Maden Yatakları Maden Yatakları Ders Notları I MADEN YATAKLARI DERS NOTLARI Prof. Dr. Şükrü KOÇ ÖNSÖZ Elinizdeki eser Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü’nde 1986 yılından beri verilmekte olan ders notlarımın güncelleştirilmiş şeklidir. 25 bölüm olarak hazırlanan bu notların ilk 7 bölümünde yeriçi (endojen) ve yerüstü (eksojen) ortamlarda bulunan maden yataklarının oluşum süreçleri ve temel ilkeleri verilmiştir. 8- 25.bölümlerde ise metalik maden yatakları ayrı ayrı ele alınarak; onların başlıca mineralleri, kullanım alanları, jeokimyasal özellikleri, oluşum biçimleri, Türkiye ve dünyadaki tipik örnekleri kısaca açıklanmaya çalışılmıştır. Önceleri iki yarıyılda haftada ikişer saat olarak işlenmiş olan ‘Maden Yatakları’ dersi daha sonra tek yarı yı lda 4 saat anlatılmış, şimdi ise 3 saat ile sı nı rlandırılmıştır. Bu planlamaya uygun olarak ders notlarımın içeriğinde gerekli düzenlemelerin yapılması ve kısaltılması söz konusu olmuştur. Ders notlarındaki tüm bilgi ve şekiller için yararlanılan kaynaklar son sayfada listelenmiştir. Kullanılan şekillerin tamamı bu kaynaklardan alınmıştır. Lisans seviyesindeki öğrencilerin istifadesine sunulmuş olan bu notların hazırlanışında emeği geçen Bozok Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Araştırma Görevlisi ve doktora öğ rencim Berna Yavuz’a, yüksek lisans öğ rencim İsmail Koçak’a önemli katkı ve yardımlarından dolayı teşekkür ederim. Bu ders notları muhakkak ki, bazı düzeltmelere ve sürekli güncellemelere ihtiyaç duyacaktır. Var olan yazım ve şekil hataları için okuyuculardan yardım ve anlayış bekliyorum. Sevgi ve saygılarımla. Şükrü Koç İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: Maden Yataklarının Sınıflandırılması 2 2. Bölüm: Cevherleşme ve Yan Kayaç İlişkileri 6 3. Bölüm: Cevher Yapı ve Dokuları 13 4. Bölüm: Jeolojik Termometre 16 5. Bölüm: Yerkabuğunda Madde Döngüsü ve Maden Yatakları 24 6. Bölüm: Levha Tektoniği ve Maden Yatakları 60 7. Bölüm: Metalojenez ve Metalojenik Provens 65 8. Bölüm: Krom Yatakları 67 9. Bölüm: Platin ve Platin Metalleri 74 10. Bölüm: Bakır Yatakları 77 11. Bölüm: Nikel Yatakları 92 12. Bölüm: Kobalt Yatakları 95 13. Bölüm: Demir Yatakları 97 14. Bölüm: Titan Yatakları 112 15. Bölüm: Vanadyum Yatakları 114 16. Bölüm: Mangan Yatakları 117 17. Bölüm: Kalay Yatakları 123 18. Bölüm: Molibden Yatakları 128 19. Bölüm: Volfran Yatakları 131 20. Bölüm: Kurşun-Çinko Yatakları 134 21. Bölüm: Antimon Yatakları 142 22. Bölüm: Civa Yatakları 145 23. Bölüm: Altın Yatakları 148 24. Bölüm: Gümüş Yatakları 154 25. Bölüm: Alüminyum Yatakları 160 Kaynaklar: 166