Genel Laboratuvar Teknikleri ( sunu ) LABORATUAR TEKN İ KLER İAS İ TLER VE BAZLAR Asit ve bazlar canl ı organizmalarda önemli i ş levleri olan maddelerdir. Asitlerin ve bazlar ı n ço ğ u olduk ça tehlikeli ve tahrip edici maddelerdir. Örne ğ in, deri ş ik sülfürik asit kuvvetli bir asittir, suyu tutma özelli ğ ine sahiptir. E ğ er s ülfürik asit canl ı bir dokunun üzerine dökülürse, çok k ı sa süre içinde o doku tahrip olur. Örne ğ in, çama ş ı r y ı kamada kullan ı lan baz ı tür sabunlar ve deterjanlar baz i çerirler. Y ün ve ipek i çeren elbiseler bu t ür sabun ve deterjan ile y ı kand ı klar ı zaman, temizlik maddesinin i çindeki bazlar y ün ve ipek liflerinin k ı salmas ı na ve k ı smen de olsa çözülmelerine sebep olacakt ı r.AS İ TLER Asitler, sulu çözeltilerine hidrojen iyonu (H + ) verebilen ve mavi turnusol ka ğı d ı n ı k ı rm ı z ı ya dönü ş türebilen bile ş iklerdir. Yani, asitler suda çözündüklerinde, hidrojen (H + ) iyonunun miktar ı n ı artt ı ran maddelerdir. Asitlerin tad ı ek ş idir. Limon, elma, sirke, erik vb. besinlerin ek ş i olmas ı n ı n nedeni asit içermelerindendir. Asitler suda çözündüklerinde, elektri ğ i ileten çözeltiler elde ederiz. Asitler, çinko ve magnezyum gibi elementler ile reaksiyona girerek reaksiyon sonunda hidrojen gaz ı ç ı kmas ı na neden olurlar.Asitlerin Yap ı s ı ve Özellikleri Portakal ya da limon yemeyi hepimiz sevmesek de tatlar ı n ı n nas ı l oldu ğ unu biliriz. Bunlar ve daha birçok meyvenin yap ı s ı nda asit vard ı r. Tuz ruhu, çama ş ı r suyu gibi bir çok temizlik maddesinin yap ı s ı nda da asit vard ı r. Asit denildi ğ inde akl ı m ı za ilk gelen d ü ş ünce yak ı c ı ve tehlikeli bir madde oldu ğ udur.Asitlerin Tan ı nmas ı Deneyi: Araç gereçler: 2 adet beher, su, s ülfürik asit, mavi turnusol ka ğı d ı Deneyin Yap ı l ı ş ı : Behere asit çözeltisi konur. İ çine mavi turnusol ka ğı d ı bat ı rı l ı r. Mavi turnusol ka ğı d ı kı rm ı z ı ya dönüş ür.Asit nas ı l suland ı r ı l ı r? Behere bir miktar su konur. Üzerine deri ş ik sülfürik asit azar azar d ökülür. B öylece asit çözeltisi elde edilir. D İ KKAT: Asit üzerine su dökülmez!Asit Çözeltisinin Elektrik Ak ı m ı n ı İ letmesi Deneyi: Araç gere çler: Cam kap, ayak, statif çubuk, ba ğ lant ı parçalar ı , iki grafik çubuk (elektrotlar), pil, ampul, ba ğ lant ı kablosu, seyreltik s ülfürik asit çözeltisi. Deneyin Yap ı l ı ş ı : Deney d üzene ğ ini haz ı rlan ı r. Cam kaba asit konur, i çine iki grafik çubuk bat ı r ı l ı r. Devre haz ı rlan ı r. Ampul yanar. Sonuç: Asitlerin sulu çözeltileri, elektrik ak ı m ı iletir. Limon kullanarak da ayn ı deney yap ı labilir.NOT: Asitler suda kolayca erirler. H + iyonuna ve asit kökenine ayr ı l ı rlar. HCl › H + + Cl - H 2 SO 4 › 2H + + SO 4 -2 HNO 3 › H + + NO 3 - H 2 CO 3 › 2H + + CO 3 -2 İ çinde iyon bar ı nd ı ran bir s ı v ı , elektrik ak ı m ı n ı iletir. Asitler suda çözündüklerinden dolay ı , iyonlar ı na ayr ı ş ı rlar. Ayr ı lan bu iyonlar elektrik ak ı m ı n ı iletirler. Elektrik ak ı m ı n ı ileten b öyle s ı v ı lara da elektrolit denir.Asitlerin Metallere Etkisi Deneyi: Araç gereçler: Hidroklorik asit çözeltisi, iki deney t üpü, çinko par çalar ı , ba ğ lant ı parçalar ı . Deneyin Yap ı l ı ş ı : I.t üpe çinko par çalar ı koyup, üzerine HCl asidi d ökünüz. II. t üpte hidrojen gaz ı birikir. Sonuç: Asit çözeltileri, metaller üzerine etki eder. Hidrojen gaz ı aç ığ a ç ı kar.METAL + AS İ T › TUZ + H İ DROJEN GAZI Çinko Hidroklorik asit Çinko klorür Hidrojen gaz ı Zn + 2HCl › ZnCl 2 + H 2   Ma ğ nezyum Hidroklorik asit Ma ğ nezyum klorür Hidrojen Mg + 2HCl › MgCl 2 + H 2   Çinko Sülfürik asit Çinko sülfat Hidrojen gaz ı Zn + H 2 SO 4 › ZnSO 4 + H 2AS İ TLER İ N ORTAK ÖZELL İ KLER İ *Sulu çözeltileri elektrik ak ı m ı n ı iletir. *Sulu çözeltilerinin tatlar ı ek ş idir (tatlar ı na bak ı lmaz). *Turnusol ka ğı d ı n ı n rengini maviden k ı rm ı z ı ya dönü ş türürler. *Hepsinin yap ı s ı nda hidrojen (H) vard ı r ve sulu çözeltilerine (suda çözündüklerinde) hidrojen iyonu (H + ) verirler. *Plastik ve camlara etki edemezler. *Saf haldeyken elektrik ak ı m ı n ı iletmezler. *Yak ı c ı özelliktedirler.*Bazlarla birle ş erek n ötrle ş irler, yani tuz ve su olu ş turup, ı s ı aç ığ a ç ı kar ı rlar. HCl + NaOH › NaCl + H 2 O + Is ı Asit + Baz › Tuz + Su *Metallerle tepkimeye girerek metal tuzu olu ş tururlar ve H 2 (hidrojen) gaz ı aç ığ a ç ı kar ı rlar. (Al, Mg, Zn, Fe, Na gibi metaller) Asit + Metal › Metal Tuzu + Hidrojen Gaz ı 2HCl + Mg › MgCl 2 + H 2 (g) H 2 SO 4 + Zn › ZnSO 4 + H 2 (g)BAZI AS İ TLER 1. Hidroklorik asit: HCl 2. Nitrik asit: HNO 3 3. Sülfirik asit: H 2 SO 4 4. Karbonik asit: H 2 CO 3 7. Asetik asit: CH 3 COOH 8. Hidrojen sülfür: H 2 S 9. Okzalik asit: COOH COOHAsidin de ğ erli ğ i: Bir asidin de ğ erli ğ i, suya verdi ğ i H + iyonunun miktar ı na ba ğ l ı d ı r. Suda % 100 çözünen ve elektrik ak ı m ı n ı iyi ileten asitlere kuvvetli asit denir. Tam tersi olan asitlere ise zay ı f asit denir. Kuvvetli asitler çok tahri ş edici ve yak ı c ı d ı r. Bu y üzden dikkatli kullan ı lmal ı d ı r. Periyodik cetvelde yukar ı dan a ş a ğı ya ve soldan sa ğ a gidildikçe asidik özellik artar. AS İ T VE BAZLARIN KUVVET İ Suyun iyonla ş mas ı na ait olan e ş itli ğ i, anla ş ı lmas ı daha kolay olsun diye a ş a ğı daki ş ekilde yazar ı z: H 2 O › H + + OH - Su Hidrojen Hidroksit İ yonu (proton) İ yonu (baz) Sulu çözeltilerden bahsetti ğ imiz zaman "proton" veya "hidrojen iyonu" terimini kullan ı rı z. Fakat, ger çekte hidrojen iyonlar ı (H + ) su içinde hi çbir zaman tek ba ş lar ı na bulunamaz. Bunlar her zaman hidronyum iyonu (H 3 O + ) denilen bir yap ı içinde bulunurlar. Hidronyum iyonlar ı bir molek ül suya ait olan hidrojen iyonunun (H + ) bir di ğ er su molekülüne aktar ı lması ile olu ş an yap ı lard ı r. H 2 O + H 2 O › H 3 O + + OH - Hidronyum Hidroksit İ yonu (asit) İ yonu (baz)Asitleri proton veren maddeler olarak tan ı mlam ı ş t ı k. Ancak farkl ı asitlerin proton verme yatk ı nl ı klar ı farkl ı d ı r. İ ş te bu farkl ı l ı k kuvvetli asit, kuvvetli baz, zay ı f asit ve zay ı f baz kavramlar ı n ı n ortaya ç ı kmas ı na neden olmu ş tur. Deri ş imleri ayn ı olan farkl ı asitlerin güçleri ayn ı de ğ ildir. Çözeltilerde tamamen iyonla ş arak, t üm protonlar ı n ı veren asitlere "kuvvetli asit" denir. Çözeltilerde k ı smen iyonla ş arak protonlar ı n ı n bir k ı sm ı n ı veren asitlere de "zay ı f asitler" denir. Kuvvetli bir asit çözeltisini suya ilave etti ğ imiz zaman hidronyum iyonlar ı n ı n deri ş iminde b üyük bir art ı ş olur.Örne ğ in, nitrik asit (HNO 3 ) kuvvetli bir asittir. 0,1 Molar HNO 3 i çinde nitrik asit molek üllerinin % 92 'si iyonla ş arak hidronyum ve nitrat iyonu olu ş tururlar. HNO 3 + H 2 O › H 3 O + + NO 3 - Nitrik asit Baz Asit Nitrat iyonu Hidroklorik asit ( HCl), hidrobromik asit ( HBr), hidroiyodik asit ( HI) ve s ülfürik asit (H 2 SO 4 ) di ğ er kuvvetli asitlere örnektir.Bir zay ı f asitin suya ilavesi hidronyum iyonlar ı n ı n deri ş imini çok az art ı r ı r. Örne ğ in, zay ı f bir asit olan asetik asitin 0,1 molar çözeltisinde asetik asit moleküllerinin ancak % 1,3' ü iyonlar ı na ayr ı ş arak hidronyum ve asetat iyonlar ı n ı olu ş turur. CH 3 COOH + H 2 O › H 3 O + + CH 3 COO – Asetik asit Baz Asit Asetat iyonu Nitroz asidi (HNO 2 ), karbonik asit (H 2 CO 3 ) ve borik asit (H 3 BO 3 ) zay ı f asitlere örnektir.Baz ı t üketti ğ imiz meyve ve sebzelerde de asit bulunmaktad ı r. Bu asitler zay ı f asitler dir ve dilde ek ş i bir tat b ı rak ı rlar: Elmada Malik asit : C 2 H 3 OH(COOH) 2 • Limonda Sitrik asit : C 3 H 4 OH(COOH) 3 • Çilekte Folik asit : CH 2 OH(COOH) • Üzümde Tartarik asit : C 2 H 2 (OH) 2 (COOH) 2 • Yo ğ urtta Laktik asit : C 2 H 3 OH(COOH) • Sirkede Asetik asit : CH 3 (COOH) •Günlük Ya ş amda Kullan ı lan Baz ı Asitler: Sirke, seyreltik bir asetik asit çözeltisidir. • Araba akülerinde, sülfürik asit çözeltisi kullan ı l ı r. • Nitrik asit, boya ve gübre yap ı m ı nda kullan ı l ı r. • Temizlikte kullan ı lan tuz ruhu, seyreltik hidroklorik asit • çözeltisidir. Midemiz, seyreltik hidroklorik asit salg ı layarak besinleri • parçalar. Bu salg ı n ı n fazlala