1 - Tıbbi Parazitoloji Kancalı Kurtlar ve Parazitliği Kancal ı Kurtlar ve Parazitli ğ i Prof.Dr. İ zzet Ş AH İ NKancal kurtlar ( Ç engelli solucanlar) İ nsan v ü cudunda gerek eri şkin ve larval, gerekse sadece larval d ö nemi yerle şen kancal kurtlar şu cins ve t ü rlerde toplayabiliriz: 1) Ancylostoma duodenale ( eski d ü nya kancal kurdu) :Eri şkin ve belli larval d ö nemi insanda 2) Necator americanus (yeni d ü nya kancal kurdu) : Eri şkin ve belli larval d ö nemi insanda Kancal kurtlarMorfoloji Kancal kurtlar veya ç engelli solucanlar denilen parazitler ? ö n k s mlar ç engel ş eklinde k vr lm ş oldu ğu i ç in bu ismi alm ş lard r. Eri ş kinlerinde yuvarlak, kuvvetli bir a ğ z kaps ü l ü bulunur ? ve parazit bu kaps ü l yard m yla ince ba ğ rsak ç eperine yap ş m ş ş ekilde ya ş ar. A ğ z kaps ü llerinde kesici k s mlar n ve erkeklerinde ? kaburgal ç iftle ş me kesesinin bulunmas ile ö zellenirler. Necator americanus Ancylostoma duodenaleBeslenmeBiyoloji Konak d ş k s ile d ş ar at lan yumurtalar n ? i ç lerinde; oksijen, s ve nem, uygun s cakl k (20- 30 ° C), uygun toprak(nemli-kumlu ,humuslu ) ko ş ullar nda embriyo olu ş ur. Toprakta yakla ş k 24-48 saatte yumurta i ç inde ? larva geli ş ir ve bunlar a ç larak i ç lerindeki larva d ş ar ç kar.Rhabditoid veya rhabditiform larva denilen bu ? evrim d ö nemi toprakta ö zg ü r bir ya ş am s ü rer. Bakteriler ve organik maddelerle beslenerek geli ş ir. Aktif olarak beslenen, b ü y ü yen larva belli bir ? geli ş me g ö sterdikten sonra g ö mlek de ği ş tirir ve ikinci d ö nem larvaya d ö n üşü r. Rhabditiform Larva Biyoloji Biyoloji İ kinci d ö nem larva g ö mlek de ği ş tirerek, beslenmeyen ? enfektif filariform (strongiloid) larva d ö nemine d ö n üşü r. Son kez de ği ş en kutikular g ö mlek k l f ş eklinde larvan n ü zerinde kal r, bu nedenle bu larvaya k l fl kurtcuk da denir. Bu larva beslenmez, topraktaki bitkilerin, otlar n u ç ? k s mlar na g öç ederek insan derisi ile temas etmeyi beklerler. Enfektif larvalar uygun ko ş ullada 6 hafta canl kalabilir. Filariform Larva Biyoloji Bu s ü re i ç inde insan derisine temas edince ? proteolitik enzimlerini kullanarak deriden v ü cuda girer. V ü cuda giren filariform larva (deri penetrasyonu) ? venler arac l ğ yla ö nce sa ğ kalbe ta ş n r ve sonra pulmoner arterle akci ğere ula ş r. Larva akci ğer kapillerlerini r ü pt ü re ederek ? alveollere girer ve deri de ği ş tirerek geli ş imini tamamlay nca bron ş lar, trachea, yutak, yemek borusu ve mideden ge ç erek ince ba ğ rsa ğa gelir.Biyoloji İ nce ba ğ rsa ğa gelen kurtcuk b ü y ü meye ? ba ş lar. Deri de ği ş tirerek eri ş kin hale gelir.Ba ğ rsak ç eperine a ğ z kaps ü l ü ile tutunarak kan emer ve bu ş ekilde hem beslenme hem de oksijen ihtiyac n kar ş lar. Erkek ve di ş i parazit ç iftle ş ir ve bir s ü re sonra ? (6-11 hafta) di ş i parazit yumurtlamaya ba ş lar.Biyoloji Parazitin ihtiyac ndan fazla kan emmesi ve yap ş ma ? yerindeki travma ve perforasyona ba ğl olarak ortaya ç kan kanama sonucu kona ğ n kan kayb artar ve d ş k kanl d r. İ nce barsaklardaki eri ş kin parazitlerin ç o ğu 1-2 y l ? i ç inde elimine edilir ancak insan v ü cudunda Necator americanus 4-5 y l, Ancylostoma duodenale 6-8 y l kadar ya ş abilir.Epidemiyoloji Hookworm enfeksiyonlar d ü nyada ? A.lumbricoides ’ den sonra en s k rastlanan jeohelmintik enfeksiyondur Yurdumuzda Do ğu Karadeniz ve Do ğu ? Akdeniz b ö lgelerinde rastlanmaktad r Enfeksiyon kayna ğ v ü cudunda paraziti ? bar nd ran insanlard