1 - Tıbbi Farmakoloji Makrolidler ve Diğer Benzeri Antibiyotikler Makrolidler Makrolidler ve Diğer ve Diğer Benzeri Antibiyotikler Benzeri Antibiyotikler Dr.Hasan Dr.Hasan Basri Basri Ulusoy Ulusoy Başlıca Başlıca Makrolid Makrolid Antibiyotikler Antibiyotikler • • Eritromisin Eritromisin • • Klaritromisin Klaritromisin • • Azitromisin Azitromisin Diğer Diğer Makrolid Makrolid Antibiyotikler Antibiyotikler • • Roksitromisin Roksitromisin • • Diritromisin Diritromisin • • Telitromisin Telitromisin • • Spiramisin Spiramisin Etki Mekanizması Etki Mekanizması • • Ribozomların 50s alt birimine Ribozomların 50s alt birimine bağlanır bağlanır • • Translokasyonu Translokasyonu inhibe inhibe ederek ederek peptit peptit zincirinin uzamasını önler zincirinin uzamasını önler • • Bakteriostatiktirler Bakteriostatiktirler, , eritromisin eritromisin çok duyarlı bakterilere karşı çok duyarlı bakterilere karşı bakterisid bakterisid etki oluşturabilir etki oluşturabilir Etki Mekanizması Etki Mekanizması • • Makrolidlerin Makrolidlerin bağlandığı yerin yanına bağlandığı yerin yanına kloramfenikol kloramfenikol ve ve linkozamidler linkozamidler bağlanır bağlanır • • Birbirlerinin bağlanmalarını Birbirlerinin bağlanmalarını engelleyebilirler engelleyebilirler • • Ayrıca bu antibiyotikler arasında Ayrıca bu antibiyotikler arasında çapraz direnç sorunu vardır çapraz direnç sorunu vardır Diğer bir çoklu direnç Diğer bir çoklu direnç Aminoglikozidler Aminoglikozidler Sülfonamidler Sülfonamidler Kloramfenikol Kloramfenikol Antibakteryal Antibakteryal Spektrum Spektrum • • Penisilin G Penisilin G nin nin kine benzer kine benzer • • En güçlü etkinliklerini G+ En güçlü etkinliklerini G+ kokus kokus ve basillere karşı gösterirler ve basillere karşı gösterirler • • Gram negatif Gram negatif kokuslara kokuslara da da etkilidirler etkilidirler Antibakteryal Spektrum Antibakteryal Spektrum • • Treponema pallidum (sifiliz) Treponema pallidum (sifiliz) • • Chlamydia Trachomatis Chlamydia Trachomatis • • Mycoplasma Pneumoniae Mycoplasma Pneumoniae • • Rickettsia Rickettsia Farmakokinetik Farmakokinetik • • GI Absorbsıyonları iyidir GI Absorbsıyonları iyidir • • MSS ye gecemezler MSS ye gecemezler • • Plazma proteinlerine genelde Plazma proteinlerine genelde yüksek oranda bağlanmazlar yüksek oranda bağlanmazlar Eritromisin Eritromisin • • Safra ile önemli ölçüde itrah Safra ile önemli ölçüde itrah edilir edilir • • KC de mikrozomal enzim KC de mikrozomal enzim inhibisyonu yapar inhibisyonu yapar Eritromisin Eritromisin • • Penisilin alerjisi olan hastalarda Penisilin alerjisi olan hastalarda solunum yolları, cild ve yumuşak solunum yolları, cild ve yumuşak dokularda G+ bakterilerin yaptığı dokularda G+ bakterilerin yaptığı infeksiyonlarda tercih edilir infeksiyonlarda tercih edilir • • Grup A Streptokok enfeksiyonlarında Grup A Streptokok enfeksiyonlarında penisilinlerin iyi bir alternatifidir penisilinlerin iyi bir alternatifidir Eritromisin Eritromisin • • Penisiline alerjik hastalarda Penisiline alerjik hastalarda endokardit proflaksisinde endokardit proflaksisinde kullanılabilir kullanılabilir • • Ancak bu amaçla artık Ancak bu amaçla artık klaritromisin,klindamisin ve klaritromisin,klindamisin ve sefalosporinler tercih sefalosporinler tercih edilmektedir edilmektedir Eritromisin Eritromisin • • Mycoplasmaya bağlı atipik Mycoplasmaya bağlı atipik pnömonide tercih edilen bir pnömonide tercih edilen bir antibiyotiktir antibiyotiktir • • İnflamatuvar akne vulgarisin İnflamatuvar akne vulgarisin tedavisinde ilk tercihtir tedavisinde ilk tercihtir Eritromisin Eritromisin • • Difteri