Saha Raporu Kargabedir Tepe ve civarının jeolojik açıdan incelenmesi 2 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER ......................................................................................................................2 1. ÖZ ..................................................................................................................................3 2. GİRİŞ .............................................................................................................................3 3. STRATİGRAFİ ..............................................................................................................3 3.1. Sedimanter Birimleri ....................................................................................................3 3.1.2. Kireçtaşı birimleri .................................................................................................3 3.1.2. Alüvyonlar ............................................................................................................4 3.2. Magmatik Birimler ......................................................................................................5 3.2.1. Volkanik kayaçlar .................................................................................................5 4. FOSİLLER .....................................................................................................................6 4.4. Radyolarya...................................................................................................................6 5. SONUÇ ..........................................................................................................................6 KAYNAKLAR ......................................................................................................................7 EKLER ..................................................................................................................................7 http://www.yerbilimleri.com/forum/index.php?topic=270.0 3 1. ÖZ Eskişehir yolu üzerinde Ankara’ya 40 km uzaklıkta Temelli mevkiinde; Kargabedir Tepe, Söğücük Deresi ve Kamışçı Tepeyi de içine alan oldukça geniş bir alan incelenmiştir. Bu bölgede litodem (mağmatik ve metamorfik) birimler ile stratigrafi birimleri arasındaki sınır gözlenmektedir. Litodem birimleri bazaltik akma şeklinde yapılar da göstermiştir. Sırası ile kireçtaşları, volkanik birimler ve bunların üzerine gelen alüvyonlar incelenmiştir. Bu çalışma sonrasında, gidilen bölgedeki dokanaklar tespit edilmiş, jeolojik haritaya (EK–1) işlenmiştir. Ayrıca arazide kuzeydoğu-güneybatı eksenli yaklaşık 1 km.lik bir bölümün jeolojik kesiti (EK-2) çıkartılmıştır. 2. GİRİŞ Bu çalışma Kargabedir Tepe ve civarının jeolojik açıdan incelenmesi, stratigrafik ilişkilerin belirlenmesi ve litostratigrafi birimlerinin sınırlarının çizilmesi, bölgenin jeolojik haritasının ve stratigrafik kesitinin çıkarılması ve sonuçlarının paleocoğrafik açıdan yorumlanması amacıyla yapılmıştır. Çalışma bölgesi Ankara’nın 40 km uzaklıkta Temelli mevkiinde; Kargabedir Tepedir. 3. STRATİGRAFİ 3.1. Sedimanter Birimleri 3.1.2. Kireçtaşı birimleri Marnlı – Killi Kireçtaşları: Üst Jura –Alt Kretase yaşlı bu birimler litolojik açıdan incelendiğinde, 1cm den 4cm ye kadar değişen kalınlıkta değişen, ince, dike yakın tabakalı içerisinde çört modülleri içeren (Çörtler gri-siyah renkli) bej renkli kireçtaşlarıdır. İnce tabaka ve silis içeriği bize açık deniz ortamını işaret ederken ,volkanizmayla sonradan gelmiş silisler irregular ilişkiyle birim içinde bulunurlar ki bunlar ikincil silis dolgusu olarak adlandırılır.Ayrıca tabakaya paralel gelişen çörtler birincil silis dolgusudur ki bunlarda yer, yer görülmektedir.Bu kireçtaşları için bozunma rengi kahve- sarıdır. Yer yer Ammonites (Cephalopoda grubu) gibi makro fosiiler görebilmekteyiz. 4 Detritik (kırıntılı) kireçtaşları: Kalsitürübiditler olarak adlandırılan bu birimler çöken karbonat platformundan aşağı yuvarlanan karbonat çakıllarının, yeni oluşan kireçtaşları içerisinde tekrar taşlaşmasıyla oluşan karbonatlı kayaçlardır. Matriks karbonattan meydana gelmektedir. Ortamda çörtlü kireçtaşları, killi kireçtaşları, marnlar ve kalsitürübiditleri bir arada görülebilmektedir. Asidik silis kavkılı çörtler ve bazik kireçtaşlarının bir arada olması ortamda bir çatışma yaratmakta ve stable kalamayıp akarak bir yerde toplanıp nodüller oluşmasına neden olmaktadır. Bu birimler Litolojik açıdan ; ince tabakalı (sığ denizel), kil oranı yüksek, genelde gri renkli (açık sirkülasyon) birimler barındırmaktadır.Bu kayaçlara plaketli kireçtaşları yada büklümcüklü kireçtaşları da denilmektedir. Radyolarya‘ca zengin olan bu birimler planktonik olan bu canlının yardımı ile CCD(kalsiyum karbonat derinliği) ‘nin üzerinde bir ortamın ürünü olduğu anlaşılmaktadır. Volkanizma Sonrası Kireçtaşları: Volkanik birimlerin sokulum yapmasıyla kireçtaşı tabakalarının yükselmeye bağlı olarak ilk konumlarına oranla dikleştiği görülmektedir. Özellikle incelenen birimler arsında rastlanabilen senklinal gibi bazı kıvrım yapılarında kanat konumlarında yükselmeye bağlı değişiklik oldukça belirgindir. Yükselimin olduğu taraftaki kanat eğiminin diğer kanada nazaran dike yakın olduğu görülmüştür. Bir senklinale ait devrik kıvrım kanadını temsil edebilecek olan, dike yakın tabaklar ve yatay klivajlar , sıkışma kuvvetlerinin varlığını göstermektedir. 