Genel Kütle, Hacim, Özkütle Sıvılar ve Katılarda Basınç, Basınç Kuvveti, Kaldırma Kuvveti, Isı, Sıcaklık ve Genleşme 71 2. BÖLÜM KÜTLE, HAC İM, ÖZKÜTLE SIVILAR ve KATILARDA BASINÇ BASINÇ KUVVET İ KALDIRMA KUVVET İ ISI, SICAKLIK ve GENLE ŞME Yazar: Dr. Tayfun Demirtürk E-posta: tdemirturk@pau.edu.tr 72 KÜTLE (m): De ği şmeyen madde miktarı olarak tanımlanır, skaler bir ifadedir ve e şit kollu terazi ile ölçülür (E şit kollu olmasa olmazmı? O). Kütle maddeler için ayırt edici bir özellik de ğildir fakat ortak özelliktir. A ĞIRLIK (G): Bir cisme etkiyen yerçekimi kuvvetine denir, vektörel bir niceliktir ve a ğırlık vektörü daima yer düzlemine diktir. A ğırlık, yaylı el kantarı (dinamometre) ile ölçülür. E şit kollu terazi: Duyarlılık (m b /l) : Binicinin 1 bölme kaymasına kar şılık meydana getirdi ği kütle de ği şim etkisine denir. Destek yani ‘o’ noktasına göre moment alırsak: m c g.l = mg.l + m b g.x m c = m + (m b /l).x elde edilir. Burada ‘ m b /l ’ ifadesine duyarlılık yani terazinin hassasiyeti denir. m m m mg mg mg F yay T N Yer düzlemi ? mg N Yer düzlemi x y m c g m c m b m b g mg m l l x -R R o 73 E şit kollu olmayan terazi: HAC İM (V) Bir maddenin bo şlukta kapladı ğı bölge olarak tanımlanır. Hacimde maddeler için ayırt edici bir özellik de ğildir fakat ortak bir özelliktir. E ğer cisimlerin geometrik yapıları biliniyorsa hacim çe şitli formüllerle hesaplanarak bulunabilir. Bilinen bazı geometrik yapıların hacimleri: E ğer katı cisimlerin hacimleri bilinmiyorsa a şa ğıdaki yöntemlerden birisi ile bulunur: 1. Dereceli (Ölçeklendirilmi ş) kap r r h V küre =(4/3). ?.r 3 V silindir = ?.r 2 .h c b a a a a r h V koni = (1/3). ?.r 2 .h V dik-prizma = a.b.c V küp = a 3 Destek yani ‘o’ noktasına göre moment alırsak: m c g.l 1 = mg.l 2 + m b g.x m c .l 1 = m.l 2 + m b .x m c = m.(l 2 /l 1 ) + m b .(x/l 1 ) Geometrik hacmi bilinmeyen madde, belirlenen bir seviyeye kadar sıvı ile doldurulmu ş dereceli (ölçeklendirilmi ş) kap içine atılır ve tamamen batması (ıslanması) sa ğlanır. Sıvının son seviyesi (hacmi) ölçülerek ilk sıvı seviyesi ile arasındaki fark bulunarak bu farkın cismin hacmine e şit oldu ğu söylenir. cisim 1 2 tan ba V V V V V = - = = ? Unutmayalım: Sıvıların hacmi dereceli kap ile kolaylıkla ölçülebilir. Gazlar ise sıkı ştırılabildikleri ve bulundukları kabın hacmini kolayca aldıkları için kabın hacmini bilmek gazın hacmini bilmek ile e şde ğerdir. m c g m c m b m b g mg m l 1 l 2 x -R R o V 1 m c V c d c d s d c ?d s V 2 74 2. Ta şırma Kabı ÖZKÜTLE (d) Birim hacimdeki madde miktarı olarak tanımlanır, sabit sıcaklık ve basınç altında sabittir de ği şmez dolayısıyla maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Birbiri içinde çözünmeyen sıvı karı şımlarının ortalama yo ğunlu ğunun bulunması: e ğer, m 1 = m 2 = ……. = m ise, olur ve V 1 =m/d 1 , V 2 =m/d 2 , V 3 =m/d 3 , ............ V n =m/d n ifadeleri denklemde yerine koyulursa, m c V c d c d s V ta şan ? ? ? ? ? ? ? ? + + + = + + + + = n n ortalama d ... d d . m n . m d m ....... d m d m d m n . m d 1 1 1 2 1 3 2 1 Geometrik hacmi bilinmeyen katı bir cisim, sıvı içerisinde çözünmemek şartıyla herhangi bir sıvı içerisine bırakıldı ğında a. Yüzer ? d c < d s b. Askıda kalır ? d c = d s c. Batar. ? d c > d s • Askıda kalan ya da batan cisimler hacimleri kadar sıvı ta şırır. V ta şan = V batan = V cisim • Yüzen cisimler ise batan hacimleri kadar sıvı ta şırır. V ta şan = V batan Not: m-V e ğrisinin e ğimi bize cismin özkütlesini tanımlar. E ğim = tan ? = ?m/?V = (m 2 -m 1 )/(V 2 -V 1 ) m () V ( 3 ) m 2 m 1 V 2 V 1 V d m d V m = d ? ? m 1 V 1 d 1 m 2 V 2 d 2 M karışım = m 1 + m 2 V karışım = V 1 + V 2 d karışım 1. Sıvı 2. Sıvı Homojen karı şım + = n n karisim V .... V V V m .... m m m V m d + + + + + + + + = = ? ? 3 2 1 3 2 1 › n karisim V V V V m m m m V m d + + + + + + + + = = ? ? .... .... 3 2 1 75 ve buradanda olarak bulunur. E ğer n=2 ise yani m 1 = m 2 ise dir. Şayet, V 1 = V 2 = ……. = V ise, olur ve olarak bulunur. E ğer n=2 ise yani V 1 = V 2 ise dir. BASINÇ (P) Birim yüzeye dik olarak etkiyen kuvvete basınç denir. Yüzeye Etkiyen Dik Kuvvet Basınç Yüzey alanı = Pascal m Newton P = = = ? 2 S F • Yüzeye dik olarak etkiyen ya da yüzeye dik bile şeni olan kuvvetlerin yüzey üzerinde bir basınç etkisi vardır. • Katılar, üzerlerine uygulanan kuvveti etki do ğrultusu ve yönünde bir miktar kayıpla aynen iletirler. ? ? ? ? ? ? ? ? + + + = n ortalama d ... d d n d 1 1 1 2 1 n ) d ..... d d d ( d V . n ) d ..... d d d .( V V ....... V V V d . V .... d . V d . V d . V d n ortalama n n ortalama + + + = + + + = + + + + + + + = 3 2 1 3 2 1 3 2 1 2 1 2 1 2 d d d d d ortalama + = . . 2 2 1 d d d ortalama + = V .... V V V m .... m m m V m d n karisim + + + + + + + + = = ? ? 3 2 1 S F F // F + ? ? 76 • Sıvılar ise üzerlerine uygulanan basıncı bulundukları kabın her tarafına aynı büyüklükte iletirler. • Katılar a ğırlıkları sebebiyle temas ettikleri yüzey üzerine bir basınç uygular. • Katılar ve sıvılar sıkı ştırılamazlar. Sıvılarda Basınç: Sıvılar da katılar gibi a ğırlıkları sebebiyle bulundukları kabın yüzeylerine bir basınç uygular. (Yerçekiminin olmadığı bir yerde a ğırlık sıfır olaca ğından basınçta sıfır olur.) De ği şik şekillere sahip kapların tabanlarındaki P : Kapların tabanına etkiyen sıvı basıncı: P taban = F taban / S taban = (P ortalama .S taban ) / S taban P taban = P tabandaki ortalama basınç Çıkan denklemlerdende görülece ği gibi: P sıvı = h ? .d sıvı .g burada, h ? : basıncı bulunacak noktanın sıvı yüzeyine olan dik uzaklığıdır. h ? d s Sıvı içinde herhangi bir noktadaki sıvı basıncı: P sıvı = h ? .d sıvı .g denklemi ile bulunur. h ? : Basıncı bulunacak olan noktanın sıvı yüzeyine olan dik uzaklı ğı. G sıvı = F taban d s F taban =F tarali >G sıvı d s S F taban =F tarali =G sıvı d s S F taban =F tarali A 2 P 1 >P 2 V 1 d 2 > d 3 > d 4 S 3 > S 1 > S 2 > S 4 h P 4 P 3 P 2 P 1 d d d d S 1 S 2 S 3 S 4 h S 3 > S 1 > S 2 > S 4 ? P 4 P 3 P 1 P 2 N m ? mg S P=mgCos ?/S ? 79 BASINÇ KUVVET İ Sıvılar temas halinde oldukları yüzeylere a ğırlıkları sebebiyle bir basınç kuvveti uygularlar, adındanda anla şıldığı üzere bu kuvvet basınç sebebiyle olu şur ve herhangi bir yüzeydeki basınç kuvveti, o yüzey üzerindeki basınçların toplamıdır. F basınç kuvveti = ?P (tüm yüzey) F basınç kuvveti = P yüzeydeki ortalama basınç x S yüzey alanı sonuç olarak, . basınç kuvveti ortalama yuzey F PS = dir. Not: Katılarda ise, tabana etkiyen basınç kuvveti katı cisimlerin kendi a ğırlıklarına e şittir. d s S d s S d s S h F taban =G sıvı F taban G sıvı F 1 F 2 F 3 S 1 S 2 S 3 1/6 3/6 4/6 5/6 6/6 2/6 h h/2 P 0 P 1 P 2 P 3 P 4 P 5 P 6 P 0 = 0………… P 1 = 1/6 hd s g…. P 2 = 2/6 hd s g…. P 3 = 3/6 hd s g 3/6 hd s g 3/6 hd s g 3/6 hd s g P 4 = 4/6 hd s g…. P 5 = 5/6 hd s g…. P 6 = 6/6 hd s g…. 80 SIVILARDA KALDIRMA KUVVET İ Şimdi bu basınç kuvvetlerini görelim: Cismin sıvı içerisinde kalan yüzeylerine etkiyen basınç kuvvetlerinin bile şkesi, F k = F 1 + F 2 + F 3 + F 4 + F 5 ? F k = F 5 = (h.d s .g).S taban ? F k = (S taban .h).d s .g ? 0 0 S taban .h = V cismin batan kısmının hacmi Buradanda: F k =V batan .d s .g sonucu bulunur. Sonuç olarak, F kaldırma kuvveti = V batan . d sıvı . g Bir cisim sıvı içerisine bırakıldı ğında şu üç durumdan birinde kalabilir. 1. Yüzebilir 2. Askıda kalabilir 3. Dibe batabilir Şimdi bu durumları tek tek inceleyelim. F 1 F 2 F 3 F 4 F 5 h S d s Sıvı içindeki bir cisme etki eden sıvı kaldırma kuvveti cismin sıvı içinde kalan yüzeylerine etkiyen basınç kuvvetlerinin bile şkesine e şittir. 