tedavisi ve proflaksisinde, Difteri tedavisi ve proflaksisinde, boğmaca proflaksisinde ilk tercihtir boğmaca proflaksisinde ilk tercihtir • • Bebeklerde klamidya pnömonisinde Bebeklerde klamidya pnömonisinde ilk tercihtir ilk tercihtir • • Gebelerde klamidyal pelvik Gebelerde klamidyal pelvik infeksiyon tedavisinde ilk tercihtir infeksiyon tedavisinde ilk tercihtir Klaritromisin Klaritromisin • • Uzun etkili bir eritromisin türevidir Uzun etkili bir eritromisin türevidir • • Esas olarak böbreklerden elimine Esas olarak böbreklerden elimine edilir, böbrek yetmezliğinde dozun edilir, böbrek yetmezliğinde dozun azaltılması gerekir azaltılması gerekir • • Doku konsantrasyonları daha Doku konsantrasyonları daha yüksektir yüksektir Klaritromisin Klaritromisin • • Antibakteryal spektrumu Antibakteryal spektrumu eritromisininki gibidir eritromisininki gibidir • • Ancak streptokok ve stafilokoklara Ancak streptokok ve stafilokoklara karşı eritromisinden daha etkilidir karşı eritromisinden daha etkilidir Klaritromisin Klaritromisin • • Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia Pneumoniae, Corynebacterium Pneumoniae, Corynebacterium Diphteriae, Campylobacter Jejuni, Diphteriae, Campylobacter Jejuni, Borrelia Burgdoferi infeksiyonlarında Borrelia Burgdoferi infeksiyonlarında kullanılabilir kullanılabilir Klaritromisin Klaritromisin • • AİDS li hastalarda görülen AİDS li hastalarda görülen Mycobacterium Avium Mycobacterium Avium infeksiyonlarında kullanılabilir infeksiyonlarında kullanılabilir • • Peptik ülserli hastalarda midenin Peptik ülserli hastalarda midenin Helicobacter Pylori infeksiyonunda Helicobacter Pylori infeksiyonunda kullanılabilir kullanılabilir Klaritromisin Klaritromisin • • Post antibiyotik etkisi vardır, bu Post antibiyotik etkisi vardır, bu etki eritromisininkinden daha etki eritromisininkinden daha uzundur uzundur Klaritromisin Klaritromisin • • KC mikrozomal enzimlerini inhibe KC mikrozomal enzimlerini inhibe ederek ilaç etkileşimlerine yol ederek ilaç etkileşimlerine yol açabilir açabilir • • GI ve diğer yan etkiler GI ve diğer yan etkiler eritromisine göre daha düşüktür eritromisine göre daha düşüktür Azitromisin Azitromisin • • Spektrumu eritromisine benzer, Spektrumu eritromisine benzer, G+ etkinliği biraz düşüktür G+ etkinliği biraz düşüktür • • Bazı G Bazı G- - bakterilere etkisi daha bakterilere etkisi daha güçlüdür güçlüdür • • Chlamydia pnömonisinde tercih Chlamydia pnömonisinde tercih edilir edilir • • Lejyoner pnömonisinde ilk tercih Lejyoner pnömonisinde ilk tercih ilaçtır ilaçtır Azitromisin Azitromisin • • Toksoplazmoziste ve AIDS li Toksoplazmoziste ve AIDS li hastalarda Mycobacterium avium hastalarda Mycobacterium avium infeksiyonlarında kullanılabilir infeksiyonlarında kullanılabilir Azitromisin Azitromisin • • GI absorbsiyonu besinler tarafından GI absorbsiyonu besinler tarafından önemli ölçüde azaltılır önemli ölçüde azaltılır • • Doku konsantrasyonu çok yüksektir Doku konsantrasyonu çok yüksektir ve dokulardan yavaş elimine edilir ve dokulardan yavaş elimine edilir • • Bu yüzden yarı ömrü uzundur, günde Bu yüzden yarı ömrü uzundur, günde tek doz verilir tek doz verilir Spiramisin Spiramisin • • Antibakteryal etkinliği Antibakteryal etkinliği eritromisine göre daha azdır eritromisine göre daha azdır • • Koksidiodoziste ve gebelerde Koksidiodoziste ve gebelerde gelişen toksoplazmozis gelişen toksoplazmozis infeksiyonlarında tercih edilir infeksiyonlarında tercih edilir Telitromisin Telitromisin • • Spektrumu eritromisine benzer Spektrumu eritromisine benzer • • Beta laktam antibiyotiklere ve Beta laktam antibiyotiklere