Malzeme Malzeme 1 Ders Notu (Tahribatsız Malzeme Muayenesi) Ahmet Topuz - 48 - BöLUM 3 - 49 - olumsuz; A ve 11 hatalari ise iyi bir iJ.etkenin merh'zinden Hibaie::_rna~~'!ti~: iletkendurumunda H ma~netik alan siddeti 25-50~ .... ' .. ~ . cm altindaki degerlerde iyi netice U~erindeki degerle~de' i~e netice~eetkisi çok olmaktadir. 'J'agnetik alana (~ik yönde :'2:nE v'=-.fhatalari_ i: bir sekilde buna karsin A veB hatalari ~ok olumsuz ~ekil- ;lieiideriebiÜr. . --- ~~~H'ric]E!t-~rrbma1:jI1etik maizemeye ulasan magnetikalan siddeti ii~f~~*k~~~§etik/~~J~ernenin ma9netik "geçirgen i i1:ji.yle ç~pi i irsa radaki 'ali:'iYo9unlui;ru 'elde edilir • . ,!C~~-:".'o;~-m"'o.ti'olaoSt,~,!'-H/~' ~ ?~~ alan!,nx~a.ki'n yönÜne dtk t ir .. Eijer hatalar ,:ia,2i;et:1J," '".la'n yöpüne d:j.k_g"'~i.0r is.e: .eniyi,bir sekilde algilanir.,Buna alan yönüne paralel hatalar iyi bir ~ekilde al- nedenlerle bu degere uygun ma9netik a'lan siddeti seçilmel idir. mai)netik alan siddetini akim degeri ve uzaklik etkileyeceginden evvela uzaklik seçilip bu uzaklikta sözü edilen magnetik alan siddetini olusturmak için gerekli akim degeri hesaplanir. Sekil 2: Hata ve ma~netik alan'yönU :}-. Gir 'sarin' sayisi MAGNETIK PARÇACIKLARLA MUAYENE 3.1- GIRIS Bu yöntemde~erromagnetik malzemeler (Fe~Kobaltt Ni ye .. ,.~- ~ i a'ri) .elek'trik akimindanisfifade' etmek.,s,ure,tiyle :;.i.;~ ."' s9n~a :~)ii SekilI: çevresel ve boyuna 'll;. magnetik alan .' H~·;'~~;i"C~;!:~=Efektif geçirgenlik r:Bobin yariçapi (inç) 1,2 ve 3 nolu formüller bobin ile magnetlenmeyi ya~ma~izi mümkün kilacak t~mel formüllerdir. Buna göre belirli bir bobin boyunda parçanin çap ve boyutuda dikkate alinarak 1 nolu fo;müi~~--;:;'i::u- dei3eri hes;p edilir. 3 n.olu for~ ise efektif geçii:ge'nlik -,--- -----. de~eri saptanir ve 2 nolu formülden bobin yariçapi bulunur. ~3§1~n~c~tedir ki bobi~. akimi ya da sarimsayisi deijisti.:J~.e~k muayene.~çin gerekli magnetik alan saijlanmis olu~·c ~[~~~ v-v..1L­ ."~ ... '" ~ ..... J .... Kaynak' -si - 4 : Çerçeve ile magnetik alan olusturup kaynak dtkisinin muayenesi . 3.3= MIKNATIS KUTUPLARi ARASiNA ALARAK MAGNETLEME göre Sekil, 4 'deki konumda kaynak,~~.;i!-~~sinde. ,:,~)~ais..~_,=_t~i - ..... ""-'=' ----='===~ bölgesinde~aijn,=::~k a lana. 'dik yöndeki _ (eksene!) ha ta !..aE_:,a},? i.!a,- nacaktir .. Enine hatalarin algilanmasi ise çerçeveyi dikis boyun­ ca koymakla mümkUn'~';lacaktir. - " -~,-, ~'~~~-'-'--""'- .-' -'- .- . , . '. pe ney parçasinin magneti~ al~niçersinekonarak maönetlenmesinde '~:'-': ,",', '.' .,,' .' :.. : : , ", §n!'olay yüntemsürekiLmiknati~lai:i]ikutuj:>lan .arasi.na den'ey p,arçasinin kOT)arakincelenrn~sidir. Ancakbtitür miknatis1'arin ,®'siddetieri'bÜYÜklÜklerii~e'Ora!ltili. OldUgund'i," ve 'bu ~an ·iaqetle.r;iend\-lstriyel gereksiniml,eri karsilayamadigimdan kul la­ i~ ço)tii~{e kt;;rm])ÔiiitJ..s,ia"~ldeed i,}",?i ii ~:- ~ let t~~mik~~-" ~ysla .manyetika lanolÜs.t:~Fnii'i:9a!,kull anilan ~üZE:!iieklE:rden .bid,de '. 1~~i}f!!.~~!!~f!tl[~~r;~?~~!J~~~i~=i:H!~i~3ir (j.;l .ol iiSt li niinik.s::' . 'bl - 50 - • , .•. c',"·'.' , ;,~;~~~i.bl ii i Eitk'~nie (1) (3 ) NI=45ÜOO ~ D ,,) D: Parça. ç.api NI :43000rl~ llef: ~L_S 3.2- BOBiN Bobinler ile magneti~ ~ ... N:,Bobi'n', sarim I:Bobin i~inden geçenaKim L:parça boyu- 52 - 3.4- ,PRonLAR ILE BÖ~GESEL MAGNETLEME ··Hen. en.('!c::ekparça 90k·kCil:in ve.geometrisikarmasiksa ,ayi::ica ~Ut- '·f~i~G)t~~~~U:{:i:i~~!