Takım Tezgahları krenler KRENLER 1KRENLERGN TARGHÇESG ? Glk vinçler M.Ö. 5. yy.da vardı, ilk vinç resmi Romalı mimar Vitruvius'un M.Ö. 10. yıllarında yazdığı bir kitapta görülür. Bu vinç tepesinde makara bulunan ve halatlarla sabitlenen bir direkten oluGuyordu. Makaradan geçen baGka bir halat yüklere bağlanıyor ve çevrilen ayak değirmeniyle kaldırılıyordu. 2? Daha sonra 15. Yüzyılda Gtalya'da palangalı vinç adı verilen daha kullanıGlı bir vinç tasarlandı. Buhar gücüyle çalıGan ilk vinci ise 19. yüzyılda Gskoçyalı John Rennie (1761 - 1821) yapmıGtır. 3KREN NEDIR? ? Endrüstiyel tesislerde ham madde, yarı mamül ve mamüllerin kaldırılması, bir yerden biryere taGınması ve depolanması gereken durumlarda, kaldırma ve taGıma iGlemlerini yapan makinelere kren denir. 45? Kren ve vinç benzeri kaldırma makinaları malı istenen yere taGımak için belli bir periyodda durma, hızlanma ve yavaGlama süreçlerini gerçekleGtiren kesikli çalıGma yaparlar. 6? Palangalara göre kaldırma kapasiteleri ve yükseklikleri daha fazla olan vinçler, yükleri tek eksen boyunca hareket ettirirler, ancak krenler yüklerin kaldırılması ve indirilmesi hareketinden baGka yatay ve düGey hareketlerine de imkan sağlar. 7? Standart bir kren uzunluğu 10-40 metre arasında ve standart bir kren kapasitesi de 10-60 ton arasındadır. ? Krenin önüne ve arkasına ilave edilen destek ayaklarla daha ağır yükler de kaldırılabilir. 8ÇALIgMA PRENSGBG ? Krenlerin en önemli kısmı, vitesle verilen güçle hareket sağlayan bir çark çemberidir. Krendeki çark çemberi dönerek üzerine sarılı kabloyu hareket ettirir. Çark çemberinden baGka bir kulaklı tekerlek bulunur. 9? Bazı krenler raylar üzerinde hareket eder ve sabittir, bazıları da büyük araçlara kurulmuG seyyar vinç Geklindedir. Gemilerde kullanılan krenler ise küçük makinelerle veya motorlarla çalıGır. 101112? Krenler, düGey ve yatay hareketleri sayesinde genel anlamda her türlü yükün yerini değiGtirebilen makinelerdir. Genellikle ağır yüklerin kaldırılmasında ve zemine batmıG makinelerin kurtarılmasında kullanılır. ? Pinyon diGli üzerinde 360° dönebilen tipleri olduğu gibi 180°lik dönüG yapan çeGitleri daha çok kullanılır. 13KREN ÇEgGTLERG Hareket Kabiliyetlerine Göre: - Kuleli Krenler - Lastik Tekerlekli Krenler - Paletli Krenler - Köprülü Krenler - Kollu Krenler 14KREN ÇEgGTLERG Kaldırma Kabiliyetlerine Göre: - Hidrolik Boom (taGıyıcı kol) Tipi Krenler - Teleskobik Bumlu Krenler - Fabrika Tipi Krenler - Modern Krenler 151617KULELI KRENLER ? Bu krenlerin çalıGma sahaları özellikle yüksekliği fazla olan yerlerdir. Kule krenlerin paletli lastik tekerlekli tipleri mevcuttur. Kule yükseklikleri 20-60 m arasındadır. Bum uzunlukları 6 m ile 30 m arasında olup kaldırma kapasiteleri 0,3 ton ile 10 ton arasındadır. 18? Kafes sistemi biçimindeki taGıyıcı kulenin üstünde, iki yana uzanan yatay bir kol yer alır. Bu kolun bir ucunda dengeleme ağırlığı da bulunabilir. Kaldırma düzeneği, kol üstünde, tekerlekler yardımıyla hareket eder. 19? Kuleli krenler beton ya da sert zemine monte edildikleri zaman dik durabilirler. Daha yüksek kulelerinse, bir ya da birkaç noktadan binaya bağlanması gerekir. 202122KÖPRÜLÜ KRENLER ? Takım tezgâhı fabrikaları ve haddehaneler gibi yapı içi uygulamalarda, elektrikli yürür köprülü krenler kullanılır. Kaldırma aygıtı, bütün çalıGma alanının üstünü kaplayan çelik raylardan oluGan köprünün üstünde ileri geri hareket ederek her yere ulaGır. 23? Köprü iki ucundan bağlı olduğu baGka bir ray sistemi üstünde bina boyunca yürüyebilir. Gkinci ray sistemi, binanın duvarına takılır ya da bina yapılırken duvarın içine yerleGtirilir. Böylece, krenin yer kaplamadan, yükü istenen yere taGıması sağlanır. 2425TELESKOBIK KOLLU KRENLER ? Krenler, yeterince hızlı hareket edemediklerinden, genellikle çekicilerin arkasına takılan platformlara yerleGtirilirler. Son yıllarda, özel olarak yapılmıG araçlar üstünde yeralan teleskopik kollu krenler geliGtirilmiGtir. (15-55 ton) 26? Kren gereken yere vardığı zaman, kolu, hidrolik bir sistemle açılır. Oldukça hareketli olan bu kren, az sayıda kaldırma iGinin kısa zamanda gerçekleGtirilmesi gereken yerlerde çok yararlı ve ekonomik olur. ÇalıGma alanını geniGletmek için, hidrolik bir sisteme bağlı olarak çalıGan ve uçlarında hidrolik pistonlar bulunan mafsallı yapılar kullanılır. 