3 - Anatomi Medulla Spinallis'in Anatomisi Yrd. Do ç . Dr. Niyazi ACER 03.05.201 1 MEDULLA SPINALIS ’ İ N ANATOM İ S İ Medulla spinalis , merkezi sinir sisteminin canalis vertebralis i ç inde bulunan b ö l ü m ü d ü r. Atlas n ü st kenar hizas nda ba ş lar ve beynin medulla oblongata (bulbus) ’ s ile birle ş ir. Canali s vertebralis ’ in 2/3 ’ l ü k ü st k sm nda bulunur. O r t a lama 40-50 cm uzunlu ğunda, 30 gr a ğ rl ğ nda, 1 cm ç ap ndad r. K oni ş eklinde alt ucu erkeklerde 1. ve 2. lumbal vertebra hizas nda, kad nlarda ise 2. lumbal vertebra hizas ndad r. Bu fark, erkeklerde kemik lerin kad nlara oranla daha fazla b ü y ü mesi nedeniyle olur. Koni ş eklindeki alt ucuna conus medullaris denir. İ ntrauterin hayat n 3. ay na kadar vertebral kanal n t ü m ü boyuncad r. Yenido ğan bir bebekte kemik ve sinir dokusunun farkl b ü y ü mesinden dolay 3 . lumbal omur hizas na gelir. Medulla spinalis, conus medullaris ’ ten a ş a ğ doru filum terminale olarak uzan r. Filum terminale ortalama 20 cm ’ dir. Filum terminale ’ nin 15 cm ’ lik ü st b ö l ü m ü dura mater spinalis ’ in olu ş turdu ğu bo ş luk i ç inde kal r ve buraya fi lum terminale internum denir. Dura materspinalis ’ in olu ş turdu ğu bo ş lu ğun d ş nda kalan 5 cm ’ lik k sm ise filum terminale externum ’ dur. Duramater spinalis ’ in kayna ş t ğ filum terminale externum 1. koksigeal vertebran n dorsal y ü z ü ne tutunarak sonlan r. Fi lum terminale ’ nin esas yap s n birinci b ö l ü m ü nde piamater spinalis ’ in devam olan s k ba ğ dokusu olu ş turur. İ kinci b ö l ü m ü nde ise bunun d ş na duramater eklenir. Medulla spinalis kesitinde ortada g ö r ü len canalis centralis filum terminale i ç inde 5-6 c m dev am eder. Medull a spinalis, meninges ad verilen üç kat zar ile sar l d r. Bu zarlar n isimleri d ş tan i ç e do ğru duramater spinalis, archnoidea mater spinalis ve piamater spinalis ’ dir. Duramater spinalis ile perioste u m aras ndaki aral ğa spatium epidura le denir. Burada plexus venosus vertebralis internus ile gev ş ek areolar doku bulunur. Piamater spinalis ile archnoidea mater aras nda spatium subarchnoideum bulunur. Bu aral kta ise Beyin Omurilik s v s ( BOS ) bulunur. Bu zarlar beyinde ayn isimle ve ayn bo ş luklarla devam eder. 1Medulla spinalis ’ in fonksiyonlar V ü cudun b ü y ü k b ö l ü m ü nde n gelen impulslar medulla spinalis ’ den ge ç erek 1- beyne ula ş r. İ stemli hareketleri ba ş latan impulslar yine medulla spinalis ’ den ge ç erek iskelet 2- kaslar na ula ş r. Bir ç ok orga n n otonomik innervasyonunu sa ğlayan lifler buradan ge ç er. 3- Medulla spinalis ’ in d ş g ö r ü n üşü Medulla spinalis tam bir silindir ş eklinde olmay p ö nden arkaya biraz bas kt r. Ü st ve alt ekstremiteden gelen ( afferent ) ve giden ( efferent ) sinir liflerinin h ü cr e g ö vdeleri bulunmas ndan dolay iki yerde geni ş leme g ö sterir. Intumescentia cervicalis ü st ekstremite ile ilgili olup 3. boyun omurundan 2. g ö ğü s omuruna kadar uzan r (C 4 ve T 1 medulla spinalis segmentlerini i ç erir). Intumescentia lumbosacralis denen ikin ci geni ş leme alt ekstremite ile ilgilidir. 9. g ö ğü s omurundan 1. lumbal omur hizas na kadar uzan r (L 2 -S 3 medulla spinalis segmentlerini i ç erir). Medulla Spinalis ’ in Yar k Ve Oluklar Fissura mediana anterior ve sulcus medianus posterior medulla spinal is ’ i sa ğ ve sol iki simetrik par ç aya ay r r. Medulla spinalis ’ in ö n taraf nda ve boylu boyunca uzanan derin yar ğa fissura mediana anterior , arkadaki s ğ olu ğa ise sulcus medi anus posterior denir. Fissura mediana anterior ’ un derinli ği ortalama 3 mm ’ dir ve a ş a ğ gittik ç e derinle ş ir. Tranvers kesitlerde bu yar ğ n dip k s mlar nda g ö r ü len ve her iki medulla spinalis yar s n n beyaz cevherini birbirine ba ğlayan k sma commissura alba anterior ad verilir. Sulcus medianus posterior s ğ bir oluk ş eklindedir ve ö n taraf nda canalis centralis yak n na kadar sagital y ö nde uzanan septum medianum posterior bulunur. Bu septum, funiculus posterior ’ u olu ş turan beyaz cevheri sa ğ ve sol olmak ü zere iki yar ya ay r r. Medulla spinali s ’ in ö n d ş ve arka d ş k s mlar nda bo ylu boyunca uzanan daha s ğ oluklar bulunur. Spinal sinirlerin ö n k ö klerinin ç k t ğ ö n d ş taraftaki oluklara sulcus 2anterolateralis , arka k ö klerin girdi ği arka d ş taraftaki oluklara ise sulcus posterolateralis denir. Ayr ca medulla spinalis ’ in arka y ü z ü nde ve her iki tarafta t orakal b ö lgenin ü st yar s ile servikal b ö lgenin t ü m ü nde sulcus intermedius posterior bulunur. Sulcus medianus posterior ile sulcus posterolateralis aras nda bulunan bu oluklar n aras nda fasciculus gr a cilis (i ç te) ve fasciculus c uneatus (d ş ta) bulunur. Medulla spinalis ’ in Segmentleri 33 segmentten olu ş ur. bu segmentlerin 8 ’ i servikal, 12 ’ si torakal, 5 ’ i lumbal, 5 ’ i sakral, 3 ’ ü ise koksigeal b ö lgede bulunur. Ancak son iki segmentin rudimenter olmas nedeniyle sadece bir ç ift kok sigeal sinir bulunur. 33 segmente kar ş l k, 31 ç ift spinal sinir bulunmaktad r. 31 ç ift spinal sinirin; 8 boyun , 12 g ö ğü s , 5 lumbal , 5 sakral ve 1 koksigeal segmentlerden ç kar. 1. spinal sinir, 1. boyun omuru ile os occipitale aras ndan, 8. spinal sinir, 7. boyun omuru ile 1.g ö ğü s omuru aras ndan, bundan sonrakiler ise kendi say lar na uyan omurun a ş a ğ s ndaki for. intervertebrale ’ ler den ç kar. Medulla spinalis ’ den ç kan ö n k ö k ( radix ventralis: radix anterior ) ile arka k ö k ( radix dorsalis: radix posteri or ) foremen intervertebrale hizas nda birle ş erek spinal sinirleri olu ş tururlar. Ö n k ö k motor, sempatik ve parasempatik liflerden, arka k ö kte sensitif liflerden meydana gelir (Arka k ö k i ç erisinde %3 oran nda efferent liflerde bulunur). Arka k ö k ü zerinde gan glion spinale ad verilen bir ganglion vard r ve bu iki k ö k ü n birle ş mesi bu gangliondan sonra olu ş ur. Foramen intervertebrale den ge ç en sinirler ö n ve arka dallara ayr l rlar. Arka dallar di ğerlerinden daha k sa olup g ö vdenin arkas nda ki kaslarda ve deride da ğ l r. Ö n dallar ise torakal spinal sinirler hari ç birbirleri ile birle ş erek bir tak m sinir a ğlar (pleksusular) yaparlar ve v ü cudun di ğer b ö l ü mlerine da ğ l rlar. Torakal spinal sinirler ise kendi segmentlerinde da ğ l rlar. İ ntrauterin hayat n 3. ay n a kadar medulla spinalis canalis vertebralis ’ in sonuna kadar uzan r. Bu