81 1. Yüzme Durumu • Yüzen bir cisim, batan hacmi kadar sıvı ta şırır. V ta şan = V batan < V cisim • Yüzen bir cisme etkiyen kaldırma kuvveti cismin a ğırlı ğına e şittir. (Denge) F k = m c g • Ta şırma kabına atıldığında yüzen bir cisim a ğırlığı kadar sıvı ta şırır. F k = m c .g ? F k = V batan .ds.g ? V batan = V ta şan m ta şan g = m c g dolayısıyla ta şırma kabı a ğırla şmaz. • Yüzen bir cismin özkütlesi, sıvının özkütlesinden küçüktür. F k = m c .g ? V batan .ds.g = V cisim .d c .g V batan < V cisim ? d s > d c sııv cisim cisim batan d d V V = m c V c d c m c g F k d s V ta şan 82 2. Askıda Kalma Durumu • Askida duran bir cisim, hacmi kadar sıvı ta şırır. V ta şan = V batan = V cisim • Askıda duran bir cisme etkiyen kaldırma kuvveti cismin a ğırlığına e şittir. (Denge) F k = m c g • Ta şırma kabına atıldığında askıda duran bir cisim a ğırlığı kadar sıvı ta şırır. F k = m c .g ? F k = V batan .ds.g ? V batan = V ta şan m ta şan g = m c g dolayısıyla ta şırma kabı a ğırla şmaz. • Askıda duran bir cismin özkütlesi, sıvının özkütlesine e şittir. F k = m c .g ? V batan .ds.g = V cisim .d c .g V batan = V cisim ? d s = d c m c V c d c m c g F k d s V ta şan 83 3. Dibe Batma Durumu • Dibe batan bir cisim hacmi kadar sıvı ta şırır. V ta şan = V batan = V cisim • Dibe batan bir cisme etkiyen kaldırma kuvveti cismin a ğırlığından küçüktür. F k +N = m c g ? N ?0 ? F k < m c g • Dibe batan bir cismin özkütlesi sıvının özkütlesinden büyüktür. F k < m c g ? V batan .d s < V cisim .d c ? V batan =V cisim d s < d c • Ta şırma kabına atıldığında dibe batan bir cisim kendi a ğırlığından daha az a ğırlıkta sıvı ta şırır dolayısıyla ta şırma kabı a ğırla şır ayrıca bu a ğırla şma miktarı ‘N’ tepki kuvvetine e şittir. F k +N = m c g N = m c g - F k = V cisim . d c .g - V batan . d s .g V ta şan = V batan = V cisim N = V c (d c – d s ).g ? (a ğırla şma) m c V c d c m c g F k N V ta şan d s 84 Örnekler: A şa ğıdaki denge durumlarını inceleyiniz: d s m 1 m 1 m 2 d s V 1 V 2 m d s V d s m V d s m V V batan V b1 d s1 boşluk m V b2 d s1 d s2 m V b3 V b4 V 1 d s m 1 m 2 V 2 85 Su Cenderesi: A şa ğıdaki gibi her iki a ğzıda açık olan bir U borusu ele alalım. Şayet bu boruya bir tarafından sıvı doldurursak hangi taraftaki sıvı yüksekli ği en fazladır? O İlk ba şta bakıldığında sanki ince borudaki sıvı yüksekli ği daha fazla olacakmış gibi görünüyor de ğilmi. Ancak durum hiçde dü şünüldü ğü gibi de ğil. • Bir akışkan serbest bırakıldığında daima basıncın büyük oldu ğu taraftan küçük oldu ğu tarafa do ğru hareket eder, taki denge basıncına ula şıncaya kadar. Sıvı denge basıncına ula ştığında, sıvı içerisinde ve yer düzlemine paralel olarak alınan bir referans düzleminde bulunan her bir noktadaki sıvı basınçları birbirine e şittir; Şimdide yukarıdaki U borusunu yo ğunlu ğu bilinen bir sıvı ile doldurup borunun kollarınada sızdırmaz pistonlar yerle ştirelim ve sistem a şa ğıdaki şekildeki gibi dengede olsun. A şa ğıdaki su cenderesinin basınç denge denklemini kabın tabanına göre yazacak olursak, • Bir su cenderesinde pistonlar aynı seviyede iseler, basınç denge denklemi yazılırken pistonların seviyesini referans düzlemi olarak seçmek akıllıcadır dolayısıyla altta kalan sıvının cinsini ve yüksekli ğini bilmeye gerek yoktur. F 1 F 2 S 1 G 1 S 2 G 2 d s h Referans h 2 h 1 P 1 P 2 P 1 = P 2 h 1 .d s .g = h 2 .d s .g h 1 = h 2 Referans düzlemi 2 2 2 1 1 1 2 2 2 1 1 1 S G F S G F g . d . h S G F g . d . h S G F s s + = + + + = + + 86 A şa ğıdaki pistonun sol kolu h kadar a şa ğıya itilirse sa ğ kol h’ kadar yükselir, bu yükseklikler arasında nasıl bir ba ğıntı kurulur? • Çok kollu ve açıka ğızlı bir su cenderesinde, kollardan biri bir miktar itildi ğinde bu kolda ne kadar sıvı yer de ğiştiriyorsa di ğer kollardada yer de ğiştiren sıvıların hacimleri toplamı aynı miktardadır. Ancak, kolların çapları farklı olsa bile di ğer kollarda yükselen sıvılar aynı miktarda yükselirler,. h h’ S 1 S 2 V = V’ S 1 .h = S 2 .h’ İlk seviye Son seviye r 2 R r 1 r 3 H h h ). r r r ( H . R h ). r r r .( H . R . 2 3 2 2 2 1 2 2 3 2 2 2 1 2 + + = + + = ? ? 87 Şimdide, a şa ğıdaki su cenderesinin basınç denge denklemini yazalım. • Bir sistemin basınç denge denklemi yazılırken en alçaktaki piston ya da en alçaktaki sıvı kol seviyesini referans düzlemi olarak almak akıllıcadır, böylelikle bu referans düzleminin altındaki sıvının yüksekli ğini ve cinsini bilmenize gerek yoktur. Ayrıca sıvıların, üzerlerine uygulanan, basıncı bulundukları kabın her tarafına aynı büyüklükte ilettikleride unutulmamalıdır. Toriçelli Deneyi: Toriçelli’nin deniz seviyesinde açık hava basıncını ölçmek için yaptığı bir deneydir. Bu deneyde toriçelli, kabın kalınlığı, geometrik şekli ne olursa olsun a ğzına kadar civa doldurulan şeffaf tüp ters çevrilerek civa dolu olan kaba ters bir şekilde daldırılırsa tüplerde kalan civanın civa dolu kaptan itibaren yüksekli ği hep aynı olmu ştur. F 1 G 1 S 1 S 2 G 2 d s F 2 h 1 h 2 h referans 1 m 76 cm civa P 0 P 0 P 0 P 0 P 0 =76 cm-Hg g . d . h S G F S G F h h h ) h h .( g . d S G F S G F g . d . h S G F g . d . h S G F s s s s + + = + ? = - - + + = + + + = + + 2 2 2 1 1 1 1 2 1 2 2 2 2 1 1 1 2 2 2 2 1 1 1 1 88 Manometreler ve bile şik kaplardada basınç denge denklemleri yazılırken en alçakta bulunan sıvı düzlemini referans düzlemi olarak seçmek akıllıcadır, böylelikle altta kalan sıvının yüksekli ğini ve cinsini bilmeye gerek yoktur. Manometre: Gaz basıncını ölçmek için kullanılan düzeneklerdir, iki türlüdür. Açık uçlu manometreler: Kapalı Uçlu Manometreler: Bile şik Kaplar: P gaz P o h d sıvı referans P gaz =P o +h.d s .g P gaz h d sıvı referans P gaz =h.d s .g P 2gaz P 1gaz h d sıvı referans P 1gaz = P 2gaz +h.d s .g 89 ISI, SICAKLIK ve GENLE ŞME Isı (Q): Skaler bir ifade olup, bir maddenin tüm atom veya moleküllerinin sahip oldukları kinetik ve potansiyel enerjilerinin toplamıdır, kalorimetre ile ölçülür ve birimi kaloridir. Q = m.c.t Özısı(c): Bir maddenin 1 gramının sıcaklığını 1 0 C derece de ğiştirmek için gereken ısı miktarına denir. Özısı maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Örne ğin, C su : 1 Cal/gr. o C, C buz : 0.5 Cal/gr. o C Isı Sı ğası (mc): Bir maddenin “m” gramının sıcaklığını 1 o C derece de ği ştirmek için gereken ısı miktarına denir ve birimi “Cal/ o C” dir. Isı sığası maddeler için ayırt edici bir özellik de ğildir. Isı Sı ğası = m.c Şimdide, a şa ğıdaki grafikleri yorumlayalım. MADDE m c t t 1 Q 1 t 2 Q 2 Q 0 ? ?Q ?t Q t(sıcaklık) Q 1 Q 2 t 0 t 1 t 2 Q(Isı) t(sıcaklık) t 1 t 2 t 0 ? ?t ?Q Q 1 Q 2 t(sıcaklık) Q Q 1 Q 2 Q 3 t Q t(sıcaklık) Herhangi bir maddenin sahip oldu ğu ısı: a. Madde miktarı (m, kütle) Q ? m b. Maddenin cinsi (c, özısı) Q ? c c. Maddenin sıcaklığı (t) Q ? t İfadeleriyle do ğru orantılı olarak ili şkilidir. 90 Sıcaklık (t): Bir maddedeki bir molekülün sahip oldu ğu ortalama kinetik enerjiye sıcaklık denir. Sıcaklık, bir enerji türü de ğil sadece enerjinin bir ölçüsüdür ve termometre ile ölçülür. Termometre çe şitleri: Isıtılan ya da so ğutulan bir maddedeki sıcaklık de ğişimi sürekli de ğil, kesiklidir. Yani bir maddeye sürekli ısı verirken o maddenin sıcaklığı artar fakat belirli sıcaklığa eri şti ğindede madde hal de ğiştirmeye ba şlar, i şte bu anda maddenin sıcaklığı de ğişmez sabit kalır taki hal de ğişimi tamamlanıncaya kadar. Q = m.c.t veya Q = m.L Hal De ği şim Isısı (L): Bir maddenin 1 gramının hal de ğiştirmesi için gerekli olan ısı miktarına denir, birimi Cal/gr dır. Maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Q = m.L 32 0 0 273 212 180 80 373 A B F C R K X F C R K X A B A X K R C F - - = - = = = - 100 273 80 100 180 32 Sıcaklık sabit ve madde hal de ği ştiriyorken Sıcaklık de ği şiyor ve madde hal de ği ştirmiyorken Q 1 Q 2 Q 3 Q 4 Q 5 t 0 t 1 t 2 t 3 c 1 c 2 c 3 L 1 L 2 m zaman t(sıcaklık Q(ısı) Q 1 = m.c 1 .(t 1 -t 0 ) Q 2 -Q 1 = m.L 1 Q 3 -Q 2 = m.c 2 .(t 2 -t 1 ) Q 4 -Q 3 = m.L 2 Q 5 -Q 4 = m.c 3 .(t 3 -t 2 ) Q 5 = m.c 1 .(t 1 -t 0 )+ m.L 1 + m.c 2 .(t 2 -t 1 )+ m.L 2 + m.c 3 .