İmalat Yöntemleri - I Kumpaslar İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İMALAT YÖNTEMLERİ-I (DERS NOTLARI) Prof.Dr.İrfan AY Arş. Gör. T.Kerem Demircioğlu İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY KUMPASIN TANITIMIİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY HATIRLATMA ÖLÇME BİLGİSİ • KUMPASLAR • MİKROMETRELER • ÖLÇÜ ALETLERİ • ÖZEL ÖLÇÜ ALETLERİ KUMPASLARİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/10 mm’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : ? Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Temel Kuralın Uygulanışı: (1 mm) - (9/10 mm) = 1-0.9 = 0.1 mm = ONDA BİRİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 10mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.0 mm FAKAT 10.00 mm 29.9 mm 29.90 mm 41.1 mm 41.10 mm 23.5 mm 23.50 mm 57.2 mm yi ÖLÇER. 57.20 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra tek rakam ve birin katlarını ÖLÇER. Noktadan sonra iki rakam fazla hassasiyet demektir UYGULAMA 10.9 mmİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 24.6 mm UYGULAMA 39.5 mm UYGULAMA 8.6 mmİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 27.5 mm UYGULAMA 39.5 mm UYGULAMA 13.6 mmİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/20 mm’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Temel Kuralın Uygulanışı: (1 mm) - (19/20 mm) = 1-0.95 = 0.05 mm = YÜZDE BEŞ 1/20 mm’lik Kumpaslar ? 0.05 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.00 mm FAKAT 10.01 mm 29.90 mm 29.91 mm 41.15 mm 41.14 mm 33.05 mm 23.04 mm 23.85 mm yi ÖLÇER. 23.84 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra iki rakam ve (5)’ in katlarını ÖLÇER Zira (5) ve katları OLMAK ZORUNDAİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/20 mm’lik Kumpaslar (Verniyeri Farklı Yapıda) ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Temel Kuralın Uygulanışı: (2 mm) - (39/20 mm) = 2-1.95 = 0.05 mm = YÜZDE BEŞ ? 0.05 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.00 mm FAKAT 10.01 mm 15.45 mm 15.46 mm 99.95 mm 99.94 mm 21.05 mm 21.04 mm 7.25 mm yi ÖLÇER. 7.24 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra iki rakam ve (5)’ in katlarını ÖLÇER. Zira (5) ve katları OLMAK ZORUNDAİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 30.45 mm UYGULAMA 19.40 mm UYGULAMA 4.55 mmİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/20 mm’lik Saatli Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = İbreye bir tam devir yaptırılır, cetveldeki ilerleme ölçülür. Saatli verniyerdeki çizgiler sayılır. Temel Kuralın Uygulanışı: Hassaslık=İlerleme/çiz. sayısı=5mm/100 = 0.05 mm = YÜZDE BEŞ ? 0.05 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.00 mm FAKAT 10.01 mm 5.45 mm 15.46 mm 99.95 mm 99.94 mm 21.05 mm 21.04 mm 7.25 mm yi ÖLÇER. 7.24 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra iki rakam ve (5)’ in katlarını ÖLÇER. Zira (5) ve katları OLMAK ZORUNDAİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 11.00 mm UYGULAMA 22.30 mmİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 39.25 mm UYGULAMA 32.95 mmİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/50 mm’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Temel Kuralın Uygulanışı: (1 mm) - (49/50 mm) = 1-0.98 = 0.02 mm = YÜZDE İKİ YAPISIİMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 25.78 mm UYGULAMA 39.44 mm 1/10’luk 1/20’lik 1/50’lik Mekanik Kumpasların Hassaslığının Kıyaslanması ? 1 mm lik uzunluğu her bir kumpas ile ölçelim 1/10’luk : 0.1-0.2-0.3-0.4-0.5-0.6-0.7-0.8-.0.9-1.0İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/20’luk : 0.05-0.10-0.15-0.20-0.25-0.30-0.35-0.40-.0.45-0.50 0.55-0.60-0.65-0.70-0.75-0.80-0.85-0.90-.0.95-1.00 1/50’luk : 0.02-0.04-0.06-0.08-0.10-0.12-0.14-0.16-.0.18-0.20 0.22-0.24-0.26-0.28-0.30-0.32-0.34-0.36-.0.38-0.40 0.42-0.44-0.46-0.48-0.50-0.52-0.54-0.56-.0.58-0.60 0.62-0.64-0.66-0.68-0.70-0.72-0.74-0.76-.0.78-0.80 0.82-0.84-0.86-0.88-0.90-0.92-0.94-0.96-.0.98-1.00 İNÇ’ Lİ KUMPASLAR HATIRLATMA Piyasada cıvata, boru ölçüleri, bir çeyrek, yarım parmak, bir parmak şeklinde söylenmektedir. Bunun ortaya çıkışı aşağıda görüldüğü gibi bir inç 16 parçaya bölünmüştür. Şöyleki; 1/16 ” = 8/128 ” 1 ” = 25,4 mm • 1/32” lik Kumpaslar • 1/64” lik Kumpaslar • 1/128” lik Kumpaslar • 1/1000” lik Kumpaslar 1 16 15 8 7 16 13 4 3 16 11 8 5 16 9 2 1 16 7 8 3 16 5 4 1 16 3 8 1 16 1 16 16 16 15 16 14 16 13 16 12 16 11 16 10 16 9 16 8 16 7 16 6 16 5 16 4 16 3 16 2 16 1 parmak Bir 1 çeyrek Üç 4 3 Parmak Yarim 2 1 çeyrek Bir 4 1 ? ? ? ? ? ? ? ?İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/128" ’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. 1/128" ’lik Kumpasın Hassasiyetinin Bulunması " 128 7 8 1 . 16 7 8 " 16 7 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? " 128 1 128 7 8 " 128 7 " 16 1 ? ? ? ?İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/128" ’lik Kumpaslar (Verniyeri Farklı Yapıda) ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. UYGULAMA 23/128" " 128 15 8 1 . 16 15 8 " 16 15 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? " 128 1 128 15 16 " 128 15 " 16 2 ? ? ? ?İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 98/128" UYGULAMA 1 26/128"İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY 1/1000" ’lik Kumpasın Hassasiyetinin Bulunması ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. ? ? ? ? " 001 . 0 " 049 . 0 " 050 . 0 " 50 45 , 2 " 20 1 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 0.363" UYGULAMA 0.736"İMALAT YÖNTEMLERİ I Prof.Dr. İrfan AY UYGULAMA 1.012" UYGULAMA 1.553"