2728RıHTıM KÖPRÜ KRENLER ? Gemilerin yüklenip boGaltılması amacıyla en çok kullanılan kren türü, düz çalıGan rıhtım krenleridir. ? Bunlarda yükü, bir köprü üstünde yürüyen bir araba taGır. Bu tür krenler bazen, yükleri oldukça uzaklara taGıyacak biçimde de yapılır. 2930FABRIKA TIPI KRENLER 31PORTAL KRENLER ? Limanlarda, tersanelerde ve depolarda ve depolarda geniG çapta kullanma alanları bulurlar. Bu tip krenlerin son zamanlarda imali ve kullanma alanları büyük geliGmeler göstermiGtir. TaGıma kuvveti 800 tona kadar, açıklık ise 120 m’ye kadar yükselebilmektedir. 3233HIDROLIK BOOM TIPI KRENLER ? Katı yüklemede, hassas ve kullanıGlı olması ile ön plana çıkmaktadır. ? Özellikle limanlarda ve gemiler üzerinde kullanılan hidrolik boom tipi krenler, denizcilik sektörunde yüklerin taGınmasında önemli bir yere sahiptir. 3435MODERN KRENLER ? Santralların yapımında kullanılan dev krenler, birkaç yüz ton ağırlığı kaldırabilir. Dökme yüklerin boGaltılmasında kullanılan bir krenin kendi ağırlığı 850 tondur ve saatte 2 000 ton yük boGaltabilir. Bu krenin kepçesinin ağırlığı 21 ton, kapasitesiyse 24 tondur. 36KATLANABILIR BOMLU KRENLER ? Bu tip krenlerde temel hareketler, sistemin komple yatay düzlemde dönmesi, yük kolunun gövdeye bağlı yerinden iki ayrı dönme hareketine sahip olması ve yük kolunun teleskoplanması Geklinde görülür. Bu krenlerde yük kanca yada palanga sistemi ile kaldırılır. 37TELESKOBIK KRENLERDEN FARKLARı: Daha küçük hacimlere katlanıp transport kolaylığı sağlarlar. Yük kollarının hareket serbestlik dereceleri daha fazla olduğu için ayrı bir tertibat gerektirmeden yük kaldırma iGlemi gerçekleGtirilebilir. 38KRENLERGN ELEMANLARI Kren gasisi: Krene çalıGma esnasında uygulanan yükleri mevcut araç Gasisi taGımayabilir. Bu nedenle bütün yükleri tek baGına karGılayabilecek mevcut araç Gasisinden ayrı bir kren Gasisi yapılır. 39Mesnetler: ÇalıGma esnasında krenin stabilitesini temin eden elemanlardır. Mesnetler çalıGmaları esnasında teleskobik ve katlanır olarak açılır ve yere baskıları hidrolik silindirlerle sağlanır. 40DönüG Mekanizması: Bir veya iki adet kramayerin bir çember diGli çevresinde öteleme hareketi yaparak bu diGliyi döndürmesi esasına dayanır. Çember diGli kren gövdesine bağlıdır ve kreni döndürür. 41KarGı Ağırlık: KarGı ağırlığın görevi krenin stabilitesini kolaylaGtırmak ve çember diGli üzerinde oluGan yükleri azaltmaktır. Bomlar (yük kolları): Gövdeye bağlanan en dıGtaki boma ana bom, içinden çıkanlar teleskobik bomlardır. 42Tahrik Tamburu: Tamburun dönmesi ile üzerine halat sarılır. Güç Kaynağı ve Gletim sistemi: Motordaki güç Ganzuman diGlisi ve buna bağlı olan kavrama ile hidrolik pompaya iletilir. Krenin hareketi sağlanır. 43KREN SEÇGMG ? Kaldırma iGleminin sayısı ve frekansı ? Kaldırma iGleminin türü ? Servis ve fiyat durumları ? Maksimum kaldırma yüksekliği ? ÇalıGma yeri Gartları, makinenin yerleGtirileceği zemin Gartları ? Kapasitesi 44KREN HALATLARI 4546? Krenlerde yapılması gereken en önemli kontrol ve muayene, halatların kontrolüdür. Makinaların kullanımındaki ekonomi ve emniyetin sağlanması tüm yükü taGıyan halat ve bağlantılarının periyodik muayene ve bakımını gerektirir. 47KRENLERGN BAKIMI ? Krenlerin Glk Bakımı: ? Bakım yapılabilmesinin en önemli Gartı kayıt tutmaktır. Bu da makineye ait çalıGma sürelerini gösteren çalıGma saatlerinin faal durumda olmaları ile mümkündür. Operatör gün sonunda, çalıGma saatinden okuduğu değeri yazmalıdır. 48BAKıM gEKILLERI ? Kontrol ? Tamamlama ? Değiştirme ? Ayarlama (basınç,gerginlik,eküpman) ? Kuru Yağlama ( diGli,zincir,halat) ? Onarım 49KRENLERIN KULLANıM ALANLARı ? Gemilerde yük taGıma iGlerinde ? Takım tezgahı fabrikalarında ? GnGaat sektöründe yüksek binaların yapımında ? Santrallerin yapımında ? Limanlarda, tersanelerde ve depolarda krenlere ihtiyaç duyulur. 50BIZI DINLEDIĞINIZ IÇIN TEgEKKÜRLER… 51