Genel Küresel Mal ve Hizmet Akımları K ü resel mal ve hizmet ak mlarKüreselle ş me Küreselle ş me: Ülkeler ve ülke yurtta ş lar ı aras ı nda • kar ş ı l ı kl ı ba ğı ml ı l ığı n art ı ş sürecidir Ekonomik küreselle ş me: Ülkeler ve ülke yurtta ş lar ı n ı n • kar ş ı l ı kl ı ekonomik ba ğı ml ı l ığı n ı n art ı ş sürecidir Ekonomi tarihçisi Jeffrey Williamson 1820 – 1924 • dönemini ilk küreselle ş me dönemi olarak kabul eder İ kinci küreselle ş me dönemi II. Dünya Sava ş ı • sonras ı ndan bugüne kadar olan dönemdir.Dünya İ hracat ı ve GDP deki De ğ i ş imCopyright © 2007 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 1-5 Ülkelerin Geli ş mi ş lik Farkl ı l ı klar ı n ı n Nedenleri Kaynaklar ı n nitelik ve miktar fark ı – özellikle • insangücü sermayesi bak ı m ı ndan (bedensel ve mental) Yat ı r ı m farkl ı l ı klar ı (altyap ı , fabrika makina... • vb.) Politik ve sosyoekonomik çevre ve bu • çevrenin istikrar ı , rekabete izin vermesiKi ş i Ba ş ı GDP(sgp) HDI Rank Country 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 1Norway 25,973 30,144 32,117 37,518 43,642 47,305 47,996 48,8 49,07 47,676 2Australia 20,042 21,437 23,979 25,528 29,763 32,698 33,209 33,848 34,522 34,259 3Netherlands 22,271 22,993 26,275 28,462 33,691 35,105 36,238 37,466 38,065 36,358 4United States 25,531 28,586 31,926 33,903 39,578 42,534 43,257 43,662 43,261 41,761 5New Zealand 17,153 19,1 18,878 20,65 22,397 25,305 25,213 25,686 25,088 24,706 6Canada 23,07 25,043 26,941 27,778 32,447 35,033 35,651 36,074 35,895 34,567 7Ireland 12,759 13,902 17,666 21,525 32,304 38,578 39,674 41,136 39,268 36,278 8Liechtenstein .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. 9Germany 20,688 22,311 25,672 27,846 30,543 31,364 32,457 33,364 33,758 32,255 10Sweden 20,327 22,171 24,564 24,629 29,156 32,723 33,917 34,782 34,371 32,31411Switzerland 28,536 30,035 33,417 32,015 34,713 35,784 36,851 37,854 38,086 36,954 12Japan 17,57 20,949 26,129 27,593 28,613 30,31 30,933 31,66 31,295 29,692 13Hong Kong, China (SAR) 13,945 17,073 23,697 28,316 29,785 35,678 37,938 39,958 40,52 39,255 14Iceland 21,863 23,185 25,635 24,694 29,892 34,921 35,681 36,86 36,527 33,98 15Korea (Republic of) 5,544 7,547 11,383 15,761 18,73 22,783 23,884 25,021 25,517 25,493 16Denmark 20,79 23,813 25,447 28,083 31,666 33,214 34,207 34,633 34,13 32,252 17Israel 15,028 15,924 17,863 20,563 23,173 23,39 24,29 25,13 25,74 25,474 18Belgium 20,8 21,777 25,074 26,682 30,371 32,127 32,775 33,486 33,561 32,395 19Austria 21,154 22,723 25,665 27,562 31,697 33,377 34,373 35,576 36,193 34,673 20France 20,253 21,327 24,315 25,221 28,403 29,809 30,227 30,651 30,546 29,578 21Slovenia .. .. 16,405 15,926 19,722 23,498 24,784 26,321 27,197 24,806 22Finland 17,854 19,939 23,14 21,894 27,32 30,684 31,914 33,474 33,626 30,784 23Spain 15,379 16,043 19,77 21,007 25,129 27,377 28,013 28,519 28,336 27,066 24Italy 18,837 20,42 23,775 25,269 27,714 28,144 28,554 28,766 28,17 26,578 25Luxembourg 27,551 30,954 42,684 48,418 61,059 68,319 70,984 74,422 73,127 68,853 26Singapore 14,453 17,369 23,429 30,943 36,793 45,374 47,776 49,739 48,002 45,978 27Czech Republic .. .. 