durumda spinal sinirleri olu ş turacak k ö kler horizontal oarak yanlara do ğru uzan r ve en k sa yoldan kendi hizalar na uyan for. intervertebrale ’ ler den ge ç erler. Ancak 3. aydan sonra ke mik dokunun sinir dokudan daha h zl b ü y ü mesinden dolay beyne ba ğ l 3olan medulla spinalis yukar do ğru ç ekilir. Sonu ç ta eri ş kinlerde medulla spinalis ’ in alt ucu, canalis vertebralis ’ in alt ucundan 24 cm daha yukar ya ç ekilmi ş olur. Eri ş kinlerde de spinal sinirleri olu ş tura cak k ö kler kendi say lana uyan for. intervertebrale ’ lerin den ge ç ece ğinden, canalis vertebralis i ç inde bir miktar a ş a ğ do ğru uzan r. Bu duruma g ö re ö rne ğin 2. sakral medulla spinalis segmentinden ç kan bir spinal sinir k ö k ü a ş a ğ do ğru canalis vertebralis i ç inde uzanarak kendi say s na uyan 2. sakral for. intervertebrale ’ den ge ç er. Bu nedenle son spinal siniri olu ş turacak k ö kler, canalis vertebralis i ç inde ortalama 24 cm ilerledikten sonra kendi deli ğinden ge ç mektedir. Bu ş ekilde filum t erminale ve etraf ndaki k ö kler bir at kuyru ğuna benzedi ğinden medulla spianlis ’ in alt ucuna cauda equina denir. Spinal Sinirlerin K ö kleri Medulla spinalis ’ in sulcus anterolateralis ve sulcus posterolateralis ’ in de bulunan sinir liflerine fila radicularia denir. Bu sinir lifleri canalis vertebralis i ç inde birle ş erek ö n tarafta radix anterior ’ u, arka tarafta radix posterior ’ u olu ş turur. Hen ü z canalis vertebralis i ç inde bulunan bu k ö kler kendi say lar na uyan for. intervertabrale ’ ler den ge ç erken birle ş erek spinal siniri olu ş tururlar. Spinal sinir for. intervertebrale ’ den ç kt ktan sonra tekrar iki dala ayr l r. Ramus anterior ve ramus posterior denilen bu dallar n. radialis, n.tibialis gibi isimler alarak perifere uzan r. Radix anterior : D ü zensiz 2-3 s ra l if demeti ş eklinde bulunur ve medulla spinalis ’ i sulcus anterolateralis ’ den terk eder. Bunlar medulla spinalis ’ in columna anterior ve columna lateralis ’ in de bulunan effekt ö r organlar n uzant lar d r. Bunlara efferent lifler uzan r. Radix posterior : Sulcu s posterolateralis ’ den 6-7 lif demeti ş eklinde medulla spinalis ’ e girerler. Bunlar arka k ö kte bulunan ggl. spinale ’ nin santral uzant lar olup deri, kas kiri ş i, eklem gibi yap lardan medulla spinalis ’ e duyu getirirler. Bunlara afferent liflerde denir. Bunl ar medulla spinalis ’ e girdi ği zaman iki gruba ayr l rlar; a- Miyelinli lifler b- Miyelinsiz lifler Ganglion spinale ( Ganglion = Ggl.spinale): Sensitif liflerin h ü cre g ö vdelerinin bulundu ğu ovalimsi bir yap olup, arka k ö k ü zerinde bulunur. Burada bulunan un ipolar h ü crelerin periferik uzant lar ç evreden ald ğ duyu impulslar n al r ve santral uzant lar n sulcus posterolateralis ’ den ge ç erek merkezi sinir sisteminin daha ü st k s mlar na ta ş n r. 4Ganglion spinale spinal sensitif (afferent) liflerin ç k ş merk ezidir ve genellikle for. intervertebrale hizas nda bulunur. Rami communicantes: Spinal sinirler ile truncus sympathicus aras nda ba ğlant y sa ğlayan liflerdir. Bu lifler miyelinli ( r.albus ) ve miyelinsiz ( r.griseus ) olmak ü zere iki k s md r. R. a lbus , medulla spinalis ’ i ö n k ö k arac l ğ ile terk ederek for. i ntervertebrale ’ den ge ç er ve omur g ö vdelerinin ö n ü nde bulunan ganglion ( ggl .) trunci sympathici (sempatik ganglionlar) ’ de sinaps yapar ya da sinaps yapmadan direkt daha uzaklardaki ganglionlara gider . R.griseus ise ggl. trunci sympathici ’ den ba ş layan 2.n ö ro nun miyelinsiz aksonlar taraf ndan olu ş turulur. R.albus ’ un geldi ği yoldan geri gelerek spinal sinirlere kat l r. Spinal sinirler arac l ğ ile kan damarlar ndaki d ü z kaslara, k l dibi kaslar na ve ter bezlerine sempatik lifler g ö nderir. 5Medulla spianalis ’ in i ç yap s Medulla spinalis, hem yap hem de fonksiyon bak m ndan farkl iki b ö l ü mden olu ş ur. İ ç k s mda gri cevher ( substantisa grisea ), ve bunun d ş k sm nda da beyaz cevher ( substantia alba ) bulunur. Gri cevherin esas yap s n h ü cre g ö vdeleri, miyelinsiz lifler, beyaz cevheride miyelinli sinir lifleri olu ş turur. Gri cevher, h ü cre k ü meleri ( nucleus ) ve s ü tunlardan, beyaz cevher ise yollar ( tractus ) ve lif demetlerinden ( fascicu lus ) olu ş ur. Gri cevher (substantia grisea) Ortada bulunan gri cevher, medulla spinalis ’ in transvers kesitlerinde ‘ ’ H ‘ ’ veya ‘ ’ kelebek ’’ ş eklinde g ö r ü l ü r. Her iki yanda bulunan gri cevher kitleler i ortada bulunan ve transvera y ö nde uzanan commissura gri sea ile birlikte birbirine ba ğlanm ş t r. Commissura grisea tam ortada olmay p ö n y ü ze biraz daha yak nd r ve ortas nda ep e ndim h ü creleri ile d öş eli canalis centralis bulunur. Gri cevherin bu kanal n ö n taraf nda kalan b ö l ü m ü ne commissura grisea anterior , a rkas nda kalan b ö l ü m ü ne ise commissura grisea posterior denir. C ommissu ra grisea ve her iki taraf n gri cevher i medulla spinalis boyunca uzan r. S ü tun ş eklinde olmas nedeniyle yan par ç alar na columna denir. Yan par ç alar n ö n b ö l ü m ü ne columna anterior , ark a b ö l ü m ü ne columna posterior , orta yan taraf nda kalan b ö l ü m ü ne ise columna lateralis denir. Medulla spinalis ’ in transvers kesitlerinde bu yap lara s rayla cornu anterior , cornu laterale ve cornu posterior denir. Gri cevherin miktar ve ş ekli medulla spina lis ’ in de ği ş ik b ö lgelerinde farkl d r. I ntumescentia cervicalis ve intumescentia lumbosacralis ’ de di ğer b ö lgel e re oranla gri cevher kitleri daha fazlad r. Torakal b ö lgede ise daha az olarak gri cevher bulunur (Resim-I). Bu nedenle intumescentia lumbosacra lis ve cervicalis ’ de gri cevher beyaz cevher e oranla daha fazlad r. Çü nk ü bu b ö lgede ü st ve alt extremitelere giden somatomotor liflerin h ü cre g ö vdeleri ile buralardan gelen duyusal sinir liflerinin sinaps yapaca ğ h ü cre g ö vdeleri bulunur. Gri cevherin bey az cevhere oranla en fazla oldu ğu yer conus medullaris ’ dir. Boyun b ö lgesinde cornu anterior , cornu posterior ’ dan geni ş tir. G ö ğü s b ö lgesinde cornu anterior ve posterior ince, cornu laterale belirgindir. Bel b ö lgesinde cornu anterior ve posterior geni ş ler (ayn zamanda gri cevherin beyaz cevhere oranla en fazla oldu ğu yerdir). 