Üretim Teknikleri ve Teknolojisi Kok Üretimi Türkiye 11 Komur Kongresi Bildiriler Kitabı 10-12 Haziran 1998, Bartın-Amasra, Türkiye Proceedings of the ll'h Turkish Coal Congress, 10-12 June 1998, Bartın-Amasra, Turkey KOK FABRİKALARINDA KOK ÜRETİMİ VE KÖMÜR TÜKETİMİNİN VERİM HESAPLARINA DAYANARAK HESAPLANMASI AN ESTIMATION OF THE COKE PRODUCTION AND COAL CONSUMPTION DEPEND ON THE COAL YIELD FORMULA Faruk Şahin ÖNER, Kok Fabrikası ERDEMIR T.A.Ş 67330 KDZ Ereğli Emin ÖNAL, Kok Fabrikası ERDEMİR T.A.Ş 67330 KDZ Ereğli ÖZET Kok Fabrikalarında verim hesaplarıyla kok üretimi ve tüketilecek kömür miktarları belirlenmiş ve yıl içinde fiili değerler, teorik hesaplarla kontrol edilerek farklılıklar alınan önlemlerle giderilmiştir. Bu hesaplama yöntemi; planlanan üretim programının gerçekleştirilmesi yönünden yol göstericidir. ABSTRACT Coke production and coal consumption were estimated by coal yield formula and these theoretical values were controlled by taking necessary measures.Differences were prevented This method is contributed to confirm planning of production programs 229 1 -GİRİŞ Kok verimi, üretilen brüt kokun sarfedilen kömüre oranı olduğundan yüksek fırınlardan bildirilen metalurjik kok miktarına göre bulunan brüt koka (metalurjik kok + kok tozu) oranlanarak hesaplanmıştır. Bu hesaplamalarda aşağıdaki formüller kullanılmıştır: Verim (v) = 100 -% kömür uçucu madde (u.m) [1] Vl=x*(100-z)/100 +z [2] x(%): laboratuvar kok verimi VI : kok verimi z (%)• kömür uçucu maddesine göre bozunma katsayısı ( örnek, u m. 26 için 12,6) V2= 100- u.m (kömür)/1,16 [3] V3 = 98 - 0,78 u.m ( kömür) [4] V4 = 100 - u.m (kömür) + U.M. (kok) + 2,8 [5] V5 = 19 + 0,79 ( 100 -u.m (kömür) [6] Yaş verim (Yv) = Vort * ( 100 - ß) / ( 100 -a ) [7] a = kok rutubeti, ß = kömür rutubeti 2- HESAPLARIN YORUMU Erdemir Kok Fabrikasında 1994 Yılı içindeki gözlemler ve hesaplanan verimlerin farklılıkları ve nedenleri aşağıdaki hesaplamalarda gösterilmiştir. 1994 Yılında aylar itibariyle rapordaki verimler Tablo 1 verilmiştir. Bu verimler teorik verim formülleri ile hesaplandığında aşağıdaki sonuçlar elde edilmektedir. Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Teorik Verim (% ) 74,72 75,60 74,60 74,40 73,59 73,46 Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Teorik Verim ( %) 72,36 72,98 73,06 72,86 72,47 72,41 230 Tablo 1 deki değerlere göre 1994 Yılında Haziran Ayı sonuna kadar günlük raporda yaş verime göre eksik bildirilen kok miktarı 527 ton iken (Tablo 2) Eylül Ayı sonunda 3440 ton fazla bildirilmiştir. Bu nedenle ,8 Eylül 1994 den itibaren günlük fırın itme sayısı 216 dan 219 a çıkarılmasına karşın, yılhk üretim kok miktarı 633 ton eksik bildirilmiştir. Diğer tarafta, verim formülleriyle yapılan hesaplara göre rapora geçmiş olan 1040753 ton kok miktarı, aslında 1040753+ 633= 1041386 ton olması