~;~2~~t1~m~:1~;;r~~~:.:::*;~ike:i;~~~~':~i~:~ '.ler·:"~a.9n",t:~J;:e~.':,y~piiiF' .sg~;i, ~;.~, ..;.1: ... ,.... parçakalih,tfljipa .baljl.7olarakbelirtinistir, s~aridarda gÖre " .. ' . SImtn' demküçük. pr'oc"L aç:iUiklari,için:YÖntem yeteri>izkalac;aljin- . -.",-,' -, :,.-' ..,,-:-. ,,",-,:. -- . ""'--, '" .:.,:.' - -- .. ' .. ~ .. diiii. di~eryo.i}t~mlerseçi lniel ldÜ:' prod.açikliklar:i.ye akimsld":' deÜerl paçakesitlnegöre a:oagidakiglbidir. A=S~ rE' 10? KesiL KalinliÇii: S (mm) /)yi. Aç-ik'liklari (mm) s<19mmiçin (A) s> i9 mm ·51 - 102' 200 - 300 300 - 400 102 -i52 300- 400 400 - 600 IS2 - 203 400 -600 600 - 800 - 53 - DOgruya da alternatif akim kullaniminin birbirlerine göre kar­ ,.silastiri-Irnasi yapildiginda, dogru akim ayni akim ~inde daha,detiDdekihataiarin algilanmasin,,~ daha etkin oldugu görül- ~_.,-~, ',0, '," _ "",'" '_,""", • ~._ •• _~ _ ni=,0~~d~J7:r~~7ci .k~i:sinal;ernatif akiinla ... daha. yüzeY~=--~_~:~r ·?CJ:il.flniniktadir. Ancak yapJ,landeneYlE'r alternatif akim kulla- ~L~~~,t,~-~~"'~a~ri~Ük parçaeikIari n yUieyetk i si nedeniyle daha rareket+Uoldugunugöstermistir. Sekil 6'da örnek olarak iO,4 :'IUçeliki'ç~nm~aye~edekullanllabi 1ecek. dogru ya da al terna- ." .' .....•........... P.A~q~CIKLARLifMUAYENE,XÖNTEMLERI Pars:i3.ciK l:i'oyUtumin mikr:ome-tredeg-erinde oldugu bu tahribatsiz ma~z~!'1. ~.\!l'tlayei:iE'siyöntel1)i.nd~ kuru v" islajç yöntem olmak Üzere lIygulani~ilçisii:icl,,~ iklyÖntem v.:irdir. aL- ~nj Y~~M~~n_e~t~'i","' k~·_t.Oz~_e_'~b_i_· r __ li_kt:'._bii~u~ sek­ li~de deneyparç:.=i,:ia PÜskür:~~~.:igü_:?'.önt_e~dir. Çalisma or­ taminda ~v,a akiminin çok iyi olmasi gerekir. zira hava aki:::­ mi olmadan tozlar aniden çökelir,hatali ve kalitesiz görüntü 'olusur. Bu etkiyi önleriiek. amaciyl.a düsey konumda s.a~i,smak ",--.~........., ..•.•....-,.. -~- ." ~,-- ... _ ..• __ .._~._' ,-'.~ "-' tercih e~i~ir. Kuru y'Öntemle 3000C sicakli~_a kadar çalismak ,-~~~~--~." •• ,~",,,,"",,,,,,~, n":.~- ~~._~-=-- .. _ mUmkÜndUr •. Eger is parçasin~:::"-~....""'.~.:. __ Vi'E.!3~a_~o!la_r, bU::."'d_~ tOP~~la2_~_a_g_.-=-_n_, __ ~_a_n_2:_~t~2=~_~}~:_I.':rii~.1~I'.ci. neden ol abi 1ir. Sonuç olarak, s'icak çalisma kosullarinin disind~~.,:,ru yöntem genel-- ~ ~ -, ~'------- --" __ o _;ti~~~i Pü.riJ.ilU --'\'e!ya dUzensiz ' bö!gelerdlarak görU- ,nUrIer. Bu -- ha talar ireka­ I1ll veya: diger isleme' yönt~l~iileyüzeyden -. teIriizienebilli • Dokii'i.çer lerinde dUz~­ siz boyuna ve ayri 001,­ gelerseklinde bulunur­ lar .Bu tUrhatalar kalip kuniucuri:if, aks it kalin­ tilari' nedeni ile iretal "zeyinde bulunur. Dökümde metal ile kalip arasindaki eksik füzyon nedeni ile Yüzeyde olu­ san dUzgün bant ve çizgi­ ler. IV-l,IV-2 lV-3, IV-4 iv-s 55 - 1-5 REFERANS FÖTOCRAFLAR, IV Iç çiller ve Tameriire.ii2 III Kahntilar netikliklerinin giderilmesi gereklidir. bu amaçla magnetikligi giderme_ (demagnetizasyon)tünellerinden yararlanilir. TUnelde aÜiii-yiivasya\ias -a-iaTtÜaraK magnetikHk -gl der iI ir. - Demir,escisii döktim nialzem';'ler; içinAST~l ~ 125.,,6'3 magnetik ~­ çaciki~rla iiiuciyen~deref~ran,sf oto1;jraf lar kull animini öng15rmils- ~:',:.\ jt ,;':,' .~;. 