(t 3 -t 2 ) 91 ISI TRANSFER İ: Bir maddeye ısı verildi ğinde (ya da o madde üzerinde bir i ş yapıldı ğında) o maddenin sıcaklığı artar, tersinde ise azalır. Yani, Enerjinin Korunumu Yasası nı kullanırsak UNUTMAYALIM: • Isı daima sıcaktan so ğu ğa do ğru yayılır, peki bunun aksi mümkünmü? • Birbiriyle temas eden farklı sıcaklıktaki iki cisim arasındada, ısı, bu cisimlerin kütleleri, ısıları ve cinsleri ne olursa olsun daima sıcaktan so ğu ğa do ğru yayılır. Sıcak olan so ğuyarak ısı kaybeder, fakat so ğuk olan maddede bu ısıyı alarak sıcakla şır, i şte bu ısı transferi sırasında alınan ısı verilen ısıya e şittir. Bu ısı transferi, birbirleriyle temas halinde olan cisimler ortak bir sıcaklığa (denge sıcaklığı) eri şinceye kadar devam eder. T denge T denge P 1 V 1 T 1 P 2 , V 2 , T 2 11 22 12 .. PV PV TT = P.V = N.R.T m c t 1 m c t 2 ?E ba şlangıç = ?E herhangi bir andaki m.c.t 1 + Q = m.c.t 2 Q = m.c.(t 2 -t 1 ) + Q = T 1 T 2 Temas Q T 1 >T 2 92 • Birde şunu hiç unutmamalıyız, Enerji şekil ve yer de ğiştirebilir ancak kapalı bir sistemde toplam enerji (enerji kayıpları dahil) daima sabittir, de ğişmez. Yani, etkile şmeden önceki enerjilerin toplamı, etkile şmeden sonraki enerjilerin toplamına e şittir. ? E başlangıç = ? E hernangi bir andaki Hal De ği ştirme İle İlgili Özellikler: 1. Hal de ğiştirme süresince sıcaklık sabit kalır. 2. Herhangi bir madde için; Erime sıcaklı ğı = Donma sıcaklı ğı Kaynama sıcaklı ğı = Yo ğunla şma sıcaklı ğı Erime ısısı = Donma ısısı Kaynama ısısı = Yo ğunla şma ısısı’dır. 3. Her maddenin belirli bir basınç altında belirli bir erime noktası vardır. Erime sırasında hacmi artan maddeler de donma noktası basıncın artmasıyla artar. Erime sırasında hacmi azalan maddelerin donma noktası basıncın artmasıyla azalır, yani daha dü şük sıcaklıklarda donar. Buzun üzerine basıldığında 0°C den daha dü şük sıcaklıklarda da erimesi buna örnektir. 4. Her sıvının belirli bir basınç altında belirli bir kaynama noktası vardır. Basınç azaldıkça kaynama noktası dü şer. Çünkü kaynama buhar basıncı ile dış ortam basıncın e şitlendi ği anda ba şlar. Yükseklere çıkıldıkça atmosfer basıncı azaldığından kaynama noktası dü şer. 5. Isı ço ğaldıkça buharla şma kolayla şır. 6. Hava akımı buharla şmayı kolayla ştırır. 7. Sıvı yüzeyi geni şledikçe buharla şma kolayla şır. 93 8. Basınç azaldıkça buharla şma kolayla şır. 9. Erime, donma, kaynama, yo ğunla şma sıcaklıkları, özısı, hal de ğiştirme ısıları maddenin ayırt edici özelliklerindendir. ISININ YAYILMA YOLLARI: Isı üç şekilde yayılır, 1. İletim yoluyla Isının doğrudan yada dolaylı temas sebebiyle iletilmesi olayıdır. 2. Konveksiyon yoluyla Isının yoğunluk ya da di ğer bir deyi şle basınç farkı sebebiyle iletilmesi olayıdır. 3. I şıma yoluyla Isının ışık (E.M.D) şeklinde iletilmesi olayıdır. Bo şluk yada Maddi ortam Sıcak So ğuk Sıcak So ğuk T 1 T 2 Temas Q T 1 >T 2 94 Hal De ği şimi Yokken: Hal De ği şimi Varken: T 1 >T 2 ? M 1 C 1 T 1 M 2 C 2 T 2 M 1 C 1 T or M 2 C 2 T or M 1 .C 1 .T 1 + M 2 .C 2 .T 2 = M 1 .C 1 .T or + M 2 .C 2 .T or M 1 .C 1 .(T 1 - T or ) = M 2 .C 2 .(T or - T 2 ) yada M 1 .C 1 .(T 1 - T or ) + M 2 .C 2 .(T 2 - T or ) =0 M 1 .C 1 .(T 1 - T or ) + M 2 .C 2 .(T 2 -T or ) +…….. =0 T 1 >T 2 ? M 1 C 1 T 1 M 2 C 2 T 2 M 1 C 1 ’ ,L 1 T’ 1 T or M 2 C 2 ’ ,L 2 T’ 2 T or M 1 C 1 (T 1 - T’ 1 ) + M 1 L 1 + M 1 C’ 1 (T’ 1 - T or ) = M 2 C 2 (T’ 2 - T 2 ) + M 2 L 2 + M 2 C’ 2 (T or - T’ 2 ) T 1 >T 2 ? M 1 C 1 T 1 M 2 C 2 T 2 M 1 C 1 T or M 2 C 2 ’,L 2 T’ 2 T or M 1 C 1 (T 1 - T or ) = M 2 C 2 (T’ 2 - T 2 ) + M 2 L 2 + M 2 C’ 2 (T or - T’ 2 ) Q T T 1 >T 2 ? M 1 C 1 T 1 M 2 C 2 T 2 M 1 C’ 1 ,C” 1 T’ 1 ,T” 1 T or L 1 , L’ 1 M 2 C 2 T or M 1 C 1 (T 1 -T’ 1 )+M 1 L 1 +M 1 C’ 1 (T’ 1 -T” 1 )+M 1 L’ 1 +M 1 C” 1 (T” 1 -T or ) =M 2 C 2 (T or -T 2 ) Q T T 1 >T 2 ? M 1 C 1 T 1 M 2 C 2 T 2 M 1 C 1 ’ ,L 1 T’ 1 T or M 2 C 2 T or M 1 C 1 (T 1 - T’ 1 ) + M 1 L 1 + M 1 C’ 1 (T’ 1 - T or ) = M 2 C 2 (T o r - T 2 ) Q T 95 Genel Grafik Yorumu: GENLE ŞME ve BÜZÜLME: Sıcaklığı artan maddeler genle şir, azalanlar ise büzülür. Genle şme veya büzülme daima hacimseldir ancak, e ğer cisim: • İnce bir çubuk şeklinde ise, genle şme boyca, + Q • İnce bir levha şeklinde ise, genle şme yüzeysel, + Q A 0 T 0 A T L 0 T 0 L T ?L=L-L 0 =L 0 . ?.(T-T 0 )= L 0 . ?. ?T ?A=A-A 0 =A 0 .2 ?.(T-T 0 )= A 0 .2 ?. ?T Q=m.c. ?T Q=m.c. ?T ?T=Q/(m.c) ?T=Q/(m.c) m , c m , c t denge Q T C 1 L 1 C’ 1 C 2 C’ 2 L 2 M 1 M 2 M 1 C 1 (T 1 - T’ 1 ) + M 1 L 1 + M 1 C’ 1 (T’ 1 -T or ) = M 2 C 2 (T’ 2 - T 2 ) + M 2 L 2 + M 2 C’ 2 (T or - T’ 2 ) M 1 C 1 (T 1 -T’ 1 )+M 1 L 1 +M 1 C’ 1 (T’ 1 -T or ) M 2 C 2 (T’ 2 -T 2 )+M 2 L 2 +M 2 C’ 2 (T or -T’ 2 ) VEREN ALAN 96 • Kaba bir cisim ise, genle şme hacimsel, + Q Olarak genle şmeye veya büzülmeye u ğrarlar. Burada görüldü ğü gibi “ ?” ya boyca genle şme ya da büzülme katsayısı denir. Genle şme Katsayısı ( ?): Bir maddenin brim uzunlu ğunun 1 o C sıcaklık de ğişimindeki uzama miktarına denir, katı ve sıvılar için ayırt edici bir özelliktir, gazlar için ayırt edici bir özellik de ğildir. Bazı Uyarılar: + Q V 0 T 0 V T ?V=V-V 0 =V 0 .3 ?.(T-T 0 )= V 0 .3 ?. ?T Q=m.c. ?T ?T=Q/(m.c) m , c Not: Bir cisim homojen olarak ısıtıldığında ya da so ğutuldu ğunda geometrik ölçüleri de ğişir ama geometrik benzerli ği de ği şmez. ? a ? b ? a >? b l a >l b a b a b ? a ? b ? a > ? b l a r a r’ b >r b l’>l r’>r ?’= ? r ? ?’ l’ l r’ - Q 97 1) Boyutları 10cm x 20cm x 30cm olan dikdörtgenler prizması içine yarıçapı 5cm olan kürelerden en fazla kaç tane sığar? A) 3 B) 5 C) 6 D) 9 E) 12 2) Yarıçapı 40cm yüksekli ği 20 cm olan silindirin içine sığabilecek en büyük küre yerle ştiriliyor. Silindirin içinde kalan bo şlu ğun hacmi kaç dm 3 dür? ( ?=3 alınız) A) 60 B) 92 C) 400 D) 600 E) 636 3) Bir kenarının uzunlu ğu a olan küp şeklindeki tahta yontularak en büyük hacimli küre haline getirilecektir. Bu durumda küpün hacminin kaçta kaçı yontulmalıdır? ( ?=3 alınız) A) 1/6 B) 1/4 C) 1/3 D) 1/2 E) 2/3 4) Yarıçapı 10 cm yüksekli ği 20 cm olan bir silindirsel tahta oyularak en büyük hacimli koni elde edilecektir. Buna göre kaç dm 3 tahta oyulmalıdır? ( ?=3 alınız) A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 5) Hacmi V olan küp şeklindeki ta ş yontularak en büyük hacimli piramit elde edilecektir. Buna göre kaç V`lik ta ş yontulmalıdır? A) 1/6 B) 1/4 C) 1/3 D) 1/2 E) 2/3 6) Bir kenarının uzunlu ğu 20 cm olan küp şeklindeki bir cismin içine en büyük hacimli silindir şeklindeki katı cisim konuluyor. Küpün geri kalan kısmı suyla doldurulursa kaç cm 3 su gerekir? ( ?=3 alınız) A) 1000 B) 2000 C) 3000 D) 6000 E) 8000 7) Şekildeki e şit kollu terazi dengede oldu ğuna göre x cismi kaç gramdır? (Binicinin kütlesi 1gramdır) A) 9,60 B) 10,0 C) 10,6 D) 11,4 E) 11,6 10 10 3 4 2 1 0 11g X Binici 98 8) Şekillerdeki e şit kollu teraziler dengededir. Binicinin kütlesi 2 gram oldu ğuna göre M cismi kaç gramdır? A) 9,6 B) 9,8 C) 10,2 D) 10,6 E) 11 9) Şekildeki e şit kollu terazi dengededir. Terazinin duyarlılı ğı 1 gram oldu ğuna göre X cismi kaç gramdır? A) 11 B) 12 C) 14 D) 16 E) 18 10) Kütle-Hacim grafi ği şekildeki gibi olan K ve L sıvılarından K ’ dan 60 g, L’den 30 cm 3 karıştırıldı ğında olu şan karışımın öz kütlesi kaç g/cm 3 olur? A) 2,8 B) 3 C) 3,4 D) 4 E) 4,2 11) Bir musluktan sabit debili sıvı, bo ş bir kaba akmaktadır. Bu musluktan akan sıvının sıcaklığı sabit hızla sürekli artıyorsa, kapta toplanan sıvının kütle hacim grafi ği a şa ğıdakilerden hangisi gibi olur? A) B) C) D) E) 12) İçinde 1 g/cm 3 özkütleli sıvı bulunan kabın 200 cm 3 ü bo ştur. Bu kaba 500 g kütleli cisim atıldığında kabın kütlesi 300 g artmaktadır. Buna göre, cismin öz kütlesi kaç g/cm 3 dür? A) 6,5 B) 5,6 C) 3 D) 2 E) 1,25 13) Bir şişe su ile dolu iken 800 g geliyor. Bu şişe bo ş iken e şit kollu terazinin bir kefesine şişe ve içine de sıvı konuyor. Sıvı hacminin artmasına kar şın şişe ile sıvının toplam kütlesinin de ğişimi grafikte gösterilmi ştir. Şişe tamamen homojen sıvı ile doldurulursa kaç gram gelir? A) 800 B) 1000 C) 1200 D) 1600 E) 1800 Kütle Hacim Kütle Hacim Kütle Hacim Kütle Hacim Kütle Hacim Kütle(g) K L 60 40 20 Hacim(cm 3 ) 0 10 20 30 10 10g 2 1 0 P Binici Şekil-I 10 Şekil-II 10 10 2 3 1 0 