6Gri cevherde bulunan h ü creler Gri cevheri, multipolar sinir h ü creleri , bunlar n dentritleri , yo ğun sinir a ğ ve kan damarlar olu ş turur. Medulla spinalis ’ den al nan kesitler h ü cr e g ö vdelerini boyayan N issl boyas ile boyand ğ nda h ü cre g ö vdelerinin belirli gruplar olu ş turdu ğu g ö r ü l ü r. Bu h ü cre gruplar n bir k sm t ü m medulla spinalis boyunca uzand ğ halde, bir k sm da baz segmentlerde bulunur. 1-Radik ü ler h ü creler: En b ü y ü k mu ltipolar h ü crelerdir. Aksonlar gri ve beyaz cevherden ge ç erek medulla spinalis ’ i ö n k ö kten terkeder. Bunlar efferent liflerdir. Perifere de ği ş ik isim alarak uzan rlar. Bu t ü r h ü creler columna anterior ve laterale ’ de bulunur. Radik ü ler h ü creler effekt ö r h ü crelerdir. Somatomotor olanlar iskelet kas na, visceromotor olanlar organlar n d ü z kaslar na kontraksiyon yapt r r. Sekretomotor olanlar ise bezlere sekresyon yapt r r. Cornu anterior ’ daki radik ü ler h ü crelerin aksonlar , iskelet kaslar na giden somatomotor (efferent) liflerdir. Bu t ü r h ü creler t ü m medulla spinalis boyunca bulunur. Ü st ve alt extremitelere giden sinir liflerinin ç k ş merkezlerinin bulundu ğu serv i kal ve lumbosakral geni ş lemelerde daha ç ok say da bulunur. 2-Funik ü ler h ü creler: Radik ü ler h ü cre ler gibi b ü y ü k h ü crelerdir. Kesitlerde gri cevherin her yerinde bulunur. Aksonlar beyaz cevhere ge ç erek inen ve ç kan dallara ayr l r. Ç kan dallar daha uzun olup beyaz cevherde ile i le rle yerek tekrar ba ş ka segmentteki gri cevher e gidereler. K sa dallar d aha k sa olup a ş a ğ daki medulla sp inalis segmenti ile ba ğlant kurar. 3- İ ç h ü creler: K sa aksonlu multipolar sinir h ü crel er dir. Bu h ü creler di ğer iki h ü creden k sad r ve sadece gri cevherde uzan r. İ ç h ü creler beyaz cevhere ç kmaks z n, ayn segmentteki ve ya di ğer segmentlerdeki sinir h ü creleri aras nda ba ğlant kurar. Y ö nlerine g ö re 3 gruba ayr l r; a- Kommissural i ç h ü creler , ayn segmentin sa ğ ve sol yar m nda transvers y ö nde uzanarak h ü creleri birbirine ba ğlar. b- Assossiasyon i ç h ü creler , saggital y ö nde uzanarak gri cevherin sadece bir yar s ndaki h ü creleri birbirine ba ğlar. c- Projeksiyon i ç h ü creleri , gri cevherde vertikal y ö nde uzanarak de ği ş ik segmentteki sinir h ü creleri aras nda ba ğlant kurar. 7 Substantia grisea ’ n n laminer organizasyonu: Medul la spinalis ’ de ki gri cevher birka ç ç e ş it h ü cre toplulu ğundan olu ş mu ş tur. N ö ron tipleri Nissl boyama ş ekillerine g ö re s n fland r lm ş t r. Ayn tip n ö ronlar n bir arada bulanan yap lar rexed laminalar ile ayr lm ş lard r. Bu yap lar 10 tane lamina olu ş turu r. Rexed laminalar arka boynuzun ucundan ba ş lay p ö n boynuza do ğru b ü y ü yen romen rakamlar ile numaraland r lm ş t r. Lamina I: Nuc. marginalis ’ i ç erir Lamina II: Substantia gelatinosa ’ y i ç erir. Lamina III: Nuc.proprius ’ u i ç erir Lamina IV: Nuc.proprius ’ u i ç erir Lamina V: Proprioseptif afferentler ile motor ve duyu korteksinden lifler gelir. Lamina VI: Proprioseptif afferentler ile motor ve duyu korteksinden lifler gelir. Lamina VII: Nuc.intermediolateralis, nuc.intermediomedialis ve nuc.thoracicus Lamina VIII: Kom ş u laminalardan baz inen yollar n aksonlar n n sinaps yapt ğ ara n ö ronlar bulunur Lamina IX: Motor n ö ronlar bulunur. Lamina X : Radix posterior ’ lar ile gelen afferent liflerin bir b ö l ü m ü sinaps yapar. Gri cevherdeki h ü cre gruplar : A. Columna posteri or ’ da bulunan h ü creler: Burada 4 h ü cre k ü mesi bulunur. 1- Substantia gelatinosa : Kesitlerde cornu posterior ’ un arka ucundan ba ş lar ve lamina II ’ ye uyar. Medulla spinalis ’ in t ü m ü boyunca bulunur. Yu k ar da bulbus ’ da nuc. spianlis nervi trigeminalis ile birl e ş ir. Bas n ç , temas, a ğr ve s duyusu ta ş y p (tr.spinothalamicus) medulla spinalis ’ in arka k ö k ü nden giren lifler tr.dorsolateralis ’ den ge ç erek burada sonlan r. Ayn zamanda formatio reticularis ’ den inen tr.reticulospinalis ’ de burada sonlan r. S ubstantia gelatinosa ’ da ki h ü crelerin aksonlar tr.spinothalamicus ’ u olu ş turarak thalamus ’ da bulunan nuc. ventralis posterolatera lis ’ de sonlan r. A yn zamanda kom ş u h ü crelerden ald ğ duyuyu daha geni ş sahaya da ğ t r. 82- Nuc.proprius : Arka boynuzda bulunur. Substan tia gelatinosa ’ n n ö n ü nde nuc.thoracicus ’ un arkas ndad r. Medulla spinalis ’ in t ü m ü boyunca bulunur. Pozisyonumuz ve hareketlerimiz ile ilgili proprioseptif, vibrasyon ve diskriminatif duyu impulsu getiren lifler arka k ö kten funiculus posterior ’ a girer. Bur aya gelen h ü crelerin aksonlar funiculus posterior ’ da inen ve ç kan dallar na ayr l r. İ nen dallar n bir k sm nuc. proprius ’ da sonlan r. Ç kan dallar fasciculus gr a cilis ve fasciculus cuneatus olarak devam eder. Bir k s m II. n ö ron aksonlar da tr.spinoth alamicus a rac l ğ ile thalamus ’ a ç kar. Ama genelde tr.spinothalamicus ’ un liflerinin ç k ş yeri substantia gelatinosa ’ d r. 3- Nuc. t horacicus (Clarke s ü tunu) : C ornu posterior ’ un taban n da bulunur. T 1 – L 2 medulla spinalis segmentlerinde bulunur. Bu nukleus larda ş uursuz proprioseptif duyu getiren lifler sonlan r. B uradan ba ş layan aksonl a r n ç apraz yapmayanlar tr. s pinocerebellaris posterior ’ u , yapanlar ise tr.spinocerebellaris anterior ’ u olu ş turur ve beyinci ğe gider. 4- Columna intermediomedialis (substant ia visceralis secundaria): Nuc. thoracicus ’ un d ş taraf nda, columna inremediolateralis ’ in de arkas nda bulunur. T 1 - L 2 medulla spinalis segmentlarinde bu lunur. Bu sinir h ü creleri organ lardan gelen afferent duyular al r ve visseral refleksi olu ş turur. N ot: Gray ’ s anatomide nuc. thoracicus ’ un 8.cervical ve 3. lumbal segmentlerde bulundu ğunu yazmaktad r. Ayn zamanda maymunlarda daha ü st servikal b ö lgede bu nukleus ’ un g ö r ü ld ü ğü belirtilmektedir. Columna anterior ’ daki h ü cre gruplar Buradaki h ü crelerin ç o ğu multipolar h ü crelerdir. Aksonlar medulla spinalis ’ i ö n k ö k arac l ğ ile terk e der. İ skelet k a slar nda, motor plaklarda ve kas liflerinde sonlan r. B u h ü crel e r alfa ve gamma efferent ( alfa ve gam m a motor n ö ron ) olarak isimlendirilirler. Kesitlerde yerle ş im yerine g ö re i ç , or t a ve d ş h ü creler olarak adland r l rlar. 1- İ ç (medial) h ü creler : M edulla spinalis segmentlerinin ç o ğunda bulunur. Boyun ve g ö vde kaslar n innerve eder. 2- Orta grup h ü creler : Medulla spinalis ’ in baz servikal ve lumbosakral segme ntlerinde bulunur. 