3.6- MAGNETIK TOZLAR sivi yöntemde magneti~ tozlarin tasiyici sivi içinde belirli b~r konsantrasyonda bulunmasi gereklidir. zira konsantrasyon az olursa fon artar, kOntra s azalir. Konsantrasyon az olursa küçük süreksizlikler çok zayif görüntü verir. Ayrica sivi ban­ yosunda topaklasma deney kayiplari nedeniyl~ konsantrasyon,azal­ masi oldugundan banyo' belirli araliklarda kontrol edilmelidir. Magnetik muayene islemi bittikten sonra çogu kez parçalarin mag~ de tercih edilmeyen bir yöntem olarak bilinir. Her seyden önce magnetik parçacikiarin. kaliFi-magn~~ikÖ~~IÜk'" ~~~;i~::i~;;:~t~i~~:fdi~*~~i;i1{~~~~~:ec KüçÜk birçatiagin agz~n~ayigi lantoz larin'o;iust,ura~aiJi göriih~< tünün kQlay~eçiiebiJmesi içinrenkii t:9,~lar>~erc~~'edi.Hr.t·Flp/ ur_esano.imi3ya~~ler:kur~ yötite~de -;;i~~Jx~~~ ' islak yöntemde ise kirmizi ve siyahtir. ÇokciüzgUnyU;zey'lerde ~~ . c-_--'- --"'_~' " hasy;.?~~~Üçük hatalapn algiianmasin_~a: .flotitesan bqyali tqzlar ___ '~'_"'_""' .. " ', .. _~ _~/ __ "': ._ .. ' _, --.'t,"._.-.-..: ...,. .._.:., __ kul2!nilir. B\l_t:.~zlar pahali..<:il.up, muayene içindekaranlikod,a- ,-- __ .--"'--. '-''C- ---~-~---.-~--~~,' ve -u].-1)= __ a-"iolC'~k <)C'rekir.'Cenl?llikle flourgsan renkler sari: ve yesildir. ~------c-----c... ~---~--~-.--- - 54- b) - ] s 1ak Yöntel)l: MaiJnet:.~~_!oz i ari n tas iyi c i bir si v iyI a uy-gu,,"- __ ._"'.-'----'- .o.==...---='-----'='--"""-'---=-=-~-~~--=-~~ '_.~~~-~ landiiJiyöntemdir. 60 C sicakligakadar çalisilabilir. Bu _:'_~~~_-'-'.' ~":'" :":0'-,>,.::-·: - -. ,' __ ,' __ ,O ,~.:' " ,'_,,"- - - , .. ~" s~cak i iy in üzer i nde~uhar 1asm-a .Oldug_\j'n~ançalism,a-s~JaÜ~gi sinirlamasi vardir. Islak yöntemledahaküçük süreksizl~k_"; -'-" '." .. ':.- ' " ,"- ,~ likler örneg.Ln. yüzeyd~erL 0:' 02mm_d",ririhkteki yotlJlmave_,ta~- -.. " .. -. --_._' : - _ - '-".' ~ . Tam~ça tl ak-lar i a 19i lanabilir •. tozlai:,islak9ld1J~.i:i:l1da.Ç8It, dahafada ha.teke[~etenegi ·~k~z'and1.klari:l1dan pi.iri,iiÜilmju ______ , ,_", ',' '_0, , ...• 'C-. " .. >:, --',':'._',.' ~_,':' .. ,'"c_:,-::" •. /.:'::·~,:":':,~~_:':_:t:> __ ", fazla olan. yüzeylerde J;;Sari il~uygu-i anirl ar;,>i.'asiyiciS);;:: :~~~;:~~~~e;~i~~~t*~~~~i~[~~~i~.fz yrd dispersiyon mai;ldeleri,O Cin alt'ihd2i_çali·s~l(ji.9~-cii.if ,"-"----~_~-,-==-=-=07.-,...,...,..,..,====':"'~'"'~'~-o-~~~-d-" _"""'---=,;:~,':'"','''-:~~:'.-:';':'-:."':o.':'.~':;:,,-.:-~.-.-. ,. -, da ant if ir iz gereksiniiiiI er indendir.' ' ,-ci - Yabanci maddelerle dolmus çatiak.lard~..:al<;Ji~~ilir. """~:::"~--,,,,,"-=_~' ~~~~''''''~'~''r~_''~=''''''-'',_'''''''''''''''''''''~'_~ yöntemin - 57 - kosullar geregi demagnetizasyona gerek Temas noktalarinda isinma ve ark malzeme ö7.·elliklerinin bozulmasina neden olabilir. " Magnetiktozlarin.çevre­ sel ve boyi.inakQwileruiie­ Ie.I:"i.seklinde·gÖrüiür. GeÜsigüzel .d;il9ilmislai:'~ dir;· .' \I~l, V-2 - 56 - porozite. v Sinirlamalari :' ai - D~~rn~':":Nike~~ ~Obalt ve alasimlari gibi ferromag~~:~i:in~l- zemelere'uygu~ianabifIr~'"'····--'··c,._._.,.· .. ,., ... bl- De~ir esasli oldugu hald~ ostenitik paslanmaz çelikle::, endUstride yaygin oi-~;ak'-;;u II arli.landemir'-d isi~;et';;i'i';rden -.. ~--~ . ..,--. ~. ',,: .. =:_'-..=.- ,, aluminyum,bakir ve titanyum alasimlarina uygulanmaz • . ~------ ~. _,~-"",,,,,, __ ,,,-__,,_,_~ , ",,. ~ ....-'- __ .~--1' .............. tlstUnIÜk~erf: aL". Vcuz','kolay ve/f?zla tesj..s mas.I:"afi~ere~:tirme},i;!n· bir :tah..,.' ".:c-'io .• , .. : ... , .. :" ' ... '," .. " ..•.• -. ribatsr~~?l zemeiiiuayenesi yöntemicU.r. bi - / Kaba' yUzey temi zi igi deney için yeterlidir .• - ._~~c= _ ,_ .. ',~, i ! . i. i ~ - I' ~ .