16,32 15,599 16,886 20,362 21,678 22,862 23,223 22,098 28United Kingdom 18,425 20,373 23,697 25,364 29,588 32,731 33,454 34,099 34,048 32,147 29Greece 17,211 16,821 17,49 17,78 20,518 24,64 25,652 26,693 27,123 26,482 30United Arab Emirates 95,434 59,933 50,886 46,168 44,641 48,992 51,449 52,944 54,143 52,43531Cyprus 11,184 13,855 18,095 20,104 22,737 24,403 24,929 25,657 26,268 25,759 32Andorra .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. 33Brunei Darussalam 79,032 56,786 49,438 50,311 47,543 47,468 48,589 47,949 .. .. 34Estonia 9,048 10,039 10,087 7,774 10,937 16,548 18,434 19,773 18,773 16,132 35Slovakia .. 11,811 12,442 10,571 12,718 16,164 17,524 19,356 20,515 19,202 36Malta 9,094 10,465 13,483 16,767 20,526 20,958 21,565 22,217 22,629 21,987 37Qatar .. .. .. .. 62,111 64,452 67,642 75,415 84,043 82,978 38Hungary 10,626 11,734 12,282 10,944 13,583 16,955 17,661 17,865 18,004 16,896 39Poland .. .. 8,171 8,999 11,753 13,784 14,652 15,655 16,436 16,705 40Lithuania .. .. 12,497 7,379 9,516 14,194 15,399 17,007 17,568 15,011 41Portugal 11,993 12,228 16,299 17,504 21,102 21,294 21,529 21,993 21,956 21,37 42Bahrain 21,807 17,04 17,907 21,219 23,294 27,962 29,195 30,962 32,233 .. 43Latvia 8,165 9,373 10,078 6,107 8,531 13,038 14,713 16,265 15,593 12,847 44Chile 5,366 5,178 6,583 9,14 10,47 12,172 12,599 13,045 13,39 13,057 45Argentina 10,067 8,247 7,492 9,616 10,28 10,819 11,623 12,506 13,22 13,202 46Croatia .. .. 13,384 9,923 12,368 15,329 16,093 16,922 17,336 16,338 47Barbados .. .. .. .. .. 19,189 .. .. .. .. 48Uruguay 7,811 6,24 7,31 8,556 9,609 9,683 10,075 10,796 11,682 11,977 49Palau .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. 50Romania 7,637 8,777 7,849 7,212 6,837 9,359 10,121 10,748 11,78 10,794 51Cuba .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. 52Seychelles 10,909 10,799 13,589 14,533 18,243 17,352 18,415 20,098 19,478 17,786 53Bahamas .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. 54Montenegro .. .. .. .. 6,802 8,265 9,022 9,995 10,66 10,022 55Bulgaria 5,829 6,811 7,527 6,843 7,213 9,807 10,501 11,236 11,991 11,456 56Saudi Arabia 34,599 20,456 19,162 19,639 19,732 21,22 21,372 21,302 21,692 21,321 57Mexico 10,422 10,272 10,121 9,968 12,095 12,593 13,07 13,371 13,434 12,429 58Panama 6,567 6,969 6,081 7,172 8,147 9,186 9,799 10,803 11,767 11,857 59Serbia .. .. 11,712 5,701 6,561 8,515 8,996 9,656 10,232 9,967 60Antigua and Barbuda 6,034 8,329 12,713 12,762 13,928 15,792 17,66 19,032 18,846 17,052 61Malaysia 4,891 5,508 6,646 9,185 10,271 11,755 12,222 12,788 13,163 12,724 62Trinidad and Tobago 15,254 12,525 10,791 11,143 13,87 20,014 22,632 23,583 24,032 23,221 63Kuwait 40,04 25,401 .. 