3 - Anatomi Kardiyovasküler Sistem Do ç . Dr. Niyazi Acer • ARTERLERAORTAE Dola ş m sisteminin ana damar d r. 3 cm ç ap ndad r. Bu damar kan v ü cuda da ğ tan ana damard r. Ba ş lang ç ta 3 cm olan bu ç ap dallar n verdik ç e azal r ve alt ucunda ( bifurcatio aortae hizas nda) 1.75 cm ’ e kadar iner. Ba ş lang ç seviyesi • sol 3. kaburgan n alt kenar hizas nda olup sol ventrik ü lden ç kar. Buradan manibrium sterni ’ nin orta hizas na kadar ç kt ktan sonra sola ve arkaya do ğru y ö n de ği ş tirir. 1 2 3G ö ğü s bo ş lu ğunun arka • duvar nda ve sol tarafta a ş a ğ do ğru iner. Diafragmada bulunan hiatus aorticus ’ u yakla ş k 12.torakal omur hizas nda ge ç er ve kar n bo ş lu ğ una gelir. Kar n bo ş lu ğ unda ise a ş a ğ da 4.lumbal omur hizas nda terminal dallar olan a.iliaca communis sinistra ve dextra ’ ya ayr l r. a.iliaca communis ’ lerde a.iliaca externa ve a.iliaca interna olmak ü zere tekrar iki dala yar l r. A.iliaca externa lig.inguinale ’ yi ge ç tikten sonra a.femoralis ad n al r. A.iliaca interna da pelvis organlar ve duvar n besleyen dallar verir. T12 L4 a . i l i a c a c o m m u n i s d e x t r a a . i l i a c a c o m m u n i s s i n i s t r a a.iliaca externa a.iliaca internaAorta ’ n n pars ascendens aorta, arcus aorta ve pars descendens aorta olmak ü zere üç par ç as vard r. pars descendens aorta ’ n n g ö ğü s bo ş lu ğunda bulunan b ö l ü m ü ne pars thoracica aortae (aorta thoracica), kar n bo ş lu ğunda bulunan b ö l ü m ü ne de pars abdomainalis aortae (aorta abdominalis) denir. p a r s a s c e n d e n s arcus aorta p a r s d e s c e n d e n s a o r t a a o r t a t h o r a c i c a a o r t a a b d o m i n a l i sA. Pars ascendens aortae (aorta ascendens) Bu par ç a yakla ş k 5 cm • uzunlu ğundad r. Pericardium kesesi i ç erisinde truncus pulmanalis ile birlikte bulunur ve bu iki damar vagina serosum arteriorum (pericardium ’ un ser ö z zar ) taraf ndan sar lm ş t r. vagina serosum arteriorumOstium ortae 3.k k rdak • kaburgan n alt kenar seviyesinde ve sternum ’ un sol yar s n n arkas nda bulunur. Bu hizada ba ş layan pars ascendens aortae yukar ö ne ve sa ğ a do ğru uzanarak 2.k k rdak kaburgan n ü st kenar hizas nda sternum ’ un sa ğ yar s n n arkas na gelir. Burada yakla ş k sternum ’ un 6 cm derininde bulunur. A. Pars ascendens aortae (aorta ascendens) 1 2Pars ascendens aortae Ba ş lang ç deli ğine ostium • aorta denilir. Bu deli ğin a ğz nda üç adet semilunar kapak bulunur. Pars ascendens aorta ’ n n ba ş lang c ndaki ş i ş k sma bulbus aortae ve bu ş i ş li ğin i ç k sm ndaki 3 bo ş lu ğu da sinus aortae (sinus valsalvae) denir. Bulbus aortaPars ascendens aortae (Kom ş uluklar ) Alt b ö l ü m ü nde truncus • pulmonalis, ü st b ö l ü m ü nde sternum, sa ğ plevra, sa ğ akci ğerin ö n kenar ve timus art klar ile; Arka y ü z ü sol atrium ve • a.pulmonalis dextra ile; ö nde sa ğ atrium • Sa ğ taraf nda arkada V.cava • superior,; Sol taraf nda truncus pulmonalis • ile kom ş ulu ğu vard r. ARCUS AORTAE Arcus aortae manibrium • sterni ’ nin sa ğ yar s n n arkas nda ve sa ğ ikinci interkostal eklemin ü st kenar seviyesinde (pars ascendens aortae ’ n n bitti ği yer) ba ş lar ve arkaya ve sola do ğ ru bir kavis ş eklinde uzanarak sol ikinci k k rdak kaburgan n sternuma tutundu ğu yer (yada 4.g ö ğü s omurunun alt kenar hizas nda) sonlan r. En ü st noktas manibrium sterni ’ nin ortalar hizas nda bulunur (sternum ’ un en ü st noktas n n 2-3 cm a ş a ğ s ). Arcus aortae ’ n n t ü m ü • mediastinum superius ’ ta yer al r. Arcus aortae ö nce trachea ’ n n ö n ü nde yukar ve sola do ğru sonra ise trachea ’ n n sol taraf nda arakas na do ğru ge ç er. 4.g ö ğü s omurunun g ö vdesinin sol taraf nda a ş a ğ do ğru pars thoracica aortae olarak uzan r. Arcus Aorta ’ n n kom ş uluklar Ö n taraf nda plevra, • her iki akci