~1- ,''; ~ "- 8. ici ili Sekil 3: Histersiz çevrimi MAGNETIKHISTERSIs - 59 - fe,rromagnetik malzemeler~ bir dis alaii tarafi,ndan mikna- tisl<:tnd.i,\jinda, alan kaldiri.linca tamamcil magnetlenmemis du- ruma.dönmemesi (Histeresis) bilinen bir aLi}'diLAslinda bu demagnetize,e:,tmek )..çin belli bit·, kuvvetteki .ters çevri,imis:, ... ~I~?.in.tesiri altindatürakmalidir. Bir dissi.}anKCJntr()ll U qirus, ulle 4egist;ir il iy" ,-sa taiT!amen dema,=,- .•• , ,_ • , ••. 0'0,' , • '. ".. ':' " ..,.;>, .... ', _",- ':" '::, ," _'; .. o •• ':', neti:zf olan (kullanilmaiii,s) b~rnuinuneyeuY;lIJlanir venumune-:- deki'magnetikinciUksiyoJH biçeri'cÜiazlar VolI'sa, . ntalzemenin ~~~n~i.~~~~:s,~,il1,i~9Sii:~t, .çi){,~.~i1a,iPi.+~fl.~eki i ':1," te~~.Fr()m~? i?~ti~: . m~lzeiiieieilninagfie:tizasyoii (hister'esis). egri si gösb~rilJ11istir"i f~~1[,~.f;ft~;(~i;~~~~~~i#j1~~t~"~:;~~;~:~~~:fi~l~~1("" . :Magnetik geçirgen_ iik (LJ) aki yagun- lugu(B) ile degisimi 2 .,;,. ..... ":~ '; ___ J I, ·(H)- :Magnetizasyon veya sekil B-H egrisi.ferromag­ netik malzemede H ve B arasindaki iliski görülmektidir.Doyma noktasindaki magneti­ zasyon siddeti ls'd~r. irler. sekil Endüstriyel önd~i zemeler yüksek ve r ~ S8 - 4;::,~:!:ttt%t ~!:l$:;iJ;;."ih,t{k~i;~;'i~~d~~t Wi ','#' yogunluyu(B) ?rasijida lii'leerbirili's}dy'oktui:;,:lr'c1C1 ço~'}ifak bir degiSrri~' Il 'dei;'U§Uk b_ird-~gi sme me}':~ciri~:jft~i:ir. -se~Ai!~;.f,·~r:· B-H egri i eri aras ip~aki il is~tgöste~b~iniS~~'r~BUr~na kaq~:r H· artarken B'de hi z la. artar, bund+erinii:i y~rine.geç,t:·lgind13 çapu-kel verisI i veejç';nÖiilik tir • . ,. '.'.'" .. , . •. d Uetkeniikve' geçirgenliKdekid~9ismeiere hassas. olduIJun­ dan, yUzeydeki v.ey,,! ,çatlaklardaki metaTik oiinayan pisliklere ·.hassas deIJildir. ~ o ". D'" ~ . ~ o 'tA -~ ~. ~ .. :,<,.".' . -,-o ,,,'", ' " ' . ..... -. ' , , - ' , - '.< " ~', '.',,", ): ···' .. ·/\ti~,\';;' . ~ •............... ,. ..: ..:..~ ..•.... ,;: ...: .. ......... ; •....: .... :... ~ ..........•...... , ~""" ',' -....-. ' '--,.-,, ."' . - ,';"-"" ~""". - --.-::~',;,'>' ,- .. -' ." " , ~. '.'. ,-,.: ,- ". ,.'_ •• ",_'0", .: ..•• . : ... ' .,.-.' o'." .,' .. '. -' .' •. : "'-.-" :.,:':',c'" '.. ::,~:,:::,:,f .', . -, .' ' . " ". : :::;' •• ' : .~.. n., '.-, - ••.. ,', " ~~ (.;.~::':-=.:'/:'"i ~.7~ C't ~/!'1 ( ,~.:-f' .• lb) L.':.,O(.i..-Mri C,G~O/~SI ~.tJ':'40'n,SI - 64- .O.5J.(.i·c'Mn .,.).C{:c;c!/.1'1 0.~'::'·~( f~~•..• i::.22c.'~.I..'n ·d.~B%C Ö:.Gi OioÇ Q05"I.C t.~O~/.C "ö:ds·i.c ö.77%c· Karbon, silisyum ve manganez çeliklerinin komparator köprU cihazinda elde edilen osiioskop modelleri. Kompozisyon Sekil 96- "'."';: - 67- "içind~iisi . .:~:~;~:~~:tl,l ar I\.i:;.%ft~i}iA &i si Se J;;,t:: l,ik, ~;r;M~§.a~ÜF?ikdislokasyon ve dis-tcirsiyon ;:(t:;";M,~S~;, .. h~:a}~Fi .'. ' .', 0,." ~ .'.:_,; •••• - , ' - , ,- . '" - '- -.'.-' . t·;GtR&~·p·.AkIi4t.ARi ILE MUAYENE YÖNTEMINDE IsLEM DEGls-" ...•.. <~EN~EI{t:r •... ii böltimde tiE!lirtl1ecek faktörler yöntemin ken('jJsinden kaynak la- . - "'" - , i ,özelliklerdir. Muayene yönj:e.mindeki bu degiskenleri teker te- inceleyelim: ',. , .Malzemenin· Betkenl i<:)i: .yöntem içinoldukça önemli bir faktÖrdUr. Çünkü bu yÖntem ilet­ ;'ken malze'melerl'! uygulanmaktadir .. Malzemenin iletkenligi bilin- digi gibi birçok fa~törden etkilenir. Sekil J'te settlige ba~li olarak bir malzemedeki (alUminyum) elektrik iletkenliginin degisimi görülmektedir. - 68 - riiyl<: . . karsi lasaç.ag.i,d+renç de artacaktir .Sag lani .kesilitEiki .bildi,jiiiiiz.e i;i-öremalzeme sürek~iz oldugu kesÜt~ (çatlakta) kenli~i~ degistigi