ve diğer makrolidlere dirençli diğer makrolidlere dirençli infeksiyonlarda etkilidir infeksiyonlarda etkilidir • • Eritromisin gibi EKG de QT Eritromisin gibi EKG de QT aralığını uzatma potansiyeli aralığını uzatma potansiyeli vardır vardır Roksitromisin Diritromisin Roksitromisin Diritromisin • • Spektrumları eritromisine benzer Spektrumları eritromisine benzer • • Roksitromisin esas olarak KC de Roksitromisin esas olarak KC de metabolize olarak elimine edilirken, metabolize olarak elimine edilirken, diritromisin safra ile itrah edilir diritromisin safra ile itrah edilir Makrolidlerin Yan Etkileri Makrolidlerin Yan Etkileri • • Güvenlik aralığı yüksek ilaçlardır, Güvenlik aralığı yüksek ilaçlardır, nadiren ciddi yan tesire neden nadiren ciddi yan tesire neden olurlar olurlar • • Bulantı,kusma,diyare görülebilir Bulantı,kusma,diyare görülebilir • • Klaritromisin ve azitromisin Klaritromisin ve azitromisin eritromisine göre daha az GI yan eritromisine göre daha az GI yan etki yapar etki yapar Makrolidlerin Yan Etkileri Makrolidlerin Yan Etkileri • • Ürtiker ve diğer cild döküntüleri, Ürtiker ve diğer cild döküntüleri, ilaç ateşi ve eozinofili gibi hafif ilaç ateşi ve eozinofili gibi hafif alerjik reaksiyonlar görülebilir alerjik reaksiyonlar görülebilir • • Eritromisin alerjik olarak kolestatik Eritromisin alerjik olarak kolestatik sarılık yapabilir, ama nadir görülür sarılık yapabilir, ama nadir görülür Makrolidlerin Yan Etkileri Makrolidlerin Yan Etkileri • • Eritromisin yüksek dozda nadiren Eritromisin yüksek dozda nadiren geçici işitme kaybı yapabilir geçici işitme kaybı yapabilir • • Yine yüksek dozda EKG de QT Yine yüksek dozda EKG de QT aralığını uzatabilir aralığını uzatabilir • • Bazı antiaritmik ve antipsikotik Bazı antiaritmik ve antipsikotik ilaçlar gibi QT aralığını uzatan diğer ilaçlar gibi QT aralığını uzatan diğer ilaçlar ile kullanılmamalıdır ilaçlar ile kullanılmamalıdır Linkozamidler Linkozamidler • • Linkomisin Linkomisin • • Klindamisin Klindamisin • • Klindamisin linkomisine göre Klindamisin linkomisine göre daha etkili ve daha az toksiktir daha etkili ve daha az toksiktir • • Ancak klindamisin eritromisine Ancak klindamisin eritromisine oranla daha toksiktir oranla daha toksiktir Etki Mekanizması Etki Mekanizması • • Makrolidler gibi ribozomların 50s alt Makrolidler gibi ribozomların 50s alt birimine bağlanarak etki ederler birimine bağlanarak etki ederler • • Bakteriyostatiktirler Bakteriyostatiktirler Etki Mekanizması Etki Mekanizması • • Spektrumları eritromisine benzer Spektrumları eritromisine benzer • • G+ lerin çoğuna ve G G+ lerin çoğuna ve G- - anayrob bazı anayrob bazı bakterilere etkilidirler bakterilere etkilidirler • • Klindamisin G Klindamisin G- - anayrob anayrob bakterilerden Bakteriodes türlerine bakterilerden Bakteriodes türlerine karşı güçlü etkinlik gösterir karşı güçlü etkinlik gösterir Farmakokinetik Farmakokinetik • • Klindamisinin GI absorbsiyonu Klindamisinin GI absorbsiyonu tama yakın derecede ve hızlı bir tama yakın derecede ve hızlı bir şekilde olur şekilde olur • • Linkomisinin absorbsiyon hızı ve Linkomisinin absorbsiyon hızı ve derecesi daha düşüktür, derecesi daha düşüktür, besinlerden bir miktar etkilenir besinlerden bir miktar etkilenir Farmakokinetik Farmakokinetik • • Dokulara yüksek oranda Dokulara yüksek oranda geçerler ancak MSS ye geçerler ancak MSS ye giremezler giremezler • • Klindamisin plazma proteinlerine Klindamisin plazma proteinlerine % 90 oranında bağlanır % 90 oranında bağlanır Klindamisin Klindamisin • • Bacteriodes fragilisin genellikle Bacteriodes fragilisin genellikle