Sedimantoloji Karbonat Diyajenez Özet KARBONAT KARBONAT DİYAJENEZİ DİYAJENEZİ ÖZET ÖZET Doç. Dr. Ziya KIRMACI? Karbonat tortularının diyajenezi, çökelmeden hemen sonra artan sıcaklık ve basınçla birlikte metamorfizmanın başladığı ana kadar tortuları etkileyen tüm prosesleri ihtiva eder.? Çok farklı prosesleri gerektiren karbonat diyajenezi: ? Yüzeye-yakın denizel, ? Meteorik ve ? Derin gömülme ortamlarına kadar değişik diyajenetik ortamlar içerisinde vuku bulur. ? Diyajenetik süreçte (veya olaylarda) yedi ana proses ayırt edilebilir: ? Biyojenik alterasyon (bozuşma) veya Mikrobial mikritleşme, ? Çimentolanma, ? Yer değiştirme, ? Erime, ? Neomorfizma ? Fiziksel ve kimyasal sıkışma ve ? Dolomitleşme. ? Gevşek bir tortudan sert-kireçtaşı kayacı üreten ana diyajenetik prosestir. ? Esas itibarıyla, çimento fazına göre aşırı doygun gözenek sıvısının önemli bir nüfuzunun olduğu yerlerde meydana gelir. Çimentolanma: Çimentolanma:? Çimentoların mineralojisi: ? Su kimyasına, ? Özellikle pCO 2 ve Mg/Ca oranına ve ? Temin edilen karbonat miktarına bağlıdır. ? Mineralojik bir değişimin meydana geldiği yerde, yer değiştirme ve rekristalizasyon olaylarını tanımlamak için kullanılmaktadır. ? Örneğin: ? Bir kireç çamurunda/matriksinde kristal boylarının büyümesi (büyüme neomorfizması büyüme neomorfizması), ? Aragonit kavkı ve çimentoların kalsitle yer değiştirmesi (kalsitleşme kalsitleşme). Neomorfizma: Neomorfizma:? Çoğu kireçtaşları karbonat fazına göre doymamış gözenek sularının geçişinin bir sonucu olarak erimeye maruz kalmaktadır. ? Bu olay yüzeye yakın meteorik diyajenetik ortamların ana diyajenetik prosesi (karst oluşumuna yol gösteren) olup, derin gömülme sırasında ve deniz tabanı üzerinde de meydana gelebilir. ? Karbonat erimesiyle yaratılan ikincil porozite bazı hidrokarbon rezervuarları için önemlidir. Erime: Erime: ? Gömülme sırasında meydana gelir. ? Tanelerin birbirine yaklaşmasını, onların kırılmasını ve daha sonra da dokanaklarda erimelerin meydana gelmesini sonuçlar. ? Gömülmenin yüzlerce metre-km. derinliklere eriştiğinde meydana gelecek olan kimyasal sıkışmalar stilolitlere ve erime çatlaklarına yol açar. Sıkışma Sıkışma ? CaMg(CO 3 ) 2 pek çok kireçtaşı için ana bir alterasyon prosesi olup, yüzeye yakın ve gömülme ortamlarında meydana gelmiş olabilir. Dolomitleşme: Dolomitleşme:? Diyajenez için üç ana diyajenetik ortam ayırt edilmektedir: ? Denizel ortam, ? Yüzeye yakın meteorik ortam ve ? Derin gömülme ortamı ? Bu ortam normal tuzluluklardaki deniz suyunun varlığıyla karakterize olur. ? Diyajenez: ? sığ su, ? derin su, ? gel-git arası ve ? gel-git üstü zondaki deniz tabanının hemen altında ve üstünde yer alır. Denizel ortam Denizel ortam? Bu ortamın ana diyajenetik prosesleri: ? Biyotürbasyon ? Karbonatlı kavkıların ve diğer karbonatlı tanelerin delici organizmalar tarafından değişikliğe uğratılması, ? Ilık su alanlarında (özellikle resiflerde ve platform kenarı karbonat kumu sığlıklarında) tanelerin çimentolanması.? Bu ortam, tatlı su varlığıyla karakterize olur ve iki zona ayrılır: ? Su tablasının üzerinde doymamış zon (tortu gözenekleri su ile dolu değil), ? Su altı freatik zon veya suya doygun zon. ? Diyajenez, şayet kıyı çizgisi ilerlemesi veya hafif bir deniz-seviyesi düşmesi varsa, tortulaşmadan hemen sonra ya da çok daha sonraki (gömülmeyi izleyen yükselme sırasında) bir zamanda tortuyu etkileyebilir. Meteorik ortam: Meteorik ortam:? Bu ortamın ana diyajenetik prosesleri: ? Çözülme (veya erime), ? Neomorfizma (aragonitin ve yüksek-Mg kalsitin düşük-Mg kalsite dönüşümü), ? Kalsit çimentolanması.? Diyajenez, onlarca-yüzlerce metrelik tortu yüzeyi altındaki bir derinlikte (yani yüzey prosesleri ile etkilenen zonun altında) başlar ve metamorfik dehidratasyon reaksiyonları ve tümüyle rekristalizasyonun idareyi ele aldığı bir kaç km.lik gömülme deriliklerine kadar devam eder. Derin gömülme ortamı: Derin gömülme ortamı:? Bu ortamın ana diyajenetik prosesleri: ? Fiziksel ve kimyasal sıkışma, ? Erime, ? Çimentolanma, ? Neomorfizma, ? Yer değiştirme.