ğerin ö n kenar ve thymus art klar ; Sol taraf nda sol • akci ğer ve plevra mediastinalis bulunur. Arcus aortae ile sol • plevra mediastinalis aras nda 4 adet sinir bulunur: sol n.phrenicus, n.vagus ’ un kardiak dal , sempatik sistemin kardiak dal ve sol n.vagus. Sol n.vagus arcus aorta ’ y ö nden ç aprazlayarak n.laryngeus recurrens dal n verir. Sa ğ taraf nda oesophagus (yemek borusu), • trachea (soluk borusu), ductus thoracicus, sa ğ n.laryngeus recurrens (n.vagus ’ un dal ) bulunur. ductus thoracicus n.laryngeus recurrensÜ st taraf nda s ras yla sa ğdan sola do ğru buradan ç kan damarlar bulunur: truncus brachiocephalicus, a.carotis communis sinistra ve a.subcaliva sinistra. truncus brachiocephalicus a.carotis communis sinistra a.subcaliva sinistra. a.carotis communis dextra a.subcaliva dextraA ş a ğ s nda truncus pulmonalis ç atal , bronchus principalis sinister (sol ana bron ş ), lig.aretiosum, plexus cardiacus superficialis ve sol n.laryngeus recurrens bulunur. Lig. arteriosum arcus aortae ’ yi a.pulmonalis sinistra ’ ya ba ğlar. Arcus aortae ’ nin varyasyonlar I Normalde arcus aortae ’ nin ü st s n r sternum ’ un en • ü st noktas n n 2-3 cm a ş a ğ s nda bulunur. Bazen bu sternum ’ un en ü st s n r na kadar ç kabildi ği gibi 4 cm a ş a ğ s na da inebilir. II e ğer kalp omurgan n sa ğ taraf nda bulunursa • (ku ş larda bulundu ğu gibi) sa ğ radix pulmonis ü zerinde bulunur. Normalde sol radix pulmonis ü zerinde bulunur. III seyrek olarak arcus aortae inen ve ç kan • dallar na ayr l r. yine seyrek olarak ba ş lang ç ta iki dala • ayr l r ve sonra bu iki dal birle ş ir.Arcus aortae ’ nin dallar truncus brachiocephalicus, a.carotis • communis sinistra ve a.subclaiva sinistra. truncus brachiocephalicus a.carotis communis sinistra a.subcaliva sinistra. Varyasyonlar Bu dallar arcus aortae ’ nin en ü st k sm nda ç kmas gerekirken ba ş lang ç k s m nda ya da • aortae ascendens ’ in ü st k sm nda ç kabilir. bu üç arterin ç k ş yerleri bir bir birlerine ç ok yak n olabilece ği gibi uzakda olabilirler. • a.carotis communis sinistra truncus brachiocephalicus ile birlikte tek k ö k halinde ç kabilir. • a.carotis communis sinistra ile a.subclavia sinistra tek k ö k halinde ç kabilir. Bu durumda sol • truncus brachiocephalicus olu ş ur. bazen sa ğ tarafta ortak k ö kten ç kmas gereken a.subclavia dextra ve a.carotis communis • dextra ayr ayr arcus aortae ’ den ç kabilir. B ö yle durumda arcus aortae ’ den 4 arter ç km ş olur ve truncus brachiocephalicus g ö r ü lmez. yine sol a.vertebralis arcus aortae ’ an ayr bir dal olarak ç kar. Normalde a.vertebralis • a.subclavia ’ n n dal d r. a.carotis externa ve a.carotis interna da arcus aortadan ayr dallar olarak ç kabilir. Bu • durumda arcus aortae ’ den 5 ya da 6 dal m ü stakil olarak ç km ş olur. Bu gibi durumlarda a.carotis communis ’ ler olu ş maz. arcus aortae ’ nin sa ğ tarafta bulunmas halinde truncus brachiocephalicus sol tarafta bulunur. • Sa ğ taraf n a.carotis communis ’ i ile a.subclavia ’ s ayr ayr arcus aortae ’ den ç karlar . a.carotis communis sinistra truncus brachiocephalicus ile birlikte tek k ö k halinde ç kabilir. a.carotis communis sinistra ile a.subclavia sinistra tek k ö k halinde ç kabilir. Bu durumda sol truncus brachiocephalicus olu ş ur. bazen sa ğ tarafta ortak k ö kten ç kmas gereken a.subclavia dextra ve a.carotis communis dextra ayr ayr arcus aortae ’ den ç kabilir. B ö yle durumda arcus aortae ’ den 4 arter ç km ş olur ve truncus brachiocephalicus g ö r ü lmez. 1, a.subclavia dextra 2, a.subclavia sinistra 3, a.carotis communis dextra 6, a.carotis communis sinistra 9, truncus brachiocephalicus dextra 10, truncus brachiocephalicus sinistra Normali sol a.vertebralis arcus aortae ’ an ayr bir dal olarak ç kar. Normalde a.vertebralis a.subclavia ’ n n dal d