Genel Lehim Nasıl Yapılır ? Lehim Nasıl Yapılır? Lehimleme, metallerin, erime noktası dü şük olan bir ala şım metal kullanılarak birle ştirilmesi olarak tanımlanabilir. Ba şka bir deyi şle, lehimleme erime noktası dü şük olan yumu şak bir metal, di ğer iki metali birbirine tutkalla yapı ştırılır gibi eklenmesinde kullanılmasıdır. Lehimleme, elektrik-elektronikle ilgili herhangi bir konuda hobi olsum profesyonel olsun çalı şmak isteyen herkesin kesinlikle sahip olması gereken bir beceridir. Kullanıldıkça artan ve zamanla geli şen bir beceri oldu ğu da kesin olarak söylenebilir. Yani, iyi lehimlemek için bolca denemek gerekir. Bu yazı, birkaç basit adımda size lehimlemeyi ö ğretmeyi amaçlamaktadır. Yazının sonunda ise lehimlemenin püf noktalarına kısaca de ğinilecektir. Adım adım lehimleme. Adım 1: Araç - Gereç Lehimleme yapabilmeniz için öncelikle iki şeye ihtiyacınız vardır; Bir havya ve biraz lehim. Havya, lehimi eritmek için kullanaca ğınız, yüksek sıcaklı ğa sahip bir ucu olan kaleme benzer bir araçtır. Ama kalem gibi ucundan de ğil (ucu yakar :)) ah şap veya plastik türevlerinden olan sapından tutulur. Watt ile ifade edilen de ği şik güçlerde olabilirler. 15-30 Watt aralı ğındaki havyalar elektronik için gereken hemen tüm PCB lehimleme i şlerini ba şarıyla halledebilirler. Daha yüksek güçlü havyalar da kullanılabilir tabi, ama o durumda baskılı devrenizi veya lehimledi ğiniz devre elemanını yakarak hasara u ğratma riskini de kabul etmi ş olursunuz. Bir de lehim tabancası denen, tabanca şeklinde kabzası olan havyalar vardır. Bunları kullanmanızı tavsiye etmiyoruz. Çok yüksek güce sahip olan bu havyalar, lehimleme ucundan, sadece teti ğine basıldı ğı zaman ısınacak şekilde yüksek akımlar akıtırlar. Bu akımlar aktı ğı sürece sıcak uçta istenmeyen gerilimler de olu şur ve bu gerilimler lehimlemekte oldu ğunuz devre elemanı için tahrip edici etki yapabilir. Lehim seçimi de oldukça önemlidir. Lehim teli içerisinde bulunan tüp veya tüplerde asit içeren lehimleri Asla kullanmayınız. Bu tür lehimler, devre elemanı bacakları ve baskılı devre yolları ile reaksiyona girerek devrenizde zaman içerisinde kısa devre rotaların olu şmasına yol açacaklardır. Elektronikte kullanılmaya en uygun lehim teli ise içerisinde birden fazla ince kanalda reçine türü bir lehim alı ştırıcısı ta şıyandır. =0.5 veya 0.75mm kalınlı ğındaki lehim tellerinden kullanırsanız lehimleme daha da kolayla şacaktır. Daha kalınını aldı iseniz, onu bitirene kadar zor lehim yapacaksınız demektir. Özellikle de havyanız dü şük güçlü ise. Lehim teli içerisindeki reçine malzeme ısındı ğı zaman, ci ğerleriniz ve gözleriniz için zararlı olan bir duman çıkartacaktır. Bu yüzden asla kapalı ve dar alanlarda lehim yapmayın. Lehim yaptı ğınız odayı havalandırın ve hatta tam dumanın çıktı ğı yerden hava emecek minik bir havalandırma fanı kullanın. Havyanın ucundaki erimi ş lehim de oldukça tehlikelidir. Akı şkan halde olaca ğı için havya ucundan damlayabilir veya havyanın ani bir hareketi ile sa ğa sola sıçrayabilir. Göze sıçraması durumu sizi üzebilir, onun için dikkatli olmayı bir an bile unutmayın. Alı şma süresince