Genel Jeoloji Maden Faylar + Kıvrımlar Yrd.Do ç .Dr. T Ü LAY K Ö KSOY GENEL JEOLOJ İÇ ATLAKLAR VE FAYLARÇ ATLAKLAR VE FAYLAR Herhangi bir kayaca etkiyen kuvvetlerin kayac olu şturan par ç alar birbirinden ay rmas veya par ç alamas şeklinde meydana gelen olaya “ k r lma ” ad verilir. K r lma y ü zeyi aras ndaki a ç kl k bir santimetreden daha k üçü k ise “ ç atlak ” bir santimetreden daha fazla olmas durumunda ise “ yar k ” olarak tan mlan r. K r k y ü zeylerinin birbirlerine k yasla g ö zle g ö r ü lebilir bir şekilde kaymalar sonucunda ise “ fay ” denilen k r kl yap lar olu şmaktad r .FAYLAR Kaya ç larda g ö zle g ö r ü lebilecek kadar kayma hareketi g ö steren k r klara Fay denir. Faylarda kayma hareketinin olu ştu ğ u d ü zleme fay d ü zlemi veya fay aynas denir. Fay d ü zleminin e ğ ik olmas durumunda birbirine k yasla kayan bloklardan birisi fay d ü zleminin ü zerinde, di ğ eride alt ndad r. Fay d ü zleminin ü zerinde bulunan bloka “ tavan bloku ” alt ndakine “ tavan bloku ” ad verilir. FAYLARIN DE Ğİ Ş İ K T Ü RLER İ 1- Do ğ rultu at ml faylar a- Sa ğ y ö nl ü b- Sol y ö nl ü 2- E ğ im at ml faylar a- Normal b- Ters 3- Yanal (oblik) at ml faylar a- Normal b- Ters                                            Normal Fay Normal Fay: Fay d ü zleminin iki yan nda bulunan bloklar n fay d ü zleminin e ğ imi boyunca birbirine nazaran kayarak hareket etmesi sonucu meydana gelirler.                                      Ters Fay Ters Fay: Tavan blo ğ u taban blo ğ una nazaran fay d ü zlemi ü zerinde e ğ im Yukar ya do ğ ru hareket etmi ş veya taban blo ğ u tavan blokuna nazaran fay d ü zlemi ü zerinde e ğ im a şa ğ ya do ğ ru hareket etmi ştir.                                            Do ğ rultu At ı ml ı Yanal Fay Do ğ rultu At ml Faylar : Bir blo ğ un di ğ erine g ö re yanal hareket etmesine "Do ğ rultu At ml Faylanma" denir. Bir blok di ğ erine g ö re sa ğ a hareket ediyorsa "Sa ğ Y ö nl ü Do ğ rultu At ml Faylanma", sola hareket ediyorsa "Sol Y ö nl ü Do ğ rultu At ml Faylanma" denir.Y ü kselti (Horst) Fay                                                                  Çöküntü (Graben) Fay ı    Graben: İ ki normal fay aras nda a şa ğ ya do ğ ru çö km üş dar ve uzun ç ukurluklard r. Horst: İ ki normal fay aras nda grabenlere nazaran yukar ç km ş veya Y ü kselmi ş olan kesimlere denir.Horst -GrabenAnimationFAYLAR Ç E Ş İ TL İ NEDENLERLE GEL İ Ş İ RE Ğİ M ATIMLI NORMAL FAYE Ğİ M ATIMLI TERS FAYJeolog pusulas (Brunton pusulas ) ile ö l çü mFAYLARIN TANINMASINA YARAYAN VER İ LER 1- Fay d ü zleminin karakteristik ö zellikleri 2- Fay d ü zlemi ile temas halde bulunan tabaka u ç lar n n k vr lmas 3- Fay bre şi ve milonit olu şumu 4-Silisle ş me ve mineralizasyon 5- S cak, so ğ uk su kaynaklar n n ç izgisel s ralan ş 6- Ç izgisel bitki anomalisi 7- Belirli morfolojik yap n n bir ç izgisellik boyunca kesilmesi 8- Fay ete ğ i molozlar veya fay birikinti konisi 9- Dik ve keskin topografya y ü zeyleri 10-Belirli hatlar boyunca yo ğ un depremsellik g ö r ü lmesi 11- Yap lar n devams zl ğ 12-Tabakalar n tekrarlanmas veya kaybolmas 13- Sondajlarda ayr lma veya bindirme sahalar n n saptanmasKIVRIMLAR K vr m Tabakal kaya ç lar n tektonik kuvvetlerin etkisiyle kazand klar dalga şeklindeki deformasyonlara k vr m, meydana gelen olayada k vr mlanma denir.Antiklinal SenklinalK vr mlar, antiklinal ve senklinallerden meydana gelirler. K vr mlarda kubbe şeklinde olan t ü msek k s mlara Antiklinal, ç anak şekilli olan k s mlarada Senklinal ad verilir. Antiklinal SenklinalAntiklinal SenklinalSenklinal SenklinalAntiklinalK vr mlar n De ğ i ş ik T ü rleri -Simetrik k vr mlar -Asimetrik k vr mlar - İ zoklinal k vr mlar -Yat k k vr mlar -Devrik k vr mlar -Monoklinal k vr m -Silindirik k vr mlar -A ç sal k vr mlar -Loca ve bavul k vr mlarSimetrik K vr m Asimetrik K vr m Devrik K vr m Yat k K vr mSimetrik k vr m: K vr m kanatlar n n eksen d ü zlemine g ö re simetrik oldu ğ u k vr mlar. Asimetrik k vr m: K vr m kanatlar n n eksen d ü zlemine g ö re simetrik olmad ğ k vr mlar.Monoklinal k vr m: Tabaka e ğ iminin y ö n de ğ i ştirmeksizin aniden artmas sonucu olu şan tek kanatl k vr m.Monoklinal k vr mDevrik k vr m: K vr m kanatlar n n ayn y ö nde e ğ imli oldu ğ u ve kanatlardan birisi ters d ö nen k vr m. Devrik k vr m: Bir kanat ters d ö nm ü s k vr mlard rYat k k vr m: Eksen d ü zlemleri yataya ç ok yak n veya yatay olan k vr m.Silindirik k vr m: Ş ekilleri silindire benzeyen ve kesitleri az ç ok daire dilimi ş eklinde olan k vr mlard r.Antiklinoryum ve Senklinoryum Baz k vr mlar b ü y ü k ö l ç ekli olup geni ş bir b ö lgede izlenebilir nitelikli olurlar. Bu k vr mlar ç o ğ unlukla ü zerlerinde daha k üçü k ö l ç ekli ve sistematik da ğ l mlar olan antiklinal ve senklinalleri i ç erirler. Bu t ü r sistematik antiklinal ve senklinalleri i ç eren b ö lgesel ö l ç ekli K vr m antiklinal ö zellikli ise yap t ü m ü yle “ antiklinoryum ” , senklinal ö zellikli ise “ senklinoryum ” ad verilir.Antiklinoryum ve SenklinoryumDERS B İ TT İ !