3, 4, 5 servikal segmentlerdeki nuc. nervi phrenici olup n. phrenicus ’ u olu ş turur ve diphragma ’ y innerve eder. Yine 5. ve 6. servikal segmentlerdeki 9nuc. nervi accessorius olup buradan ç kan lifler n. accessorius ’ un spinal b ö l ü m ü n ü olu ş turur ve m. sternocloidomasteideus ve m. trapezius ’ u innerve eder. 2. lumbal segmentten, 1.sakral segmente kadar bulunan h ü creler nuc. lumbosa c ralis ’ i olu ş turur ve buradan ç kan liflerin tam da ğ l m sahas bilinmemekle beraber alt extremitelerin proksimal k s mlar na gitti ği bildirilmektedir. 3- D ş (lateral ) grup h ü creler : Servikal ve lumbosakral b ö lgede bulunur ve extremitelerin dista l k s mlar na gittikleri bilinmektedir. Columna lateralis ’ deki h ü cre gruplar Co lumna lateralis ’ deki h ü creler T 1 -L 2 ile S 2 – S 4 segmentlerinde bulunur. Columna lateralis ’ in d ş b ö lgesinde bulunan columna intermediolateralis ’ dir . Buradaki h ü creler (radik ü ler, multipolar) sempati k sistemin ç k ş merkezidir . Bu h ü crelerin uzant lar medulla spinalis ’ i sulcus anterolateralis ’ de n terkeder ve r. c omminicantes albi vas tas yla sinaps yapaca ğ sempatik gan gliyona gider. Columna intermediolateralis ’ d e ayr ca nuc.parasympathici sacralis denilen sakral parasempatik ç ekirdeklerin ç k ş merkezi bulunur. Cornu laterale ’ nin i ç k sm nda dah a k üçü k multipolar h ü creler bulunur. Bu h ü crelere columna intermediomedialis denilir ve T 1 - L 2 medulla spinalis segmentlerinde bulunan bu h ü creler visceral refleksle ilgilidir. Formatio reticularis Servikal b ö lgede yan ve arka boynuzlar aras ndaki gri cev her laterale, beyaz cevher i ç erisine do ğru a ğ ş eklinde uzant lar g ö nderir. Bu a ğ ş eklindeki yap lar formatio reticularis ’ dir. Formatio reticularis yukar da (bulbus, pons ve mesencephalon) ayn isimli formatio reticularis ile devam eder. Bir ç ok merkezler a ras nda ba ğlant kurar. Canalis centralis M edulla spinalis ’ in t ü m uzunlu ğu boyunca bulunur. Yukar da beynin 4.ventrik ü l ü ile birle ş ir. A ş a ğ da filum terminale i ç erisinde 5-6 cm kadar devam eder. Conus medullaris ’ de 8-10 mm ’ lik geni ş leme g ö sterir. Bu gen i ş lemeye ventricul u s terminalis den ir. Ependim h ü creleri ile kapl olan canalis centralis BOS ile doludur. 10Substantia alba Miyelinli ve miyelinsiz sinir lifleri n ö roglia ve kan damarlar ndan olu ş ur. B ü y ü k b ö l ü m ü miyelinli sinir liflerinden olu ş mas neden iyle rengi beyazd r. Beyaz cevherde ki liflerin ç o ğu uzunlamas na seyreder. Gri cevherin etraf n saran beyaz cevher gri cevherin uzant lar i le 3 temel yap ya ayr l r. Ö nde iki boynuz aras nda kalan b ö l ü me funiculus (fasciculus) anterior denir. Funiculus anterior fissura mediana anterior ile sulcus anterolateralis aras ndad r. Sulcus anterolateralis ile sulcus posterolateralis aras na funicul u s lateralis , sulcus posterolateralis ile sulcus medianus posterior aras na ise funiculus posterior denir. Funiculu s posterior sulcus intermedius posterior ilke ikiye b ö l ü nm üş t ü r. Bunlar n i ç te kalan b ö l ü m ü ne fasciculus gracilis , d ş ta kalan na is fasciculus cuneatus denir. Beyaz cevherde ayn yere giden ayn fonksiyonu g ö ren veya ayn orjinli lifler birlikte seyreder ek demetler ş eklinde traktuslar olu ş tururlar. Bu lifler miyelinlidir. Traktuslar medulla spinalisdeki duyular n ü st merkezlere ta ş rlar ( Ç kan yollar ), veya ü st merkezlerden medulla spinalis ’ e getirler ( İ nen yolar ). Funiculus anterior ve lateralisde inen ç kan duyular ta ş n r. Fasciculus posterior ’ da ise sadec e ç kan yollar bulunur. SP İ NAL REFLEKSLER Spesifik bir situmilasyona kar ş olu ş an istek d ş reaksiyona refleks ad verilir. Beyinin k orte ks k sm na ula ş mayan duyular olup daha alt merkezlerde de ğer lendirilir ve refleks olu ş mas n sa ğlar. Kas, eklem ve deride ki resept ö rlerden gelen stimuluslar n ü st merkezlere ç kmadan medulla spinalis i ç erisinde de ğerlendirilmesi sonucu olu ş ur. Bir spinal refleksin olu ş mas i ç in duyunun periferik resept ö rler ile al nmas , bu duyunun medulla spinalisdeki motor n ö ronlara ta ş nmas ve bu motor n ö ronlardan ç kan impulslar n efekt ö r yap lara ula ş mas gerekir. Ganglion spinalede ki duyu n ö ronlar n n santral uzant lar cornu anteriorda ki motor n ö ronlar ile direkt sinaps yap yor ise monosinaptik refleks , duyu n ö ronu ile motor n ö ron aras nda birden fazla ara n ö ron varsa polisinaptik refleks den bahsedilir. BEYAZ CEVHER İ N LAM İ NASYONU 11Medulla spinalis gel i ş irken yeni olu ş an cevherler eskilerin d ş taraf na eklenirler. B ö yle ce ayn fonksiyonu g ö ren ve ayn k ö kenli lifler bir tabaka olu ş turacak ş ekilde dizilirler. 1.Medulla spinalise arka k ö kten giren ve gri cevhere girmeden arka kordondan yukar ç kan liflerin medialde bulunanlar v ü cudun alt taraf na, lateralde buluna n lar ise v ü cudun ü st taraf na aittir. Bu y ü zden medulla spinalis ’ in arka kordonunun laterali kesildi ğinde ü st tar a f duyular, mediali kesildi ğinde alt tar a f duyularda kay p olur (tr.spinobulbaris). 2.Medulla spi nal i s ’ e arka k ö k ten girip gri cevherden n ö ron de ği ş tirdikten sonra ç apraz y aparak yukar ç kan liflerden ( Tr.spinothalamicus) y ü zeyel olanlar v ü cudun alt taraf na, derin olanlar ise ü st tara f ndan gelen liflerdir. Bu nedenle medulla spinalis ’ in ö n ve yan kordonunda y ü zeyel liflerin kesilmesi alt taraf n, derin liflerin ke si lmesi ise ü st taraf n duyusunun kayb na neden olur. 3.Beyin korteksinden ç k p bulbusd a ç apraz yapan motor yollar n ( Tr.corticospinalis) y ü zeyel lifleri v ü cudun alt taraf na, derin lifleri ise ü st tarafa giden liflerdir. 4.Medulla spin alis ’ de en uzun lifler conus medullaris ’ den yukar ç kan lifler olup, sulcus medianus posterior yak n nda bulunur. 5. Afferent y olar n ta ş d ğ duyu impulslar n n bir k sm kortekse gelerek ş uurlanmas na kar ş l k bir k s m da ş uurumuza gelmeden ç e ş itli n ö r onlardan ge ç erek refleks dedi ğimiz olay olu ş tururlar. 