ş mas ı midede ülsere sebep olur. Baz ı maddelerin yap ı s ı nda hidrojen bulunmad ığı h âlde, • hidrojen iyonu (H + ) olu ş umuna sebep olduklar ı i çin sulu çözeltileri asit özelli ğ i gösterir. CO 2 ve SO 2 suda asit özelli ğ i g österen maddelerdir. • Havadaki karbon dioksit ve kükürt dioksit gazlar ı da ya ğ mur damlalar ı nda çözündüklerinde, asit olarak yere d ü ş erler. Asit ya ğ murlar ı bu ş ekilde olu ş ur.Bunlar ı biliyor musunuz ? Midede asitli bir ortamdan ge çen besinleri ba ğı rsakta bazik bir ortam kar ş ı lar. Is ı rgan otuna dokundu ğ umuzda, hissetti ğ imiz ac ı n ı n sebebi, zehirli kar ı ncalar ı n canl ı lar ı ı s ı r ı rken salg ı lad ı klar ı zehirde de bulunan formik asittir. Eğ er toprak asitliyse verimli ürün al ı namaz. Bu yüzden çiftçiler topra ğ a, baz özelli ğ i g österen kireç tozu serperler. BAZLAR Sulu çözeltilerine hidroksit (OH - ) iyonu verebilen maddelere baz denir. Yani bazlar, suda çözündüğ ünde hidroksit (OH - ) iyonunun miktar ı n ı artt ı ran maddelerdir. Bazlar da suda çözündükleri zaman elektri ğ i ileten çözeltiler olu ş tururlar. Bazlar ı n tatlar ı ac ı d ı r ve dokunuldu ğ u zaman kayganl ı k hissi verirler. Bazlar kı rm ı z ı turnusol ka ğı d ı n ı maviye çevirirler. Bazlar da, asitler ile reaksiyona girerek birbirlerinin özelliklerini nötralize ederler. Örne ğ in, mide hastal ı klar ı ile ilgili ila çlar bir baz olan bikarbonat (HCO 3 ) i çerirler. Bu baz midede bulunan hidroklorik asidi n ötralize ederek ki ş iye rahatlama hissi verir.Bazlar ı n Yap ı s ı ve Özellikleri Elimizi sabunla y ı karken sabunun verdi ğ i kayganl ı k hissini hepimiz fark etmi ş izdir. Yüzümüzü y ı karken sabun g özümüze ka çt ığı nda, gözümüzün yanmas ı na sebep olur. İ ş te sabuna kaygan, yak ı c ı ve ac ı olma gibi özellikleri veren maddeler bazd ı r. Bazlar temizlik maddelerinde, ş ampuanlarda ve daha birçok maddenin yap ı s ı nda bulunur.Neden asit ve baz i çeren baz ı maddeleri yerken baz ı lar ı na dokunmam ı z bile tehlikelidir? İ ş te tam bu noktada asit ve bazlar ı n kuvveti öne ç ı kar. Baz ı asit ve bazlar kuvvetli, baz ı lar ı ise zay ı ft ı r. Zay ı f asit ve bazlar kuvvetli olanlara göre daha etkisizdir.Bazlar ı n Tan ı nmas ı Deneyi: Araç gere çler: Deney t üpü, NaOH çözeltisi, k ı rm ı z ı turnusol ka ğı d ı Deneyin Yap ı l ı ş ı : T üp i çine bir miktar NaOH (Sodyum Hidroksit) çözeltisi koyunuz. K ı rm ı z ı turnusol ka ğı d ı n ı bat ı r ı n ı z. K ı rm ı z ı turnusol ka ğı d ı mavi renge döner. NOT: Baz çözeltileri, elektrik ak ı m ı n ı iletir. Bunun nedeni; NaOH suda iyonla ş ı r. A ç ığ a ç ı kan Na + iyonu ile OH - iyonlar ı , ak ı m ı n geçmesini sa ğ lar. NaOH (suda ) › Na + (suda) + OH - (suda )Baz ı n Ad ı