r.Epidemiyoloji Bu parazitin bula ş mas nda 4 ö nemli fakt ö r vard r. ? g ö lgeli kumlu veya humuslu toprak, yeterli nem, topra ğ n d ş k ile kirlenmesi ve ç plak derinin topra ğa temas . A.duodenale oral yolla da bula ş abilir fakat ? N.americanus i ç in mutlaka transpulmoner migrasyon faz gereklidir. Kancal kurtlar n bir yerde yay l ş ve s kl ğ ü zerinde ? s , nem ve topra ğ n yap s n n ö nemli rol ü vard r.Epidemiyoloji Yumurta i ç inde larvan n geli ş ebilmesi i ç in ? s cakl ğ n 17-37 ° C olmas ve ç evrede belli seviyede nem bulunmas gerekir. 15 ° C nin alt nda ne yumurta i ç inde larva ? geli ş ebilir, ne de larvalar hareket edebilir. 1977-78 y llar nda d ü nyada 700-900 milyon ? insan n kancal kurtlarla infekte oldu ğu; bunlardan 1,5 milyonunun semptomatik hastalardan olu ş tu ğu ve bu s ü re i ç erisinde ö lenlerin say s n n 50,000 ki ş i oldu ğu a ç klanm ş t r.Klinik Belirtiler ve patoloji A.duodenale ve N.americanus ’ un olu ş turdu ğu parazitozlar ? benzer hastal k tablosu olu ş tururlar. Kancal kurt enfeksiyonunda iki farkl klinik s ö z ? konusudur: 1-larval parazitlerle ilgili olanlar: - Deriden giren larval parazitlerle ilgili belirtiler (penetrasyon, invazyon-deri belirtileri ) - İ ç organlar ( ö zellikle akci ğerde) ilgili belirtiler ( migrasyon- pulmoner belirtiler ) 2- Ba ğ rsakta yerle ş mi ş eri ş kin solucanlarla ilgili belirtiler. ( yerle ş me-G İ S ve sistemik belirtiler )Klinik Belirtiler ve Patoloji 5 worms no symptoms ? 25-100 worms Mild symptoms, anaemia ? 100-500 worms Considerable damage, ? moderate symptoms 500-1000 worms severe symptoms, often fatal ? consequencesLarval D ö nemle İ lgili Klinik Belirtiler Filariform larvalar proteolitik enzimler ? salg layarak deriden veya mukoz zarlardan v ü cuda girerler (toprak ka ş nt s ). Larvalar n bu salg lar nedeniyle konakta dermatit, ? pap ü ll ü - vezik ü ll ü deri d ö k ü nt ü leri olu ş abilir(inflamasyon). Larvalara kar ş akci ğerlerin g ö sterdi ği tepki larva ? say s yla do ğru orant l d r - Pn ö moni belirtileri, - Eozinofil say s nda art ş g ö r ü l ü r.Eri şkin D ö nemle İ lgili Klinik Belirtiler Ba ğ rsakta bulunan eri ş kinlerle ilgili belirtilerin ş iddeti, ? parazitin say s ile do ğru orant l d r. - Kusma - İ shal -Genel durumun bozulmas -Duodenit -A ç kar nla artan yemek yemekle azalan kar n a ğr s - Anemi -Geli ş me ve zeka gerili ği -Ka ş eksi g ö r ü lebilir -Ka şeksi g ö r ü lebilirEri şkin D ö nemle İ lgili Klinik Belirtiler Bu parazitozda hipokrom veya normokrom ? mikrositik demir eksikli ği anemisi ( iron-deficiency anemia ) geli ş ir. Parazit ç ok fazla ise kan kayb ve beslenme ? yetersizli ğine ba ğl olarak ka ş eksi ve sonu ç ta da ö l ü m g ö r ü lebilir.Tan ve Tedavi Klinik bulgular ve belirtilerle kancal kurtlar n ? kesin tan s konamaz. Pozitif tan , d ş k da tipik yumurtalar n g ö r ü lmesiyle ? konulur. Mebendazole veya pyrantel pamoate etkilidir. ?Korunma Enfeksiyonlular n tedavisi ? Alt yap sisteminin geli ş tirilmesi, topra ğ n d ş k ile ? kirlemesinin ö nlenmesi Bula ş may ö nlemek i ç in ayakkab giyilmesi, toprakla ? u ğra ş l rken eldiven tak lmas Halk n e ğitilmesi ?Strongyloides stercoralisStrongyloides stercoralis S. Stercoralis ;hem tamamiyle parazitik d ö nem ( direkt ? siklus ) hem de ç evre ko şullar na ba ğ l olarak parazitik d ö nem ile kesintiye u ğ rayan serbest ya şam d ö nemine ( indirekt siklus ) sahip olan benzersiz bir parazittir. Hem direkt hem de indirekt ya şam d ö ng ü s ü n ü n ? parazitik