6.Bas n ç , temas, a ğr ve s duyusu eksteroseptif duyular olup tr. spinothalamicus arac l ğ ile ta ş n r. 7. İ ç organlardan al nan duyular interoseptif duyulard r. 8. Pozisyonumuz ile ilgili kas, tend on, ba ğ ve eklem kaps ü l ü nden gelen duyular prop r ioseptif duyulard r. 12A . İ NEN YOLLAR Bu yollar pyramidal ve extrapyrimida l olmak ü zere iki k s mdan incelenir. İ nen yolar n b ü y ü k bir k sm beyin korteksinden, geri kal a n n az bir b ö l ü m ü ise mesencephalo n , pons ve bulbus ’ dan ç kar. Bu yollar iskelet kaslar n n hareketleri ve kas tonusu ise ilgilidir. İ skelet kaslar n n motor kontrol ü n ü sa ğlayan yollar genel somatik efferent sistem (MOTOR) i ç ersinde yer al r. 1.Tr.corticospinalis Bu yolun I. n ö ronu front al ve parietal lobtaki primer ve sekonder motor sahalarda ki pyramidal h ü crelerdir. Pyramidal h ü crelerin aksonlar corona radiata, capsula interna ’ dan (corpus posterius ’ dan), mesencephalon (crus cerebri ’ sin den), pons ve bulbusun ü st k sm na da hen ü z ç apraz yapmadan sadece tr. corticospinalis olarak uzan r. Lifler ba ş lang ç ta da ğ n kt r, bu haline corona radiata denir. Bu lifler toplanarak capsula interna ’ dan ge ç er. Capsula interna ’ dan ge ç erken bu yap n n arkas nda g ö vde kaslar na, daha arkada ise alt tarafa ait lifler ge ç er. Bu lbustaki ç apraz yerine decussatio pyramidorum denir. Funiculus lateralis ’ de seyreden bu liflere tr. corticospinalis lateralis denir. Geriye kalan lifler ç apraz yapmadan a ş a ğ iner. Bunlar n da % 8 ’ i tr. corticospinalis anterior ’ da, % 2 ’ si de tr. corticospinalis lateralis ile beraber a ş a ğ iner. %8 ’ lik (tr. corticospinalis anterior) k sm sonlanaca ğ medulla spinalis segmentinde ç apraz yaparak kar ş tarafa ge ç er. %2 ’ lik ç apraz yapmadan ayn taraf somatom o tor n ö ronlarda sonlan r. Tr. cor ticospinalis lateralis cornu posterior ’ un anterolateralinde ve tr. spinocerebellaris posterior ’ un da m edialinde bulunur. Bu yol medulla s pinalis ’ in t ü m ü boyunca uzan r. İ ste ğimizle yap lan hareketlerde ö nemli rol oynar. Tr. corticospinalis laterali s sonlan aca ğ segmente gi rer ve arka boynuzdaki bir ara n ö ron vas tas yla bir k sm da do ğrudan ö n boynuz motor h ü cresi ile sinaps yapar. Tr.corticospinalis ’ in bir ara n ö ron kullanmadan do ğrudan ö n boynuz motor n ö ronla r ile direkt ba ğlant kuran k s mlar ekstremi telerin distal k s mlar ndaki kaslara, ara n ö ronlar ile ba ğlananlar ise g ö vde ve ekstremitelerin proksimal k s mlar ndaki kaslara impuls g ö t ü r ü r. B ö ylece beynin sa ğ taraf v ü cudun sol, sol taraf da sa ğ taraf iskelet kaslar n idare eder. Tr.corticospinal is ’ in % 55 ’ i servikal, % 20 ’ si torakal, % 25 ’ de lumbosakaral b ö lgedeki medulla spinalis segmentlerinde sonlan r. 13Tr. corticospinalis beyinde seyrederken, verdi ği yan dallarla baz merkezlerle ba ğlant k urar. Bu merkezler nuc. caudatu s, nuc. lentiformis, nuc. ruber, nuc. olivaris inferior, nuc. arcuatus ve formatio reticularis ’ dir. Bu yolun y ü zeyel lifleri v ü cudun alt taraf na, derin lifleri ise ü st taraf na giden liflerdir. Tr.corticospinalis anterior: Fissura mediana anterior ’ un her iki yan nda bulunur . Torakal segmentin ortalar na kadar uzan r. Beyinde gyrus precentralisde bulunan pyramidal h ü crelerden I. n ö ronu ba ş lar. I. n ö ronun aksonlar bulbusda ç apraz yapmadan (% 8) a ş a ğ ya iner. Sonlanaca ğ medulla spinalis segmentinde ç apraz yaparak ç o ğu bir ara n ö ron arac l ğ ile, bir k sm da direkt olarak ö n boynuz motor h ü creleri ile sinaps yapar. Ö n boynuz motor h ü crelerden ba ş layan II. N ö ron medulla spinalis ’ i ö n k ö kten terk ederek boyun ve g ö ğü s ’ ü n ü st k s mlar nda bulunan iskelet kaslar na gider. Beyin k orteksindeki motor alanlar Primer motor saha: Gyrus presentralis i,le lobulus paracentralis aras nda bulunur. Primer motor saha (4. saha) , ba ş , y ü z, larinks ve eli a ş a ğ alt taraf ise yukar ş ekilde ters d ö nm üş , ö l çü leri orant s z hilkat garibesi bir insa n n resmi ile temsil edilir (motor homonculus). Sekonder motor sahalar: 6. saha ve 8. sahan n bir b ö l ü m ü ve ayruca 44. ve 45. alanlar sekonder sahaya dahildir. 6. ve 8. sahaya premotor sahada denir. Gyr us postcentralis ’ in (3, 1 ve 2. sahalar) gyrus precen tralis ’ e kom ş u olan y ü z ü nd e motor sahalar bulunur. Primer motor corteks (4.saha): gyrus precentralis genellikle ekstremitelerin distal k s mlar ndaki beceri isteyen hareketleri kontrol eder. Sublementer motor ve premotor alan, hareketlerin planlanmas ve pro g ramlanmas ile ilgilidir. Tr. corticonuclearis: 4. ve 6. saha ile 8. sahadan ç karak kafa ç if t leri ç ekirdeklerine ba ğlant kuran liflere tr. corticonuclearis denir. Bu yolun 8. sahadan ç kan lifleri ö zellikle g ö z ü hareket ettiren kaslara giden (n.occul omotorius, n.trochlearis, n.ab ducens) sinirler ile ba ğlant k urar. Yine g ö z ü n refleks hareketleri il e ilgili olan colliculus superior ve nuc. pretectalis ile ba ğlant kurar. Sensitif ç ekirdeklerde ise ö zellikle gyrus pos t centralis ’ den (3, 1 ve 2. sahalar) ç kan lifler afferent yoll a r n sonland ğ sensitif ç ekirdeklerde ba ğlant kurar. İ ş te bu t ü r lifler nuc. gracilis, nuc.cuneatus, nuc.pontis nervi trigeminalis ve nuc. solitarius ’ a ba ğlan r. 14Primer motor (4. saha), sekonder motor (6, 8 ve 44, 45 saha ) so mastetik sahalardan (3, 1 ve 2 saha) ve formatio reticularis ’ e lifler gelir. Kranial sinirlerin somatomotor ç ekirdeklerine primer motor sahadan (4. saha) lifler gelir. Ayr ca n.trigeminus, n.facialis, n.vagus, n.accessorius ve n. hypoglossus ‘ a primer mot or sahadan lifler gelir. 2. Tr. vestibulospinalis: Funiculus anterior ’ da bulunan bu yol t ü m medulla spinalis boyunca uzan r. Bu yolun I.n ö ronu medulla oblangata ’ da bulunan nuc. vestibularis lateralis ’ dir . Burada i ç kulak ve cerebellum ’ dan gelen lifler bu lunur. Nuc.vestibularis lateralis ’ den ayr lan lifler ç apraz yapmadan ayn tarafdan (ipsilateral) a ş a ğ da medulla spinalis ’ de somotomotor n ö ronlarla ya bir ara n ö ron arac l ğ ile yada do ğrudan ba ğlan rlar. Bur a dan ba ş layan 2. N ö ronlar n aksonlar ö n k ö kten medulla spianlis ’ i terk ederek iskelet kaslar nda sonlan rlar. Bu yol kas tonusunun ayarlanmas na ve v ü cudun dengesinin sa ğlanmas nda rol al r. Bu yol ektensor kaslar n hareketlerini kolayla ş t r r. Medulla oblangatada nuc.vestibularis medialis ’ den ayr la n lifler ise ç apraz yaparak fasciculus longitudinalis medialis i ç erisinde seyreder, medulla spinalis de ise fasciculus sulcomarginalis ’ i olu ş turur. 