görüiüi.1Sekil Lt Girdap akimlariyIil mu'ayene çok kapsamli bir·yöntemdir. Bu yöntem,.. . ". ' .. ' deki ölçümlerle,l)lalze'ioe hakkinda birkarara varabiline duri~niu öze],; ltkle malzemenin öz~llikl~rine baglidir. Yani malzemenin'elek­ trik iletkenligi ve manyetiklenme özelliklerine' etki eden· f·aktör­ ler deney veya muayene sonuçlarini da etkiler. Bu nedenle bir malzemenin elektrik iletkenligi ve manyetiklenme özelliklerine- 71 - IACS'ye göre çesitli malzemelerin iletkenlik degerleri Tablo 1 Nrk~(gu·~ds;~. ': ; ~j~:~!~~.~~~~~:: .... n: •..••.. ::: >: :::: :":;";:,:,:tt-i,a i~ntlii.•. o •• ~o , •• ~.n. 0_ ..••..••••••• ',' •• : ••• , .3,5, ~':;:;:: ::'::: :::::: .:~:'::~:::: ::: ::: ::: ::: ~': : : : ~~5 ~alay-ku~sun l~himL •• ~: o ••• ~ ••••••••.• ','" ~ .9-12. T. • .ftanyum •.~.' •• o •• , •• ~ • '~ ••• ' .•• o " •• ' •••.• -•••••••• 2, 4 Tuii "usit~nn o ••••••• >; ••••• '..•••. ' •••• ; •••••.. 32 U;ranyum •• '~." ••••.•.••••• o.' ••••••••••• , ••••••• 2,8 Beyaz metal .•••••• ; ••••••.•••••• ~.: .•.•••..• il Çinko •• o ••••••••••••••••• , ••••••••••••••••••• 29 , , "Al Umiliyu!" .•.•..• , •..........•...•........... 65 ~tW~Yiy!:\i,ndökUm •••••.•• ~••••••••••.•.•••. .-.•. 10-45 ~:~:~~i~:~~:b:~:::~:: ::: :::.: :: ::::::::: ::::: :::~~ ~~i-:~i;~~.: ::'::::,:' n :; :: :: ::: ::: : :::: : : ::.~':: ~4 . ~~~ ~~i.:;·~:~~·>J:):i::::':,.·:· :: .. i,.:·Ü,c;·· > o o i\i~bs:iim .. i /' ; / / j . 1/ L UL i~iin-içk:i.smi. . bos birahImaz •. BunUn·~maci., manyetik ..al~nsiddEit'iIti·.<·:'aJ.'b''"'f, rarakendUkSiyonuartimaktu:. Ferramanyetik ma~zE!inelE!J:'dee~e~T tÜk iletkenligine dayanan ölçUiiiieryapilnia.k iSteiii:'::s'eO::Llav~:" . bir d()~ru akim bobini ile?ene~ parçaSidOYUiiidere.cesin~kadar rrianyetiklestirilir.sekil4 'te tav'lanmis, t:i:cara_ti'A~m;ir nikel malzemelerin manyetiklel)me grafikleri veri m'istir. - 70 - .... ":" "" ' -, . " .. ,:::. y.:, < ":> .:~: :-~<":.~.:»:::,:\:", ,,..":' .. ' .. Tablöl'de ise IACS .(international· Annealed 'copperSta:nl;iartf tarafindan hazirlanmis elektrik iletkenlik de1jeri'Eiri tir.- .72 - Frekans Deljeri her malzeme türüne ~e parça sekline gÖre farkiilik. gÖstei:en de1jerigenel olarak 100 Khziie 6Mhi arasiR'da bi;I"'de­ ... Frek~ns d~9Jri ..YÜkSeldikçe •• iiUfuz1yet ';~er:iniigi'~e ~ilfr~I!ii1rnat:lklestirmeye oldukça mUsal tt:ü< . 8- 9()k de9isikcçaplardaki, malzemelere kolayca uygulanir. Orne9in-'25in m,ile i, m. çapa k,adar borularda bu y(jntem kul­ lanilabilir. Küçük problar sayesinde. 3 mm. çapinda borular 'içten muayene edilir. Zaten. küçUk çapli borulard!! girdap akimIari pe mu­ ayene yöntemi rakipsizdir. Yöntemin Devavantajlari: 1- Iletken olmayan malzemelere uyg~lanmaz, Ancak bunun bir is­ tisnasi var~~r; iletken bir malzeme Uzerindeki iletken olma­ yan bir kaplama kalicli9inin ölçUI~bilmesidir. 2- Metalsel kaplama kalinliklari,' temel metal ile kaplamanin iletkenllkleri arasinda yeterli b'ir fark oldu9u takdirde ölçülebilir. 3- Iletkenlik ve geçir~enlik degerlerindekilokal de9isimler -, 77 - yöntemin has3asiyetini bozar. Yüzeyalti hatalari derinlestikçe ölçüm zorlasir. Bu deger 10 mm 'yi ge~tiginde ancak özel problar kullanmak suretiyle inceleme yapilabilir. 5- silindiri),; çubu'klarda eksene dikey ince dUzlemsel sUreksiz­ liklerin incelenmesi gUçtUr. Yöntem üzerinde ,parçalarin geometrik durumlari etkili bir oynar.