Genel Kristal Zonları 7. KRİSTAL ZONLARI 7. KRİSTAL ZONLARI > > Kristallerde yüzeyler genellikle birbirine paralel kenarlar Kristallerde yüzeyler genellikle birbirine paralel kenarlar meydana getirirler. Bir kristalde birbirine paralel arakesitler meydana getirirler. Bir kristalde birbirine paralel arakesitler oluşturan yüzeyler grubuna oluşturan yüzeyler grubuna zon zon denir. Zon oluşturan yüzeylere denir. Zon oluşturan yüzeylere tautozonal tautozonal ismi verilir. Bir zona ait olan bütün yüzeyler belirli ismi verilir. Bir zona ait olan bütün yüzeyler belirli bir doğrultuya paralel durumludur. Bu doğrultuya bir doğrultuya paralel durumludur. Bu doğrultuya zon ekseni zon ekseni denir. denir. > > Zon eksenine dik olan düzleme Zon eksenine dik olan düzleme zon düzlemi zon düzlemi denir. Zon denir. Zon oluşturan yüzeyleri içine alan çembere ise oluşturan yüzeyleri içine alan çembere ise zon çemberi zon çemberi denir. denir. Doğal olarak zon düzlemi, zon çemberine paralel olacaktır. Doğal olarak zon düzlemi, zon çemberine paralel olacaktır. > > Kristal yüzeylerinin büyümesi nedeniyle paralel kesim kenarları Kristal yüzeylerinin büyümesi nedeniyle paralel kesim kenarları kaybolmuş yüzeylerin oluşturduğu zonlara kaybolmuş yüzeylerin oluşturduğu zonlara gizli zonlar gizli zonlar denir. denir. > > 7.1. Zon Yasası 7.1. Zon Yasası > > Kristallerin kenarları ve yüzeyleri arasında belirli ilişkiler Kristallerin kenarları ve yüzeyleri arasında belirli ilişkiler vardır. Örneğin bir zon içinde bulunan bütün yüzeyler vardır. Örneğin bir zon içinde bulunan bütün yüzeyler kristalin mümkün yüzeyleridir. İşte bu cümleye kristalin mümkün yüzeyleridir. İşte bu cümleye zon zon kanunu kanunu veya zon birliği kanunu ismi verilir. Bu kurala göre veya zon birliği kanunu ismi verilir. Bu kurala göre aynı tip bir mineralin bütün kristallerinde her yüzey bir zon aynı tip bir mineralin bütün kristallerinde her yüzey bir zon birliğinde bulunmaktadır. birliğinde bulunmaktadır. > > Herhangi bir açı ölçümü yapılmaksızın hesapla veya çizimle Herhangi bir açı ölçümü yapılmaksızın hesapla veya çizimle verilen iki yüzeyden bunların zonu, keza verilen iki zondan verilen iki yüzeyden bunların zonu, keza verilen iki zondan bunların müşterek sahip oldukları yüzey elde edilebilir. bunların müşterek sahip oldukları yüzey elde edilebilir. Kenarların (zonların) ve yüzeylerin böyle açı ölçmeksizin Kenarların (zonların) ve yüzeylerin böyle açı ölçmeksizin elde edilmesi yöntemine elde edilmesi yöntemine dedüksiyon dedüksiyon denir. denir. > > 7.2. Zon Simgeleri ve Zon Eşitliği 7.2. Zon Simgeleri ve Zon Eşitliği > > Herhangi bir kristal yüzeyinin durumu veya yönü (hkl) Herhangi bir kristal yüzeyinin durumu veya yönü (hkl) indisleri ile ifade ediliyorsa, kristal kenarlarının veya indisleri ile ifade ediliyorsa, kristal kenarlarının veya zonların yönü de zon indisleri ile saptanır. Zon indisleri zonların yönü de zon indisleri ile saptanır. Zon indisleri genellikle u,v,w simgeleri ile gösterilir ve yüzey genellikle u,v,w simgeleri ile gösterilir ve yüzey simgelerinden farklı olarak köşeli parantez içine yazılır. simgelerinden farklı olarak köşeli parantez içine yazılır. Örneğin [uvw]. Bunlar zon ekseni üzerindeki herhangi Örneğin [uvw]. Bunlar zon ekseni üzerindeki herhangi bir P noktasının koordinatlarını ifade eder (Şekıl 63). bir P noktasının koordinatlarını ifade eder (Şekıl 63). Şekil 63.Zon simgesi [uvw] nin açıklanması.> > (hkl) yüzeyleri ile u, v, w zon indisleri arasında (hkl) yüzeyleri ile u, v, w zon indisleri arasında h.u + k.v + h.u + k.v + l.w = 0 l.w = 0 ilişkisi vardır. Bu ilişkiye ilişkisi vardır. Bu ilişkiye zon eşitliği zon eşitliği ismi verilir. ismi verilir. > > (h1k1l1) ve (h2k2l2) yüzeylerinin kesiştiği kenarın (zon (h1k1l1) ve (h2k2l2) yüzeylerinin kesiştiği kenarın (zon ekseninin) indislerinin hesaplanması: ekseninin) indislerinin hesaplanması: h1 k1 l1 h1 k1 l1 h1 k1 l1 h1 k1 l1 h2 k2 l2 h2 k2 l2 h2 k2 l2 h2 k2 l2 > > [u1v1w1] ve [u2v2w2] zonlarının arasındaki (hkl) yüzeyinin [u1v1w1] ve [u2v2w2] zonlarının arasındaki (hkl) yüzeyinin bulunması: bulunması: u1 v1 w1 u1 v1 w1 u1 v1 w1 u1 v1 w1 u2 v2 w2 u2 v2 w2 u2 v2 w2 u2 v2 w2 > > (hkl ) yüzeyinin [uvw] zonuna ait olup olmadığının kontrolü : (hkl ) yüzeyinin [uvw] zonuna ait olup olmadığının kontrolü : Bu kontrol zon eşitliğinden yapılır. Verilen indisler, h.u + k.v Bu kontrol zon eşitliğinden yapılır. Verilen indisler, h.u + k.v + l.w = 0 eşitliğini sağlıyorsa, bu yüzey verilen zona aittir. + l.w = 0 eşitliğini sağlıyorsa, bu yüzey verilen zona aittir. > > Hekzagonal ve trigonal sistemlere ait yüzeylerin zon ekseni Hekzagonal ve trigonal sistemlere ait yüzeylerin zon ekseni bulunurken, üçüncü indeks (i) atılır. bulunurken, üçüncü indeks (i) atılır.