Malzeme Teknolojisi - I Katılaşma Ergime Davranışları Prof.Dr.İrfan AY Prof.Dr.İrfan AY Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz MAKİNE PROGRAMI MAKİNE PROGRAMI MALZEME MALZEME TEKNOLOJİSİ TEKNOLOJİSİ- -I I- - (DERS NOTLARI) (DERS NOTLARI) Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 2008 2008- -2009 2009 BALIKESİR BALIKESİRKATILAŞMA KATILAŞMA- -ERGİME ERGİME DA VRANIŞLARI DA VRANIŞLARI Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 2 DA VRANIŞLARI DA VRANIŞLARIMETALLERDE ERGİME Metallerde Ergitme : Metaller ısıtıldıklarında atomlar titreşmeye başlar.Isı çoğaldıkça sıcaklık yükselir. Kritik sıcaklığına erişildiğinde katı hal korunmaz ve ergime başlar.Saf metallerde ergime bitinceye kadar aynı sıcak lık seviyesinde bir süre geçer. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 3* Alaşımlarda ise ergime süresi bir alt bir de üst sıcak lık derecesi gerektirir. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 4Ergime ile birlikte saf metallerde hacimde ani bir artış olur.Plastiklerde ise aşağıda görüldüğü gibi değişiklik görülür. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 5 Soğuma esnasında, ısınmada görülen fiziki değişimler ters yönde tekrarlanır.METALLERDE KATILAŞMA Ergiyikten katılaşmaya geçerken önce mutlaka “çekir dek oluşumu”(1) gereklidir.Metal atomları çekirdek etra fında toplanıp onu büyütürler(2).Katılaşan bölge iyice büyüyüp(3) sıvı metalin tamamen katı hale geçin ce tane sınırları oluşur(4). Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 6 (1) (2) (3) (4)Alaşımlarda, yabancı atomlar bol olduğu için kristaller çeşitli yönlere doğru büyür.Bu büyüme dallı budaklı olur.Adına “dentrit” denir.Bu dentritler çam ağaçları na benzer. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 7 Paslanmaz çelikte dentrit yapıALAŞIM SİSTEMLERİ İkili alaşım sistemi ; Üst taraftaki (Kırmızı) çizginin üzerinde sıvı eriyik hakimdir.Alttaki eğri (mavi) katı’laşmanın sona erdiği sınırı gösterir.İki eğri arasında sıvı+katı faz’ları mevcuttur. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 8* Ötektik sistemler ; Alaşımın sıvı ve katı sıcak lıklarının “TEK NOKTA” da çakıştığı ve bir ergi me noktası oluşturduğu-tek noktada eriyip katıla şan sisteme “ötektik nokta” adı verilir. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 9Ötektoid sistemler ; Tek bir S1 katı fazı S2 ve S3 gibi iki katı faza dönüşmüşse buna “ötektoid nokta” diyoruz. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 10Konu ile ilgili sorular 1. Saf metaller erirken nasıl davranış sergiler, soğur ken nasıl davranış sergiler? a)- Erime –soğuma bitinceye kadar kademeli seyir izler b)-Aynı sıcaklık seviyesinde bir müddet kalır c)-Erime-soğuma bitinceye kadar farklı sıcaklıkta olur Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 11 olur d)-Erime-soğuma bitinceye kadar süre durur. 2. Alaşımlı metaller erirken nasıl davranış sergiler, soğurken nasıl davranış sergiler? a)- Erime –soğuma bitinceye kadar kademeli seyir izler b)-Aynı sıcaklık seviyesinde bir müddet kalırc)-Erime-soğuma bitinceye kadar bir alt bir üst sıcaklıkta olur d)-Erime-soğuma bitinceye kadar süre durur. 3)- Ergime ile birlikte saf metallerde hacimde …… ……………….. olur. a)Ani bir artış b)-Ani bir düşüş c)-Ani bir sıçrama d)-ani bir büzülme 4)-Alaşımlarda tane büyümesi dallı budaklı olur. Buna aşağıdakilerden hangi ad verilir? Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 12 Buna aşağıdakilerden hangi ad verilir? a)-Dentrit b)-Ferrit c)-Sementit d)-ötektik 5)-Ötektik noktanın hemen üstü …………… dır. Boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelir? a)-Katı b)-Sıvı c)-yarı sıvı d)-yarı katı6)-Ötektoid noktanın hemen üstü …………… dır. Boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelir? a)-Katı b)-Sıvı c)-yarı sıvı d)-yarı katı Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 13