- 70 - - 79 - 2 :, YUzey hatalanna penetrasyon sivisinin girmesi ve De'veloper ile gözlenmesi ' , YöNTEMIN GELISMESI" ISLEMIN IZAHI edilen islemin sekli ile kullanilanpenetrantin tipi ne olursa olsun sivi penetrant muayenesi bes siray,i gerektirir; 1- Yüzeyin hazirlanmasi: Muayene yapilmadan önce muayenesi yapi­ lacak parçanin bUtün yüzeyleri temizlenip tamamen kurulan~­ caktir. Muayenesi yapilacak sahanin en azindan 2.54 cm ötesin- ~------------,--,-~ ~""~,~~ deki sahada dahilolmak üzere çatlaklarin. araliklarin meyda- na çikmasi için yagda.n, sudan ve diger kirlerden temizlenmis penetrant· m~ayenesinin esask~ynciijJ,nin nas,il biiluhdulju bt­ ,jiiinieyip. d,'ik liaViJUCI' UepoliJllniis'çc)Jk Icvl}aJarin Uzerindeki,çat­ .laklardan sizan suyun olusturdu~u ,aksi tlemneyi gÖzleme bu m,eto~ ,'dun gelisiiiesine yardimci olinus,tur. Simdiki metodun ge1i~iinini ,s.;iljlamadailk ,adim f loresanspenetrantin mucidi olan R.C.swit~er ~ir.Baslangiçta kullanilan de~isik ameliyelerin herbiiinde test 'yapilan parçalarin satihlarinda sonradan zararli durumlarolus'­ Sonunda kesf~dil~n svipenetrant islemi en zararsiz 01­ sebebiyle de en çok kullanilan muayene olmustur. Sivi damlasinin yüzeyi islatabiliiligi Sekil Bu özellikten yararlanarak Sekil 2 de görülen yüzey sUreksizii~i içer~smin üzerine islatma özelli'Ü iyJ'g).AJ) hi r ",v..J._s·ü,J;JJl­ d üCJ~ri.9_",..'_l1."ta~.!~~s ivi!; i i ca ii..~~ öz,,:l} i~inden dol_<:y~ike­ cek, bu si\f_:i;xi~i:i.".;.!..tE.9in ha1-~~g_",,!~,ti::e!1- geli§tiriciler!.lede,(deve­ 1ope r) y_ü~e2'.._e;~~e~,,--i_~1~3 .. !_e,E~j._"}_12!le,.E2: 1eC~!I: .. 1öir .~~!!.!..:uin...,J;,~gJ._ .. _U--ke- ' lere göre' sivi penetr~syol1 muayenesi rijit ve gözeneksizÇ.isimie- •. _,'" "_""_. o'·' _.'_ •••.• ~_-,.--~------------,--~~-,- - , r-]n yUzey 1er inde göz 1e görünme.yen ç_':.~!ai:<_, ve... J:i.a t-"_LaQn.)i,ap_tanmaS'in'"'- da kullanilan tahribatsiz malzeme muayenesi yöntemi olarak tanim­ lanir. BöLUM 6 PANETRASYON MUAYENESI 6.1- YÖNTEMiN TEMEL ILKELERI önceleri isitilmis ya~ ve talk kullanilarak sadec~ fikir elde etmek amaciyla uygulanan sivi panetrasy-on yöntemi, gelisen , teknoloji ile birlikte bilimsel ~saslara d~yandirilarak tah­ ribatsLz muayeneler içinde bugünki 'yerini Bl~istir. Yön.i:~..r"in_~:..i~se~!...:ikes_iL cisim üzerine serbest olarak lan bir sivi damlasi' ile ci-;i-;;;"y'üzeyi' arasindakikoh;"'zyon kuvve- t~ nedeniyle olusan yüzey gerilimi ile açikl~nir, Sekil gÖ:: .. :11e::eiji gibi e açi:,i 90° den küçük o'ldu~undasivi ~ÜzeYi i~iatacaktir. -Muayene 'enilecek malzemenin yüz'eydurumu, Muayene' zama;:1Ve yeri, l~uayeneedilecekmalzeme yaygin ,kusurlarin karakteristikleri. Emülsiyonlasabilir sistem: Bazi malzemelerin çok kUçUk kusur­ larini bulmada kullanilan çok hass~s penetrantlarin yikanmasin­ da su kullanilmaz. ÇUnkU bu duru~da çatlaklardaki penetrantin fazlasi akip gidebilir. Bu sebepten tatbik edilen penetrantin nOfuz etme lpenetrasyon) zamanindan sonra Uzerine emUlsiyon- , "r lastirici tatbik edilerek penetrant suda eriyebilir hale ge- tirilir. Böylelikle fazla penetrant suyla yikanarak alinmis olur. Parçalarin hem yUzeyindeki, hem de çatlaklardaki penet­ rantin erir hale gelmesi için emülsiyonlasma zamani çok iyi kontrol edilmelidir. Bu sistemde zaman maliyet ve kullanilan - Bl - 6.4- PANETRENT SISTEMLERI , ' Is parçasi ölçüsü. mak~~t.v~ yerlerde kUllanilan Uç ana sistem mevcut olup .~~ Su iIe'yikanabilir'sistem, _i~ EmOlsiyoniayici sistem, 33 Solvent,ile çika'ri 1abi!ir sistem. -.....( " . 1- Su ile yikanabilir sistem: Bu sistemde tatbik_ed,ilen~Ill'l1~.t.