Simgesi İ yonla ş mas ı Sodyum Hidroksit NaOH NaOH › Na + + OH - Potasyum Hidroksit KOH KOH › K + + OH - Kalsiyum Hidroksit Ca(OH) 2 Ca(OH) 2 › Ca + + 2OH - Amonyak NH 3 NH 3 › NH 4 + + OH -BAZLARIN ORTAK ÖZELL İ KLER İ *K ı rm ı z ı turnusol ka ğı d ı n ı maviye çevirirler. *Ele kayganl ı k hissi verirler (sabun gibi). *Tatlar ı ac ı ms ı d ı r (tatlar ı na bak ı lmaz). *Sulu çözeltileri elektrik ak ı m ı iletir. *Hepsinin yap ı s ı nda hidroksit (OH) vard ı r (NH 3 hariç). Sulu çözeltilerine (suda çözündüklerinde) hidroksit iyonu (OH - ) verirler. *Saf haldeyken elektrik ak ı m ı n ı iletmezler. *Saf haldeyken tahri ş edicidirler.*Asitlerle birle ş erek nötrle ş irler ve tuz ile su olu ş turup ı s ı aç ığ a ç ı kar ı rlar. AS İ T + BAZ › TUZ + SU + ISI HCl + NaOH › NaCl + H 2 O + Is ı H 2 SO 4 + 2NaOH › Na 2 SO 4 + H 2 O + Is ı *Ço ğ u metale etki edemezler. Ancak Al ve Zn gibi baz ı metallere etki ederek metal tuzu olu ş tururlar ve H 2 (hidrojen) gaz ı aç ığ a ç ı kar ı rlar. 2NaOH + Zn › Na 2 ZnO 2 + H 2 (g)Günlük hayat ı m ı zda genel olarak temizlik maddesi olarak otaya ç ı karlar. Örne ğ in; sabun, di ş macunu, amonyak v.b. baz özelli ğ i gösterir. Çama ş ı r Sodas ı • Sabun • Ş ampuan • Deterjan • Di ş Macunu • Odun Külü • Kabartma Tozu • A ğı z İ çi • Kan •Bazlar ı n de ğ erli ğ i: Bazlar ı n de ğ erli ğ i suya verdikleri OH – iyonunun çoklu ğ una ba ğ l ı d ı r. Suda % 100 çözünen, elektrik ak ı m ı n ı iyi ileten bazlara kuvvetli bazlar denir. Bunun tam tersi olan bazlara da zay ı f bazlar denir. Periyodik cetvelde a ş a ğı dan yukar ı ya, sa ğ dan sola gidildik çe bazik özellik artar. Kuvvetli bazlar, metallere ve dokulara tahri ş edici etki yaparlar. Amonya ğı n buhar ı g öze, burna ve solunum yoluna zarar verir.Sodyum hidroksit (NaOH), sabun yap ı m ı nda kullan ı l ı r. Bu • yüzden sabun a ğ z ı m ı za ve gözümüze de ğ di ğ inde ac ı verir. Di ş macunu ve ş ampuanlarda da baz oldu ğ u i çin ac ı bir • tat verir. Amonyakl ı s ı v ı maddeler, ya ğ ve kire ç s ökücü olarak ev • temizleyicilerinde kullan ı l ı rlar. Yemek sodas ı olarak bilinen kabartma tozu, bir çe ş it baz • olan sodyum bikarbonat (NaHCO 3 ) içerir. Kireç suyu, bir çe ş it bazd ı r. • Potasyum hidroksit, (KOH) arap sabunu yap ı m ı nda • kullan ı l ı r. Bazlar ve asitler tepkimeye girerek tuz ve su • olu ş tururlar. Baz + Asit › Tuz + Su Bazlar ı n Kullan ı m Alanlar ı :Günlük Hayat ı m ı zdaki Baz ı Asitler ve Bazlar: Asitler Formülü Bulundu ğ u Yer Hidroklorik asit HCl Mide özsuyu Sitrik asit C 6 H 8 O 7 Limon suyu Fosforik asit H 3 PO 4 Kolal ı içecekler Asetik asit CH 3 COOH Sirke Karbonik asit H 2 CO 3 Gazoz Tartarik asit C 4 H 6 O 6 Ş arap Bazlar Formülü Kullan ı m Yeri