faz sadece partenogenezle ç o ğ alan di şiler ihtiva ederken, serbest ya şam d ö neminde hem erkek hem de di şi parazit vard r. Partenogenezle ç o ğ alan di şiler 2x0.04 mm ? b ü y ü kl ü ktedir.Ya şam D ö ng ü s ü Protandrogonoz di şilerin uterusunda az say da ? yumurta varken, serbest di şilerin uterusunda ç ok say da yumurta vard r. S. stercoralis ’in ya şam d ö ng ü s ü nde 3 d ö nem vard r: ? serbest ya ş am d ö nemi , ? parazitik ya ş am d ö nemi ve ? otoenfeksiyon d ö nemi . ?Ya şam D ö ng ü s ü Serbest ya şam d ö nemi, l man iklimlerde nemli ? topraklarda ge ç er. Di şi parazitlerin yumurtlad ğ yumurtalar toprakta ? a ç l r; rhabditiform larva 4 deri de ğ i ştirerek birka ç saat i ç inde eri şkin hale ge ç er. Bu d ö nem ko şullar uygun olmazsa kesilir ve ? rhabditiform larva 2 deri de ğ i ştirerek beslenmeyen enfektif filariform larva şekline geli şir. RHABD İ T İ FORM LARVAF İ LAR İ FORM LARVAYa şam D ö ng ü s ü Parazitik fazda, filariform larva deriden girer ? ve lenf ve kan ile sa ğ kalbe gelir, pulmoner arterlerle akci ğ ere ta ş n r. Akci ğ erde 3. deri de ğ i ştirmeyi takiben larvalar ? alveollere girerler. Alveollerden bron şlar, larinks, farinks, yutak yoluyla ince barsaklara ula ş rlar; orada son kez deri de ğ i şimi olur. Eri ş kin partenogenetik di şiler mukozaya ? girerler, 54x32 mikron b ü y ü kl ü ğ ü ndeki yumurtalar mukozada a ç l r ve rhabditiform larvalar serbest kal r.S.stercoralis D şk ile at lan larvalar ko şullar uygunsa ? heterojenik tarzda, uygun de ğ ilse homojenik tazda ya şam d ö ng ü s ü takibeder. Otoenfeksiyoz tarzda v ü cuttan ç kmadan ? rhabditiform larva filariform larva haline d ö n üşü r. Bu larva intestinal mukoza veya perianal deriden girer ve di ğ er parazitik d ö nem siklusunu takip eder. Bu tarz hi ç de seyrek de ğ ildir; uzun s ü ren, ? a ğ r, ö ld ü r ü c ü bile olabilen hastal k sebebidir.Bula şma D ü nyada 100-200 milyon insan s ü rekli olarak ? enfekte bulunmaktad r. K ö pekler ve kediler de insan enfeksiyonlar n n ? kayna ğ olabildi ğ inden , hastal k zoonoz olarak d üşü n ü lebilir.Epidemiyoloji Ç evre s cakl ğ , nem oran ve toprak yap s ? da ğ l m nda ö nemli fakt ö rlerdir. İ ç ve d ş oto-enfeksiyonlar nedeniyle ? strongiloidiyoz uzun s ü reli bir parazitozdur. Bu biyolojik ö zellik immunokompromize hastalarda hiperenfeksiyon sendromu nedeniyle dissemine strongylidiosis ’e sebep olur. Ü lkemizde ç engelli solucan da ğ l m na paralel ? bir da ğ l m g ö stermektedir. Klinik Belirtiler ve Patoloji İ nsan strongyloidiosis’inin semptomlar 3 fazda ortaya ? ç kar. kutenoz, pulmoner ve intestinal Kutenoz fazda; deriden giren larvalar n etkisi ile hafif ? hemoraji, şi şkinlik ve yo ğ un ka ş nt vard r( graund itch). Mikrobial ajanlarla sekonder enfeksiyon olursa, şiddetli inflamasyona yola ç ar. Pulmoner fazda; g ö ğ ü ste yanma, ö ks ü r ü k ve ? bron şiyal pnomoninin di ğ er belirtileri ortaya ç kar. İ ntestinal fazda ise; kar n a ğ r s , bulant , kusma ve ? intermitan ishaldir. Uzun s ü ren enfeksiyon, kronik dizanteri ve kilo kayb na sebep olur. Klinik Belirtiler ve Tan Ç ok a ğ r enfeksiyonlar; filariform larvalar n ? daha ziyade barsak dokusu olmak ü zere a ğ r doku invazyonu (hiperenfeksiyon ) nedeniyle ortaya ç kan intestinal ü lserasyonlar ve buna ba ğ l sekonder bakteriyal enfeksiyonlar ile geli şmekte ve ö l ü mle sonlanabilmektedir. D şk , duodenum s v s , balgam bu ama ç la ? incelenebilir ve larvalar g ö r ü lebilir. Serolojik y ö ntemler de tan da kullan labilir. ?