koruyucu gözlük takmak kesin çözüm olabilir. Adım 2: Yüzeyin Hazırlanması: E ğer sa ğlam ve dü şük dirençli bir lehim elde edilebilmesi için yüzeylerin temizli ği çok önemlidir. Lehimlenecek tüm yüzeyler, i şlem öncesinde tel fırça, çok ince zımpara, çelik yünü vs gibi a şındırıcı malzemelerle temizlenmeli, sonra da alkollü veya tinerli pamukla silinmelidir. Elinizde hiçbiri yoksa hani şu eskiden kullandı ğımız, ye şil renkli kaba kur şun kalem silgileri vardır. Onlardan bulun bir rafın çekmecenin kö şesinden. Onunla lehimlenecek yüzeyleri SiLiN. i ş görecektir. Komponent bacaklarına da bir göz atmayı unutmayın. Depolandıkları yerlerin nemi dolayısı ile zaman içerisinde korozyona u ğramı ş olabilirler. E ğer öyle ise, onları da SiLMEYi unutmayın. Adım 3: Devre Elemanlarının Yerle ştirilmesi Devre elemanı ve plaket lehim yüzeyinin temizlenmesinden sonra, elemanınızı yerle ştirmeye hazırsınız demektir. Elemanı, bacaklarını pcb deki deliklere uyacak şekilde büktükten sonra yava şça yerine itelim. Yerine taktı ğımız elemanın lehimleme esnasında yerinden çıkmaması için, pcb nin arka tarafından çıkan bacaklarını 45° açı ile bükebilirsiniz. Elemanın yerle ştirilmesi sizce bitti ise ve eleman dü şmeden yerinde durabiliyorsa bir sonraki adıma geçebilirsiniz. Adım 4: Isı Uygulanması Havyanın ucunda çok az bir miktar lehimi eritelim. Bu minik erimi ş lehim parçası, havya ucundaki ısının eleman baca ğına ve pcb deki lehimlenecek bakır yüzeye geçi şini kolayla ştıracaktır. Fakat lehimlenmeyi sa ğlayacak asıl lehim de ğildir. Şimdi, eleman baca ğını ve lehim yüzeyini ısıtmaya hazırsınız. Havyayı, hem pcb deki bakıra hem de eleman baca ğına aynı anda de ğecek bir şekilde tutup her iki yüzeyi de ısıtalım. Normal boyutta elemanlar ve lehim yüzeyleri için 1-2 saniyelik bir ısıtma süresi yeterlidir. Yüksek güçlü, kalın bacaklı elemanlar ve bunlara göre hazırlanmı ş pcb ler için bu süre biraz daha uzayabilir. Adım 5: Lehimin uygulanması ve so ğutma Devre elemanının baca ğı ve lehim yüzeyi yeterince ısındı ğında lehim uygulamaya hazırsınız demektir. Lehim telinin ucunu, havya ile hala ısıtmakta oldu ğunuz eleman baca ğı ve lehim yüzeyi ikilisine dokundurun. Havya ucuna de ğil. İkili yeterince ısınmı şsa de ğdirdi ğiniz lehim telinin ucu hemen eriyecek, sıvıla şıp, içindeki reçine ile karı şınca iki ısınmı ş yüzeye hemencecik yayılıverecektir. Lehimlenecek yüzey tamamen lehim kaplanana kadar lehim telini itmeye, dolayısı ile lehim ilave etmeye devam edin. Kaplanma tamamlanınca önce lehim telini, sonra da havyayı i şlem alanından uzakla ştırın (sıraya dikkat). Lehim bu anda hala akıcıdır. Plaketi sarsmayın, tamamen so ğuyup sertle şmesini bekleyin. E ğer beklemez ve bu arada lehimlenecek iki yüzeyi hareket ettirirseniz so ğuk lehim olarak adlandırılan istenmeyen durum kar şınıza çıkar. So ğuk lehimlenmi ş iki yüzey, zaman içerisinde birbirinden ayrılabilir, ayrılmasa bile normal bir lehime kıyasla direnci çok fazladır. Adım 6: Temizleme PCB üzerindeki tüm lehimler yapıldıktan sonra devrenizi tiner, alkol vs bir çözücü ile temizleyebilirsiniz. Böylece lehimlerin kenarlarında kalan