3.1.2. Alüvyonlar Kuvaterner yaşlı bu birim dere çakılları ve güncel sedimanlardan oluşmaktadır. Suyun olduğu bölgeler kaynak noktasını göstermektedir. Bu bölgede 2 tane kaynak noktası gözlenmiştir. Yaz sıcağında bile buralar yemyeşil sazlıklar oluşturmaktadır. Söğücük deresi ana drenaj hattını oluşturmaktadır. Bu birimlerin incelenmesiyle yaklaşık olarak 2 km’lik bir alan incelenmiştir ve volkanik birimler, kireçtaşları ve alüvyonlar arasındaki sınır çizilmiştir. 5 3.2. Magmatik Birimler 3.2.1. Volkanik kayaçlar Andezit lavları, alttaki birimi örtüyor ve uyumsuz seri olarak görülüyor. Bu birimde Trake Andezit Volkanizma önemli bir yer tutmaktadır. Yaklaşık 20 milyon yıl yaşında yani erken Miyosen yaşlıdır. Anadoludaki Tetis Okyanusunun kapanmasına bağlı olarak iki kıta çarpışması ile kabuk kalınlaşması oluyor ve çatlaklar boyunca bu tür volkanizma, içinde bulunduğu yerden yükselmeye başlamaktadır. Andezitten Riyolite kadar değişebilmektedir. Andezit bazik bileşimdedir, Riyolit ise Si içeriğinin fazla olması nedeniyle asidiktir. Riyolit içerisinden geçtiği kabuğun kirlenmesine , kalınlığına bağlı olarak asidiğe dönüşecektir. Dalma – batma olmayınca kıtasal kabuk kırılmaktadır. Ana sıkışma yönünde çatlaklar, dik yönde açılmalar, bindirme fayları, bindirme zonu, strike slipler ve tansiyon çatlakları oluşmaktadır. Kıtasal kabuğun kalınlaşmasıyla kabuk aşağıya doğru indi, ergidi ve zayıf zonlar boyunca eriyen mağma yukarıya çıkmıştır. Volkanizmanın karakteri, çatlaklar ne kadar derinse o kadar benzer Jeokimya gösterecektir. Geçtiği kıtasal kabuk volkanizma açısından önemli. Geçtiği mesafe yaylarda çok ise Kalkalkalin Volkanizma söz konusudur. ? Okyanus ortası volkanizma (plato bazaltları) ? Yay havzasında ? Kıta, kabuk kalınlaşmasına bağlı olan volkanizma Burada gözlenen kabuk kalınlaşmasına bağlı olan volkanizmadır. Kabuk kalınlaşmasıyla çatlaklar oluşmaktadır. Miyosenden sonra bu mekanizma değişmekte, bambaşka bir tektonik olay gelişmekte ve yükselme durmaktadır. Anadolu başka nedenlerle yükselmekte ve göller sistemi başlamaktadır. Volkanik bacalar soğuyana kadar erozyonla aşınarak sert dayanımlı bir tepe olarak ortaya çıkmaktadır. 20 -25 milyon yıl mostra verdikten sonra aşınmaya başladı ve düşen malzemeleri dik kesimlerde büyük malzemeler olarak görmekteyiz. Diğerleri ise yamaç molozu halindedir. Traki-Andezit bu Litostratigrafi biriminin içine sıcak halde sokulum yaparken çevre kayaçları pişirmektedir. Beyaz, bej renkli kireçtaşlarını sınıra yaklaştıkça pembeleşmiş halde göreceğiz. Genç olan diğerini pişirecektir. Doku olarak ince taneli; çabuk soğumayı, iri taneli; daha derinlerde soğumayı, hem ince hem iri taneler ise soğumaya başladığı anda basıncın ortadan kalktığını ve hemen yukarıya çıktığını ifade eder. Burada hem ince hem iri taneli malzeme vardır. 6 Dokanağa (kireçtaşına) yakın yerlerde hızlı soğuma ile ince taneler, iç kısımlara doğru ise yavaş soğuma nedeniyle iri tanelerin olduğu görülmektedir. Ayrıca Volkanik Breş veya Aglomera dediğimiz köşeli volkanik kayaç parçalarının birleşmesinden oluşmuş, volkanik bir malzeme (tüf) ile tutturulmuş bir kayaç çeşidi de gözlenmektedir. 4. FOSİLLER 4.4. Radyolarya Alem : Protista Sınıf : Actinopoda Şube : Sorcodina Alt Sınıf :Radyolarya Yaşı :Fenazoik Radrolarya adı verilen tek hücreli mikroskobik organizmaların silisli iskeletlerinden oluşurlar. Genellikle kırmızı renkte ve çok sert olurlar. Okyanusal ortamı tercih ederler. Deniz suyundaki silis arttıkça radyolaryayı tetikler. 5. SONUÇ Yapılan jeolojik araştırmalar sonucu bölgenin jeolojik haritası (EK-1) çıkartılmıştır. Çizilen jeolojik kesitle de (EK-2) birimler gösterilmiştir. Bulunan fosiller incelenmiştir. Bu fosillerin yardımıyla bölgedeki birimlerin yaşları ve oluşum ortamları hakkında yorum yapılmıştır. 7 KAYNAKLAR ? www.mta.gov.tr/mta/jeoloji/jeoloji/cono006-paleontoloji1.gif ? http://www.metu.edu.tr/~kaymakci/turkish/sedimentoloji_dersnotlari.pdf EKLER EK-1 JEOLOJİK HARİTA EK-2 JEOLOJİK KESİT