gerekmektedir. Buna göre verim hesaplandığında; VERİM = (1041386 / 1416466)xl00 = % 73,52 TEORİK VERİM ise %73,54 olacaktır. Tablo 1 Kullanılan kömürlerin aylara göre rutubet ve verim değer AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASİM ARALIK ORTALAMA KÖMÜR RUTUBETİ % 10,09 10,13 9,91 9,86 10,01 9,93 9,80 9,83 9,95 10,26 10,63 11,47 10,16 KOK RUTUBETİ % 4,86 6,60 5,63 5,21 4,26 4,11 3,12 3,81 4,41 4,08 3,41 * 3,84 4,45 U.M. KOmUr 24,28 24,83 25,32 25,19 25,14 25,25 25,83 25,67 26.01 25,60 25,08 24,74 25,25 U.M. Kok 1,11 0,98 0,94 0,89 0,96 0,97 1,02 1,01 0,98 0.82 0,86 1,04 0,97 VERİM Rıpor % 75,03 72,86 74,41 75,00 74,30 74,00 73,75 74,00 74,00 74,00 73,07 67,74 73,51 eri YAŞ VERİM Teorik % 74,72 75,60 74,60 74.40 73,59 73,46 72,36 72,98 73,06 72,86 72,47 72,41 73,54 Sonuç olarak 1994 yılının ilk 6 ayında raporlardaki kok verimi dengeli giderken, son aylarda farklılıklar fırın itme sayıları artırılmasına rağmen ( fınn bazında kok üretimi devre dışı bırakılarak ) , kullanılan kömür miktarları yüksek fırınlardan bildirilen kok miktarına göre rapor edilmesinden kaynaklanmaktadır. Üretim programlarında kok verimi, kok bataryalarının kapasitesi esas alınarak tespit edilmektedir. Raporlardaki üretim ve tüketim miktarları kok fırınlarındaki şarj kömürüne ve üretilen kok miktarlarına göre farklılık gösteriyorsa , bu da yıl sonu kok üretimi ve kömür tüketim miktarlarında farklılıklara neden olacaktır. 231 Tablo 2 Kullanılan kömürlerin aylara göre kömür ve kok AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK KULLANILAN KÖMÜR Ton 121391 106842 114769 120350 121281 115020 120224 119424 116093 115315 115528 130229 ÜRETİLEN KOK Ton 91082 77845 85394 90265 90111 85146 88660 88375 85907 85334 84421 88213 VERİM GÖRE KOK Ton FARK Ton 90700 80769 85612 89542 89256 84491 86993 87156 84820 84016 83727 94304 382 -2924 -218 723 855 655 1667 1219 1087 1318 694 -6091 YIL TOPL. 3 AYLIK TOP. 1416466 463352 1040753 344586 1041386 346623 -633 -2037 6 AYLIK TOP. 699653 519843 520370 -527 9 AYLIK TOP. 1055394 782785 779339 3446 miktarları 3- SONUÇ Kok üretimini, verim formülleriyle kontrol etmenin getirdiği avantajlar şunlardır: 1- Hedeflenen üretim programı 3 aylık verim formülleriyle kontrol imkanı yaratır. 2- Kömür uçucu maddesi ve rutubetinden dolayı meydana gelecek verim farklılıkları, kömür karışımlarının uçucu maddesi aynı seviyede tutturularak kalitede iyileştirme imkanı sağlar. 3- Konveyörler üzerine konulan mekanik ve elektronik kantarın birbirini tutması gerekmektedir. Aksi taktirde bu farklılıklar yıl sonunda kömür ve kok miktarlarında büyük açıklıklara neden olacaktır. 3 er aylık peryodik kontrollerle meydana gelebilecek ölçüm hataları alınacak önlemlerle bu hesaplama yöntemiyle giderilmektedir KAYNAK 1- Walter Mantel u. Heinrich Hansen (1957) /'Brennstoff Chemie " ,38 pp.65-77 232