Ölçme Tekniği Kumpaslar MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÖLÇME TEKNİĞİ (DERS NOTLARI) Doç.Dr.İrfan AY Arş. Gör. T.Kerem Demircioğlu 2004-2005BALIKESİRKUMPASLAR KUMPASIN TANIMIHATIRLATMA ; ÖLÇME BİLGİSİ’ nde • KUMPASLAR • MİKROMETRELER • ÖLÇÜ ALETLERİ • ÖZEL ÖLÇÜ ALETLERİ anlatılacaktır. 1/10 Kumpas 1/10 Kumpas 1/20 Kumpas Dijital Kumpas Saatli Kumpas 1/50 Kumpas İÇ ÇAP DIŞ ÇAP DERİNLİK • “mm” lik Kumpaslar • 1/10 mm’ lik • 1/20 mm’ lik • 1/50 mm’ lik1/10 mm’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = “Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır”. Temel Kuralın Uygulanışı: (1 mm) - (9/10 mm) = 1-0.9 = 0.1 mm = “ONDA BİR” ? 0.1 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.0 mm FAKAT 10.00 mm 29.9 mm 29.90 mm 41.1 mm 41.10 mm 23.5 mm 23.50 mm 57.2 mm yi ÖLÇER. 57.20 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra tek rakam ve Noktadan sonra iki rakam birin katlarını ÖLÇER. fazla hassasiyet demektir UYGULAMALAR Uygulama-1 = 10.9 mmUygulama-2 = 24.6 mm Uygulama-3 = 39.5 mmUygulama-4 = 8.6 mm Uygulama-5 = 27.5 mmUygulama-6 = 39.5 mm Uygulama-7 = 13.6 mm1/20 mm’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Temel Kuralın Uygulanışı: (1 mm) - (19/20 mm) = 1-0.95 = 0.05 mm = YÜZDE BEŞ ? 0.05 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.00 mm FAKAT 10.01 mm 29.90 mm 29.91 mm 41.15 mm 41.14 mm 33.05 mm 23.04 mm 23.85 mm yi ÖLÇER. 23.84 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra iki rakam Zira (5) ve katları ve (5)’ in katlarını ÖLÇER. OLMAK ZORUNDA 1/20 mm’lik Kumpaslar (Verniyeri Farklı Yapıda) ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Temel Kuralın Uygulanışı: (2 mm) - (39/20 mm) = 2-1.95 = 0.05 mm = YÜZDE BEŞ ? 0.05 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.00 mm FAKAT 10.01 mm 15.45 mm 15.46 mm 99.95 mm 99.94 mm 21.05 mm 21.04 mm 7.25 mm yi ÖLÇER. 7.24 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra iki rakam Zira (5) ve katları ve (5)’ in katlarını ÖLÇER. OLMAK ZORUNDAUYGULAMALAR Uygulama-1 = 30.45 MM Uygulama-2 = 19.40 MMUygulama-3 = 4.55 MM 1/20 mm’lik Saatli Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = İbreye bir tam devir yaptırılır, cetveldeki ilerleme ölçülür. Saatli verniyerdeki çizgiler sayılır. Temel Kuralın Uygulanışı: Hass.=İlerleme/çiz. sayısı=5mm/100 = 0.05 mm = YÜZDE BEŞ ? 0.05 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 10.00 mm FAKAT 10.01 mm 15.45 mm 15.46 mm 99.95 mm 99.94 mm 21.05 mm 21.04 mm 7.25 mm yi ÖLÇER. 