Amonyak NH 3 Gübre yap ı m ı Sodyum hidroksit NaOH Sabun yap ı m ı Sodyum bikorbonat NaHCO 3 Cam yap ı m ı , gübre yap ı m ıTUZLAR Asit ve bazlar ı n nötrle ş mesinden meydana gelen ürünlere tuz denir. Asitler ve bazlar tepkimeye girdi ğ inde, tuz ve su olu ş turmalar ı olay ı na da nötrle ş me tepkimesi denir. Do ğ adaki maddelerin ço ğ u tuz bile ş i ğ i halinde bulunurlar. Tuzlar genellikle pozitif yüklü bir metal iyonuyla, negatif yüklü bir ametal iyonundan olu ş mu ş iyonik bile ş iklerdir. Tuzlar kristal yap ı l ı , iyonik bile ş ikler olduklar ı ndan, tuzlar ı n kat ı haldeki iyonlar ı birbirine s ı k ı s ı k ı ya ba ğ land ı klar ı için elektrik ak ı m ı n ı iletmezler. Sadece sulu çözeltileri elektrik ak ı m ı n ı iletirler. Günlük hayat ı m ı zda kulland ığı m ı z, yemek tuzu (NaCl), alç ı (CaSO 4 ), çama ş ı r sodas ı (Na 2 CO 3 ) ve kabartma tozu (NaHCO 3 ) birer tuzdur.Nötürle ş me olay ı nda, asidin ( H + ) iyonu ile baz ı n ( OH - ) iyonu birle ş erek, suyu (H 2 O) olu ş turur ve enerji aç ığ a ç ı kar ı r. NÖTÜRLE Ş ME OLAYI: AS İ T + BAZ › TUZ + SU HCl + NaOH › NaCl + H 2 O (Nötrle ş me reaksiyonu) Nötr TuzTuzlara Örnekler: NaCl – Sofra tuzu CuSO 4 – Bak ı r II sülfat Na 2 CO 3 – Sodyum karbonat CuCl 2 – Bak ı r II klorür Na – Sodyum Mg – Ma ğ nezyum K – PotasyumTuzlar ı n vücudumuz için önemi: 70 kg ’ l ı k bir insan v ücudunda ortalama 3 kg kadar farkl ı tuz vard ı r. Bu tuzlar ı , v ücudumuza yiyeceklerle birlikte al ı r ı z. Bunlardan en önemlileri sodyum ( Na), potasyum ( K), ma ğ nezyum (Mg) ve kalsiyum ( Ca) tuzlar ı d ı r. Bu maddeler, v ücudumuzun su dengesini ayarlarlar. Eksikli ğ inde kans ı zl ı k, guatr gibi pek çok hastal ı k ortaya ç ı kar.Tuzlar ı n Özellikleri: Kat ı ve kristal haldedirler. • Kat ı halde iken elektrik ak ı m ı n ı iletmezler. • Sulu çözeltileri elektrik ak ı m ı n ı iletirler. • Art ı y üklü (metal veya k ök) ve eksi y üklü • (ametal veya kök) iyonlardan olu ş urlar. Asit ve bazlar ı n nötrle ş me tepkimesi sonucu • olu ş urlar. Turnusol ka ğı d ı na etkileri yoktur. •OKS İ TLER Metal Oksitler ve Ametal Oksitler olarak ikiye ayr ı l ı rlar: Metal Oksitler (Bazik oksitler) Metallerin oksijenle yapm ı ş olduklar ı bile ş iklerdir. Sulu çözeltileri bazik özellik gösterir. Li 2 O Lityum oksit Na 2 O Sodyum oksit K 2 O Potasyum oksit MgO Ma ğ nezyum oksit CaO Kalsiyum oksit Ametal Oksitler (Asit oksitler) Ametallerin oksijenle yapm ı ş olduklar ı bile ş iklerdir. Sulu çözeltileri asit özelli ğ i gösterir. CO 2 Karbondioksit CO Karbonmonoksit SO 2 Kükürtdioksit N 2 O 5 Azot pentoksit NO Azot monoksit NO 2 Azotdioksit NO 3 Azottrioksit Not: Al 2 O 3 ve ZnO gibi oksitler, hem asitlerle hem de bazlarla reaksiyona girerler. Bu