P M 10 10 3 3 4 2 1 0 15g X Binici Binici Kütle(g) 1000 400 200 Hacim(cm 3 ) 99 14) X ve Y musluklarından d X V y >V z B) V y >V z >V x C) V z >V y >V x D) V x =V y =V z E) V x >V z >V y 17) E şit kollu terazinin sol kefesine konulan cismi dengelemek için sa ğ kefeye 30 gram koyup binici sa ğ kolda 6. bölmeye getiriliyor. Binicinin bir bölme sa ğa kayışı bu kefeyi 0,1 gram a ğırla ştırıyor. Aynı cisim sa ğ kefeye, 31 gramlık cisimde sol kefeye konulursa dengeyi sa ğlamak için binici kaçıncı bölmeye getirilmelidir? A) 8 B) 7 C) 6 D) 4 E) 2 18) Şekillerdeki teraziler dengededir. K, M, P cisimlerinin büyüklükleri arasında ne tür bir ili şki vardır? A) K>M>P B) M>K>P C) P>M>K D) M>P>K E) K>P>M 19) Şekillerdeki teraziler dengededir. Terazinin duyarlılı ğı 1 gram oldu ğuna göre x kütlesi kaç gramdır? A) 2 B) 2,8 C) 3 D) 3,6 E) 4 t Özkütle Zaman d 2 =6 g/cm 3 d 1 =3 g/cm 3 S S t Özkütle Zaman t Özkütle Zaman t Özkütle Zama t Özkütle Zaman III I II 10 2 0 P Binici Şekil-I 10 K 5 5 3 4 2 1 0 3x 2y 5 5 3 4 2 1 0 2x 3y 3 Şekil-II M P 10 0 10 Binici 100 Dereceli silindir kap I 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Dereceli kesik koni şeklindeki kap III 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Dereceli Dikdörtgen prizması II 80 70 60 50 40 30 20 10 0 20) Şekildeki e şit kollu terazide binici 2. bölmede oldu ğunda denge sa ğlanıyor. Cisimlerin yerleri de ğiştirilip biniciyi sa ğ koldaki 6. bölmeye getirirsek dengeyi yeniden sa ğlamak için a şa ğıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (Binicinin kütlesi 5 g dır) A) Sol kefeye 8 g konulmalı B) Sa ğ kefeye 2 g konulmalı C) Sol kefeye 10 g konulmalı D) Sol kefeye 4 g konulmalı E) Sa ğ kefeye 4 g konulmalı 21) Şekildeki e şit kollu terazi dengede olup binicinin kütlesi 5 gramdır. K ve L cisimleri için a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri do ğrudur? A) L`nin kütlesi K dan 5,5 gram fazladır. B) K`nın kütlesi L den 6 gram fazladır. C) L`nin kütlesi K dan 5,5 gram fazladır. D) K`nın kütlesi L den 4 gram fazladır. E) L`nin kütlesi K den 2,5 gram fazladır. 22) İçinde 100 cm 3 su bulunan silindirik dereceli kaba 100 cm 3 hacimli kuru sünger atılıyor. Bu durumda su seviyesi 140 cm 3 çizgisine kadar çıkıyor. Buna göre, süngerin içinde % kaç hava vardır? A) 80 B) 75 C) 60 D) 50 E) 40 23) E şit uzunluktaki aralıklara bölünmü ş a şa ğıdaki kapların içine yeterince su bulunmaktadır. Bir cisim bu kaplara ayrı ayrı atıldığında batmakta ise hangi kaptaki hacim artışı cismin gerçek hacmini verir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 24) Kütle Hacim grafi ği şekildeki gibi olan X ve Y sıvılarından X ’ den 120 g, Y’den 60 cm 3 karıştırıldı ğında olu şan karışımın öz kütlesi kaç g/cm 3 olur? A) 1/2 B) 1 C) 2 D) 2,5 E) 3 10 10 3 4 2 1 0 Sa ğ Sol Binici Kütle(g) X Y 60 40 20 Hacim(cm 3 ) 0 10 20 30 10 10 3 4 2 1 0 K 4g Binici L 101 25) Bir kap bo şken 3d özkütleli sıvı akıtan musluk açılarak t sürede doluyor. Aynı kap bo şken 5d özkütleli sıvı akıtan musluk ile 3t sürede doluyor. Kap bo şken iki musluk aynı anda açıldığında olu şan karışımın öz kütlesi kaç d olur? A) 3,2 B) 3,5 C) 3,8 D) 4 E) 4,5 26) Öz kütlesi 1 g/cm 3 olan sıvı ile tamamen dolu olan kaba 600 g kütleli cisim atıldığında kabın kütlesi 400 g artıyor. Buna göre, cismin öz kütlesi kaç g/cm 3 dür? A) 2 B) 2,5 C) 3 D) 3,5 E) 4 27) Şekildeki kaplar akaçlarına kadar gösterilen sıvılar ile doludur. Bu kaplara öz kütlesi 5 g/cm 3 olan özde ş katı iki cisim atıldığında ortadaki bo ş kapta toplanan sıvıların olu şturdu ğu karışımın öz kütlesi a şa ğıdakilerden hangisine e şit olur? (Akan sıvıların tamamı bo ş kapta toplanmaktadır) A) 2 B) 2,4 C) 2,5 D) 2,8 E) 3 28) Özkütlesi 0,9 g/cm 3 olan buz eridi ğinde hacmi 10 cm 3 azalmaktadır. Buna göre buzun kütlesi kaç gramdır? (Suyun öz kütlesi 1g/cm 3 dür) A) 65 B) 80 C) 85 D) 90 E) 100 29) Sıcaklıkları, kütleleri ve hacimleri verilen K, L ve M sıvılarının 20 o C deki özkütleleri arasında ne tür bir ili şki vardır? A) d K =d L =d M B) d K >d L >d M C) d M >d L >d K D) d K =d L >d M E) d M =d L >d K 30) İçinde 0 o C de su bulunan kabın bir kısmında özkütlesi 0,8 g/cm 3 olan sıvı bulunmaktadır. Kabın sıcaklığı biraz azaltıldığında su donmaya ba şlıyor ve kabın kütlesi 16 gram azalmaktadır. Buna göre kabın içinde kaç gram su vardır? (Kabın ve sıvının genle şmesi önemsizdir.) A) 40 B) 60 C) 90 D) 120 E) 180 3g/cm 3 2g/cm 3 102 31) Şekil–1 deki yatay düzlem üzerinde bulunan cisim tabanına P 1 basıncı uyguluyor. Aynı cisim şekil–2 deki e ğik düzlem üzerine konulunca tabanına P 2 basıncı uyguluyor. Buna göre P 1 /P 2 kaç dır? A) 3/5 B) 4/5 C) 3/4 D) 5/4 E) 5/3 32) Şekildeki sistemde P cisminin a ğırlığı 40N, G cisminin a ğırlığı 60N taban alanı 2 m 2 dir. Buna göre G cisminin tabanına yaptığı basınç kaç paskal dır? (Makara a ğırlıkları önemsizdir.) A) 5 B) 10 C) 15 D) 20 E) 40 33) Aynı maddeden yapılmış şekildeki cisimlerin taban alanları arasındaki ili şki S 1 >S 2 >S 3 oldu ğuna göre cisimlerin tabanlarına yaptıkları basınçları arasındaki ili şki a şa ğıdakilerden hangisidir? A) P 1 >P 2 >P 3 B) P 1 >P 3 >P 2 C) P 3 >P 2 >P 1 D) P 2 >P 1 >P 3 E) P 1 =P 2 =P 3 34) A ğırlıkları e şit olan küre ve küp şeklindeki cisim kum üzerine bırakıldığında I. Küre kuma daha çok batar. II. İkisinin de tabana yaptığı basınç kuvvetleri e şittir. III. İkisi de aynı miktarda batar. İfadelerinden hangileri do ğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 35) Aynı maddeden yapılmış şekildeki katı cisimlerin tabanlarına yaptıkları basınçları arasındaki ili şki a şa ğıdakilerden hangisidir? A) P 1 >P 2 >P 3 B) P 1 >P 3 >P 2 C) P 3 >P 2 >P 1 D) P 2 >P 1 >P 3 E) P 1 =P 2 =P 3 36) Bir babanın ayaklarının yüzey alanı çocu ğun 2 katı olup a ğırlığı çocu ğun a ğırlığının 1,5 katıdır. Karda yürüyen baba ve o ğuldan hangisi daha çok kara batar ve sebebi nedir? A) Babanın a ğırlığı daha çok oldu ğundan baba daha çok batar. B) Çocu ğun a ğırlığı küçük oldu ğundan çocuk daha çok batar. C) Babanın kara yaptığı basınç büyük oldu ğundan baba daha çok batar. D) Çocu ğun yaptığı basınç daha büyük oldu ğundan çocuk daha çok batar. E) Babanın ayaklarının alanı daha çok oldu ğundan baba daha çok batar. m Şekil-1 3 4 m Şekil-2 P G h S 1 S 2 S 3 P 1 h P 2 P 3 103 37) Dik kesiti şekildeki gibi olan kap su ile doludur. Kabın gösterilen noktalarına etki eden basınçları kar şıla ştıran do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) P K >P L >P M B) P K >P M >P L C) P M >P L >P K D) P L >P K >P M E) P K =P L =P M 38) Şekildeki bo ş kaba bir bardak su dolduruldu ğunda kabın yarısı doluyor. Bu durumda tabana yapılan sıvı basıncı P olmaktadır. Bu kaba bir bardak su daha konulursa tabanındaki basınç ne olur? A) 2P B) P C) P ile 2P arasında D) 2P den büyük E) 3P 39) Şekildeki kabın tabanına yapılan sıvı basıncı ve kaç gr/cm 2 dir? (d su =1 g/cm 3 ) A) 5 B) 10 C) 15 D) 20 E) 25 40) Su dolu şekildeki kabın tabanına ve yan yüzeylerine yapılan basınç kuvvetlerini kar şıla ştıran do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) F 1 >F 2 >F 3 B) F 1 >F 3 >F 2 C) F 3 >F 2 =F 1 D) F 2 >F 1 >F 3 E) F 1 =F 2 =F 3 41) Şekildeki kabın 10 cm’si d 1 =1 g/cm 3 öz kütleli sıvı ile, 6 cm’si de d 2 =2 g/cm 3 özkütleli sıvı ile doludur. Kabın tabanına yapılan basınç kaç g/cm 2 dir? A) 8 B) 10 C) 12 D) 22 E) 26 42) Şekildeki kapta bir miktar sıvı vardır. Bu kabın içine öz kütlesi sıvıdan küçük bir cisim atıldığında kabın tabanındaki sıvı basıncı ve basınç kuvveti nasıl de ğişir? F 1 S 2S F 2 F 3 M L K 10cm 15cm Su Sıvı 10cm d 1 =1g/cm 3 d 2 =2g/cm 3 6cm 3S Basınç Basınç kuvveti A) Artar De ğişmez B) Azalır Azalır C) De ğişmez De ğişmez D) Artar Azalır E) Artar Artar 104 43) Şekil-I deki kabın bir kısmı su ile doludur. Bu durumda kabın tabanına yapılan basınç P 1 , basınç kuvveti F 1 dir. Bu kap şekil- II deki gibi ters çevrildi ğinde tabanına yapılan basınç P 2 , basınç kuvveti F 2 olmaktadır. Buna göre, P 1 , P 2 ve F 1 , F 2 arasında ne tür bir ili şki vardır? 