r. a.carotis externa ve a.carotis interna da arcus aortadan ayr dallar olarak ç kabilir. Bu durumda arcus aortae ’ den 5 ya da 6 dal m ü stakil olarak ç km ş olur. Bu gibi durumlarda a.carotis communis ’ ler olu ş maz. 1, a.subclavia dextra 2, a.subclavia sinistra 3, a.carotis communis dextra 6, a.carotis communis sinistra 7, a.carotis externa (sa ğ) 8, a.carotis interna (sol) 9, truncus brachiocephalicus dextra 10, truncus brachiocephalicus sinistra 13, left vertebral artery 1, right subclavian artery 2, left subclavian artery 3, right common carotid artery 4, right internal carotid artery 5, right external carotid artery 6, left common carotid artery 7, left external carotid artery 8, left internal carotid artery 9, right brachiocephalic trunk 10, left brachiocephalic trunk 11, common carotid trunk 12, inferior thyroid trunk 13, left vertebral artery 14, thyroid ima artery.* Truncus brachiocephalicus Arcus aortae ’ nin ilk ve en kal n dal d r. Sa ğ 2.k k rdak kaburgan n ü st kenar seviyesinde (arcus aortae ’ nin ba ş lang ç yeri) ç kar. Yukar arkaya sa ğa do ğru uzanarak sa ğ art.sternoclavicularis hizas nda a.subclavia dextra ve a.carotis communis dextra olmak ü zere 2 dala ayr l r. *Kom ş uluklar : Ö n ü nde manibrium sterni ile • aralar nda m.sternohyoideus, m.sternothroideus, thymus art klar , v.brachiocephalica sinistra bulunur. Sa ğ nda v.brachiocephalica • dextra, v.cava superior, sa ğ n.phrenicus v.barchiocephalica sinistra v.barchiocephalica dextra v.cava superior Sa ğ n.phrenicusArkas nda trachea; • Solunda a.carotis commununis • sinistra ve trachea bulunur. Ba ş lang ç ta bir birine yak n olan • Truncus brachiocephalicus ile a.carotis commununis sinistra yukar do ğru bir birlerinden uzakla ş r ve aralar na trachea girer. * *esas iki ana terminal dal n d ş nda genellikle dal vermez. Bazen a.thyroidea ima isimli ince bir dal verebilir (%10-20 aras nda). Bu dal troid beziniz alt k sm n besler. Truncus brachiocephalicus dallar a.thyroidea ima Aort koarktasyonu aortadaki darl k sonucu ortaya ç kan bir hastal kt r. Koarktasyon inen aortada sol subklavian arterin (SA) ç k ş yerinden hemen sonra yerle ş en bir darl kt r Ba ş ve boynu a.carotis communis dextra ve a.carotis communis sinistra besler. Bu arterler cartilago throidea ’ n n ü st kenar seviyesinde a. carotis externa ve a.carotis interna olmak ü zere 2 dala ayr l r. A. carotis externa ba ş , y ü z ve boynun b ü y ü k k sm n besler. A.carotis interna ise beyni ve orbitada bulunan yap lar n b ü y ü k bir k sm n besler. Beyni ayn zamanda a.subclavia ’ n n dal olan a.vretebralis ’ lerde besler. a.carotis interna a. carotis externa a.vretebralis a.subclavia sinistra a.subclavia dextraa. carotis communis Sa ğ ve sol a.carotis • communisler uzunluk ve orjin bak m ndan farkl d r. Sol a. carotis communis daha uzundur. Sol a.carotis communis arcus aortae ’ den ç k ş g ö sterirken sa ğ taraf n ki ise truncus brachiocephalicus ’ dan orjin al r. * *A. carotis communis dextra • *sa ğ art.sternoclavicularis ’ in arkas nda ba ş lar ve sadece boyunda uzan r. A. carotis communis sinistra ise arcus aortae ’ nin en y ü ksek k sm ndan ç kar ve ö nce g ö ğ ü s bo ş lu ğundan yukar do ğ ru uzan r, dolay s yla bu arterin hem g ö ğü s hem de boyun par ç as bulunur. *A.carotis communis sinistra ’ n n g ö ğü s b ö l ü m ü ö nce mediastinum superius ’ ta uzan r ve daha sonra sol art.sternoclavicularis hizas ndan itibaren boyun b ö l ü m ü olarak uzan r. *A.carotis communis sinistra ’ n n g ö ğü s b ö l ü m ü n ü n kom ş uluklar : ö n ü nde manibrium sterni ve • aralar nda m.sternohyoideus, m.sternothroideus, thymus art klar , v.brachiocephalica sinistra ve sol akci ğerin ü st b ö l ü m ü ile kom ş udur. Arkada trachea, oesophagus ve ductus thoracicus; sa ğ nda truncus brachiocephalicus, • trachea; sol