37,597 33,994 43,56 44,697 45,539 .. .. 64Libyan Arab Jamahiriya .. .. .. .. 12,351 13,653 14,166 14,715 14,97 14,985 65Belarus .. .. 6,531 4,262 5,898 8,541 9,48 10,446 11,651 11,841 66Russian Federation .. .. 12,626 7,851 8,613 11,853 12,878 14,016 14,766 13,611 67Grenada 3,204 3,521 5,074 5,096 7,251 7,985 7,806 8,133 8,177 7,593 68Kazakhstan .. .. 7,089 4,499 5,406 8,699 9,529 10,259 10,469 10,452 69Costa Rica 6,363 5,539 6,223 7,207 8,113 9,002 9,642 10,247 10,374 10,08570 Albania 4,241 4,238 3,909 3,606 4,805 6,162 6,447 6,81 7,295 7,449 71 Lebanon .. .. 5,689 8,619 8,563 9,517 9,478 10,111 10,966 11,868 72 Saint Kitts and Nevis 4,776 5,741 8,511 10,515 12,112 13,158 13,769 13,934 14,461 13,191 73 Venezuela (Bolivarian Republic of) 11,552 9,529 9,574 10,162 9,564 9,924 10,721 11,404 11,756 11,19 74 Bosnia and Herzegovina .. .. .. 1,636 5,009 6,232 6,618 7,077 7,471 7,266 75 Georgia .. .. 5,683 1,73 2,453 3,61 3,916 4,409 4,516 4,335 76 Ukraine .. .. 8,063 3,899 3,696 5,583 6,032 6,547 6,721 5,737 77 Mauritius 3,729 4,452 6,115 7,309 9,154 10,158 10,476 10,987 11,472 11,658 78 The former Yugoslav Republic of Macedonia .. .. 8,341 6,392 7,221 7,656 7,949 8,41 8,807 8,741 79 Jamaica 5,107 4,809 5,933 6,939 6,533 7,027 7,183 7,252 7,182 6,931 80 Peru 6,069 5,473 4,458 5,295 5,513 6,323 6,731 7,242 7,858 7,836 81 Dominica 3,392 4,329 5,783 6,181 7,012 7,205 7,614 7,94 8,177 8,066 82 Saint Lucia 4,178 4,329 7,13 7,763 8,339 8,683 9,081 9,194 9,17 8,722 83 Ecuador 5,792 5,425 5,498 5,652 5,489 6,736 6,923 7,123 7,56 7,508 84 Brazil 7,572 7,139 7,179 7,724 7,921 8,505 8,744 9,181 9,562 9,414 85 Saint Vincent and the Grenadines 2,66 3,339 4,464 4,711 6,056 7,155 7,826 8,469 8,556 8,312 86 Armenia .. .. 2,936 1,705 2,294 4,098 4,633 5,261 5,611 4,794 87 Colombia 5,295 5,304 6,098 6,8 6,617 7,305 7,675 8,084 8,185 8,136 88 Iran (Islamic Republic of) 7,087 7,131 6,254 6,82 7,667 9,314 9,721 10,346 10,446 10,496 89 Oman 9,768 15,394 14,861 16,773 17,903 19,533 20,205 21,133 23,333 .. 90 Tonga .. 3,039 3,021 3,544 3,846 4,098 4,096 4,025 4,087 4,055 91 Azerbaijan .. .. 4,754 1,854 2,49 4,496 5,981 7,395 8,101 8,752 92 Turkey 5,694 6,498 7,806 8,378 9,409 10,977 11,584 11,973 11,904 11,209 93 Belize 3,342 2,991 4,181 4,841 5,621 6,254 6,337 6,206 6,228 6,019 94 Tunisia 3,617 3,905 4,019 4,422 5,444 6,445 6,743 7,102 7,358 7,512Uluslararas ı ticaret İ hracat (d ı ş sat ı m) Exports – Bir ülkede üretilen • mal ve hizmetin ba ş ka ülkelere sat ı ş ı İ thalat (d ı ş al ı m) Imports – Ba ş ka bir ülkede • üretilen mal ve hizmetin söz konusu ülke tara ı ndan sat ı n al ı nmas ı . D ı ş ticaret aç ığı – İ thalat ve ihracat aras ı ndaki • pozitif ya da negatif fark.Copyright © 2007 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 1-11 Aç ı kl ı k indeksi Bir ülkenin d ı ş ticarete ne ölçüde aç ı k • oldu ğ unu gösteren Index – ihracat ı n ulusal gelire oran ı ile ölçülür