Genel Jeoloji Levha Tektoniği LEVHA TEKTON İ ĞİA Ş A Ğ IDA BEL İ RT İ LEN OLAYLAR NASIL GEL İ Ş İ R ? DA Ğ OLU Ş UMU • DE Ğİ Ş İ K KAYA Ç LARIN OLU Ş UMU • CANLI T Ü RLER İ N DA Ğ ILIMI • DEPREMLER •Ç EK İ RDEK MANTO YERKABU Ğ U L İ TOSFER (TA Ş K Ü RE) – YERKABU Ğ U VE Ü ST • MANTOYU KAPSAYAN KATI KAYA Ç LARDAN YAPILI KATMAN ASTENOSFER (ATE Ş K Ü RE) – Ü ST MANTONUN • KISMEN ERG İ M İ Ş -AKICI Ö ZELL İ KL İ KATMANI YER YUVARININ KATMANLARI1900 ’ LERDE METEOROLOG OLAN ALFRED WEGENER TARAFINDAN FOS İ L BULUNTULARINA DAYANILARAK GEL İ Ş T İ R İ LEN BU TEOR İ 1960 ’ LI YILLARA KADAR B İ L İ M ADAMLARI TARAFINDAN KABUL G Ö RMEM İ Ş T İ R. KITALARIN KAYMASI TEOR İ S İ ALFRED WEGENERKITALARIN KAYMASI TEOR İ S İ NE G Ö RE YERKABU Ğ U DAHA YO Ğ UN VE YARI- PLAST İ K Ö ZELL İ KL İ MANTO Ü ST Ü NDE “ Y Ü ZMEKTED İ R. BU KITASAL LEVHALAR B İ RB İ R İ NDEN AYRILMAKTA VE B İ RB İ RLER İ NE Ç ARPMAKTADIR. KITALARIN KAYMASI TEOR İ S İWEGENER ’ E G Ö RE LEVHALARI HAREKET ETT İ REN G ÜÇ MANTODAK İ KONVEKS İ YON AKIMLARIDIR. DE Ğİ Ş İ K YO Ğ UNLUKLU MAGMALAR KONVEKS İ YON AKIMLARINI OLU Ş TURMAKTADIR. KONVEKS İ YON AKIMLARIG Ü N Ü M Ü ZDE İ SE KONVEKS İ YON AKIMLARININ OLU Ş UMUNUN BU KADAR BAS İ T OLMADI Ğ I VEYA LEVHALARI HAREKET ETT İ REN MEKAN İ ZMANIN SADECE KONVEKS İ YON AKIMLARI OLMADI Ğ I KABUL ED İ LMEKTED İ R.. KONVEKS İ YON AKIMLARIKONVEKS İ YON AKIMLARI*2 11_15 Trench Forearc basin Backarc basin Rift Mainland Volcanic arc Accretionary wedge with coastal mountains Mélange containing oceanic sediments and lithosphere Subducting oceanic lithosphere Continental crustKITA KENARLARININ Ç AKI Ş MASI - PALEO-MANYET İ ZMA - FOS İ L KANITLARI - DEPREMLER/ VOLKANLAR - SICAK NOKTALAR - LEVHA TEKTON İ Ğİ N İ N KANITLARIB Ü T Ü N KITALAR YANYAN GET İ R İ LD İĞ İ NDE B İ R YAP-BOZ BULMACASININ PAR Ç ALARI G İ B İ B İ RB İ R İ İ LE UYU Ş MAKTADIR YAP-BOZ TEKTON İĞİPlate TectonicsD Ü NYA TAR İ H İ BOYUNCA YER İ N MANYET İ K KUTUPLARI TERSLENM İ Ş T İ R. BU TERSLENME R İ FT VAD İ LER İ NDE A Ç IK Ç A BEL İ RLENMEKTED İ R. PALEOMANYET İ ZMADeniz dibi yay l m11_8 Normal magnetic polarity Reversed magnetic polarity Magnetic field imprinted in rock Oceanic basalt Divergent plate boundary Continued divergence Continued divergence New basalt shows normal magnetic field New basalt shows reversed magnetic field New basalt shows normal magnetic field 1 1 2 3 1 1 2 2 1 1 2 3 3 2 1 PALEOMANYET İ ZMA11_8 Normal magnetic polarity Reversed magnetic polarity Magnetic field imprinted in rock Oceanic basalt Divergent plate boundary Continued divergence Continued divergence New basalt shows normal magnetic field New basalt shows reversed magnetic field New basalt shows normal magnetic field 1 1 2 3 1 1 2 2 1 1 2 3 3 2 1 PALEOMANYET İ ZMA11_8 Normal magnetic polarity Reversed magnetic polarity Magnetic field imprinted in rock Oceanic basalt Divergent plate boundary Continued divergence Continued divergence New basalt shows normal magnetic field New basalt shows reversed magnetic field New basalt shows normal magnetic field 1 1 2 3 1 1 2 2 1 1 2 3 3 2 1 PALEOMANYET İ ZMAMANYET İ K DESEN R İ FTLER İ N İ K İ KENARINDA S İ METR İ KT İ R. BUNA EK OLARAK