Kentsel Su Kaynakları Yönetimi Kentsel Su kaynaklarının Yönetimine Giriş KENTSEL SU KAYNAKLARININ Y Ö NET İ M İ Prof.Dr. G ü lseven UBAY T Ö N Ü K G. Ü . Ş ehir ve B ö lge Planlama B ö l ü m ü 2010-2011 G ü z Yar y lKONULAR KENTSEL SU KAYNAKLARININ 1. YÖNET İ M İ NE G İ R İ Ş Kentle ş me ve Su Krizi ? 2. KENTSEL SU YÖNET İ M İ S İ STEMLER İ N İ N ÖZELL İ KLER İ 3. DÜNYA ’ DA ve TÜRKİ YE ’ DE SU TÜKET İ M İ 4. SU KAL İ TES İ İ LE İ LG İ L İ GENEL B İ LG İ LER B İ YOLOJ İ K BULGULARIN KULLANIMI ? PARAMETRELER ? SU KAL İ TE STANDARTLARI ?5. Ü LKEM İ ZDE SUYUN Y Ö NET İ M İ 6. K Ü RESEL SU VE Y Ö NET İ M İ 7. D Ü NYA Ü LKELER İ NDEN Ö RNEKLERGiri ş Birle ş mi ş Milletler taraf ı ndan yap ı lan tahminlere göre, geli ş mekte olan ülkelerde nüfusun yar ı s ı kontamine olmu ş su ya da yiyecek veya dolayl ı olarak sivrisinek gibi suda büyüyen hastal ı k ta ş ı y ı c ı organizmalar (vektörler) taraf ı ndan bula ş an hastal ı klardan yak ı nmaktad ı r (ishal, yüksek ate ş , sistozomyas-bir çe ş it parazitin sebep oldu ğ u tropikal hastal ı k, Dang hummas ı - ş iddetli mafsal ve adale a ğ r ı lar ı veren bula ş ı c ı bir humma, river blindness (onchocerciasis)- kara sinek ı s ı rmas ı nedeniyle olu ş an körlük, trahom- y ı lda 6 milyon ki ş ide körlük ve ciddi komplikasyonlara neden olan bir hastal ı k)Yine Birle ş mi ş Milletlere göre, ço ğ u ülkede su K ı tl ı ğ ı ; verimsiz kullan ı m, kullan ı labilir suyun kirlilik nedeniyle azalmas ı ve akiferlerdeki yeralt ı Suyunun sürdürülebilir olmayan ş ekilde kullan ı lmas ı nedeniyle olu ş ur. Örne ğ in: Ş ebekeye verilen suyun % 40-60 ’ ı kaçaklar, h ı rs ı zl ı k ve hesaplama hatalar ı nedeniyle yok olmaktad ı r.Su krizi nelere neden olabilir? Her 8 saniyede, bir çocuk su ile ilgili hastal ı klar ? nedeniyle ölür. Geli ş mekte olan ülkelerde nüfusun % 50 ’ si bir ya da ? daha fazla sudan geçen hastal ı klara yakalan ı r. Geli ş mekte olan ülkelerdeki hastal ı klar ı n % 80 ’ ine ? kontamine olmu ş sular neden olur. Yeryüzündeki insanlar ı n % 50 ’ sinin yetersiz sa ğ l ı k ? ş artlar ı na sahip olmas ı na neden olur. Kontamine olmu ş sular nedeniyle tatl ı su balı klar ı n ı n % ? 20 ’ si nesli tükenme s ı n ı r ı na gelmi ş tir. Kentle ş me ve Su Krizi Su k ı tl ı ğ ı n ı n sonuçlar ı kurak ve yar ı kurak alanlar , h ı zla geli ş en k ı y ı bölgeleri ile geli ş mekte olan ülkelerdeki büyük ş ehirlerde etkisini daha belirgin ş ekilde gösterecektir. Su bilimciler bu kentlerin halihaz ı rda ya da gelecekte güvenli, temiz ve hijyen için yeterli kalitede suyu vatanda ş lar ı na sa ğ layamayaca ğ ı n ı tahmin etmektedirler.H ı zl ı kentle ş me ile problem daha da büyüyecektir. 1950 ’ lerde nüfusu 1 milyonun üstünde 100 ş ehir bulunurken, 2025 y ı l ı nda bu say ı n ı n 650 ç ı kmas ı beklenmektedir. 2000 y ı l ı itibariyle 18 ’ i geli ş mekte ülkelerde olmak üzere nüfusu 10 milyonu a ş an 23 ş ehir bulunmaktad ı r. Küresel anlamda insanlar ı n yar ı s ı kentle ş mi ş alanlarda ya ş amaktad ı r.Mexico City akiferden günde 3.2 milyar litre su almas ı na ra ğ men halihaz ı rda ba ş kentin büyük bir k ı sm ı nda su s ı k ı nt ı s ı mevcuttur. Kentsel nüfus artarken, su kullan ı m ı tar ı msal kullan ı mdan kentsel kullan ı ma dönüş ecektir ve sektörler aras ı nda suyun payla ş ı lmas ı nda problemler ç ı kacakt ı r.Su k ı tl ı ğ ı n ı art ı ran ba ş l ı ca faktörler: Evlerde, sanayide ve tar ı mda suyu ar ı tmadaki isteksizlik, ? su kaynaklar ı n ı geli ş tirmek için kullan ı lan paran ı n çok az bir yüzdesini çiftçilerin ödemesi, geli ş mekte olan ülkelerde binalara toplu fatura gelmesi Su ve at ı ksu konusundaki yetkisiz kurulu ş lara a ş ı r ı ? güven. Bu kurulu ş lar ı geli ş tirecek ve güveni art ı racak herhangi bir te ş vikin olmamas ı Su yönetiminin parçalanm ı ş olmas ı , sosyal, ekonomik ve ? çevresel amaçlara çok az önem verilmesiSa ğ l ı k ve çevre aras ı ndaki ili ş kiyi anlamada ? yetersizlik. Su kalite verileri ve su ile ilgili sorunlar ı çözmede kalifiye mühendis eksikli ğ i. Su kaynaklar ı n ı n çevresel bozulmas ı , özellikle ? kentsel ve arazi bazl ı aktiviteler nedeniyle su kalite ve miktar ı n ı n azalmas ı . “ kim su ve at ı ksu için ödeme yapmal ı ” kavram ı nda fikir birli ğ ine var ı lmamas ı (Örne ğ in Tayland ’ da insanlar at ı ksu için para vermek istemedi ğ i için belediye at ı ksu ar ı tma tesisini yönetme ve i ş letmeyi kabul etmiyor) Alternatif su kaynaklar ı n ı n yetersiz kullan ı m ı ? Ender olarak yerüstü ve yeralt ı kaynaklar ı dı ş ı ndaki kaynaklar ortaya ç ı kar ı l ı yor. Tuz giderme çok pahal ı , ya ğ mur suyunun kullan ı m ı sadece küçük alanlarda uygun. At ı ksu kullan ı m ı gelecek için bir alternatif olabilir ama risklerinin ve su yeniden kullan ı m ı n faydalar ı daha iyi anla ş ı lmal ı .