t ür oksitlere amfoter oksitler denir.pH nedir? Bilim adamlar ı hidrojen (H + ) iyonlar ı n ı n miktar ı n ı belirlemek i çin pH ölçüsünü geli ş tirmi ş lerdir. Bunun için pH ka ğı d ı ya da pH metre kullan ı l ı r. 25 ºC de pH, 0-14 aras ı nda de ğ erler al ı r. pH ka ğı d ı , maddenin asit de ğ erine g öre renk de ğ i ş tirir. Bir maddenin pH ’ ı 0-7 aras ı nda ölçülmü ş se, o madde asittir. pH de ğ eri küçüldükçe, asitlik kuvveti artar. Bir maddenin pH ’ ı 7-14 aras ı nda ölçülmü ş se, o madde bazd ı r. pH 7 ’ den b üyük de ğ erler ald ı kça, bazl ı k özelli ğ i de artar. pH, 7 oldu ğ unda ise madde nötrdür.Baz ı Çözeltiler pH De ğ erleri Hidroklorik asit (0,1 M) ...........................................1 • Mide suyu ....................................................................1.0 - 3.0 • Sitrik asit (limon suyu) .............................................2.2 • Asetik asit (Sirke) ....................................................2.9 • Karbonik asit (Gazoz) ...............................................3.8 • Domates suyu .............................................................4.2 • Kahve ............................................................................5.0 • İ drar ............................................................................6.0 • Ya ğ mur suyu ...............................................................6.2 • Süt ...............................................................................6.5 • Saf su .........................................................................7.0 • Tükürük ......................................................................7.2 • Kan ...............................................................................7.4 • Magnezyum hidroksit (Ülser ilac ı ) .......................10.5 •Belirteçler ( İ ndikatörler) İ ki maddeyi birbirinden ay ı ran veya bilinmeyen bir maddenin hangi madde oldu ğ unu bilmemize yarayan maddelere denir. Bir çözeltideki iyonlar ı n miktar ı do ğ adaki baz ı boyar maddelerin renklerini etkileyebilir. Örne ğ in; liken bitkisinden elde edilen asit-baz ay ı rac ı olan turnusol ka ğı d ı gibi. Turnusol ka ğı d ı , asit i çinde k ı rm ı z ı , baz i çinde mavi renge dönü ş ür. İ ş te maddelerin asit mi yoksa baz m ı olduklar ı n ı anlamak i çin kullan ı lan maddelere belirteç (indikatör) denir. Lahana da do ğ al bir belirteçtir.Asit ve Baz Derecesinin Belirlenmesi: Bazen asitlerin g üçlü mü? Yoksa zay ı f m ı ? Veya bazlar ı n güçlü mü? Zay ı f m ı ? Olduklar ı n ı merak ederiz. Bunu ö ğ renmek için pH metreyi kullan ı r ı z. pH metre, üzerinde 1 ’ den 14 ’ e kadar say ı lar olan bir alettir.Lab.Teknikleri Kitab 2009/Sakarya • Yrd. Do ç . Dr. Aysel K ÜÇÜ K •