R İ FTLER İ N İ K İ KENARINDA R İ FTTEN UZAKLA Ş TIK Ç A KAYA Ç LARIN YA Ş I ARTMAKTADIR. PALEOMANYET İ ZMAKARADA YA Ş AYAN CANLILARIN BAZI T Ü RLER İ B İ RB İ R İ NDEN AYRILMI Ş İ K İ KITA Ü ZER İ NDE BULUNMU Ş TUR. BU DURUMU A Ç IKLAYAB İ LECEK TEK MEKAN İ ZMA LEVHA TEKTON İĞİ D İ R FOS İ L DA Ğ ILIMI#2 FOS İ L DA Ğ ILIMID Ü NYADAK İ DEPREMLER İ N Ç OK B Ü Y Ü K B İ R B Ö L Ü M Ü LEVHA KENARLARINDADIR DEPREMLERYrd.Do ç .Dr. Ya ş ar ERENPAS İ F İ K KU Ş A Ğ I D Ü NYADAK İ VOLKAN İ K FAAL İ YETLER İ N B Ü Y Ü K B İ R B Ö L Ü M Ü Y İ NE LEVHA KENARLARINDADIR.ATE Ş ÇEMBER İSICAK NOKTALAR (HOT SPOTS) LEVHA İ Ç LER İ NDE VOLKAN İ K AKT İ V İ TE İ LE AYRILAN B Ö LGELERD İ R (HAVA İ G İ B İ )Yrd.Do ç .Dr. Ya ş ar ERENLEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İ LEVHA SINIRI T İ PLER İ YAKLA Ş AN LEVHA • SINIRLARI UZAKLA Ş AN LEVHA • SINIRLARI TARNSFORM FAYLI LEVHA • SINIRLARIEARTHQUAKES AT DEPTHLEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İUZAKLA Ş AN (D İ VERJAN-YAPICI) LEVHA SINIRLARI LEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İ11_11 Three-branched rift Warm, rising mantle current Crust stretches and fractures 1 2 3 Volcanism in rift Inactive branch Normal faulting Active rift branches Failed rift (aulacogen) Spreading direction 4 KITALARIN AYRILMASI11_11 Three-branched rift Warm, rising mantle current Crust stretches and fractures 1 2 3 Volcanism in rift Inactive branch Normal faulting Active rift branches Failed rift (aulacogen) Spreading direction 4 KITALARIN AYRILMASI11_11 Three-branched rift Warm, rising mantle current Crust stretches and fractures 1 2 3 Volcanism in rift Inactive branch Normal faulting Active rift branches Failed rift (aulacogen) Spreading direction 4 KITALARIN AYRILMASIOkyanus tabanlar n n g ö r ü n ü m üYakla ş an levha s n rlar nda dalma-batma zonlar olu ş ur . Burada daha yo ğun olan okyanusal litosfer, daha az yo ğun k tasal litosferin alt na dalar LEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İ YAKLA Ş AN (KONVERJAN-TAHR İ P ED İ C İ )LEVHA SINIRLARIYAKLA Ş AN (KONVERJAN-TAHR İ P ED İ C İ )LEVHA SINIRLARI LEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İLEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İ YAKLA Ş AN LEVHA SINIRLARIBenioff ’ s Interpretation UpdatedYrd.Do ç .Dr. Ya ş ar EREN? Okyanus-k ta Okyanus-Okyanus ? ? K ta-K taTRANSFORM FAYLI LEVHA SINIRLARI LEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İSIKI Ş MA • Ç EKME • KAYMA • LEVHA HAREKETLER İ N İ N OLU Ş TURDU Ğ U GER İ LME T İ PLER İ LEVHA TEKTON İĞİ N İ N ETK İ LER İ9_2 Tension Shearing stress Undeformed rock Compression (a) (b) (c) GER İ LME T İ PLER İ SIKI Ş MALI (KOMPRESYONEL)9_2 Tension Shearing stress Undeformed rock Compression (a) (b) (c) Ç EKME (TANS İ YONEL) GER İ LME T İ PLER İ9_2 Tension Shearing stress Undeformed rock Compression (a) (b) (c) KAYMA GER İ LME T İ PLER İLevha Tektoni ği Okyanuslar n olu ş umunu • Okyanus ortas s rtlar n olu ş umunu • Derin okyanus ç ukurlar n n (hendek) olu ş umunu • Da ğ ku ş aklar n n olu ş umunu • Depremlerin olu ş umunu ve da ğ l m n • Volkanlar n olu ş umu nedenlerinin, tiplerini ve • da ğ l m n a ç klar