taraf nda n.vagus, n.phrenicus, • plevra ve akci ğer bulunur. A.subclavia sinistra a. carotis communis sinistra ’ n n arka ve birazda lateralinde yer al r. v.brachiocephalica sinistraA.carotis communislerin boyun b ö l ü m ü Her iki taraf n arterlerinin bu • par ç as art.sternoclavicularis hizas nda ba ş lar ve cart.thyroidea hizas na kadar uzan r. Cartilago thyroidea ’ n n ü st seviyesi hizas nda ise a. carotis externa ve a.carotis interna olmak ü zere iki terminal dal na ayr l r. Boynun alt k sm nda her iki arter bir birlerine • yak n olarak bulunurken yukar da bir birlerinden uzakla ş rlar, ba ş lang ç ta aralar nda sadece trachea varken yukar do ğru aralar na gl.thyroidea, larynx ve pharynx girer. A.carotis communislerin lateralinde v.jugularis interna, bu iki yap aras nda ve arkada ise n.vagus bulunur. Bu üç yap boyun derin fasyas ndan ayr lan bir yaprak ile (vagina carotica) ile sar lm ş t r. Bu faysal yap i ç ersinde bu üç yap da ayr kompartmanlar i ç inde bulunur. Bu yap lar n t ü m ü ne birden boyun damar sinir paketi denilir. gl.thyroidea larynx tracheaA.carotis communislerin boyun b ö l ü m ü Kom ş uluklar a.carotis communis ’ lerin alt k sm derinde • bulunur. Ö n taraf nda y ü zeyelden derine do ğru deri, fascia superficialis, platysma, fascia profundus, m. sternocleidomastoideus, m.sternohyoideus, m.sternothroideus, m. omohyoideus (venter superior) bulunur. A.carotis communislerin ü st k sm alta g ö re daha y ü zeyel planda bulunur. Yine y ü zeyelden derine do ğru deri, fascia superficialis, platysma, fascia profundus, m. sternocleidomastoideus ’ un medial kenar taraf ndan ö rt ü lm üş t ü r. m. sternocleidomastoideus arka tarafa do ğru ç ekildi ğinde a.carotis communis trigonum caroticum i ç ersinde g ö r ü l ü rler. A.carotis communislerin arka • taraf nda boyun omurlar n n transver ç k nt lar aras nda bulunan m.longus colli ve m.longus capitis bulunur. Bu kaslar ile arter aras nda truncus sympathicus ’ un boyun b ö l ü m ü yer al r. Medialde oesophagus, trachea, • gl.thyroidea, larynx, pharynx, a.throidea inferior ve n.laryngeus recurrens bulunur. Lateralinde v.jugularis interna ve n.vagus bulunur.A.carotis communis ’ lerin Varyasyonlar A.carotis communis dextra arcus aortadan ayr bir dal olarak • ç kabilir ya da a.carotis communis sinistra ile ortak bir daldan ç kabilir. A.carotis communis sinistra truncus brachiocephalicus ’ tan • ç kabilir. A.carotis communisler u ç dalarl na (a.carotis externa ve • interna) ayr lma yeri normal yerin daha yukar s nda, os hyoideum seviyesinde olabilir. Nadiren de larynx ortas nda ve daha a ş a ğ da u ç dallar n verebilir. U ç dallar do ğrudan arcus aortadan ç kabilir. Bu durumda • boynun her bir yan nda iki arter bulunur . Kollateral dola ş m A.carotis communislerden birinin tek • tarafl ba ğlanmas halinde her iki taraf n a.carotis externa ve a.carotis interna aras nda kafan n i ç inde ve d ş nda bulunan anastomozlar sayesinde kollateral dola ş m sa ğlanabilir. Ayr ca ba ğlanan arterin yukar s nda kalan dallar ile a.subclavia ’ n n dallar aras nda bulunan anastomozlar da bu kollateral dola ş ma katk sa ğlar. A.vertebralis ’ in dallar ile kafa i ç inde a.carotis interna aras ndaki ba ğlant larda ö nemli anastomozlardand r. A.carotis communis ’ in u ç dallar A.carotis externa doku • komitesinde anlat ld . A.carotis interna ayn taraf n • beyin hemisferinin b ü y ü k bir k sm , g ö z ve yard mc olu ş umlar n , aln n ö n k sm n ve burun bo ş lu ğunun bir k sm n besler. A.carotis interna ve dallar ayr nt l olarak sinir komitesinde anlat lacakt r.A.subclavia Sa ğ a.subclavia truncus • brachiocephalicus ’ un bir dal olup sa ğ art.sternoclavicularis ’ in arkas nda ba ş larken sol a.subclavia ise 4. g ö ğü s omuru hizas nda arcus aortae ’ den ç kar. Anlat m kolayl ğ a ç s