge dört önemli protein içerir; • major bazik protein (MBP) • eozinofil katyonik protein (ECP); • eozinofil peroksidaz (EPO) • eozinofil kaynaklı nörotoksin (EDN). KAN • BAZOFİL LÖKOSİT • Bazofiller toplam lökositler içinde % 0,5-1 oranı ile en az bulunan lökosit tipidir ve bu yüzden bir kan yaymada bazen bir tek bazofil görülebilir. • Bunlar 12-15 ?m çapındadırlar Basofil Giemsa X 1500 KAN • LENFOSİTLER • Lenfositler dolaşımdaki lökositlerin %20-25’ini oluştururlar. • Kanda bulundukları gibi bağ dokularına geçerler ve ayrıca lenfatiklerde de bulunurlar. • Kan yaymalarında yuvarlak hücreler olarak görülürken bağ dokusuna göç ettiklerinde değişken şekilli olabilirler. •Lenfositler 8-10 ?m çaplarıyla eritrositlerden biraz büyük hücrelerdir ve bunlar gelişimini tamamlamışlardır. •% 3 kadarı 9-15 ?m çapındadır. •Lenfositlerin heterokromatik boyanan, sitoplazmasının büyük bir bölümünü dolduran genellikle yuvarlak bir çekirdek bulunur. •Sitoplazma zayıf boyanır ve birkaç (0.5 ?m çapında) azurofilik granül içerir, spesifik granüller bulunmaz. KAN T lenfosit: CD2,3,7 B lenfosit: CD9,19,20,24 NK hücresi: CD16,56.94 KAN • MONOSİTLER • Monositler dolaşımdaki kan hücrelerinin en büyüğüdür (kan yaymalarında 12-20 ?m) ve toplam lökositlerin %4- 8’ini oluştururlar. • Monositlerin çekirdeği genellikle oval veya böbrek şeklindedir, kromatini lenfositlerinkine göre daha az yoğundur •Monositler sıklıkla ameboid hareket gösterirler ve yoğun fagositoz yetenekleri vardır. •Monositler kanda da bakteri, virus ve antijen-antikor komplekslerini fagosite edebilirler. •Bağ dokusuna geçip burada makrofajlara dönüşürler. PLATELETLER (TROMBOSİT) • Organizmanın aşırı kan kayıplarına karşı korunmasında önemlidirler. • Yaklaşık 2-3 mikron çapında, bikonveks disk biçimli sitoplazma parçacıklarıdır. • Bu parçacıklar kemik iliğinde bulunan megakaryositlerden koparlar. • Plateletler çekirdek içermezler. • 1 mm3 kanda 150.000-400.000 arasında değişen sayıda bulunurlar • Plateletlerin İnce Yapısı: Elektron mikroskobik çalışmalarda trombositlerin dört bölgeden oluştuğu gösterilmiştir; 1. Peripheral zon; 2. Yapısal zon; 3. Organel zonu; – Alfa granülüdür; – Delta granülleri – Lambda granülleri 4. Membran zonu. KAN Blood Smear Band neutrophil (blue) Small Lymphocyte (green) Blood Smear Neutrophils (green) Lymphocyte (yellow) Blood Smear Neutrophils (green) Lymphocyte (yellow) Blood Smear Neutrophils (green) Monocyte (blue) Blood Smear Medium Lymphocyte (yellow) Neutrophils (green)