- rantinfazlasi'direkt olarak suyla yik~~abilir. ' emUlsiyon,:' ~"""'-.~--"._-. "-',' -;:,....~ astirici ~istemde oidugu gibi a~ri bir emDIsiyon kullanmaya 'lUzuniyoktur':Parçalara çabuk Ve tesirli olarak tatbik edilir • . . ' . Yalniz yikama a!lindapenetrantin çok fazlasinui alinmasini önlemek ~9in ~ontrolluve dikkatli yapilmalidir. Fa~la penet­ rantin'alinmasi yani yikanmasi tatbik edilen penetrantin tipi­ ne, yOzey durumuna,suyun tazyi91ne,hararetine ve pUskUrtme me­ melerinin ebadina ba<;jliolarak de;> farklar sebebiyle üç ana penetrant sistemi gelistirm~çin asagidaki an~ faktörlerdeki.geni~ degisiklikleri birbirine uygun hale ge­ ti~mek gerekir. Su ile yikanabilir sistemi kullanarak sivi penetrant muayene için bes lUzumlu operasyon. Operasyonlar diger sivi penetrant sistemler için benzerdir~ Sekil 3 olmalidir. - 80 - 3- Fazla penetrantin a'linmasi: Paha sonra yüzeydeki penetrantin: ';:--'-:-'~_;~'~_._ .• " r" •• " _ •. ' '. " . _ .: .': '~.' • fazJasi alinarak, yuzeykuIlanilan penetrantiI1 cinsine göre ." .. -' ~~.=.--'~~--'-'-,-'~~--"""~-'---- s,uylaveya bir eritici ile temizlenir; --.....,......,..~,..' 4-, DevelÖpman islemi: Dahasonra yüzeye ,tatbik edilen,developma isleiniile aral~rasizm~~; olan rElnetrantin'e:trafa_ yayila~ak yü-::~ydeki,çatlak \;'$ dy~kiarii1görünme~i sa~i-:nir. " 5- MU;yene,: Yeterli de";eloP~~~'tatb1~i~denc,sön~a 'y~ze;Jeki luklardari;'baska pen«:it:i;an.hn, gelip gelmeeiigine bakilir ~ le yapil~nm~ayenede 'iyil:>irbeyazisi-k IUzumiudur. Flgresans ~ ' ... ' " . - . isik kunanildigihda yer,in karaI1l·ikolmasi 'çiereklidir • . ' ' " .. " . ",~, 2- penetrcisyon: parçatemizlendikten sonra sivi penetrant bir f"ilmtabakasi teskil edeceksekilde tatbik edilir. bak~{i~eydeki herbir açii;la,çat1ai;lanüfuz edecek "zaman ka1­ mai'idir. !~ li,; iil+ i~ !~\i~\ ~~~l'- 82 - tu- 6.7~ TEMIZLI~tCILER Ytlz ey Üzerin'ciek:tf a~la perietranÜ eritere.k aimaya yarariar. tusan:v~t~tusmayan olmpirlikte solventin alinmasi, bir kagit havlu veya emici birkumasla hafifçe tam­ pon yaparak saglanir. Ya da,parçanin yUzeyi suda oldugu gibi solventle yikanir. Bu sistem ayrica laboratuvar gerektirmedi?~in den daha ziyade azel maksatlar iç1n kullanil'ir. Sivi penetrantin suda çazünebilir hale getirilmesi ~e devolopman 6.5- SIVI PANETRANT MADDELE~ Sivi penetrant maddeler floresangli ve görülebili~olmak üzere iki ana tiptir. Bunlarin her ikiside sayilan sistemlerde labilir. llki karanlik bir sahada ul~raviole isik altinda kulla­ nilir. Ikincisi.kirmizi rengi havi olup beyaz isik altinda tat­ bik edilir. Fiziksel ve Kimyasal Karakteristikler: 1- Kimyevi katiligi ve düzgün fiziksel kesafeti 2- 60oC'dan asa1:iiolmayan parlama noktasi )- tesis~tin yer kaplamasi bakimindan suyla olana nazaran dezavan­ tajlidir. (Sekil 4 )- 84 - ~ Penetrasyon tesisi "6. Ü~-PENET~ANT SiSTEMiN SEçiMi , Bir si::emiii seçiminde arzu ,:,di'lli!n h.,-',,,ac:-,~s_s_a--:s_i;=-y_e_t:-. --.:~--"-':..:..._~ yet ~~nellikle tokönemlifaktörle~dir. . " ' .. , " . Sivi penetrantmu,aY"enesiI1den kesin neticealabÜ rnek için ma lze- melerin yUzeyleri uygun sekilde temizlenmeiidir. Saret uygUn te;'" mizlik yapilmazsa,a) Penetrantçat1a~~ giI'emez, b)'Sayet pEmet~ rant'çati.