Aç ı k ekonomi - Yüksek aç ı kl ı k indeksine sahip • ülkelerdir Kapal ı ekonomi - Dü ş ük aç ı kl ı k indeksine • sahip ülkelerdir.Copyright © 2007 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 1-12 Dünya Ticaretinin Özellikleri Dünya mal ticaretinin büyümesi ve de ğ eri • En büyük ihracatç ı ve ithalatç ı ülkeler • Co ğ rafi örnekler • Mal ve hizmet kar ş ı mlar ı •Copyright © 2007 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 1-13 Dünya Ticaretinde Büyüme ve Nedenleri Dünya ticaretindeki büyümeye neler sebep • olmu ş tur? D ı ş ticarette engellerin kalkmas ı – Ula ş t ı rma ve ileti ş im teknolojisindeki geli ş meler – Ticaret anla ş malar ı n ı n çe ş itlenmesi –Dünya Mal İ hracat ı ve İ thalat ı ndaki De ğ i ş me(1980-2010) 0 2 0 0 0 0 0 0 4 0 0 0 0 0 0 6 0 0 0 0 0 0 8 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 2 0 0 0 0 0 0 1 4 0 0 0 0 0 0 1 6 0 0 0 0 0 0 1 8 0 0 0 0 0 0 1 9 8 0 1 9 8 2 1 9 8 4 1 9 8 6 1 9 8 8 1 9 9 0 1 9 9 2 1 9 9 4 1 9 9 6 1 9 9 8 2 0 0 0 2 0 0 2 2 0 0 4 2 0 0 6 2 0 0 8 z a m a n i h r a c a t - i t h a l a t ( m l y o n $ ) i h r a c a t i t h a l a t K a y n a k : U N C T A D , U N S T A T v e r i l e r i d e r l e n e r e k t a r a f n d a n o l u ş t u r u l m u ş t u r . Dünya İ hracat ve Ç ı kt ı De ğ i ş imiCopyright © 2007 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 1-16 Co ğ rafi Örnekler Geli ş mi ş ülkeler dünya ticaretine hakimdir • (exports and imports). Geli ş mi ş ülkeler genelde birbirleri ile ticaret • yapar Geli ş mekte olan ülkeler d ı ş sat ı m pazarlar ı • bak ı m ı ndan geli ş mi ş ülkelere ba ğı ml ı d ı r. Ülkeler temelde kom ş ular ı ile ticaret yapar. •Temel Mal Gruplar ı na Göre Dünya İ hracat ı nda Meydana gelen De ğ i ş me(%)Türkiye ’ de Büyüme İ stihdamTürkiye ’ nin D ı ş Ticaret Hacmiİ leri Teknoloji İ malat ı n ı n Ülkelere Göre Da ğı l ı m ı (%) K a y n a k : B a k r t a ş ( 2 0 0 9 : 1 7 ) Yüksek teknolojili Ürünler İ hracat ı n ı n Ülkelere Göre Da ğı l ı m ı (%)Geli ş mekte Olan Ülkelerin İ hracat Kompozisyonundaki De ğ i ş meTicaret Ak ı mlar ı nda Kuzeyden Güneye Kay ı şCopyright © 2007 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. 1-24 Dünya Hizmet Ticareti Hizmetler uzun zamandan beri zengin ülkelerde • büyümenin ana kayna ğı olmu ş tur. Hizmetleri ş imdi ise yoksul ülkelerde büyümenin • ana kayna ğı olmaktad ı r. Hizmetler, küresel Ekonominin (GDP) %75inden • fazlas ı n ı olu ş tururken, bu oran geli ş mekte olan ülkelerde %45 düzeyindedir. Hizmetler, küresel ticaretin en h ı zl ı büyüyen • sektörüdür. Geli ş mekte olan ülkelerin dünya hizmet ihracat içindeki pay ı 1990 y ı l ı nda% 14 iken 2008 y ı l ı nda % 21 ç ı km ı ş t ı r. Yoksul ülkelerin hizmet ihracat ı , son yirmi y ı lda • ortalama büyümesi, zengin ülkelerden 2 kat fazla olmu ş tur. K ı saca, Yoksul ve geli ş mekte olan ülkeler için • hizmet ticaretini daha h ı zl ı art ı rm ı ş t ı r.