3.Tr.reticulospinalis: Bu yolun iki k sm vard r. Birincisi pons ’ un formatio reticularis ’ i i ç erisinde ba ş la yan ( Tr.pontoreticulospianlis ), di ğeri ise bulbusda bulunan formatio reticularis ’ den ba ş layan ( Tr.bulb o reticulospinalis ) ’ dir. Pons ’ un reticulospianlis ’ inden ba ş layan I.n ö ron ’ un hemen hemen hepsi ayn tarafta ç ok az bir k sm ise sonlanaca ğ segment yak n n da commissura alba naterior ’ da kar ş tarafa ge ç erek a ş a ğ ya iner ve bir n ö ron arac l ğ ile ö n boynuz motor h ü crelerinde son lan r. Tr.reticulospinalis anterior ( Tr.pontoreticulospinalis ) ’ dan ayr lan bir k s m lifler n.phrenicus ve n. intercostalis ’ lerin mo tor ç ekirdeklerinde sonlan r. Bu nedenle solunum ile ilgili bir yol oldu ğu da kabul edilmektedir. Bulbus ’ un formatio reticularis ’ inden ba ş layan lifler funiculus lateralis ’ den seyreder ve bu yolun liflerinin ç o ğunlu ğu sonlanaca ğ medulla spinalis segmentin de kar ş tarafa ge ç erek (Kontralateral) sonlan r. 15Tr. reticulospinalis ’ ler istekli motor hareketlerin ve post ü r ile ilgili refleks hareketlerinin d ü zenlenmesinde rol almaktad r. Ayr ca y ü r ü me, ko ş ma ve y ü zmede oldu ğu gibi ekstremitelerin koordineli hareke t etmesini sa ğlar. 4.Tr. tectospinalis: Funiculus anteriorda bulunan bu yol, mesencephalon ’ da bulunan colliculus superior ’ da ç kan lifleri hemen ç aprazla ş arak ( Decussatio tegmentalis dorsalis : Meynert ç apraz ) sadece ü st servikal medulla spinalis segme ntlerinde sonlan r. Kayan bir y ld z n takip edilmesi, ani bir ses kar ş s nda ba ş ve boynun refleks olarak hareket edilmesi gibi fonksiyonlar n n oldu ğu ileri s ü r ü lmektedir. 5.Tr.olivospinalis: Nucleus olivaris inferior ’ dan ba ş layan lifleri medulla spinal is ’ in sadece servikal segmentlerinde ö n boynuz motor n ö ronlarda sonlan r. 6. Tr.rubrospinalis: Funiculus lateralis ’ de izlenen bu yol mesencephalon ’ da bulunan nuc.ruber ’ den ba ş lar. Buradan ayr lan lifler hemen ç aprazla ş arak ( Decussatio tegmentalis ventrali s: Forel ç apraz ) funiculus anteriorda seyreder ve do ğrudan veya ara bir n ö ron arc l ğ ile ilgili m otor n ö ronlara g ö nderir. Bu yolun fleksor kaslar kolayla ş t r c bir rol ü vard r. Fuciculus posterior ’ da bulunan inen yollar (Fasciculus interfascicularis, 7. Fasciculus septomarginalis): Funiculus posterior ’ a giren afferent lifler uzun ç kan ve k sa inen dallar na ayr l rlar. Uzun lifler fasc i culus gracilis ve fasciculus cuneatus ’ u olu ş turur. İ nen lifler ise medulla spialis ’ de k üçü k alanlar ş eklinde g ö r ü l ü rler . Torakal b ö lgede fas.gracilis ve cuneatus ars nda s k ş an lifler kesitlerde virg ü l ş eklinde g ö r ü l ü rler. Bundan dolay buna Schultz ’ un virg ü l demeti ( Fasciculus interfascicularis), Torakal b ö lgenin alt yar s nda ise fasc i culus septomarginalis olarak isiml endirilirler. Fasciculus septomarginallis ise torakal b ö lgenin alt yar s nda ovalimsi oldu ğundan Flech ’ in oval al a n , sakral b ö lgede ise üç gene benzedi ğinden dolay Philipe Gombault ’ un üç geni ismi verilir. 16B. İ NTERSEGMENTAL L İ FLER (Fasciculi proprii anteriores, laterales, posteriores: Tr.intersegmentalis): Bu lifler funiculus anterior ’ da, funiculus lateralis ’ de bulunup medulla spinalis segmentlerini bir birlerine ba ğlarlar. Bu lifler columna anterior ve columna posterior ’ a yak n olarak bulunup gri cevhere yak n olarak bulunurlar ve beyaz cevher i ç erisinde inen ç kan dallar na ayr l rlar. Bu lifler spinal reflekslerin olu ş mas nda ö nemli rol oynar. Bu lifler medulla spinalis segmentlerini bir di ğerine ba ğla d ğ i ç in tr.spinospin a lis de denilmektedir. Fasciculus sulcomarginalis: Fasciculus longitudinalis medialis ’ in medulla spinalis ’ deki devam fasciculus sulcomarginalis ’ dir. Sadece boyun b ö l ü m ü nde belir g in olan bu yap fissura mediana anterior ’ un her iki ya n nda uzan r. Fasciculus propri anterior ile ayn fonksiyonu yapan bu yap beyin ile medulla spi nalis ’ i bir birine ba ğlar. Bu yap n n g ö revi g ö rme ve denge ile ilgili ba ş , boyun ve ü st ekstremite kaslar n koordineli bir ş ekilde refleks hareketlerini sa ğla r. Fasciculus longitudinalis medialis: Beyin sap ve medulla spinalis boyunca uzanan bu yol nuc. nterstitialis , colliculus superor, formatio reticularis pontis, nuc. vestibularis medialis ’ den ba ş lar. Beyin sap nda baz kafa ç iftlerini birbirine ba ğlar ( n. oculomotorius, n. trochlearis, n. abducens, n. facialis, n. hypoglossus ). Medulla spinalisde devam olan fasc culus sulcomarginalis ile birlikte g ö z, ba ş , boyun ve ü st ekstremitelerin koordineli bir ş ekilde hareketini sa ğlar. C. Ç IKAN YOLLAR Afferent yollar n fonksiyonu Genellikle bas n ç , temas duyusu tr. spinothalamicus anterior ile ö n kordonda, a ğr ve s duyusu ise tr. spinothalamicus lateralis ve tr. spinoreticularis ile funiculus lateralis ’ de ta ş n r. Ş uurlu proprioseptif, dokunma diskriminasyo nu ve vibrasyon duyusuda funiculus posterior ’ da tr. s pinobulbaris (fasciculus gracilis ve cuneatus) ile arka kordonda iletilir. 17Kas, eklem ve deriden al nan ş uursuz proprios e ptif duyu lar tr. spinocerebellaris anteri or ve posterior ile birlikte funiculus l ateralis ’ de ta ş n r. 1. Tr. spinothalamic us anterior Fissura mediana anterior ’ un hemen yanlar nda ö n y ü ze yak n olarak bulunur. Bu yol bas n ç ve temas duyusu t a ş r. Bu yolun I. n ö ronu gangli on spinale ’ de bulunur. Burada ba ş layan I. n ö ronun santral uzant la r arka k ö kten medulla spinalis ’ e girer. Arka boynuzda tr. dorsolaterlis ’ de inen ve ç kan dallara ayr l r. Daha sonra gri cevhere girerek arka boynuzda bulunan substantia gelatinosa (lamina II)‘da sonlan r. Buradan ba ş layan II.n ö ronun aksonlar commissura alba anterior ’ da kar ş taraf n funiculus anterior ’ undan ge ç erek tr. spinothalamicus anterior ’ u olu ş turur. Ç ok az olarak ç apraz yapmayan liflerde bulunur. Bu yol thalamus ’ un nuc. ventralis posterolateralis ’ inde sonlan r. Nuc. ventralis posterolateralis ’ den ba ş layan III. n ö ronun aksonlar capsula interna ’ n n crus posterius ’ u ve corona radiata ’ dan ge ç erek gyrus postcentralis ’ e ( 1. 2. ve 3. sahalar) projekte olur. Tr. spinothalamicus anterior ve lateralis ’ deki liflerin a ş a ğ segmentlerde ç kanlar lateralde, yukar segmentlerde ç kanlar medialde bulunur. Bu yol medulla spinalis ’ de kesildi ğinde arka kordonla fas ciculus gr a cilis ve cuneatus ile de bu duyular ta ş nd ğ i ç in pek hasar olmaz. Tr . spinothalamicus anterior bul busta ge ç erken tr. spinoth alamicus lat eralis ve tr. spino tectalis ile seyreder. Bu üç yola birlikte lemniscus spinalis denir. 