aerobik G aerobik G- - basillerle birlikte neden basillerle birlikte neden olduğu karın içi ve pelvis içi olduğu karın içi ve pelvis içi infeksiyonlarda tercih edilir infeksiyonlarda tercih edilir (Aerobik G (Aerobik G- - lere etkisi olmadığından lere etkisi olmadığından bir aminoglikozid tedaviye bir aminoglikozid tedaviye eklenmelidir) eklenmelidir) Klindamisin Klindamisin • • Anayrobik bakterilere bağlı akciğer Anayrobik bakterilere bağlı akciğer absesi,mastit, diğer yumuşak doku absesi,mastit, diğer yumuşak doku infeksiyonları ve dekubitüs infeksiyonları ve dekubitüs ülserlerine karşı da kullanılır ülserlerine karşı da kullanılır • • Endokardit proflaksisinde eritromisin Endokardit proflaksisinde eritromisin gibi penisilinlerin alternatifi olarak gibi penisilinlerin alternatifi olarak kullanılır kullanılır Klindamisin Klindamisin • • Kemik dokusuna iyi geçtiğinden G+ Kemik dokusuna iyi geçtiğinden G+ kokusların oluşturduğu septik kokusların oluşturduğu septik artrit,osteomyelit,sinüzit ve artrit,osteomyelit,sinüzit ve mastoiditte kullanılabilir mastoiditte kullanılabilir Linkozamidlerin Yan Etkileri Linkozamidlerin Yan Etkileri • • Bulantı Bulantı- -kusma diyare sık görülür kusma diyare sık görülür • • Klindamisinin bu yan etkileri Klindamisinin bu yan etkileri linkomisine göre daha azdır linkomisine göre daha azdır • • Antibiyotiğe bağlı Antibiyotiğe bağlı psödomembranöz kolit ciddi bir psödomembranöz kolit ciddi bir yan etkidir yan etkidir Antibiyotiğe bağlı Antibiyotiğe bağlı psödomembranöz kolit psödomembranöz kolit • • Barsakta çoğalan enteerotoksijenik Barsakta çoğalan enteerotoksijenik clostrium difficile in salgıladığı clostrium difficile in salgıladığı toksinler neden olur toksinler neden olur • • Sulu ve bazan mukuslu, kanlı diyare Sulu ve bazan mukuslu, kanlı diyare • • Kolik tarzda karın ağrısı, ateş Kolik tarzda karın ağrısı, ateş lökositoz lökositoz • • Ölümcül olabilir Ölümcül olabilir Antibiyotiğe bağlı Antibiyotiğe bağlı psödomembranöz kolit psödomembranöz kolit • • Yaşlılarda, bitkin hastalarda ve Yaşlılarda, bitkin hastalarda ve kadınlarda risk daha yüksektir kadınlarda risk daha yüksektir • • Antibiyotik tedavisi sırasında ve Antibiyotik tedavisi sırasında ve sonraki bir ay içerisinde görülebilir sonraki bir ay içerisinde görülebilir Antibiyotiğe bağlı Antibiyotiğe bağlı psödomembranöz kolit psödomembranöz kolit • • En sık neden olan antibiyotikler En sık neden olan antibiyotikler linkozamidlerdir linkozamidlerdir • • Linkozamidlerle insidensi %1 Linkozamidlerle insidensi %1- -10 10 arasındadır arasındadır • • Daha sonra ampisilin amoksisilin ve Daha sonra ampisilin amoksisilin ve 2 2- -3 kuşak sefalosporinler gelir 3 kuşak sefalosporinler gelir Antibiyotiğe bağlı Antibiyotiğe bağlı psödomembranöz kolit psödomembranöz kolit • • Tedavide vankomisin veya Tedavide vankomisin veya metronidazol ve ornidazol metronidazol ve ornidazol kullanılabilir kullanılabilir • • Toksinleri bağlamak için kolestiramin Toksinleri bağlamak için kolestiramin gibi reçineler oral yolla kullanılabilir gibi reçineler oral yolla kullanılabilir • • Aktif kömür de kullanılabilir Aktif kömür de kullanılabilir Diğer Yan etkiler Diğer Yan etkiler • • Kaşıntı,döküntü ve ürtiker gibi hafif Kaşıntı,döküntü ve ürtiker gibi hafif alerjik belirtiler yapabilir alerjik belirtiler yapabilir • • Geçici kemik iliği depresyonu Geçici kemik iliği depresyonu • • Karaciğer fonksiyon bozukluğu Karaciğer fonksiyon bozukluğu • • i.v kullanıldığında seyrek olarak i.v kullanıldığında seyrek olarak hipotansiyon ve tromboflebit hipotansiyon ve tromboflebit görülebilir görülebilir