ndan her iki arterde • m.scalenus anterior ’ un kom ş ulu ğuna g ö re 3 b ö l ü m olarak incelenir. K s mlar Birinci b ö l ü m m.scalenus • anterior ’ un i ç kenar na kadar, ikinci b ö l ü m bu kas n arkas nda, üçü nc ü b ö l ü m ise kas n d ş kenar ile birinci kaburga aras nda uzan r. Arter bundan sonra koltuk alt ç ukuruna do ğru a.axillaris olarak uzan r. Kom ş uluklar sa ğ ve sol tarafta birinci b ö l ü m farkl l k g ö sterir. m.scalenus anteriorSa ğ a.subclavia ’ n n birinci b ö l ü m ü n ü n kom ş uluklar : Ö nde deri, y ü zeyel fasya, platysma ve derin fasya, m.scm bulunur. Yine ö nde v.jugularis interna, v.vertebralis, n.vagus, truncus sympathicus ç aprazlar. Arterin arka ve a ş a ğ s nda plevra ile ö rt ü l ü akci ğer tepesi ile kom ş uluk yapar burada sa ğ akci ğer ü zerinde iz b rak r. n.vagus v.Jugularis internaSol a.subclavia ’ n n birinci b ö l ü m ü n ü n kom ş uluklar : Ö nde a.carotis communis sinistra, v.jugularis interna v.brachiocephalica sinistra, ve v.vertebralis bulunur. Arka taraf nda oesophagus, ductus thoracicus ve sol n.laryngeus recurrens bulunur. İ ç taraf nda trachea, oesophagus ve ductus thoracicus bulunurken d ş taraf nda plevra ile ö rt ü l ü sol akci ğer apeksi bulunur. tracheaA.subclavia ’ n n ikinci b ö l ü mleri: bu b ö l ü m m.scalenus anterior ve m.scalenus medius aras nda bulunur. Ö nde deri, y ü zeyel fasya, platysma ve derin fasya, m.scm ve m.scalenus anterior bulunur. Arka taraf nda m.scalenus medius, yukar da plexus brachialis ve a ş a ğ s nda 1.kaburga bulunur. A.subclavia ’ n n üçü nc ü • b ö l ü mleri: M.scalenus anterior ’ un d ş kenar ile birinci kaburga aras nda bulunur. A.subclavia ’ n n en y ü zeyel b ö l ü m ü olup fossa supraclavicularis ’ te bulunur. Ö n taraf nda deri, y ü zeyel • fasya, platysma ve derin fasya bulunur. Ayr ca v.jugularis externa ve v.subclavia ’ da arterin ö n taraf ndad r. Arka taraf nda plexus brachailis ’ in truncus inferior ’ u, a ş a ğ s nda ise birinci kaburga bulunur. Ü st taraf nda ise plexus brachailis ’ in truncus superior ’ u bulunur. fossa supraclavicularisA.subclavia ’ n n dallar 1. A.vertebralis • 2. truncus • thyrocervicalis 3.a.thoracica • interna 4. truncus • costocervicalisA.subclavia ’ n n dallar : 1. A.vertebralis 2. truncus thyrocervicalis 3.a.thoracica interna 4. truncus costocervicalisA.vertebralis • a.subclavia ’ n n ilk ve en kal n dal d r. Yedinci boyun omuru hari ç di ğer boyun omurlar n n transvers ç k nt lar nda bulunan for.transversarium ’ lardan ge ç erek kafa taban na gelir. Atlas ’ n ü zerinde bulunun sulcus a.subclavia ’ dan ge ç erek foramen magnum ’ dan kafa bo ş lu ğuna girer. A.vertebralisTruncus thyrocervicalis Bu arter m.scalenus medius ’ un i ç kenar ndan a.subclavia ’ n n birinci b ö l ü m ü nden ç kar. Dallar : a)a.thyroidea inferior : larynx ’ e (a.leryngea inferior), gl.thyroidea (rr.glandulares), gl.parattyroidea, pharynx ’ e (rr.pharyngeales), oesophagus ’ a (rr.oesophageales), trachea ’ ya (rr.tracheales), hyoid alt kaslara (rr.musculares) ve medulla spinalis ve zarlar na (a.cervicalis ascendens) dallar gider. b)a.suprascapularis c)a.transversa servicis (colli). Truncus thyrocervicalis a.thyroidea inferior Truncus costocervicalis A.subclavia ’ n n arka ü st k sm nda ç kar. A.cervicalis • profunda ve A.intercostalis suprema isimli iki dal vard r. A.intercostalis suprema 1.interkostal aral kta a.intercostalis posterior prima, 2.interkostal aral kta ise a.intercostalis secunda isimli dal vard r. dolay s yla a.intercostalis ’ lerin ilk ikisi truncus costocervicalis ’ in a.intercostalis suprema ’ n n dallar taraf ndan olu ş turulurken di ğer posterior dallar (a.intercostalis posterior 3-11) pars thoracica aorta ’ dan direkt olarak ç kar. A.thoracica interna Clavicula ’ n n sternal ucunun 2.cm yukar s nda • a.subclavia ’ n n alt y ü z ü nde birinci b ö l ü mden ç kar. Sternum ’ un d ş kenar n n yakla ş k 1.25 cm uzakl kta ve ilk 6 k k rdak kaburgan n arka y ü z ü nde a ş a ğ do ğru uzan r. 6.interkostal aral k hizas nda a.musculophrenica ve a.epigatrica superior olmak ü zere iki dal na ayr l r. Dallar : A.pericardiacophrenica, Rr.mediastinales, • Rr.thymici, Rr.sternales, Rr.intercostalis anterior, Rr.perforantes, A.musculophrenica, A.epigastrica superior. 