2. Tr. spinothalamicus lateralis A ğr ve s duyusunu ü st merkezlere ta ş r. Tr. spinocerebellaris anterior ’ un i ç taraf nda bulunur. Is duyusunu ta ş yan lifler a ğr du yusunu ta ş yan liflerin lateralinde bulunur. Yan k a ğr s ile ilgili lifler formatio reticularis ile ba ğlant kurdu ğu i ç in yan k a ğr s geni ş alanda hissedilir. Tr. spinothalamicus ’ un n ö ronlar funiculus anterolateralis ’ de seyrederken lameller tarz nda bir dizili ş g ö sterirler. İ ç erideki lameller ü st tarafa, d ş takiler ise alt tarafa aittir. Bu dizili ş klinik y ö nden ö nemlidir. Lezyonun yerini tespit etmeye yard mc olur. Bu yolun n ö ronlar medialden laterale do ğru grupla ş ma g ö sterir. Tr. spinothalamicus late ralis tek tarafl kesilmesinde kesilen taraf n alt nda ve kar ş taraf n a ğ r ve s duyusu kaybolur. 183. Tr. spinocerebellaris anterior Alt ekstremiteye ait kas ve eklemlerden gelen ş uursuz proprioseptif duyular medulla spinalis ’ den beyinci ğe ta ş r. I. n ö ronu ganglion spinale ’ de bulunur. Arka k ö kle giren I.n ö ron lamina VII ’ e uyan nuc.thoracicus ’ da sinaps yapar. Nuc. thoracicus ’ da ba ş layan II.n ö ronun aksonlar n n b ü y ü k bir k sm kar ş taraf n, az bir k sm da ayn taraf n tr. spinocerebellaris anterior ’ u nu olu ş turarak yukar seyreder. Bulbus, pons ve mesencephalon ’ dan ge ç en bu yol, pedinculus cerebellaris superior ’ dan ge ç erek beyincikte sonlan r. Medulla spinalis ’ de ç apraz yapan lifler, beyincikte tekrar kar ş tarafa ge ç er. Bu nedenle tr. spinocerebellari s anterior bir taraftan ald ğ duyuyu ayn taraf n beyincik yar s na iletmi ş olur. Tr. spinocerebellaris posterior: 4. Alt ekstremitede kas, kiri ş ve eklemlerden ald ğ proprioseptif ş uursuz duyular beyinci ğe ta ş r. Fakat alt ekstremiteden gelen ş uurlu kas v e eklem duyular ile beraber seyreder. Bu duyular beyin korteksine giderler. Bu yolun I. n ö ron g ö vdesi gl. spinale ’ de bulunur ve arka k ö k arac l ğ ile medulla spinalis ’ e girer. Nuc. thoracicus ’ da sinaps yapar. Buradan ç kan II. N ö ronlar n aksonlar ayn t araf n funiculus lateralis ’ inde yukar ç karak pedinculus cerebellaris inferior arac l ğ ile beyinci ğe gelir. Beyin korteksine gidecek proprioseptif lifler bulbusta nuc.gracilis yak n nda bir ç ekirdekte (nuc.Z) n ö ron de ği ş tirerek arka kordondaki yollar gi bi lemniscus medialis i ç inde seyrederek ö nce thalamus ’ a daha sonrada beyin korteksine ula ş r. Bundan dolay beyine ş u ursuz proprioseptif duyu ta ş nm ş olur . Tr. spinotectalis 5. Bu yol tr.spinothalamicus lateralis ’ in ö n taraf nda bulunur. Bu yolun I.n ö ron lar ganglion spinalede bulunur. Buradan ba ş layan I. n ö ronun santral uzant lar kar ş tarafa ge ç erek yukar do ğru medulla spinalis ’ in anterolateralinde seyreder ve bulbusta tr.spinothalamicus anterior ve lateralis ile birlikte lemniscus spinalis ’ i olu ş turu r ve daha sonra mesencephalonda colliculus superior ’ da sonlan r. Bu yol ile ilgili olarak baz kaynaklarda spinovisual refleks ile ilgili oldu ğu, baz kaynaklarda ise a ş r s cak ve so ğuktan olu ş an mekanik stimulanlar n sebe p oldu ğu nosiseptif (a ğr ) duyul ar ta ş d ğ bildirilmektedir. 19Tr.spinoreticularis: 6. Bu yolun I.n ö ronu ganglion spinalede ’ dir ve buradan ç kan I. n ö ronun santral uzant lar n n b ü y ü k ç o ğunlu ğu ayn tarafta bir k sm ise commissura alba anterior ’ da kar ş tarafa ge ç erek medulla spinalis ’ in a ntero lateralinde tr. spinoreticularis ’ i olu ş turur. Bu yolun aksonlar medulla oblangata, pons ve mesencephalon ’ da bulunan formatio reticularis ’ lerde sonlan r. Bu yol a ğ r duyusu ta ş r. A ğr duyusu medulla spinalis ’ den ü st merkezlere tr. spinothalamicus lat eralis , tr. spinoreticularis ve tr. spinotectalis taraf ndan ta ş n r. 7 . Tr.spinoolivaris anterior ve posterior Deri, y ü zeyel kas ve kiri ş lerden ald ğ proprioseptif duyuyu farkl yolardan beyinci ğe ta ş r. Bu yollar n I.n ö ron arka k ö kten medulla spinalis ’ e girer ve commissura alba anterior ’ da kar ş tarafa ge ç erek bulbus ’ a kadar ç kar. Bu yol ile ilgili aksonlar nuc.olivaris accessorius posterior ve nuc.olivaris acc e ssorius medialis ’ de sonlan r. Buradan ba ş lay p pedunculus cerebellaris inferior ’ dan ge ç erek b eyinci ğe giden liflere tr. olivocerbellaris denir (Beyinci ğe giden liflerin tekrar ç apraz yapt ğ ve bu y ü zden ayn taraf n duyusunu ta ş d ğ n bildiren kaynaklarda vard r). 8. FASC I CULUS GRAC I L I S ve FASC I CULUS CUNEATUS ( Tr. spinobulbaris) Funiculus pos terior ’ da bulunur. D ş taraf nda fasciculus cuneatus bulunur. Medulla spinalis ’ in t ü m ü boyunca bulunur. 6. torakal segmentin a ş a ğ s nda gelen spinal sinir liflerinden olu ş ur. B u yol alt ekstremitedeki kas, kiri ş , ba ğ ve eklem kaps ü l ü nden gelen pozisyonumuz la ilgili proprioseptif duyuyu, vibras yon duyusunu ve dokunma diskriminasyon duyusunu ta ş r. Bu duyular ş uurludur. (Kas, kiri ş ve eklemlerden al nan ş uursuz propriosptif duyu impulslar tr.spinocerebellaris ile ta ş n r.) Bu yolun I. n ö ronu ganglion spinal e ’ de bulunur . Arka k ö kle giren I. n ö ronun santral uzant s gri cevhere girmeden inen ve ç kan dall a r na ayr l r. İ nen k sa dallar intersegmental reflesk ile ilgilidir. Ç kan dallar n bir k sm bir ü st veya daha yukar daki medulla spinalis segmentindeki arka boynuza veya bir ara n ö ron arac l ğ ile ö n boynuz motor h ü crelerinde sonlan rlar ki buda intersegmental refleks ile ilgilidir. Ç kan dallar funiculus posterior ’ da bulbus ’ a kadar ç kar. Buradaki nuc. gracilis ve nuc. cuneatus ’ daki II. n ö ron ile sinaps y apar. II. n ö ronun aksonlar fibrae arcuatae interna ad alt nda kar ş 20taraf n ayn lifleri ile ç apraz yapar. Bu ç apraza ducussatio lemniscorum denir. II. n ö ronun aksonlar n n ç apra z dan sonraki b ö l ü m ü lemniscus medialis ’ i olu ş turur ve thalamus ’ da nuc. vent ralis posterolateralis ’ deki III. n ö ron ile sinaps yapar. Lemniscus medialis ’ e ponsun ü s t k sm nda tr. spinothalamicus‘ lar da kat l r. Bulbus ’ ta ponsa girerken lifler kendi eksenleri etraf nda d ö nerek, arka kordondakini n aksine alt tarafa ait lifler d ş ta, ü st tarafa ait lifler i ç te yer al r. F asciculus gracilis 6. torakal medulla spinalis segmentinin a ş a ğ s ndan g elen liflerden olu ş ur. F asciculus cuneatus ise fasciculus gracilis ’ in lateralinde 6. torakal medulla spinalis segmentinin yukar s ndan gelen