44) Şekildeki U borusunda birbirine karışmayan sıvılar dengededir. d 1 =1g/cm 3 d 2 =4 g/cm 3 ise d 3 =? A) 1,3 B) 1,5 C) 2 D) 2,5 E) 3 45) Şekil-I deki kap tamamen su ile doludur. Bu durumda sıvının kabın tabanına yapılan basınç P 1 , basınç kuvveti F 1 dir. Bu kap şekil-II deki gibi ters çevrildi ğinde tabanına yapılan sıvı basıncı P 2 , basınç kuvveti F 2 olmaktadır. Buna göre, P 1 , P 2 ve F 1 , F 2 arasında ne tür bir ili şki vardır? 46) Dikdörtgenler prizması şeklindeki katı cisim Şekil-I konumunda iken Şekil-II deki gibi yan yatırılırsa tabana yaptığı basınç ve basınç kuvveti nasıl de ğişir? Basınç Basınç kuvveti A)Artar Azalır B) Azalır Artar C) Azalır De ğişmez D)Artar Artar E) De ğişmezDe ğişmez 47) Küp şeklindeki katı bir cisim bulundu ğu yatay yüzey üzerinde iken tam ortasından dü şey düzlemsel olarak kesilip iki e şit parçaya ayrılıyor. Parçalardan bir tanesinin tabanına yaptığı basınç ve basınç kuvveti önceki tüm durumuna göre nasıl de ğişir? Basınç Basınç kuvveti A) De ğişmez Azalır B) Azalır Artar C) Artar De ğişmez D) Artar Azalır E) De ğişmez De ğişmez A) P 1 >P 2 F 2 >F 1 B) P 1 =P 2 F 1 >F 2 C) P 1 >P 2 F 1 =F 2 D) P 1 =P 2 F 1 =F 2 E) P 1 >P 2 F 1 >F 2 A) P 1 >P 2 F 1 >F 2 B) P 1 =P 2 F 1 >F 2 C) P 1 >P 2 F 1 =F 2 D) P 1 =P 2 F 1 =F 2 E) P 2 >P 1 F 1 >F 2 d 1 d 3 d 2 4 cm 3 cm 20 cm Şekil-1 Şekil-2 Şekil-I Şekil-II Şekil-II Şekil-I 105 48) Aynı maddeden yapılmış şekildeki cisimlerin tabanlarına yaptıkları basınçları (P 1 , P 2 , P 3 ) arasında ne tür bir ili şki vardır? A) P 1 >P 2 >P 3 B) P 1 =P 2 =P 3 C) P 2 >P 1 >P 3 D) P 3 >P 2 >P 1 E) P 1 =P 2 >P 3 49) Şekildeki kap tamamen su ile doludur. Kabın gösterilen hangi noktasındaki sıvı basıncı en büyüktür? A) S B) N C) M D) L E) K 50) Şekildeki kapta bir miktar sıvı bulunmaktadır. Kap ters çevrildi ğinde kabın yeni tabanına yapılan basınç ve basınç kuvvetleri nasıl de ğişir? 51) Dik kesiti şekildeki gibi olan düzgün kabın içindeki birbirine karışmayan sıvıların kabın tabanında meydana getirdi ği basınç P dir. Kap ters çevrildi ğinde tabanda meydana gelen basınç kaç P olur? A) 1/3 B) 2/5 C) 1 D) 7/5 E) 3/2 52) Şekildeki pistonlardan S 1 pistonu 10 cm a şa ğı hareket ederse S 2 pistonu kaç cm yükselir. A) 2 B) 2,5 C) 5 D) 15 E) 20 53) Dik kesiti şekildeki gibi olan kap sabit debili su akıtan musluk ile doldurulmak isteniyor. Musluk açıldığı andan itibaren kabın tabanında K noktasındaki basıncın zamana göre de ğişim grafi ği a şa ğıdakilerden hangisi gibi olur. A) B) C) D) E) Basınç Basınç kuvveti A) Azalır Azalır B) Azalır Artar C) Azalır De ğişmez D) Artar Artar E) Değişmez De ğişmez P 3 Dikdörtgenler prizması Koni Silindir P 1 P 2 N S M L K S d h 2S 2h 3d K P t P t P t P t P t S 2 S 1 2r r 106 54) Şekildeki düzenekte sürtünmesiz a ğırlıklı piston X ve Y gazları ile dengededir. Buna göre, a şa ğıda söylenen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) X gazının basıncı Y`den büyüktür. B) X gazının basıncı açık hava basıncından büyüktür. C) Musluk açıldığında sa ğ koldaki cıva seviyesi a şa ğı dü şer. D) Musluk açıldığında X gazının basıncı azalır. E) Musluk açıldığında Piston a şa ğı do ğru iner. 55) Bir tarafının kalınlığı di ğer taraftan farklı olan bir U borusu havada iken şekildeki gibi K ve L sıvılarına daldırılıyor. Sıvılar şekildeki gibi dengelendi ğine göre I. K sıvısının özkütlesi L’den büyüktür. II. Borunun her iki ucundaki sıvı seviyelerde sıvı basınçları e şittir. III. Boru içindeki sıkışan havanın L sıvısının yüzeyine yaptığı basınç K’nın yüzeyine yaptığı basınçtan büyüktür. İfadelerinden hangileri do ğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III 56) Dört e şit bölmeye ayrılmış kabın üç bölmesi şekildeki gibi su ile dolu olup kabın tabanına yapılan basınç P dir. Kap 90 o döndürülerek [AB] yüzeyi üzerine oturtulursa yeni tabanına yaptığı basınç kaç P olur? A) 3 B) 2 C) 1 D) 1/2 E) 1/3 57) Şekildeki sıvıların kabın tabanına yaptığı basınç P, basınç kuvveti F dir. Bu sıvılar birbirine homojen olacak şekilde karıştırılırsa tabana yapılan basınç ve basınç kuvvetleri hakkında a şa ğıdaki ifadelerden hangisi do ğrudur? 58) Şekildeki düzenekte üç e şit bölmeli kabın içinde X gazı varken cıva seviyeleri arasındaki fark 36 cm olmaktadır. Açık hava basıncının 76 cm-Hg oldu ğu bir günde piston A-B düzlemine kadar itildi ğinde cıva seviyeleri arasındaki fark kaç cm olur? A) 20 B) 30 C) 34 D) 44 E) 56 d 2 =d h d 1 =3d h Piston 36cm P o =76cm-Hg A B cıva X gazı A C B Y gazı Piston Musluk X gazı Civa U borusu L K Basınç Basınç kuvveti A) Artar Azalır B) Azalır Artar C)Artar Artar D) Azalır Azalır E) De ğişmez De ğişmez 107 59) Bir sıvı ile tamamen dolu olan kaba e şit kütleli X ve Y cisimleri ayrı ayrı atıldığında şekildeki gibi dengeleniyor. Buna göre, a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri do ğrudur? I- Y’nin özkütlesi X den büyüktür. II- Cisimlere etki eden kaldırma kuvvetleri e şittir. III- Cisimlerin ta şırdıkları sıvı kütleleri e şittir A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IIII D) I ve II E) I, II ve III 60) Kütleleri e şit K, L, M cisimleri sıvı içinde şekildeki gibi dengededir. İplerdeki gerilme kuvvetleri arasındaki ili şki T 1 >T 2 >T 3 oldu ğuna göre bu cisimlerin öz kütlelerini kar şıla ştıran do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) d K >d L >d M B) d K >d M >d L C) d M >d L >d K D) d L >d K >d M E) d K =d L =d M 61) Su içindeki esnek çocuk balonu ip yardımı ile dengededir. Balon tamamen su içinde kalacak şekilde kaptaki bir miktar su alınırsa a şa ğıdakilerden hangileri gözlenir? I- Balon içindeki gaz basıncı artar. II- Balona etki eden kaldırma kuvveti artar. III- İpteki gerilme kuvveti artar. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 62) Bölmeleri e şit olan K ve L cisimleri bir sıvı içinde şekildeki gibi dengeleniyor. Buna göre, cisimlerin özkütleleri oranı d x /d y kaçtır? A) 7/3 B) 3/4 C) 2/3 D) 5/7 E) 8/9 63) Şekildeki cisim birbirine karışmayan d 1 =4 g/cm 3 ve d 2 =1g/cm 3 özkütleli sıvılarda şekildeki gibi dengelenmi ştir. Buna göre, cismin özkütlesi kaç g/cm 3 dür? (Bölmeler e şittir.) A) 1,5 B) 2 C) 2,5 D) 3 E) 3,5 64) Şekildeki sistem dengede olup özde ş K ve L cisimlerinin kütlesi 40 g, özkütleleri 8 g/cm 3 dür. Buna göre, 10 g kütleli binici kolda kaçıncı bölmededir? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 8 X Y M L K T 3 T 2 T 1 Su Esnek Y X d 2 d 1 Binici L d 2 =3g/cm 3 0 10 10 K d 1 =2g/cm 3 108 65) Bir kenarının uzunlu ğu 40 cm olan küp şeklindeki cismin öz kütlesi 0,6 g/cm 3 dür. Buna göre, bu cisim öz kütlesi 2 g/cm 3 olan sıvı içine atıldığında kaç cm’i batar? A) 6 B) 10 C) 12 D) 18 E) 24 66) Şekildeki cisim 900 g kütleli olup sıvı içinde dengededir. Bu cismi sıvıya tamamen batırmak için en az kaç gramlık ek bir kütle cisim üzerine konulmalıdır? (Bölmeler e şittir.) A) 100 B) 200 C) 300 D) 400 E) 500 67) Şekildeki terazi dengede olup kap su ile tamamen doludur. Sıvı üzerine öz kütlesi sıvıdan büyük olan cisim a şa ğıdaki durumlarda verildi ği gibi sıvıya daldırılıyor. I) Cismin bir kısmı sıvıda olacak şekilde daldırıldığında II) Cismin tamamı sıvıda olacak şekilde kabın dibine de ğmeden daldırıldığında III) İp serbest kalacak şekilde cisim tabana bırakıldığında Yukarıdaki i şlemlerin hangilerinde terazinin dengesi kesin bozulur? A) I, II ve III B) I ve II C) Yalnız III D) Yalnız II E) Yalnız I 68) Küp şeklindeki cisim sıvı içinde yarısı batacak şekilde yüzüyor. Aynı cisim tam ortadan kesilip yarısı tekrar aynı sıvıya atıldığında yeni hacminin % kaçı sıvı içinde olacak şekilde dengelenir? A) 25 B) 40 C) 50 D) 75 E) 100 69) Şekildeki terazi dengede olup kap sıvı ile tamamen doludur. Sıvı üzerine öz kütlesi a şa ğıda verilen cisimlerden hangileri bırakılırsa denge bozulmaz? I) d c d sıvı A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IIII D) I ve II E) I, II ve III 70) E şit kütleli X ve Y cisimleri d 1 ve d 2 öz kütleli sıvılarla dolu olan kaplara atıldığında şekildeki gibi dengeleniyor. Buna göre, a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri kesin do ğrudur? I- Cisimlere etki eden kaldırma kuvvetleri e şittir. II- Cisimlerin ta şırdıkları sıvı kütleleri e şittir. III- Cisimlerin öz kütleleri e şittir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IIII D) I ve II E) I, II ve III Sıvı Sıvı X d 1 Y d 2 İp 109 71) Şekildeki küresel cisim yo ğunlukları farklı sıvılarda şekildeki gibi dengededir. d 2 sıvısı kaptan dışarı alınırsa a şa ğıdakilerden hangileri gözlenir? I. Cismin d 1 sıvısına batan hacmi azalır. II. Cisme etki eden kaldırma kuvveti azalır. III. Cismin batan hacmi artar. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IIII D) I ve II E) I, II ve III 72) Şekildeki K cismi yarısı sıvıda olacak şekilde dengededir. K cismi üzerine L cismi bırakıldı ğında sistem şekil-2 deki gibi dengede kalıyor. Buna göre a şa ğıdakilerden hangileri kesin do ğrudur? (Bölmeler e şittir.) I. L nin kütlesi K nın kütlesine e şittir. II. K nın özkütlesi L den küçüktür. III. L nin özkütlesi sıvıdan büyüktür. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IIII D) I ve II E) I, II ve III 73) Şekildeki cisimler ipler yardımıyla sıvı içinde dengededir. Buna göre a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri kesin do ğrudur? I. Cisimlerin kütleleri e şittir. II. X ‘in öz kütlesi Y den büyüktür. III. Sıvının öz kütlesi X den büyüktür. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IIII D) II ve II E) I, II ve III 74) Şekildeki K ve L cisimleri sıvı içinde dengededir. Öz kütleleri arasında d K >d sıvı >d L ili şkisi vardır. K itilerek L üzerinden sıvı içine dü şürülüp yeniden denge sa ğlandığında a şa ğıdaki olaylardan hangileri gözlenir. I. L’ye etki eden kaldırma kuvveti K’nın a ğırlığı kadar azalır. II. Sıvı seviyesi de ği şmez. III. K’ ya etki eden kaldırma kuvveti K’nın a ğırlığı kadardır. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 75) Şekildeki kabın yarısı d özkütleli sıvı ile dolu olup cisim sıvıda şekildeki gibi yüzmektedir. 3d özkütleli sıvı akıtan musluk açıldığında a şa ğıdaki olaylardan hangileri gözlenir? (Sıvılar birbirine karışabilmektedir.) I. Cisme etki eden kaldırma kuvveti artar. II. Cismin batan kısmının hacmi azalır. III. Cismin sıvı içindeki a ğırlı ğı azalır. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III d 2 d 1 K Sıvı Şekil-1 Sıvı L Şekil-2 K Sıvı Y X K L 3d d 110 76) Su içindeki esnek çocuk balonu ip yardımı ile dengededir. Kaba bir miktar su daha ilave edildi ğinde a şa ğıdaki olaylardan hangileri gözlenir? I- Balon içindeki gaz basıncı artar. II- Balona etki eden kaldırma kuvveti artar. III- İpteki gerilme kuvveti azalır. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, III 77) Aynı maddeden yapılmış K ve L cisimleri d 1 ve d 2 özkütleli sıvılarda şekildeki gibi dengeleniyorlar. Buna göre, d 1 /d 2 oranı kaçtır? (Bölmeler e şit aralıklıdır.) A) 3 B) 2 C) 3/2 D) 1 E) 1/2 78) Şekil-I deki e şit kollu terazinin kefelerinde içlerinde K ve L sıvıları ile dolu olan e şit hacimli kaplar bulunmaktadır. Terazi bu haliyle dengede iken x ve y cisimleri kaplara atıldığında terazi ve cisimler şekil-II deki gibi dengeleniyorlar. Buna göre a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri kesin do ğrudur? I. Cisimler kendi a ğırlıkları kadar sıvı ta şırmı ştır. II. x ve y cisimlerinin kütleleri e şittir. III. x ve y’nin özkütleleri e şittir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 79) Şekildeki terazi dengede olup kap sıvı ile akma seviyesine kadar tamamen doludur. Sıvı içine öz kütlesi bilinmeyen bir cisim serbestçe bırakıldı ğında terazinin yeni durumu hakkında a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri kesin do ğrudur? I. Cismin özkütlesi sıvıdan küçük ise terazinin sa ğ kefesi a ğır basar. II. Cismin özkütlesi sıvının öz kütlesine e şit ise terazinin dengesi bozulmaz. III. Cismin özkütlesi sıvıdan büyük ise terazinin sol kefesi a ğır basar. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 80) Bir cisim d 1 özkütleli sıvı ile dolu olan kaba atıldığında Şekil-I deki gibi dengeleniyor. Aynı cisim d 2 özkütleli sıvı ile dolu olan kaba atıldığında Şekil-II deki gibi dengeleniyor. Buna göre, a şa ğıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Cisme uygulanan kaldırma kuvvetleri e şittir. B) Cismin ta şırdığı sıvı kütleleri e şittir. C) d 2 >d 1 dir. D) Kaptaki a ğırla şma miktarları e şittir. E) Cismin ta şırdığı sıvı hacimleri e şittir. d 1 Şekil-II Şekil-I d 2 Esnek Balon Su İp L K d 1 Şekil-II Şekil-I d 2 x y Şekil-II L K Şekil-I 111 81) Homojen bir sıvı içine atılan X, Y ve Z cisimleri şekildeki gibi dengeleniyor. Bu cisimlerin özkütlelerini kar şıla ştırın. A) d x =d y >d z B) d y >d x >d z C) d z >d y >d x D) d x =d y =d z E) d x >d z >d y 82) K cismi x sıvısı içinde şekil-1 deki gibi dengededir. Kaba x ile karışan y sıvısı ilave edildi ğinde cisim karışımda şekil-2 deki gibi dengeleniyor. Buna göre a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri do ğrudur? I. K’ya etki eden kaldırma kuvveti artmıştır. II. x sıvısının özkütlesi y’den büyüktür. III. y sıvısının özkütlesi K’ya e şittir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 83) Şekildeki terazi dengede olup kap sıvı ile tamamen doludur. Sıvı içine özkütlesi bilinmeyen bir cisim serbestçe bırakıldı ğında terazinin yeni durumu hakkında a şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri do ğrudur? I. Cismin öz kütlesi sıvıdan küçük ise terazinin dengesi bozulmaz. II. Cismin öz kütlesi sıvının öz kütlesine e şit ise terazinin dengesi bozulmaz. III. Cismin öz kütlesi sıvıdan büyük ise terazinin sol kefesi a ğır basar. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 84) K cismi birbirine karışmayan sıvılar içinde şekildeki gibi dengeleniyor. Buna göre, cismin özkütlesi kaç d dir? (Bölmeler e şit aralıklıdır.) A) 1/3 B) 4/3 C) 3/2 D) 2 E) 5/2 85) İçi hava dolu olan çocuk balonu bir ip yardımıyla şekildeki su dolu kabın içinde dengededir. Sabit debili su akıtan musluk açıldığında ipteki gerilme kuvvetinin (F) zamana (t) ba ğlı grafi ği a şa ğıdakilerden hangisi gibi olur. A) B) C) D) E) 86) Şekildeki cisimler sıvı içinde dengededir. İplerdeki gerilme kuvvetleri e şit oldu ğuna göre cisimlerin ve sıvının özkütlesi arasında a şa ğıdaki ili şkilerden hangisi vardır? A) d x =d y >d sıvı B) d y >d x >d sıvı C) d sıvı >d y >d x D) d x =d y =d sıvı E) d x >d sıvı >d y K d 2 =3d d 1 =d Sıvı Y X Z Y X Şekil-2 Şekil-1 x sıvısı K K x+y sıvısı İp F t F t F t F t F t 112 87) Bir termometrenin hassasiyetini arttırmak için a şa ğıdakilerden hangileri yapılabilir? I- Kullanılan sıvının genle şme katsayısı büyük olmalı II- Termometrenin hazne kısmı büyük olmalı III- Kullanılan borunun genle şme katsayısı küçük olmalı A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 88) Hangi sıcaklıkta Fahrenheit termometresi ile Reomür termometresi aynı de ğeri gösterir? A) -15,4 B) -20 C) -25,6 D) +13,6 E) +23,5 89) Bir termometre suyun donma sıcaklığını -30, kaynama sıcaklığını ise +120 olarak göstermektedir. Hava sıcaklığının +50 o C oldu ğu bir günde bu termometre kaçı gösterir? A) 15 B) 25 C) 35 D) 40 E) 45 90) Özde ş kapalı iki kapta bulunan farklı iki gazın moleküllerinin ortalama kinetik enerjileri e şit ise bu gazların a şa ğıdaki özelliklerinden hangileri yine kesin e şittir? I) Isıları II) Sıcaklıkları III) Öz kütleleri A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 91) A şa ğıdakilerden hangileri termometre çe şitlerindendir? I) Gazlı II) Sıvılı III) Metal A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III 92) A şa ğıdaki sıvılardan hangileri kullanılırsa hassas bir termometre elde edilebilir? I) Su II) Cıva III) Alkol A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 113 93) A şa ğıdaki termometreler aynı maddeden yapılmıştır. Bu termometrelere özde ş sıvılar konuldu ğunda termometrelerin hassasiyetini büyükten küçü ğe do ğru sıralayan do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) K>L>M B) L>M>K C) M>L>K D) K>M>L E) L>K>M 94) A şa ğıdakilerin hangisinde genle şmenin zararlı etkilerinden korunmak için genle şmeye dikkat edilmelidir? I. Elektrik direklerine teller dö şenirken II. Köprüler yapılırken? III. Evlerin camlarının çift cam yapılması A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 95) K, L ve M cisimlerine ait ilk boy, sıcaklık artışı ve boyca uzama miktarları tabloda verilmi ştir. Bu cisimlerin aynı olup olmadıkları hakkında ne söylenebilir. İlk boy S ıcaklık artışı Boyca uzama K 2X t Y L 2X 2t 2Y M X t 2Y A) K ile L aynı olabilir M kesinlikle farklıdır B) M ile L aynı olabilir K kesinlikle farklıdır C) Üçü de kesinlikle farklıdır. D) Üçü de aynı olabilir. E) K ile M aynı olabilir L kesinlikle farklıdır. 