2-A.THORAC İ CA İ NTERNA Bu arter a. subclavia’dan ç kt ktan sonra g ö ğ ü s i ç inde sternum’un her iki yan nda a şa ğ daki dallar n verdikten 6. K k rdak kosta seviyesinde u ç dal olan a. epigastrica superio’ru vererek sonlan r. a-A.pericardiophyrenica: Pericard n iki yan nda n.phyrenicus ile birlikte seyreder. Pericardium’u, pleuray ve diyaphragmay besler. b-Rr.mediastinales: Mediastinum anteriustaki ba ğ doku vs. besler. c-Rr.thymici: Thymus art klar n besler. d-A.intercostalis anterior: İ lk be ş alt intercostal aral kta da ğ l r.A. İ ntercostalis posteriorlarla anastomozlar yapar. e-Rr.sternales: M.Transversus thoracis ve sternumun arkas nda da ğ l r. f-Rr.perforantes: İ lk 5,6 intercostal aral ktan g ö ğ ü s d ş y ü z ü ne ç karlar buradaki kaslar deriyi memeyi beslerler. g-A.musculophyrenica: 6.K k rdak kaburgan n hizas nda a.thoracica internadan ayr l r. 7-10 intercostal aral ğ ve diyaphragmay besler a. intercostalis posteriorlarla anastomoz yapar. h-A.epigastrica superior :Diyaphragman İ n sternal ve costal b ö l ü mlerinin aras ndan ge ç erek kar n bo şlu ğ una ge ç er burada rectus k l f n n i ç inde g ö bek hizas na kadar gelir burada a.epigastrica inferior ile anastomoz yapar.axillaris: A. A. subclavia, clavicula ve birinci kaburga aras ndan ge ç tikten sonra a. axillaris ad n al r. Bu arter fossa axillaris i ç erisinde dal vererek ilerler, m. teres majorun alt kenar n ge ç tikten sonra ad a. brachialis olur ve kolda ilerler. a. axillarisa. axillarisKolletaral dola ş m A.dorsalis scapula (truncus thyrocervicalis ’ ten ç kar ya da • a.trasnversa colli ’ nin derin dal ), a.suprascapularis (truncus thyrocervicalis ’ in dal ), a.subscapularis (a.axillaris ’ in dal ) aras nda olu ş an bir anastomoz a ğ vard r. bu anastomoz sayesinde a.axillaris a.subscapularis ’ in ç k ş yerinin ü st ü nde ba ğlanmas halinde truncus thyrocervicalis dallar ile a.subscapularis aras nda olu ş an ba ğlant lar sayesinde ü st ekstremite beslenmesi sa ğlan r. Fakat a.subscapularis ’ in distalinde ba ğlanmas halinde ü st ekstremite beslenmesi bozulabilir . A. brachialis: A. axillaris m. teres major ’ un alt kenar n ge ç tikten sonra a. brachialis ismini al r. Bu arter 5 mm ç ap nda 25 cm boyundad r. Kolun i ç taraf nda seyrederek fossa cubiti ’ ye kadar ilerler ve burada a. radialis ve a. ulnaris ad nda iki u ç dal na ayr l r. B ü t ü n seyri boyunca ö nce humerus ’ un i ç taraf nda sonra ö n ü ndedir. Kol anatomik pozisyonda iken claviculan n ortas n fossa cubitinin ortas na bile ş tiren ç izgi bu arterin koldaki seyrini ortaya koyar. a. brachialis a. radialis a. ulnarisIII-Descendens aortae 1-Aortae thoracica 2-Aortae abdominalis a-A.iliaca communis dextra A.iliaca interna dextra A.iliaca externa dextra A.Femoralis b-A. İ liaca communis sinistra A.iliaca interna sinistra A.iliaca externa sinistra A.femoralisPARS THORACICA AORTAE Aortae ’ nin 4.g ö ğü s omurunun alt kenar ile • 4.bel omuru aras nda uzanan b ö l ü m ü ne pars descendens aortae denir. Pars descendens aorta ’ n n g ö ğ ü s bo ş lu ğunda bulunan b ö l ü m ü ne pars thoracica aortae (aorta thoracica), kar n bo ş lu ğunda bulunan b ö l ü m ü ne de pars abdomainalis aortae (aorta abdominalis) denir. pars thoracica aortae Pars thoracica aortae: Pars descendens aortae ’ n n Th4-12 aras nda kalan k sm d r. Ba ş lang ç ta columna vertebralis ’ in sol taraf nda bulunurken a ş a ğ do ğ ru indik ç e orta hatta yakla ş r. Hiatus aorticus hizas nda tam orta hattad r. G ö ğü s i ç erisindeki organlar n (kalp hari ç ) ve g ö ğü s duvar n n beslenmesini sa ğlar. Pars thoracica aortaeKom ş uluklar Ö n taraf nda • oesophagus, diafragma ve sol radix pulmonis, arka taraf nda columna • vertebralis ve v.hemiazygos, sa ğ taraf nda ductus • thoracicus ve v.azygos, sol taraf nda ise sol • akci ğer ve sol plevra bulunur. Ductus thorscicusVisceral dallar : 1-Rr. bronchiales: Bunlar akci ğerlerin besleyici arterleridir. sa ğ tarafta bir sol tarafta ise 2 adet bulunur. Sol bron ş ial arter direkt pars thoracica aortae ’ den ç karken sa ğ taraftaki ise 3.sa ğ a. intercostalis posterior ’ dan ya da 1.sol bron ş ial arterden ç kar. 2-Rr. oesophageales: Aortun ö n y ü z ü nden ayr lan 4-5 adet ince dal olup oesophagus ’ u beslerler. 3-Rr. pericardiaci: Perikard n arka y ü z ü nde da ğ lan k üçü k dallard r. 4-Rr. mediastinales: K üçü k ince dallar olup mediastinum ’ daki lenf d ü ğü mlerini ve ba ğ dokusunu beslerler. Parietal dallar : 1-Aa. intercostales posteriores: Pars thoracica aortae ’ dan 9 ç ift (3.-11.) a. intercostales posteriores ç kar. Aa.intercostalis posteriores: Genellikle 9 ç ifttir. Bunlar aorta ’ n n dorsal y ü z ü nde ç karak alt 9 interkostal aral kta uzan r. Sa ğ a.intercostalis posterior ’ lar daha uzundur. A.inercostalis posterior ’ lar kendi say lar na uyan sulcus costa ’ dan ilerler. Ba ş lang ç ta pelvra ile membrana intercostalis interna aras nda yer al rken daha sonra bu membran delerek m.intercostalis externus ile bu membran aras nda yer al r. Buradan itibaren de m.intercostalis internus ile m.intercotalis intimi aras nda uzan r. Burada aa.intercotalis anteriores (a.thoracica interna ya da a.musculophrenica ’ n n dallar ) ile anastomoz yapar. Bu arterlerden ç kan dallar medulla spinalis ’ i, zarlar n ve omurlar (r.dorsalis), memenin lateral b ö l ü m ü n ü (rr.mammarii laterarles) ve kas dallar (rr.musculares) ise interkostal kaslar , pektoral kaslar ve m.serratus anterior ’ u besler. Aa. intercostales posterioresA. intercostalis ’ ler kendi say lar na uyan interkostal aral klarda ve sulcus costae ’ de ilerlerler. Bu arterler ya a. thoracica interna ’ n n dallar , yada a. musculophrenica ’ n n dallar olan a. intercostalis anterioris ’ ler ile anastomoz yaparlar. İ nterkostal aral klarda arter, ven ve sinir birlikte seyreder ve bunlar n dizilimi yukar dan a ş a ğ ya do ğru VAN ş eklindedir. Bu arterler ç e ş itli dallar vererek g ö ğü s duvar n n ve memenin d ş k sm n beslerler. Birinci ve ikinci a. intercostalis posteriorlar a. subclavia ’ n n truncus costocervicalis ’ inden ayr lan a. intercostalis suprema ’ n n dallar d r. truncus costocervicalis2-A. subcostalis: G ö ğü s aortundan ayr lan ve 12. kaburgan n alt nda uzanan arterdir. 3-A. phrenica superior: Pars thoracica aortae ’ nin alt ucundan ayr l r ve diaphragma ’ da da ğ l r.  a. subcostalisPars abdominalis aortaePars descendens aortae ’ n n Th12-L4 aras nda kalan par ç as d r. Pars descendens aortae diaphragmadaki kendine ait delikten (hiatus aorticus) ge ç tikten sonra pars abdominalis aortae ad n al r. pars abdominalis aortaeKar n bo ş lu ğunda columna vertebralis ’ e dayal olarak a ş a ğ ya do ğru iner ve 4. bel omuru seviyesinde u ç dallar na ayr larak ( a. iliaca communis dextra ve sinistra ) sonlan r. iliaca a. communis sinistra iliaca a. communis dextra Kar n i ç erisinde verdi ği dallar n bir k sm kar n duvar n besler ( parietal dallar) bir k sm kar n i ç erisindeki organlar besler ( visceral dallar ). Visceral dallar n bir k sm tek (sindirim sistemi organlar n ve dala ğ besler) olup pars descendens aortae ’ nin ö n y ü z ü nden ç karlar, bir k sm ç ift (sindirim sistemi d ş nda kalan