sp inal sinir liflerinden ol u ş ur. V ü cudun ü st taraf ndan gelen lifler lateralde, alt yar s ndan gelenler ise funiculus posterior ’ un medial k sm nda yer al r. Tr. spinobulbaris ’ in I.n ö ronu ganglion spinale ’ de bulunur. Buradan ba ş layan I. n ö ronun santral uzant lar medulla spi ş nalis i ç inde inen ve ç kan dallara ayr l r. İ nen dallar refleks kavsini olu ş tururlar. Ç kan dallar ise funiculus posterior ’ da fasciculus gr a cilis ve fasciculus cuneatus olarak se yrederler. Bu lifler bulbus ’ da bulunan nuc. gr a cilis ve nuc. cuneat u s ile sinaps yapar. Buradan ba ş layan II.n ö ronun aksonlar fibriae arcuata interna i ç inde seyreder ve kar ş taraf n lifleri ile ç apraz yaparak decussatio lemniscorum ’ u ol u ş tururlar. Bu liflerde thalamus da ki ç ekirdekler ile sinaps yapar. Thalamus ’ da ba ş layan III.n ö ronun aksonlar ise capsula interna ve corona radiata ’ dan ge ç erek gyrus postcenralis ’ e projekte olur. Bu yolun t ü m ak sonlar thalamus ’ a gitmez. Boyun ve ü st ekstremiteden gelen bir k s m lifler bulbusa ’ da nuc. cuneatus accessorius ’ da si naps yapt ktan sonra fibria arcuata externa posterior ad alt nda ayn taraf n cerebellum yar s na gider (tr.cuneocerebellaris) . Son zamanlarda yap lan ç al ş malarda alt ekstremiteden gelen proprioseptif duyular torakal medulla spinalis segmentinden ayr la rak arka boynuzda nuc. thoracicus ’ da n ö ron de ği ş tirdikleri bildirilmektedir. Nuc. thoracicus ’ dan ba ş layan aksonlar tr. spinocerebellaris posterior i ç inde bulbus ’ a kadar ç kar. Buradan tr. spinocerebellaris posterior ’ dan ayr larak nuc. Z i ç inde n ö ron de ği ş tirir. Nuc. Z ’ den ba ş layan liflerde thalamus ’ a oradanda capsula interna ’ dan ge ç erek kortekse ula ş r. Fasciculus gracilis ve cuneatus ’ un kesilmesi sonucu hastada kesilen yerin a ş a ğ s nda ( ç apraz yapmad ğ i ç in) ayn tarafta kas ve eklemlerden gelen pro prioseptif duyu kayb olur. Bu nedenle hasta kesi yerinin a ş a ğ s nda kalan ekstremitenin hareketini ve pozisyonunu g ö z ü kapal yken bilemez. Vibrasyon duyusu ve ayr ca iki nokta diskriminasyon duyusu kaybolur. 21Afferent yollar ile ilgili genel kurallar B ü t ü n duyusal lifler arka k ö k vas tas yla medulla spinalise girer. T ü m duyusal 1. liflerin 1.ganglionu ganglion spinalede bulunur. İ drak etti ğimiz duyular talamus ’ un nuc.ventralis posterolateralis arac l ğ ile 2. beyin korteksine ula ş r. C erebelluma giden idrak edemedi ğimiz proprioseptif impulslar kaslar n 3. koordineli ç al ş mas ile pozisyon ve dengemizin sa ğlanmas sa ğlar. M esencephalondaki colliculus superior ’ a giden impulslar visual refleksi 4. olu ş tururlar. F ormatio reticularis ’ e gelen impulslar t ü m sinir sistemin i etkiler. 5. Tr.spinocerebellaris anterior ve posterior alt ekstremiteye ait kas ve eklemlerden 6. gelen ş uursuz proprioseptif duyular medulla spinalis ’ den beyinci ğe ta ş r. Ü st ekstremitenin ş uursuz proprioseptif duyular ise tr.cuneocerebellaris i l e beyinci ğe ta ş n r. Ş uurlu proprioseptif, iki nokta diskriminasyonue ve vibrasyon duyular 7. tr.spinobulbaris (fasciculus garcilis ve fasciculus cuneatus) ile talamus ve kortekse ba ğlan r. A ğr duyusu medulla spinalis ’ den ü st merkezlere tr. spinothalamicus 8. lateralis , tr. spinoreticularis ve tr. spinotectalis taraf ndan ta ş n r. bulbusta tr.spinotectalis, tr.spinothalamicus anterior ve lateralis ile birlikte 9. lemniscus spinalis ’ i olu ş turur. Tr. spinotectalis, Tr.spinoolivaris, Tr. spinocerebellaris anterior, tr. 10. spinoth alamicus lateralis -anterior isimli yollar n I.n ö ronu arka k ö kten medulla spinalis ’ e girer ve commissura alba anterior ’ da kar ş tarafa ge ç erek beyinde ilgili yerlere gider. Tr.spinoreticularis ’ in I.n ö ronu arka k ö kten medulla spinalis ’ e girer ve 11. uzant lar n n b ü y ü k ç o ğ unlu ğu ayn tarafta bir k sm ise commissura alba anterior ’ da kar ş tarafa ge ç erek medulla spinalis ’ in anterolateralinde tr. spinoreticularis ’ i olu ş turur. 22Tr. spinocerebellaris posterior ’ un birinci n ö ronlar n santral uzant lar n uc. 12. thoracicus ’ da sinaps yapar. Buradan ç kan II. n ö ronlar n aksonlar ayn taraf n funiculus lateralis ’ inde yukar ç karak pedinculus cerebellaris inferior arac l ğ ile beyinci ğe gelir. 1 - Tr.cor ticospinalis ’ lerle ilgili olarak a ş a ğ dakilerden hangisi do ğrudur ? a)1.n ö ronu frontal ve parietal lobda ki primer ve sekonder motor sahalardaki pyramidal h ü crelerdir. b)Liflerinin b ü y ü k k sm ipsilateral olarak seyreder. c)Decussatio pyramidorum sonras ç apraz yapanlara tr.corticospinalis anterior denir. d)Sonlanaca ğ medull a spinalis segmentinde ç apraz yapanlara tr. c orticospinalis lateralis denir. e)Tr. corticopinalis anterior ’ lar funiculus lateralis ’ te seyreder. CEVAP A. Tr.corticospinalis: Bu yolun I. n ö ronu frontal ve parietal lobtaki primer ve sekonder motor sahalard a ki pyramidal h ü crelerdir. Pyramidal h ü crelerin aksonlar corona radiata, capsula interna ’ dan (corpus posterius ’ dan), mesencephalon (crus cerebri ’ sin den), pons ve bulbusun ü st k sm na da hen ü z ç apraz yapmadan sadece tr. corticospinalis olarak uzan r. Bulb ustaki ç apraz yerine decussatio pyramidorum denir. Funiculus lateralis ’ de seyreden bu liflere tr. corticospinalis lateralis denir. Geriye kalan lifler ç apraz yapmadan a ş a ğ iner. Bunlar n da % 8 ’ i tr.corticospinalis anterior ’ da, % 2 ’ si de tr. corticospinal is lateralis ile beraber a ş a ğ iner. %8 ’ lik (tr. corticospinalis anterior) k sm sonlanaca ğ medulla spinalis segmentinde ç apraz yaparak kar ş tarafa ge ç er. %2 ’ lik ç apraz yapmadan ayn taraf somatomotor n ö ronlarda sonlan r. 2- Ü st ekstremitenin ş uurlu proprioseptif duyusu hangi yolla ta ş n r? a)Tr. cuneocereballaris b)Tr. spinotectalis c)Tr. spinothalamicus d)Tr. spinobulbaris e)Tr. spinoreticularis CEVAP D. Ü st ekstremitenin ş uursuz proprioseptif duyusu Tr. cuneocereballaris ile ta ş n rken ş uurlu proprioseptif duyusu fasciculus garcilis ve fasciculus cuneatus (tr.spinobulbaris) ile ta ş n r. 233 -A ş a ğ daki yollardan hangisi ile bas n ç ve temas duyusu ta ş n r? a)Tr. s pinothalamicus lateralis b)Tr. s pinobulbaris c)Tr. s pinotectalis d)Tr. s pinoretic ularis e) Tr. spinothalamicus anterior CEVAP E. A ğr ve s duyusu Tr. s pinothalamicus lateralis ile ta ş n rken bas n ç ve temas duyusu Tr. spinothalamicus anterior ile ta ş n r. 24