96) 20 o C de biri di ğerinin içine geçebilen uçları açık iki metal boru hava sıcaklığının 30 o C oldu ğu bir günde iç içe sıkışmıştır. Bu boruları birbirinden ayırmak için a şa ğıdakilerden hangileri yapılabilir. I. Her iki boruda 60 o C deki sıcak suya atılmalı II. İçteki borunun içine buz parçaları konulmalı III. Dıştaki boru 80 o C deki suya tutulmalı A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 97) X, Y, ve Z cisimleri aynı sıcaklıkta şekil-1 de görüldü ğü gibi perçinlenmi ştir. Bu maddeler so ğutuldu ğunda şekil-2 deki gibi olmaktadır. Bu cisimlerin genle şme katsayılarını kar şıla ştıran do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) ? x > ? y > ? z B) ? x > ? z > ? y C) ? y > ? x > ? z D) ? z > ? y > ? x E) ? z > ? x > ? y 98) Şekildeki içi oyuk metal daire ısıtıldığında a şa ğıdakilerden hangileri artar? I. AB aralığı II. r 1 yarıçapı III. r 2 yarıçapı A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III X Y X Z Şekil-1 Şekil-2 r 2 B A r 1 K L M V V V 114 99) 20 o C de bölmelendirilmi ş metalik bir cetvel ile 30 o C de genle şme katsayısı metalden küçük tahta bir cismin boyu ölçülmek isteniyor. Cetvel ile ölçülen de ğer için a şa ğıdakilerden hangileri do ğrudur? A) Cismin gerçek boyudur. B) Cismin gerçek boyundan küçüktür. C) Cismin gerçek boyundan büyüktür. D) Tahtanın uzunlu ğu bilinmeden bir şey söylenemez. E) Ölçülen de ğer cisimlerin özkütlelerine ba ğlıdır. 100) Boyca genle şme katsayısı 4.10 -6 olan küp şeklindeki bir cismin hacmi 2 m 3 dür. Bu katı cismin sıcaklığı 100 o C arttığında cismin hacmi yakla şık kaç dm 3 artar? A) 0,24 B) 0,8 C) 2,4 D) 8 E) 24 101) Bir maddeye ait boyunun sıcaklığa ba ğlı de ğişim grafi ği şekildeki gibidir. Bu maddenin boyca genle şme katsayısı kaç o C -1 dir? A) 5.10 -6 B) 5.10 -5 C) 4.10 -5 D) 2.10 -4 E) 4.10 -4 102) Bir termometrenin hassasiyetini arttırmak için a şa ğıdakilerden hangileri yapılabilir? I - Kullanılan saydam borunun çapı büyük olmalı II- Kullanılan sıvının öz kütlesi büyük olmalı III-Kullanılan sıvının genle şme katsayısı büyük olmalı A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 103) Bir termometre suyun donma sıcaklığı -20, kaynama sıcaklığını ise +130 olarak göstermektedir. Hava sıcaklığının +40 o C oldu ğu bir günde bu termometre kaçı gösterir? A) 35 B) 40 C) 48 D) 50 E) 60 104) X ve Y maddelerine ait boyca uzama ve sıcaklık grafi ği şekildeki gibidir. Buna göre, bu maddelerin boyca genle şme katsayıları oranı ( ? X /? Y ) kaçtır? A) 10/11 B) 1/2 C) 1 D) 2 E) 3 Boy (cm) 80,02 80 0 Sıcaklık ( o C) 50 Boy(m ) 0 12L 11L 10L Sıcaklık( o C ) X Y t 115 105) E şit yarıçaplı çember, daire ve küre su dolu kapta iken ısıtılıyor. Bir süre sonra her üç madde içinde a şa ğıdakilerden hangileri kesin e şit olur? I. Sıcaklık de ğişimleri II. Aldıkları ısı miktarları III. Öz kütle de ğişimleri A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 106) Bir maddenin herhangi bir sıcaklıktaki genle şme katsayısı a şa ğıdakilerden hangilerine ba ğlıdır? I. Maddenin özkütlesine II. Maddenin 0 o C deki genle şme katsayısına III. Maddenin bulundu ğu andaki sıcaklığına A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 107) Küre şeklindeki bir cisim ısıtıldığında son yarıçapı a şa ğıdakilerden hangisine ba ğlıdır? I. Kürenin sıcaklık de ğişimine II. Kürenin ilk hacmine III. Kürenin ilk yarıçapına A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 108) K, L ve M cisimleri aynı sıcaklıkta üstteki şekilde görüldü ğü gibi perçinlenmi ştir. Bu maddeler ısıtıldığında kendi altındaki şekiller gibi olmaktadır. Bu cisimlerin genle şme katsayılarını kar şıla ştırın? A) ? M > ? K > ? L B) ? K > ? M > ? L C) ? K > ? L > ? M D) ? K = ? L = ? M E) ? L > ? K > ? M 109) Bir K cisminin erime noktası -40 o C kaynama noktası +25 o C dir. L cisminin 8 o C ve 90 o C , M cisminin 40 o C ve 120 o C dir. Buna göre, bu maddeler a şa ğıda gösterilen hangi sıcaklıkta biri katı, biri sıvı, biri de gaz halinde bulunur? A) 0 B) +20 C) +35 D) +50 E) +95 110) K, L ve M cisimlerine ait ilk boy, sıcaklık artışı ve boyca uzama miktarları tabloda verilmi ştir. Bu cisimlerin aynı olup olmadıkları hakkında ne söylenebilir? İlk boy Sıcaklık artışı Boyca uzama K 2a 2t b L 2a t 2b Ma t b A) Üçü de kesinlikle farklı maddelerdir. B) K ve L aynı olabilir, M farklıdır. C) K ve M aynı olabilir, L farklıdır. D) L ve M aynı olabilir, K farklıdır. E) Üçü de aynı maddedir. L K Isıtılma K M Isıtılma 116 111) Kütlesi 200 g olan küp şeklindeki bir cismin öz ısısı 1,5 Cal /g o C, boyca genle şme katsayısı 2.10 -6 o C -1 dir. Bu cismin özkütlesi 1,6 g/cm 3 olup 120000 Cal’ lik ısı verildi ğinde bir kenarı kaç cm artar? A) 2.10 -2 B) 4.10 -3 C) 5.10 -4 D) 2.10 -6 E) 4.10 -6 112) X, Y, Z maddelerine ait boyunun sıcaklığa ba ğlı de ğişim grafi ği şekildeki gibidir. Bu maddelerin boyca genle şme katsayılarını kar şıla ştıran do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) ? X > ? Y > ? Z B) ? Y > ? X > ? Z C) ? Y > ? Z > ? X D) ? X = ? Y = ? Z E) ? X > ? Z > ? Y 113) Bir maddeye ait boyunun sıcaklığa ba ğlı de ğişim grafi ği şekildeki gibidir. Bu maddenin boyca genle şme katsayısı kaç o C -1 dir? A) 5.10 -6 B) 4.10 -6 C) 5.10 -4 D) 2.10 -3 E) 4.10 -2 114) E şit yarıçaplı çember, daire ve küre su dolu kapta iken ısıtılıyor. Bir süre sonra her üç madde içinde a şa ğıdakilerden hangileri kesin e şit olur? I. Sıcaklık de ğişimleri II. Yarıçapların artış miktarları III. Aldıkları ısı miktarları A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III 115) Bir kapta bir miktar sıvı vardır. Bu sıvıya daha sıcak bir demir parçası atıldığında a şa ğıdaki olaylardan hangisi kesin olur? A) Sıvının hacmi azalır. B) Demirin sıcaklık de ğişimi sıvınınkine e şittir C) Sıvının öz kütlesi artar. D) Demirin öz kütlesi azalır. E) Demirin ısı de ğişimi sıvınınkine eşittir. 116) K ve M maddelerine ait boyca uzama ve sıcaklık grafi ği şekildeki gibidir. Buna göre, bu maddelerin boyca genle şme katsayıları oranı ( ? K /? L ) kaçtır? A) 1/4 B) 5/12 C) 1 D) 2 E) 4 Boy(m) 0 12L 11L 10L Sıcaklık( o C ) Z Y X t Boy (m) 10,02 10 0 Sıcaklık ( o C) 400 Boy (m) 0 13L 12L 10L Sıcaklık ( o C ) K M t 117 117) X kabındaki suyun sıcaklığı +80 o C, Y kabındaki suyun sıcaklığı +20 o C ve Z kabındaki suyun sıcaklığı +50 o C. Kaplardaki suların kütleleri arasındaki ili şki m x =2m y =m z oldu ğuna göre toplam enerjilerini kar şıla ştıran do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) Q x >Q y >Q z B) Q x >Q z >Q y C) Q y >Q z >Q x D) Q y >Q x >Q z E) Q z >Q y >Q x 118) Havası alınmış bir kabın içine sıcaklıkları farklı X, Y ve Z cisimleri ısıca yalıtkan iplerle birbirine ve kaba de ğmeyecek şekilde asılıyor. Cisimler arasındaki ısı alış veri şi a şa ğıdaki yollardan hangisi ile gerçekle şir? I. İletim yolu ile II. Konveksiyon ile III. I şıma ile A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 119) Bir odanın içinde bulunan tahta ve demire aynı anda dokundu ğumuzda demir tahtadan daha so ğuk gelir. Bunun nedeni a şa ğıdakilerden hangisidir? I. Öz kütlelerinin farklı olması II. Isı iletkenliklerinin farklı olması III. Isı sığalarının farklı olması A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 120) Hava sıcaklığının -5 o C oldu ğu bir günde bir sürahi içinde bulunan suyun üst kısmı donmu ştur. Buna göre, buzun üst yüzeyi olan K ve alt yüzeyi olan L noktalarındaki sıcaklıkları kaç o C dir? A) B) C) D) E) K -5 -5 0 -10-10 L 0 -5 0 -5 0 121) Güne şli havada karpuz kesilerek kısa bir süre güne şe tutulursa karpuz so ğur. Buna göre a şa ğıdaki olaylardan hangisi bu olayın sebebi ile aynıdır? I. Sıcak bir günde yüzümüze kolonya sürersek serinleriz. II. Kar ya ğarken havanın ısınması III. Limonata barda ğına buz konuldu ğunda barda ğın dışı terler. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 122) X, Y, Z katı maddelerine ait kütle, sıcaklık artışı ve ısı miktarı verilmi ştir. Buna göre, bu maddelerin aynı olup olmadığı hakkında ne söylenebilir? Alınan Isı Kütle S ıcaklık artışı X2 Q m t Y Q 2m 2t Z2 Q m 2 t A) X ile Y aynı olabilir Z kesinlikle farklıdır. B) Z ile Y aynı olabilir X kesinlikle farklıdır. C) Üçü de kesinlikle farklıdır. D) Üçü de aynı olabilir. E) X ile Z aynı olabilir Y kesinlikle farklıdır. K Buz Su L 118 123) Bir kap 20 o C’de su akıtan musluk ile t sürede dolmaktadır. Aynı kap bo ş iken 100 o C’ de su akıtan ba şka bir musluk ile 3t sürede dolmaktadır. Bu kap bo ş iken 2 musluk aynı anda açıldığında kap içindeki denge sıcaklığı kaç o C olur? A) 30 B) 40 C) 50 D) 60 E) 80 124) Bir cisme verilen ısının sıcaklığa ba ğlı de ğişim grafi ği şekildeki gibidir. Buna göre, cismin katı haldeki öz ısısı 2 cal/g o C ise katı halden sıvı hale geçerken hal de ğiştirme ısısı kaç Cal/g dır? A) 40 B) 60 C) 70 D) 80 E) 90 125) Bir K cisminin erime noktası -30 o C kaynama noktası +70 o C, L cisminin 0 o C ve 100 o C, M cisminin 40 o C ve 180 o C dir. Buna göre, bu maddeler hangi sıcaklık aralığında üçü de sıvı halinde bulunur? A) 40 ile 70 B) -30 ile 70 C) 20 ile 80 D) 70 ile 100 E) 40 ile 100 126) A şa ğıda söylenen ifadelerden hangileri do ğrudur? I. Isı: maddenin kinetik ve potansiyel enerjilerinin toplamıdır. II. Sıcaklık: madde moleküllerinin bir tanesinin ortalama kinetik enerjisinin ölçüsüdür. III. Bütün soy gazların aynı sıcaklıktaki ortalama kinetik enerjileri e şittir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 127) A şa ğıdakilerden hangileri maddeler için ayırt edici özelliklerden de ğildir? A) Öz ısı B) Isı sığası C) Hal de ğiştirme ısısı D) Genle şme katsayısı E) Erime noktası 128) X ve Y maddeleri ısıca yalıtılmış kap içinde ısı alış veri şleri grafikte verilmi ştir. Bu maddelerin ısı sığaları oranı kaçtır? A) 1/2 B) 1 C) 3/2 D) 2 E) 3 Sıcaklık ( o C) Katı+Sıvı 80 30 Verilen ısı (Cal) 500 850 Sıcaklık ( o C) X 80 Y 60 0 Isı (Cal) 119 129) Sıcaklıkları farklı iki madde ısıca yalıtılmış bir ortamda üst üste konursa denge halinde a şa ğıdakilerden hangileri kesin e şit olur? I. Sıcaklıkları II. Isıları III. Öz ısıları A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 130) Isı sığası bilinen katı bir maddeye bilinen miktarda ısı enerji verilerek maddenin hacmi V kadar artıyor. V hacmi bilindi ğine göre a şa ğıdakilerden hangileri bulunabilir? I. Öz ısı II. Öz kütle III. Sıcaklık de ğişimi A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 131) 0 o C de m gram buzun üzerine 100 o C de en az kaç m gram su bo şaltılırsa buzun tamamı erir. (L buz =80 Cal/gr ; C buz =1 Cal/g. o C) A) 0,5 B) 0,6 C) 0,8 D) 1 E) 1,8 132) Bir cisme verilen ısının sıcaklığa ba ğlı de ğişim grafi ği şekildeki gibidir. Buna göre, cismin katı haldeki öz ısısı 0,5 Cal/g. o C oldu ğuna göre katı halden sıvı hale geçi şte hal de ğiştirme katsayısı kaç Cal/g dır? A) 25 B) 30 C) 40 D) 50 E) 55 133) K ve L maddeleri ısıca yalıtılmış kap içinde ısı alış veri şleri grafikte verilmi ştir. Bu maddelerin ısı sığaları oranı S K /S L kaçtır? A) 1/2 B) 1 C) 2 D) 3 E) 4 134) X, Y, Z maddelerine ait kütle, sıcaklık artışı ve ısı miktarı verilmi ştir. Buna göre, bu maddelerin aynı olup olmadığı hakkında ne söylenebilir? Alınan Isı Kütle S ıcaklık artışı XQ m t Y Q 2m 2t Z2 Q m 2 t A) Üçü de kesinlikle farklı maddelerdir. B) Z ve X aynı olabilir, Y farklıdır. C) X ve Y aynı olabilir, Z farklıdır. D) Y ve Z aynı olabilir, X farklıdır. E) Üçü de aynı maddedir. Sıcaklık ( o C) Katı+Sıvı 50 10 Verilen ısı (Cal) 100 300 Sıcaklık ( o C) K 80 L 60 0 Isı (Cal) 120 135) K ve L maddeleri ısıca yalıtılmış kap içinde ısı alış veri şleri grafikte verilmi ştir. Bu maddelerin ısı sığaları oranı S K /S L kaçtır? A) 1/2 B) 1 C) 2 D) 3 E) 4 136) Bir kap bo ş iken 40 o C’de su akıtan musluk ile 2t sürede dolmaktadır. Aynı kap bo ş iken 95 o C’de su akıtan musluk ile 3t sürede dolmaktadır. Bu kap bo ş iken iki musluk aynı anda açıldığında kap dolduktan sonra denge sıcaklığı kaç o C olur? A) 45 B) 50 C) 57 D) 60 E) 62 137) Bir cisme verilen ısının sıcaklığa ba ğlı de ğişim grafi ği şekildeki gibidir. Buna göre, cismin katı haldeki öz ısısı 0,25 Cal/g. o C oldu ğuna göre katı halden sıvı hale geçi şte hal de ğiştirme katsayısı kaç Cal/g dır? A) 25 B) 30 C) 40 D) 50 E) 55 138) Bir K cisminin erime noktası -40 o C kaynama noktası +30 o C, L cisminin 8 o C ve 94 o C, M cisminin 45 o C ve 120 o C dir. Buna göre, bu maddeler a şa ğıda gösterilen hangi sıcaklıkta biri katı, biri sıvı, biri de gaz halinde bulunur? A) 0 B) +7 C) +37 D) +50 E) +95 139) A şa ğıdakilerden hangileri maddeler için ayırt edici özelliklerdendir? I. Öz ısı II. Isı sığası III. Isı A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III 140) A şa ğıdaki maddelerin ısı iletkenliklerini büyükten küçü ğe do ğru sıralayan do ğru ifade a şa ğıdakilerden hangisidir? A) Bakır, su, hava B) Bakır, hava, su C) Su, bakır, hava D) Hava, su, bakır E) Su, hava, bakır Sıcaklık ( o C) Katı+Sıvı 90 10 Verilen ısı(Cal) 100 300 Sıcaklık ( o C) K 90 L 60 0 Verilen ısı (Cal) 121 141) Kalorifer kazanında yanan ate ş suyu ısıtır, ısınan su da kalorifer petekleri aracılığı ile bulundu ğumuz odayı ısıtır. Kazanda sıcak sudan odamızın ısınmasına kadar ısı enerjisi a şa ğıda söylenen hangi iletme yolunu kullanmıştır? A) I şıma - Dokunma - Konveksiyon B) Dokunma - I şıma - Konveksiyon C) Dokunma - Konveksiyon - I şıma D) Konveksiyon - I şıma - Dokunma E) Konveksiyon - Dokunma - Konveksiyon 142) Aynı kalınlıkta ve e şit uzunluktaki K ve L çubuklarının birer ucu birle ştirildikten sonra di ğer uçlarına özde ş iki buz parçası şekildeki gibi konmu ştur. K ve L çubuklarının birle şme yeri mum aleviyle ısıtıldığında K’nın ucundaki buzun daha önce eridi ği gözlenmi ştir. Bunun nedeni a şa ğıdakilerden hangileri olamaz? I. K’nın öz ısısı L’den büyüktür. II. K’nın genle şme katsayısı L’den büyüktür III. K’nın ısı iletkenli ği L’den büyüktür. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 143) Bir odanın içinde bulunan tahta ve demire aynı anda dokundu ğumuzda demir tahtadan daha so ğuk gelir. Bunun nedeni nedir? A) Demirin öz ısısı tahtadan daha büyüktür. B) Demirin ısı iletkenli ği tahtadan daha büyüktür. C) Demirin ısı sığası tahtadan daha büyüktür. D) Demirin ilk sıcaklığı tahtadan daha küçüktür. E) Tahtanın genle şme katsayısı demirinkinden büyüktür. 144) A şa ğıdakilerden hangileri bir sıvının kaynama noktasını dü şürebilir? I. Sıvının kütlesinin arttırılması II. Tamamen kapalı bir kap kullanılması III. Kap yüzeyindeki havanın hareket ettirilmesi A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 145) X, Y ve Z maddelerine ait erime sıcaklıkları ve kaynama sıcaklıkları tabloda verilmi ştir. Ortamın sıcaklığı –30 o C den 110 o C`ye çıkarıldı ğında hangi maddeler önce katı sonra sıvı daha sonra gaz halinde bulunur? Erime noktası Kaynama noktası X -20 60 Y -40 80 Z 0 100 A) Yalnız X B) Yalnız Y C) Yalnız Z D) X ve Z E) X ve Y Buz Mum Buz L K