organlar besler) olup pars descendens aortae ’ nin yan y ü zlerinden ç karlar. Visceral dallar Tek olanlar: Truncus coeliacus, a. mesenterica superior ve a. mesenterica inferior. truncus coeliacus a. mesenterica superior a. mesenterica inferiorÇ ift olanlar: A. suprarenalis media, a. renalis ve a. testicularis (a. ovarica) ’ tir. suprarenalis a. media testicularis a. (a. ovarica) a. renalisTruncus coeliacus: Hiatus aorticus ’ un hemen alt nda aorta ’ n n ö n y ü z ü nden do ğar. K sa bir seyirden sonra üç dala ( a. gastrica sinistra, a. hepatica communis ve a. lienalis ) ayr l r. A. gastrica sinistra; truncus coeliacus ’ un en k üçü k dal olup oesophagus ’ un alt ucunun ve midenin beslenmesine kat l r. A. hepatica communis; karaci ğeri, mideyi, duodenum ve pancreas ’ besler. A. lienalis; truncus coeliacus ’ un en kal n dal olup pancreas, dalak ve midenin beslenmesini sa ğlar. a. gastrica sinistra a. hepatica communis a. lienalisA. mesenterica superior: Truncus coeliacus ’ un alt nda aorta ’ n n ö n y ü z ü nden ç kar. Duodenum ’ un alt k sm n , jejenum ’ u, ileum ’ u, caecum ’ u, colon ascendens ’ i ve colon transversum ’ un sa ğ yar s n besler. a. mesenterica superiorA. mesenterica inferior: Colon transversum ’ un sol yar s n , colon descendens ’ i, colon sigmoideum ’ u ve rectum ’ un ü st k sm n besler. a. mesenterica inferiora. suprarenalis media a. renalis Ç ift olanlar: A. suprarenalis media: Sa ğ ve sol glandulae suprarenalis ’ leri besleyen bir ç ift k üçü k dald r. A. renalis: Aorta abdominalis ’ ten ayr lan en kal n dal olup b ö breklere gider.A. testicularis (a. ovarica): Erkeklerde testisleri, kad nlarda ovarium ’ lar besleyen arterdir. a. testicularis (a. ovarica)Parietal dallar Ç ift olanlar: A. phrenica inferior ve aa. lumbales (4 ç ift). Tek olanlar: A. sacralis mediana. A. phrenica inferior: Aorta abdominalis ’ in ba ş lang ç k sm ndan do ğan ve diaphragman n alt y ü z ü nde da ğ lan bir ç ift k üçü k arterdir. a. phrenica inferiorAa. lumbales: Aorta ’ n n arka y ü z ü nden ç kan 4 ç ift arterdir. D ş a do ğru uzanarak kar n duvar n beslerler. A. sacralis mediana: Pars abdominalis aortae ’ n n u ç dallar na ayr lmadan hemen ö nce verdi ği ince bir dald r. Orta hatta a ş a ğ do ğru cocygis ’ in ucuna do ğru ilerler. aa. lumbales a. sacralis medianaAort anevrizmas A. iliaca communis dextra ve sinistra: Pars abdominalis aorta 4. bel omuru hizas nda iki u ç dala ayr larak sonlan r. Bu dallara a. iliaca communis dextra ve a. iliaca communis sinistra denir. a. iliaca communis dextra a. iliaca communis sinistraSa ğ ve sol a. iliaca communis ’ ler d ş a ve a ş a ğ do ğru uzanarak art. sacroiliaca hizas na gelirler ve burada a. iliaca interna ve a. iliaca externa isminde iki dala ayr l rlar.   a. iliaca interna iliaca externaA. iliaca externa: A. iliaca interna ’ dan daha kal n olup a ş a ğ ve d ş tarafa do ğru ilerleyerek lig. inguinale ’ nin alt ndan ge ç er ve ad a. femoralis olur. a. iliaca externa a. femoralisA. İ L İ ACA COMMUN İ S A.iliaca interna A.iliaca externa a.circumflexa iliaca profunda a.epigastrica inferior A.iliaca externa’n n dallara.iliaca interna ’ n n dallarCaption: Angiography scanner 3D. Aortic arch and coronary arteries viewed in angiography scanner 3D. The image of angiography scanner 3D has been superposed to a scanner 2D of the thorax cardiac cavities, lung, pulmonary vascularization, rib cage. The vascularization of the ventricles by the coronary arteries is then clearly visible. see. image 1670206 for a similar view but without the rib cage and the pulmonary vascularization. CT arteriogramMR arteriogramFIGURE 20.23 Sixty- four-slice CT angiogram of an abdominal aortic aneurysm.Plastik enjeksiyon y ö ntemiyle B ö brek i ç inde a.renalis ’ in da ğ l m n n g ö sterilmesi Resim: İ htisas tezinden