~ktaki kirle biJ:'l,esirse ikaz kab. Hiyetin;i ka~l:ie'(jer.,', " .. , "., .. "., ,.' .. ,', ." c) Ya_dakirle birleserekçat1a~iriiask~lelnis olur.; Mai~einei~iin Uzerindekihe;r tUrlU boya, astargibi kaplainal~mi.iayeneden ön­ c:et'emizie~melidir. Her t,UrlU b~yalar,astarlai, seranii): kapla,.. malar, pUskUrtme kaplamalar, isidan, veya: ka'ynaktan'ile,ri' 'gelen t:u~aiiar-;'ka1ip ;maça ma-lzemeleri ;'lehim pasta-ye çapaklari sayet iyi temizlenmezse penetrantin hatali 'yanlis emareleri'ne s,ebep' olunur. Temizleme· Metodlari: Oç ana sinif ta toplanmistir • 1- Mekanik Metodlar: Darbeli zimparalama, kuru kum pUskUrtmeli' zimraralama. islak kum pUskürtmeli zimparalama, çelik telle firçalama, Y\lk-;ek tazyikli su ve buhar, ultrasonik. - 2- Kimyasal Metodlar: AIKalinle temizleme, asitli temizleme, erimis tuz banyosu temizleme. 3- Eritici, Çözücü Metodlar : Eritici buhar tatbiki, eritici püskürtme li - 85 ,- YIKANABILIR SISTEMIN ISLEM SIRALARi .'Muayenesi yapil acak ~amul parçanin temiz i igi yapi ldik tan sor:::.a :pe~trant "mayenesi derhal ya~lmalidir. Sekil 5 'de .?~iz-:: ikten son te,miz'liije ~dar geçensüre içinde su ile yikanabili;­ sisteme ai,t ,islem kademeleri sematik olarak gösterilmistir. yapilacak parçanin sekline, ebadina. mikta~larina ve assasfjetine ba<:jli, olarak herbir istasyondaki sür,e, kullanilan eçhizat ve di<:jer faktörler deijisiktir. Penetrantin Tatbtki: Mamulparçalarin, yüzeyleri yüzdUrmek, firçalamak, daldirmak veya püskürtmek suretiyle penetrant ta­ bakasille' kilplanmalidir. KUçük, parçalar genellikle bir sepet : ".:" .. _ .. _~_ "" :. ': :: .. ' _ . _. i için~e ~ene~rantadaldirilir. Daha bUyÜkparçalara firça ve-, '--ya pÜskUrtine ile tatbik edilir. Penetrantin nüfliz etme zamani metalin cin-~ine ve araliklarin karakterine ba<:jli olarak geneI­ iikle ? - 30,dakika olup or~alama 15 dakikadir. Bu zaman özel durumlarda i saat olabilir. Parçaninyüzeyleri hafif bir film loabakasi ile kaplanc:iiktan sonra, fazla penetrantin sUzUIUp damlami3si-için parça ciisari çikarilir. Parçayi 38oC' ye kadar "isitarakça:tlakla'rin genlesmesikirlf;'!rin gevseyerek penetran-- t-i:ri daha fazla nUfuz etmesi'saijl·~nir. ,BU yUzden bazen daha fazl~ verim sa<:jlamak için bu yola basvurulabilir. Penetri3syon SUresi: Parçanin penetrant tatbiki yapildiktan sonra penetrasyonun çatlaklaratamnUfuz edebilmesi için bel­ ,Ii bir süre beklenir. Bubeklem~ zamani, penetrantin akiskan­ l~ini3' tesirine, parçanin !emizlil)ine ve 2::~lakl"a'i:-_~,~_ e-b'adi­ na bal)li olarak deijisir. Bu süre flqri~ansli ve görUlebilir sfstem'i;;::d-';;~dÖk~alze~eler için en azliJdak. islenmemis . "'---~-"-r:;;:;)-_.'~--~~~~' --,----"-. - ~- - ~~ döv~~eiii':'2.=-r i,!indeJ2.2L~~~ Bekleme sUre;i i~lati y;Pan fabrika tarafindan ayricabildirilmistir. 3- Yikama: Diijer sistem}erde de olduiju gibi suyla yikanabilir sistemde fazla penetrantin parçanin üzerinden alinmasi iste- nil~n verimi saglamada çok önemlidir. Penetrant sad:.~.!'_L:"..~ larda ve bosl~~L~:i_,:~,:!ai:ak sekilde paE'!~_i:i~i?.~ey~_~~oo;"~_,_.;i_!..~!:,- ---- , ma lidir. Bi1ha s s~_'L0t.Ji:i!=,_~ .. ç5!t.!§. )ç,1<3i::.~~cY~"S9~ _k_U.ç!:l~ .()X':l~~L--.-.....i.,.,.'''._, .. _,_." __ ~"'" ma zamani edinilen tecrübelexe istinaden, 15 saniyeile 2 da,... ;....~.'"._h·_' •• _"'--<._..,.~_ ••. ~,~ •.••.••• "'_~"_·,",,,...,,_. _,_ • tazyik çatlaklatdakipenet~antin .'~__ -""_""_'_"_:' '_""""_-'~:'_.':--:~"'_"""=L"'ri.-~~~~_' ~"_, '~_~ U'I;'.2:~~"::,::;;;:.i:aklii5:i15 - 40 C hepsini a olmalidir. - 86 - 6-, Kuru Developman islemi: Kuru toz developman parçalar kuruduk­ tan sonr~ __ ta.!:~~~e~ il iI"'. Bu tip banyo da"ldirmah~~:>~_ürt:..mek­ ya_~a to~s