Stratigrafik Magmatik Kayaçlar - 1 MAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR Doç. Dr. Ziya KIRMACI1. Magmalar nerede oluşur Magmalar nerede oluşur? ? 2. Magmatik kayaçlar birbirlerinden nasıl farklı olur? 3. Magmalar nasıl oluşur? 4. Magmatik sokulum şekilleri 5. Magmatik aktivite ve plaka tektoniğiBirbirinden uzaklaşan plaka sınırları Birbirinden uzaklaşan plaka sınırları ? Genellikle kıtalar içerisinde başlar, ? Okyanus havzası oluşturarak büyür.KAYAÇ DÖNGÜSÜ: KAYAÇ DÖNGÜSÜ: PLAKA TEKTONİĞİ VE PLAKA TEKTONİĞİ VE İKLİM İKLİM SİSTEMLERİNİN SİSTEMLERİNİN ETKİLEŞİMİDİR ETKİLEŞİMİDİRKıtasal kabuk Kıtasal litosfer Okyanusal kabuk MagmaMagmatik kayaç1. Magmalar nerede oluşur? 2. 2. Magmatik kayaçlar birbirlerinden nasıl Magmatik kayaçlar birbirlerinden nasıl farklı olur farklı olur? ? 3. Magmalar nasıl oluşur? 4. Magmatik sokulum şekilleri 5. Magmatik aktivite ve plaka tektoniği2. 2.Magmatik kayaçlar birbirlerinden Magmatik kayaçlar birbirlerinden nasıl farklı olur? nasıl farklı olur? ? Doku- kristallerin boyu ? İri-taneli kayaçlar ? İnce-taneli kayaçlar ? Karışık dokulu kayaçlar?Doku magmanın soğuma hızıyla ilişkilidir; ?İntrüzif (derinlik) ya da sokulum kayaçlar ?Ekstrüsif (yüzey) ya da püskürük kayaçlar.Soğuma Tarihçesi Soğuma Tarihçesi ? Şayet soğuma yer altında yavaş olursa (binlerce veya milyonlarca yıl), mineraller şekilde görüldüğü gibi gözle görülebilecek kadar büyük olur. ? Bunlar “iri tanelidir” (veya faneritiktir). ? Taneleri gözle görülebilen her hangi bir kayaç iri tanelidir.Soğuma Tarihçesi Soğuma Tarihçesi ? Bunlar ince tanelidir (veya afanitiktir). ? Örneğin şekildeki riyolit gibi. ? Şayet soğuma Yer’in yüzeyinde hızlı olarak (gün – hafta) soğuyorsa, mineraller büyüyebilmek için yeterli zamanı bulamayacak ve böylece mikroskobik boyutta olacaklardır.Soğuma Tarihçesi Soğuma Tarihçesi ? Şayet soğuma “çok hızlı” ise, elementler ve bileşenler olduğu yerde donacaktır. ? Böylece mineraller değil, sonuçta bir cam oluşacaktır. ? Örneğin scoria (üstteki şekil) veya obsidyen (alttaki şekil).Faneritik Camsı Afanitik HücreliAfanitik Porfirik FaneritikGranit Bazalt Mercekle görünüm Polarizen mikroskoptaki görünümYüzeye çıkan magma (lav) Bazalt Magma sokulumu GranitKayaç (granit) Ortoklaz feldspatPlajioklas feldspat Biyotit Kuvars Bileşen mineraller Andezit El örneği Mikroskop slaytDevler Kaldırımı Devler Kaldırımı, , İrlanda İrlandaGranit sokulumu Metamorfize olmuş tortul kayaçMagmatik kayaçların genetik Magmatik kayaçların genetik sınıflaması sınıflaması ? İntruzif (Derinlik): Yer’in kabuğu içerisine sokulan magmanın yavaş soğuyarak kristalleşmesi; ? Örnek: Granit, Gabro.Magmatik kayaçların genetik Magmatik kayaçların genetik sınıflaması sınıflaması ? Ekstrüsif (Yüzey): Yer’in yüzeyi üzerine piroklastik materyal olarak püsküren veya lav şeklinde çıkan magmanın hızlı soğuyarak kristalleşmesi; ? Örnek: Bazalt, Andezit.?Yüzey kayaçları iki şekilde oluşur: 1. Lavların soğumasından oluşan kayaçlar 2. Piroklastik materyalin (magmanın havaya püskürttüğü değişik boyuttaki malzeme) soğumasıyla oluşan kayaçlar.