7.24 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra iki rakam Zira (5) ve katları ve (5)’ in katlarını ÖLÇER. OLMAK ZORUNDAUYGULAMALAR Uygulama-1 = 11.00 MM Uygulama-2 = 22.30 MMUygulama-3 = 39.25 MM Uygulama-4 = 32.95 MM1/50 mm’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Temel Kuralın Uygulanışı: (1 mm) - (49/50 mm) = 1-0.98 = 0.02 mm = YÜZDE İKİ YAKINDAN GÖRÜNÜMÜ ? 0.02 mm’ in ANLAMI : Bu kumpas 22.00 mm FAKAT 22.01 mm 97.92 mm 97.93 mm 12.04 mm 12.05 mm 33.36 mm 33.37 mm 46.02 mm yi ÖLÇER. 46.01 mm yi ÖLÇEMEZ. Noktadan sonra iki rakam Zira (2) ve katları ve (2)’ in katlarını ÖLÇER. OLMAK ZORUNDAUYGULAMALAR Uygulama-1 = 9.22 mm Uygulama-2 = 18.74 mmUygulama-3 = 25.78 mm Uygulama-4 = 39.44 MM1/10’luk 1/20’lik 1/50’lik Mekanik Kumpasların Hassaslığının Kıyaslanması ? 1 mm lik uzunluğu her bir kumpas ile ölçelim 1/10’luk : 0.1-0.2-0.3-0.4-0.5-0.6-0.7-0.8-.0.9-1.0 1/20’luk : 0.05-0.10-0.15-0.20-0.25-0.30-0.35-0.40-.0.45-0.50 0.55-0.60-0.65-0.70-0.75-0.80-0.85-0.90-.0.95-1.00 1/50’luk : 0.02-0.04-0.06-0.08-0.10-0.12-0.14-0.16-.0.18-0.20 0.22-0.24-0.26-0.28-0.30-0.32-0.34-0.36-.0.38-0.40 0.42-0.44-0.46-0.48-0.50-0.52-0.54-0.56-.0.58-0.60 0.62-0.64-0.66-0.68-0.70-0.72-0.74-0.76-.0.78-0.80 0.82-0.84-0.86-0.88-0.90-0.92-0.94-0.96-.0.98-1.00 İNÇ’ Lİ KUMPASLAR HATIRLATMA: Piyasada cıvata, boru ölçüleri, bir çeyrek, yarım parmak, bir parmak şeklinde söylenmektedir. Bunun ortaya çıkışı aşağıda görüldüğü gibi bir inç 16 parçaya bölünmüştür. Şöyleki; 1/16 ” = 8/128 ” 1 ” = 25,4 mm • 1/32” lik Kumpaslar • 1/64” lik Kumpaslar • 1/128” lik Kumpaslar • 1/1000” lik Kumpaslar 1 16 15 8 7 16 13 4 3 16 11 8 5 16 9 2 1 16 7 8 3 16 5 4 1 16 3 8 1 16 1 16 16 16 15 16 14 16 13 16 12 16 11 16 10 16 9 16 8 16 7 16 6 16 5 16 4 16 3 16 2 16 1 parmak Bir 1 çeyrek Üç 4 3 Parmak Yarim 2 1 çeyrek Bir 4 1 ? ? ? ? ? ? ? ?1/128" ’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. 1/128" ’lik Kumpasın Hassasiyetinin Bulunması " 128 1 128 7 8 " 128 7 " 16 1 ? ? ? ? " 128 7 8 1 . 16 7 8 " 16 7 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?1/128" ’lik Kumpaslar (Verniyeri Farklı Yapıda) ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. UYGULAMALAR Uygulama-1 = 23/128" " 128 1 128 15 16 " 128 15 " 16 2 ? ? ? ? " 128 15 8 1 . 16 15 8 " 16 15 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?Uygulama-2 = 98/128" Uygulama-3 = 2 26 6 " " 1 12 28 8 1 11/1000" ’lik Kumpasın Hassasiyetinin Bulunması 1/1000" ’lik Kumpaslar ? Yapısı : ? Kumpasın Hassaslığının Bulunuşu : Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından, verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. ? ? ? ? " 001 . 0 " 049 . 0 " 050 . 0 " 50 45 , 2 " 20 1 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?UYGULAMALAR Uygulama-1 = 0.363" Uygulama-2 = 0.736"Uygulama-3 = 1.012" Uygulama-4