artık reçinelerden vs kurtulmu ş olacaksınız. Daha da uzun ömürlü bir devre elde etmek isterseniz devrenin lehim yüzeyini, yalıtkan ince vernik vs bir malzeme ile kaplayabilirsiniz. Böylece lehimleriniz zaman içerisinde oksitlenmez ve pırıl pırıl kalırlar. So ğuk Lehimler Bu, lehimin eleman baca ğına ve/veya lehim yüzeyine iyi tutunamadı ğı durumdur. So ğuk lehim, uygulanan lehimle birle ştirilen iki metalin, lehim i şlemi bitip, lehim ala şımı tamamen sertle şmeden hareket ettirilmesi ile olu şur. So ğuk lehimler elektriksel açıdan kötü ba ğlantılardır ve devrenizin çalı şmasını engelleyebilirler. So ğuk Lehim, tanecikli yapıdaki dı ş görüntüsü ve parlak olmayan gri renginden kolaylıkla tanınabilir ve gene aynı kolaylıkla düzeltilebilirler. Bir so ğuk lehimi düzelmek için önce eski lehimin alınması gerekir. Lehim emici pompa ile çekebilir veya pcb nizi ba şa şa ğı tutup lehimi havya ile alttan ısıtarak lehimin havyaya akmasını sa ğlayabilirsiniz. Bu şekilde so ğuk lehimi aldıktan sonra, aynı yere, yukarıda adım adım anlatıldı ğı gibi yeni bir lehim yapabilirsiniz. Tabi bu sefer lehimin kuruyana kadar sarsmamaya dikkat etmelisiniz. Lehimleme ipuçları ve kolay yolar. Lehimleme, sadece pratik yaparak iyi gerçekle ştirebilece ğiniz bir i şlemdir. Bu ipuçları iyi lehim yapma amacınıza ula şmada size yararlı olacaktır. İyi lehim yapmayı ba şardı ğınıza emin olmadan daha büyük boyutlu lehimleme gerektiren projelere girmemenizi tavsiye ederiz. Yoksa neden olu ştu ğu belli olmayan sorunları çözmek için çok vakit kaybedebilirsiniz. 1. So ğutucu Kullanın Özellikle hassas devre elemanlarını lehimlerken, yüksek sıcaklı ğın elemanı tahrip etmemesi için, eleman gövdesi ile lehim baca ğı arasında so ğutucu kullanılması gerekebilir. Bu amaçla, bahsedilen noktayı kargaburunla tutmak iyi bir so ğutma yöntemidir. Böylece lehimlenen baca ğa uygulanan ısı, elemana ula şmadan kargaburuna geçecek ve böylece eleman korunmu ş olacaktır. 2. Havya ucunu her zaman temiz tutun. Temiz bir havya ucu ısıyı iyi iletir ve lehimlenecek yüzeylere de iyi temas eder. Havya ucunu temizlemek için ıslak bir sünger parçası, ıslak bir bez veya bu amaçla yapılmı ş, ıslatılarak kullanılan özel süngerlerden kullanın. 3. Lehimlerinizi tekrar kontrol edin..Yaptı ğınız lehimleri bir ohmmetre (direnç ölçer) ile kontrol etmek iyi bir fikirdir. E ğer ölçülen direnç, 10-15 ohm u geçiyorsa, o lehimin yenilenmesinde fayda vardır. 4. Uygun havya kullanın. Büyük bir lehim bölgesini 30W lık havya ile ısıtmak, 150W lık havya ile ısıtmaktan çok daha uzun sürecektir. Aynı şekilde, pcb üzerine lehimlemekte oldu ğunuz BC serisi minik bir transistörü ısıtarak kavurmak da 30W lık havya ile daha zor olacaktır. Yani, pcb üzerinde lehim yapıyorsanız 30W ı geçmeyin, ama metal şasiler vs üzerinde sık sık lehim yapmanız gerekiyorsa, bir kenarda 100W lar civarında bir havya daha bulundurabilirsiniz. 5. Her zaman, küçük parçaları önce lehimleyin. Dirençleri, kısadevre tellerini, diodları ve benzer malzemeleri, kondansatörlerden, transistörlerden vs büyük parçalardan önce lehimleyin. Bu devre yapımında büyük kolaylık sa ğlayacaktır.